Postawienie rozpoznania i dobra komunikacja z pacjentem umożliwia podjęcie skutecznego leczenia otyłości, dzięki któremu można osiągnąć poprawę w zakresie jej powikłań, a nawet ich całkowitą remisję. Dlatego lekarz rodzinny powinien podejmować leczenie zarówno choroby otyłościowej, jak i jej powikłań, a jeśli sytuacja zdrowotna tego wymaga – skierować pacjenta do specjalisty – mówi dr hab. n. med. Karolina Kłoda z Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej.

Zwykle to do lekarza rodzinnego przychodzi pacjent z chorobą otyłościową, zwykle mający już jej powikłania: cukrzycę typu 2, choroby kardiologiczne. Lekarz rodzinny powinien leczyć powikłania choroby otyłościowej czy ją samą?

W obecnych warunkach organizacji i finansowania ochrony zdrowia w Polsce lekarz rodzinny często jest pierwszym lekarzem, który ma możliwość postawić formalne rozpoznanie otyłości opatrzone kodem E66 wg ICD-10. Przeprowadzenie pomiarów antropometrycznych pacjenta i zapytanie o zgodę na omówienie tej choroby w przypadku jej rozpoznania powinno być rutynowym elementem codziennej praktyki lekarzy różnych specjalności. Pacjent najczęściej jednak pojawia się najpierw u lekarza rodzinnego, szukając pomocy nie z powodu nadmiernej ilości tkanki tłuszczowej (co nie jest kojarzone jako choroba), ale z powodu powikłań otyłości. Należą do nich m.in. cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroba zwyrodnieniowa stawów, depresja. Zidentyfikowano łącznie ponad 200 stanów chorobowych i powikłań towarzyszących otyłości.

Postawienie rozpoznania i dobra komunikacja z pacjentem umożliwia podjęcie skutecznego leczenia otyłości, dzięki któremu można osiągnąć poprawę w zakresie jej powikłań, a nawet ich całkowitą remisję. Dlatego lekarz rodzinny powinien podejmować leczenie zarówno choroby otyłościowej, jak i jej powikłań, a jeśli sytuacja zdrowotna tego wymaga – skierować pacjenta do specjalisty.

Czy wprowadzenie opieki koordynowanej w POZ jest szansą na lepszą opiekę nad chorym z chorobą otyłościową?

Sądzę, że tak. Opieka koordynowana została wprowadzona do Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) nieco ponad rok temu. Dzięki objęciu pacjenta adekwatną ścieżką np. diabetologiczną w przypadku cukrzycy typu 2, można sprawować opiekę w sposób bardziej kompleksowy, m.in. dzięki dostępowi do konsultacji dietetycznych oraz edukacyjnych. Dzięki upowszechnianiu wiedzy o chorobie otyłościowej powstały różnego rodzaju materiały edukacyjne dla lekarzy. Aby podnieść swoje kompetencje i czuć się pewniej w swojej roli, lekarz rodzinny może korzystać z oferty szkoleń i kursów e-learningowych poświęconych tematyce otyłości.

Wiele osób mających nadmierną masę ciała, decyduje się na tzw. dietę pudełkową, mając nadzieję, że schudnie. Czy dieta pudełkowa może wspomóc leczenie choroby otyłościowej? To przekleństwo czy zbawienie?

W ostatnich latach coraz większą popularnością cieszą się tzw. diety pudełkowe, czyli przygotowane przez zewnętrzną firmę posiłki o określonej energetyczności i/ lub składzie, przywożone do domu lub miejsca pracy. Zjawisko większego zainteresowania taką formą żywienia nasiliło się w okresie pandemii COVID-19 ze względu na dystans społeczny oraz konieczność pozostawania w domu. Catering dietetyczny ma swoich zwolenników i przeciwników, a wśród argumentów obu stron podawane są wątpliwości lub przekonanie co do prawidłowego zbilansowania posiłków, warunków przygotowywania, jakości pokarmu, smaku i atestów.

W kontekście zmiany stylu życia i leczenia choroby otyłościowej argumentami toczącego się sporu są korzyści wynikające z doraźnego wsparcia żywienia taką formą vs ograniczenie sobie możliwości do edukacji dietetycznej i umiejętności samodzielnego przygotowania posiłków. Widać brak badań naukowych w tym zakresie, zarówno w Polsce, jak na świecie.

Obecnie możemy opierać się głównie na praktyce klinicznej wynikającej ze współpracy z pacjentami pokazującej, że podejście do żywienia powinno być zindywidualizowane.

Rozmawiała: Anna Kopras-Fijołek

Artykuł Dr hab. n. med. Karolina Kłoda: Do lekarza POZ czy do specjalisty? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nie powinniśmy mówić o efekcie jo-jo, a o tym, że otyłość jako choroba przewlekła ma tendencję do nawrotów. W leczeniu otyłości nie stosuje się określonego postępowania przez np. miesiąc, a potem ?wraca do normalności?. Korzystne zmiany, które wprowadza się w życiu, muszą zostać z pacjentami ?na zawsze? – mówi dr hab. n. med. Karolina Kłoda, członek ZG Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej.

