Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Małgorzatą Myśliwiec, kierownikiem Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Czy warto prowadzić w Polsce badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 1 u dzieci?

Patrząc na dane epidemiologiczne dotyczące zapadalności na cukrzycę typu 1 (T1DM) w populacji pediatrycznej, z całym przekonaniem stwierdzam, że warto. W Polsce i na świecie na przestrzeni ostatnich lat obserwuje się niepokojący, dynamiczny wzrost zapadalności na T1DM u dzieci i młodzieży, szczególnie w grupie dzieci najmłodszych. Polska na tle innych państw europejskich znajduje się w fazie najbardziej intensywnego wzrostu liczby zachorowań na cukrzycę typu 1 w populacji pediatrycznej. Problem dotyczy już 1 dziecka na 200–250.

Analiza danych epidemiologicznych z ostatnich dekad oraz oficjalnych rejestrów NFZ potwierdza tę tezę: od 1989 roku liczba dzieci zapadających każdego roku na cukrzycę typu 1 w grupie wiekowej 0–14 lat wzrosła w Polsce aż sześciokrotnie, w grupie dzieci najmłodszych wskaźnik ten wzrósł ośmiokrotnie, natomiast w 40-letniej obserwacji regionu łódzkiego zapadalność na cukrzycę typu 1 w wieku 0–14 lat wzrosła niemal dziesięciokrotnie. Według oficjalnych danych NFZ rocznie notuje się ok. 2500 nowych przypadków zachorowań. Ogólnokrajowy współczynnik zapadalności (liczba nowych przypadków na 100 000 mieszkańców w ciągu roku) wynosi obecnie 30–31.

Stanowisko dotyczące wczesnego wykrywania T1DM w populacji pediatrycznej, opracowane wspólnie przez Polskie Towarzystwo Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej oraz Sekcję Pediatryczną Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, a także zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2026 r., wskazują na zasadność oznaczania obecności autoprzeciwciał związanych z T1DM w ramach badań przesiewowych w populacji ogólnej.

Dlaczego badanie poziomu przeciwciał, a nie poziomu glukozy czy HbA1c?

Stanowisko polskich i międzynarodowych ekspertów wskazuje, że podstawą wczesnego wykrywania T1DM jest oznaczanie obecności autoprzeciwciał związanych z cukrzycą: GADA, IA-2A, ZnT8A i IAA. Obecność tych markerów pozwala zidentyfikować proces autoimmunologiczny jeszcze przed rozwojem jawnej hiperglikemii i objawów cukrzycy. Wczesne rozpoznanie choroby umożliwia potwierdzenie wyniku, określenie stadium choroby, skierowanie dziecka do specjalistycznej opieki diabetologicznej oraz wdrożenie regularnego monitorowania ryzyka progresji.

Może badania przesiewowe należy ograniczyć tylko do dzieci z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku cukrzycy?

Populacyjny charakter badań przesiewowych z oznaczeniem autoprzeciwciał związanych z cukrzycą typu 1 ma szczególne uzasadnienie z perspektywy pacjentów, ponieważ ok. 90 proc. dzieci, u których dochodzi do nowego rozpoznania T1DM, nie ma dodatniego wywiadu rodzinnego. Wprowadzenie screeningu w populacji ogólnej zwiększa więc szansę na wcześniejsze rozpoznanie właśnie u tych dzieci, które bez programu przesiewowego pozostałyby poza nadzorem aż do momentu pojawienia się objawów klinicznych.

Dlaczego cukrzyca typu 1 u większości dzieci nadal jest rozpoznawana w momencie wystąpienia poważnych objawów klinicznych, często w stanie zagrożenia życia?

Mimo że cukrzyca typu 1 jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób wieku dziecięcego, a początkowe objawy choroby oraz kryteria diagnostyczne zostały jasno określone w rekomendacjach towarzystw naukowych i są dobrze znane, to niestety liczni pacjenci są zbyt późno diagnozowani w okresie jawnej klinicznie choroby. Problem ten dotyczy zwłaszcza najmłodszych dzieci, u których pierwsze symptomy bywają mało charakterystyczne, a postęp choroby może być bardzo gwałtowny.

