Rusza podstrona Fundacji Projekt Starsi skoncentrowana na Formularzu Oceny Ryzyka Przemocy wobec starszych (FORP) oraz na celu zasadniczym, jakim jest podnoszenie jakości życia seniorów i przeciwdziałaniu przemocy wobec nich.

Odpowiednia edukacja, skuteczne narzędzia i ścieżki postępowania, a także uwrażliwianie pracowników ochrony zdrowia są skuteczną receptą w systemowej walce z przemocą wobec osób starszych. Na podstronie Fundacji oprócz FORP znajdują się także treści edukacyjne na temat przemocy, materiały instruktażowe czy wypowiedzi lekarzy dotyczące praktycznego zastosowania formularza.

Rośnie liczba seniorów i… potrzeb wobec nich

Według najnowszych badań socjologicznych Polska stoi przed ogromnym wyzwaniem: zmniejszającą się liczbą narodzin dzieci i i lawinowym przyrostem osób starszych. Konsekwencje tego zjawiska dotkną polskie społeczeństwo na różnorodnych płaszczyznach, nie tylko ekonomicznych. Ze statystyk GUS pod koniec 2022 r. wynika, że liczba osób w wieku 60 lat i więcej wyniosła 9,8 mln i wzrosła w stosunku do poprzedniego roku o 0,7 proc. Zgodnie z projekcją ludnościową Eurostatu EURO-POP2019 w roku 2050 ludność Polski będzie liczyć 34,1 mln osób, tj. o 3,85 mln mniej niż dziś, zaś liczba osób starszych wzrośnie do 10,3 mln, czyli o prawie 3,3 mln osób. Starzenie się społeczeństwa wiąże się również ze wzrostem potrzeb tej grupy. W obliczu tego wyzwania już dziś niezbędne jest wdrażanie wielokierunkowych zmian systemowych w tym przeciwdziałających wszelkim formom przemocy wobec starszych.

Osoby starsze ofiarami przemocy

Rzadko podejmowanym, wręcz zaniedbanym i przemilczanym przez opinię publiczną zagadnieniem jest przemoc wobec osób starszych w społeczeństwie.

– My, lekarze, przypominamy sobie o przemocy wobec starszych rzadko zazwyczaj w okolicach świąt, majówki i długich weekendów, kiedy SOR-y i izby przyjęć zapełniają się osobami siedemdziesiąt, osiemdziesiąt plus i ich bliskimi. Słyszymy, że mamusia od dwóch dni nie chce pić i jeść, tatuś od dwóch tygodni przestał chodzić. Od dwóch dni, dwóch tygodni, dwóch miesięcy… (…) Potem okazuje się, że kwestie zdrowotne nie są zaopiekowane od lat – z tą perspektywą zgadza się Agnieszka Skoczylas, lekarka geriatra, ordynatorka Oddziału Geriatryczno-Internistycznego Szpitala Wolskiego im. dr Anny Gostyńskiej, ekspertka Fundacji Projekt Starsi.

Z badań przeprowadzonych w Polsce wnika, że co siódma osoba po 60. roku życia doświadcza przemocy ze strony bliskich lub opiekunów. Według badania Polsenior2 jest nią kobieta we wczesnej lub późnej starości (65–69 lat i 85–89 lat), słabo wykształcona mieszkanka małego miasta lub wsi głównie w regionach północno-wschodnich. Sprawcą przemocy jest najczęściej osoba z rodziny, zwykle wspólnie zamieszkująca. Do najczęstszych form przemocy wobec starszych należą: przemoc psychiczna, ekonomiczna, zaniedbanie, fizyczna i seksualna. Przy czym według respondentów najczęściej zgłaszaną przez osoby starsze formą jest zaniedbanie.

– Zagadnienie przemocy utrudnia niska świadomość opiekunów o naganności własnego postępowania. Najczęściej w trudach opiekuńczych czują się odizolowani i zostawieni samym sobie, co drastycznie zwiększa ich obciążenia psychofizyczne bezpośrednio przekładające się na mniejszą jakość oferowanej troski. W efekcie rozwija się tzw. zespół opiekuna charakteryzujący się m.in. wtórną roszczeniowością, nadmiernymi oczekiwaniami względem otoczenia zewnętrznego czy nieustannym poczuciem krzywdy – tłumaczy lek. Agnieszka Skoczylas.

Działania przemocowe, zwłaszcza te, których źródłem są najbliżsi członkowie rodziny, bezpośrednio przekładają się na gorszy stan zdrowia osoby starszej. Stąd tak nieprzeciętna i newralgiczna rola lekarza mającego największe szanse rozpoznać przemoc i zadziałać. Lekarz rodzinny jest bowiem coraz częściej pierwszą osobą, której starszy pacjent zdecyduje się zwierzyć, traktując jako swoistego powiernika.
Według zmian w przepisach przeciwdziałających przemocy w rodzinie, które obowiązują od 22 czerwca 2023, już nie tylko lekarz, lecz także inne osoby wykonujące zawód medyczny – więc i pielęgniarka, położna lub ratownik medyczny – są uprawnione do wszczęcia Procedury Niebieskiej Karty.