Leczenie otyłości jest wyzwaniem dla systemu opieki zdrowotnej w Polsce?

Tak: Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego ? Państwowy Zakład Higieny w najnowszym opracowaniu dotyczącym sytuacji zdrowotnej Polski podaje, że zbyt wysoka masa ciała (BMI ?25) odpowiada w Polsce za 14,2 proc. zgonów i za utratę 12,4 proc. lat przeżytych w zdrowiu. W okresie pandemii ? od wiosny do jesieni 2020 roku ? 28 proc. Polaków w wieku 20 lat lub więcej (28 proc. mężczyzn i 29 proc. kobiet) stwierdziło, że zwiększyło masę ciała. Jednocześnie nie dysponujemy finansowanym ze środków publicznych, zorganizowanym systemem leczenia nadwagi i otyłości, który opierałby się na zespołach terapeutycznych złożonych z lekarza, dietetyka/psychodietetyka, psychologa lub psychiatry, fizjoterapeuty oraz innych specjalistów zaangażowanych w proces koordynacji i opieki nad pacjentem. Takie zespoły powinny być standardem opieki nad pacjentem chorym na otyłość.

Czym jest głód w otyłości? Dlaczego zalecenie ?mniej jedz? jest niemożliwe do spełnienia?

Jest ono nie tylko niemożliwe do spełnienia, ale również generuje dodatkowe pytania, jak: ?Co to znaczy mniej?? Rzadziej? Mniej w ilości? Mniej o dany składnik pokarmowy? Zmiana nawyków żywieniowych jest procesem, który powinien być oparty na konkretnych wytycznych dla pacjenta, które można znaleźć w stosownych dokumentach wydanych dla lekarzy. Warto zacząć od omówienia Talerza Zdrowego Żywienia, który jest bardzo przydatny w codziennej praktyce klinicznej. Należy również wspomnieć, że obecnie stosowane leki w terapii otyłości mają za zadanie hamować odczuwanie głodu, zwiększając uczucie sytości, co pełni istotną rolę wspomagającą w procesie zmiany stylu życia.

Dlaczego nie powinno się mówić o efekcie jo-jo, a o nawrocie choroby?

Mianem ?efektu jo-jo? określa się wzrost masy ciała po jej wcześniejszej redukcji. Występuje on zazwyczaj po restrykcyjnych dietach, które są zbyt wymagające, aby je kontynuować. Nie powinniśmy mówić o efekcie jo-jo, a o tym, że otyłość jako choroba przewlekła ma tendencję do nawrotów. Nazywanie nawrotu choroby tzw. efektem jo-jo jest zakłamywaniem istniejącego stanu wiedzy w przypadku lekarzy i samospełniającej się przepowiedni w przypadku pacjentów. Często słyszę od pacjentów: ?Po co się tak starać, skoro i tak dopadnie mnie efekt jo-jo?. Odpowiadam: ?Choruje Pan/Pani na chorobę przewlekłą, która ma to do siebie, że nie da się jej wyleczyć tak jak np. infekcji ? poprzez tygodniowe stosowanie antybiotyków?. W leczeniu otyłości nie stosuje się określonego postępowania przez np. miesiąc, a potem ?wraca do normalności?. Korzystne zmiany, które wprowadza się w życiu, muszą zostać z pacjentami ?na zawsze?.

Kto powinien wspierać osobę chorującą na otyłość?

Wsparcie w procesie leczenia otyłości powinno odbywać się na wielu poziomach ? rodzinnym, społecznym i systemowym. Istotne jest tutaj rozumienie otyłości jako choroby przewlekłej. To rozumienie jest trudne zarówno dla rodziny pacjenta, jak i społeczeństwa oraz rozwiązań systemowych, których obecnie w Polsce brakuje. Ogromne znaczenie ma wsparcie najbliższych, którzy dostrzegą potrzebę wspólnego zmieniania życia na ?zdrowsze?, czyli zaangażowanie w bardziej aktywny tryb życia oraz w zdrowe wybory żywieniowe poprzez wspólne zakupy, gotowanie posiłków. Warto rozmawiać z najbliższymi; kiedy rozumieją sytuację, to najczęściej wspaniale angażują się w empatyczne wsparcie.

Ze względu na obecny system finansowania ochrony zdrowia lekarzami, którzy zajmują się leczeniem otyłości, są przede wszystkim lekarze rodzinni i chirurdzy bariatryczni. Inni specjaliści finansowani ze środków publicznych zajmują się najczęściej leczeniem powikłań choroby otyłościowej.

Rozmawiała: Sonia Młodzianowska

Artykuł Dr hab. n. med. Karolina Kłoda: Nie mówmy o efekcie jo-jo pochodzi z serwisu Świat Lekarza.