Początkowe objawy u małych dzieci rozwijają się niezwykle dynamicznie, ale bardzo często naśladują inne jednostki chorobowe. Objawy takie jak osłabienie, bóle brzucha, nudności, wymioty czy przyspieszony oddech są często błędnie diagnozowane jako ostre zapalenie wyrostka robaczkowego, angina, zapalenie płuc, infekcja żołądkowo-jelitowa, a zwiększone oddawanie moczu czy moczenie nocne jako zakażenie układu moczowego. Mówimy zatem o „maskach cukrzycy”, które przyjmuje choroba, powodując odwlekanie w czasie postawienia prawidłowej diagnozy. W rezultacie opóźnione rozpoznanie zwiększa ryzyko wystąpienia ciężkiego powikłania, jakim jest kwasica ketonowa.

Analiza danych NFZ i nasze wielośrodkowe badania wykazały, że w Polsce ok. 35–45 proc. dzieci diagnozowanych jest dopiero w momencie, gdy dochodzi do rozwoju cukrzycowej kwasicy ketonowej, stanu zagrożenia życia. Szczególnie niepokojący jest fakt, że ponad połowa dzieci wymaga leczenia w Oddziale Anestezjologii i Intensywnej Terapii.

Cukrzyca typu 1 może rozwijać się długo przed wystąpieniem objawów klinicznych.

To prawda. Cukrzyca typu 1 rozwija się w kilku etapach. Początkowo przebiega bez objawów jako faza przedkliniczna, kiedy proces choroby zachodzi w organizmie, ale nie daje widocznych oznak. Następnie pojawiają się objawy kliniczne, które prowadzą do rozpoznania choroby.

W procesie rozwoju T1DM wyróżnia się następujące stadia choroby:
• Stadium 1 – cukrzyca bezobjawowa; obecność ≥2 przeciwciał przeciw komórce ß wysp trzustkowych przy zachowanej normoglikemii;
• Stadium 2 – cukrzyca bezobjawowa; obecność ≥2 przeciwciał przeciw komórce ß wysp trzustkowych przy jednoczesnej dysglikemii;
• Stadium 3 – cukrzyca bezobjawowa/objawowa; obecność ≥2 przeciwciał przeciw komórce ß wysp trzustkowych przy jednoczesnej hiperglikemii;
• Stadium 3a – osoby bezobjawowe, które spełniają kryteria diagnostyczne glikemiczne;
• Stadium 3b – osoby z wyraźną hiperglikemią i objawami choroby;
• Stadium 4 – pełnoobjawowa, długotrwała T1DM.[EPN1.1]

Fazę przedobjawową choroby można wykryć poprzez badanie na obecność przeciwciał przeciwko komórkom wysp trzustkowych, których obecność związana jest z rozwojem T1DM, m.in. GADA – przeciwciała przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego, IA-2A – przeciwciała przeciwko fosfatazie tyrozynowej, IAA – przeciwciała przeciwinsulinowe, ZnT8A – przeciwciała przeciw transporterowi cynkowemu ZnT8.

Wykazano, że u dzieci z wieloma przeciwciałami ryzyko progresji do T1DM wynosi 43,5 proc. po 5 latach, 69,7 proc. po 10 latach i 84,2 proc. po 15 latach od serokonwersji, podczas gdy u dzieci z pojedynczym autoprzeciwciałem 10-letnie ryzyko rozwoju jawnej T1DM wynosiło 14,5 proc. Oznacza to, że obecność co najmniej dwóch różnych autoprzeciwciał wyspowych identyfikuje grupę pacjentów o bardzo wysokim prawdopodobieństwie rozwoju jawnej choroby.

Co moglibyśmy zyskać dzięki wczesnemu wykrywaniu dzieci zagrożonych rozwojem cukrzycy typu 1?