Artykuł Projekt Starsi: Formularz Oceny Ryzyka Przemocy wobec starszych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeśli opieka pacjenta w POZ z cukrzycą typu 2 jest wystarczająca, nie będzie potrzeby kierowania go do diabetologa. Jeśli jednak nie, lekarz z POZ powinien wcześniej mieć kontakt do takiego specjalisty, a opieka koordy­nowana uwzględnia ten związek, aby pacjent nie mu­siał sam tego kontaktu szukać – mówi dr Krzysztof Ostrowski, poseł na Sejm poprzedniej kadencji.

O opiece koordynowanej wszyscy – i pacjenci, i lekarze, wypowiadają się pozytywnie, jednak kiedy dochodzimy do konkretów, wypowiedzi są już bardziej powściągliwe. Z czego to wynika?

Sam pomysł, zakładający, że pacjent będzie miał teraz lepszy dostęp do leczenia, jest oczywiście bardzo dobry. To w POZ będzie mógł uzyskać świadczenia, wykonać badania, które przedtem były możliwe tylko u diabetologa. Dzięki wyposażeniu POZ w narzędzia diagnostyczne, do­stępne wcześniej w gabinecie specjalisty, standard opieki nad pacjentem wyraźnie się poprawi, nastąpi sprawniej­sza komunikacja w całym trójkącie: lekarz POZ – pacjent – diabetolog. W wielu przypadkach pozwoli to na uniknięcie kierowania pacjenta do ambulatoryjnej opieki spe­cjalistycznej. Aktualnie, jak wynika z danych NFZ, na 6148 placówek POZ w Polsce umowę na tego typu opiekę ko­ordynowaną w diabetologii podpisało 847. Może to wy­dawać się niezbyt dużo, ale przypomnę, że to dopiero początek.

Na pierwszym miejscu jest pacjent, który ma mieć lepiej, bliżej do diagnostyki i leczenia. A co zyska lekarz POZ na prowadzeniu opieki koordynowanej? I mam na myśli nie tylko lekarza, zajmującego się w POZ pacjentem z cukrzycą, ale również z innymi schorzeniami, wpisanymi w opiekę koordynowaną.

Przede wszystkim podniesie się jego prestiż. Przejmu­jąc część obowiązków przypisanych wcześniej lekarzowi specjaliście, stanie się nie tylko „zwykłym” lekarzem POZ, ale jakby, w pewnym sensie, i specjalistą.

Wielokrotnie Pan powtarzał, że pomysł z opieką koordynowaną jest świetny, ale… diabeł tkwi w szczegółach. Z jakimi „ale” mamy do czynienia?

To przede wszystkim braki kadrowe. I nie mówię tyl­ko o brakach wśród lekarzy specjalistów, ale i w opiece podstawowej. Jak trudno dostać się niekiedy do lekarza w POZ, wszyscy wiemy. Lekarze, a widzę to po swoich ko­legach, są przepracowani. Teraz, kiedy dojdzie im więcej obowiązków, będą jeszcze bardziej. Mam jednak nadzie­ję, że kierownicy placówek, które zgodziły się, dobrowol­nie, na prowadzenie diabetologicznej opieki koordyno­wanej, uznali, że sobie poradzą.

Mamy pacjenta, u którego lekarz POZ właśnie podejrzewa cukrzycę typu 2. Jak teraz będzie wyglądała opieka nad takim chorym?

Jeśli mamy pacjenta ze świeżo rozpoznaną cukrzy­cą typu 2, to nie kierujemy go do diabetologa, jak to było wcześniej, ale rozpoczynamy leczenie w POZ. Le­karz, który będzie się nim zajmował, opracowuje indy­widualny plan opieki, łącznie z wdrożeniem procesu edukacyjnego, w którym znajdzie się i program diete­tyczny, i program aktywności fizycznej, a także zosta­ną wyznaczone okresowe kontrole, najpierw zwykle po 4-6 tygodniach, kolejne co 3-4 miesiące, ale nie rza­dziej niż raz na rok. Indywidualny program uwzględnia ogólny stan zdrowia pacjenta, jego wiek, ewentualne schorzenia współistniejące, styl życia. I jeśli się okaże, że tak prowadzona opieka w POZ jest wystarczająca, nie będzie potrzeby kierowania pacjenta do diabetologa. Jeśli jednak nie, lekarz z POZ powinien wcześniej mieć kontakt do takiego specjalisty, a opieka koordy­nowana uwzględnia ten związek, aby pacjent nie mu­siał sam tego kontaktu szukać. To właśnie ten trójkąt, o którym już wspomniałem, czyli lekarz POZ – pacjent – diabetolog.

Jest Pan optymistą, jeśli chodzi o sprawne funkcjonowanie tego trójkąta?

Powiedziałbym, że jestem ostrożnym optymistą.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Dr Krzysztof Ostrowski: Opieka koordynowana w diabetologii to bardzo dobry pomysł, ale… pochodzi z serwisu Świat Lekarza.