Korzyści z prowadzenia badań przesiewowych obejmują przede wszystkim zmniejszenie ryzyka rozpoznania cukrzycy w stanie kwasicy ketonowej, które jest zagrożeniem życia. Ponadto kwasica ketonowa może powodować uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego, zaburzać w późniejszym wieku procesy poznawcze. Wczesne rozpoznanie cukrzycy typu 1 pozwala na lepsze przygotowanie dziecka i jego rodziny do rozpoczęcia leczenia, wydłużenie remisji klinicznej oraz możliwość łagodniejszego wdrożenia insulinoterapii, a później lepszego wyrównania metabolicznego cukrzycy.

Czy chodzi przede wszystkim o zapobieganie kwasicy ketonowej, czy także o możliwość wcześniejszego zastosowania terapii opóźniających rozwój choroby? A może jeszcze o coś innego?

Oczywiście znaczenie badań przesiewowych nie ogranicza się wyłącznie do aspektu klinicznego. Interwencja tego typu generuje istotną wartość psychospołeczną, ponieważ pozwala na rozpoznanie choroby w stadium przedobjawowym i stworzenie czasu na stopniowe przygotowanie pacjenta oraz jego rodziny do wejścia w proces leczenia. Choć dodatni wynik badania może początkowo wywoływać silny stres, lęk lub zaprzeczenie, wcześniejsza wiedza o ryzyku daje rodzicom czas na stopniowe oswojenie się z sytuacją, zdobycie wiedzy o chorobie, poznanie zasad monitorowania glikemii i objawów alarmowych oraz nawiązywanie kontaktu ze specjalistycznym zespołem. W praktyce może to ograniczać chaos i traumatyczny charakter rozpoznania, które w przeciwnym razie często następuje nagle, w warunkach ostrego pogorszenia stanu dziecka.

Przy właściwie zorganizowanej opiece obciążenie psychospołeczne związane z dodatnim wynikiem screeningu jest na ogół przejściowe i mniejsze niż stres towarzyszący nagłemu rozpoznaniu jawnej cukrzycy. Doniesienia z włoskiego programu pilotażowego sugerują ponadto, że udział w badaniu przesiewowym może wiązać się u rodziców ze zmniejszeniem nasilenia objawów lękowych i depresyjnych oraz poprawą jakości życia związanej ze zdrowiem. Wyniki te wskazują, że wczesna wiedza o ryzyku choroby, przy zapewnieniu odpowiedniego wsparcia i edukacji, może wzmacniać poczucie sprawczości rodziny, a nie jedynie zwiększać obciążenie emocjonalne.

Znaczenie wczesnego rozpoznania nabiera dodatkowego wymiaru w związku z dynamicznym rozwojem terapii modyfikujących przebieg cukrzycy typu 1 w stanie przedklinicznym. W 2026 r. w Unii Europejskiej zarejestrowano pierwszy lek przeznaczony do stosowania u dorosłych i dzieci od 8. roku życia w stadium 2 cukrzycy typu 1 – teplizumab. Wykazano, że leczenie to opóźnia progresję do stadium 3 choroby, a tym samym odracza moment, w którym konieczne staje się rozpoczęcie insulinoterapii. Równolegle prowadzone są liczne badania nad kolejnymi terapiami ukierunkowanymi na zachowanie funkcji komórek β i spowolnienie procesu autoimmunologicznego, w tym limfocytami T-regulatorowymi. Obecnie jest ona dostępna w formule wyjątku szpitalnego od 3. roku życia dla stadium 2 i stadium 3 cukrzycy typu 1 oraz w badaniu klinicznym w stadium 1 cukrzycy typu 1, jest także w procesie rejestracji w Europejskiej Agencji Leków. Uchwycenie pacjenta w stadium 1 i 2 otwiera możliwość zastosowania terapii biologicznych, które pozwalają „kupić czas” poprzez ochronę pozostałych komórek β trzustki.

W dłuższej perspektywie badania przesiewowe mogą przynosić oszczędności, które w znacznym stopniu rekompensują początkowe nakłady ponoszone na ich wdrożenie i realizację. Potencjalne korzyści ekonomiczne wynikają przede wszystkim ze zmniejszenia częstości ciężkich manifestacji choroby, zwłaszcza przypadków cukrzycowej kwasicy ketonowej przy rozpoznaniu (odciążenie segmentu opieki szpitalnej, a także z możliwej poprawy kontroli metabolicznej po wcześniejszym wykryciu choroby). Należy jednak podkreślić, że populacyjny screening nie tworzy całkowicie nowej grupy pacjentów wymagających opieki, lecz prowadzi do wcześniejszej identyfikacji osób, które z dużym prawdopodobieństwem i tak trafiłyby do systemu ochrony zdrowia w związku z ujawnieniem się T1DM, często na etapie bardziej zaawansowanej dekompensacji metabolicznej.

Kogo powinien obejmować taki screening? Jakie rozwiązanie byłoby najbardziej racjonalne z punktu widzenia pacjenta i systemu ochrony zdrowia?

Znaczenie wieku dotyczy nie tylko rodzaju autoprzeciwciał, ale także ich wartości predykcyjnej. Przegląd systematyczny Felton (2024) wskazuje, że typ i liczba autoprzeciwciał są najważniejszymi czynnikami prognostycznymi progresji do T1DM, natomiast wiek pojawienia się autoprzeciwciał silnie wpływa na tempo tej progresji. Im wcześniej dochodzi do serokonwersji, tym zwykle szybciej rozwija się jawna klinicznie choroba.

W Polsce wiek 6 lat można uznać za jeden z kluczowych punktów diagnostycznych, ponieważ pozwala uchwycić dużą część dzieci, u których proces autoimmunizacji już się rozpoczął, ale nie doszło jeszcze do rozwoju objawowej choroby. Wybór tej grupy wiekowej wynika przede wszystkim z przesłanek organizacyjnych i praktycznych, które warunkują realny efekt populacyjny programu. Badanie może zostać zintegrowane z bilansem zdrowia 6-latka, które charakteryzuje się relatywnie dobrą zgłaszalnością w porównaniu z innymi punktami kontaktu profilaktycznego, co zwiększa realny zasięg populacyjny programu. Bilans ten stanowi jednocześnie dobrze zdefiniowany i powszechny punkt kontaktu dziecka z systemem ochrony zdrowia, umożliwiający przeprowadzenie interwencji przesiewowej w sposób uporządkowany, powtarzalny i niewymagający tworzenia odrębnej ścieżki organizacyjnej.

Proponowane rozwiązanie byłoby rozszerzeniem dostępnego obecnie badania bilansowego 6-latka wykonywanego na etapie rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego, będącego świadczeniem gwarantowanym z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, o badanie przesiewowe w kierunku wczesnego stadium T1DM.

Badanie przesiewowe będzie opierało się na teście 3-Screen ELISA umożliwiającym jednoczesną ocenę obecności przeciwciał: przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego (GADA), przeciw fosfatazie tyrozynowej IA-2 (IA-2A) oraz przeciw transporterowi cynku 8 (ZnT8A), charakterystycznych dla autoimmunologicznego procesu niszczenia komórek β trzustki. Materiał do oznaczenia stanowi próbka krwi naniesiona na specjalną bibułę filtracyjną, uzyskana z krwi żylnej pobieranej przy okazji wykonywania lipidogramu lub alternatywnie z krwi włośniczkowej. Realizacja świadczenia nie wymaga istotnych zmian organizacyjnych po stronie świadczeniodawców POZ. Tak jak wspomniałam, proponowane rozwiązanie wykorzystuje istniejącą ścieżkę zlecania i realizacji badań laboratoryjnych funkcjonującą obecnie w POZ.

Dalsza diagnostyka, obejmująca oznaczenie poszczególnych przeciwciał (IAA, GADA, IA-2A, ZnT8A) w celu weryfikacji wyniku i określenia liczby dodatnich markerów, prowadzona będzie w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). W przypadku potwierdzenia obecności co najmniej jednego przeciwciała dziecko pozostanie pod stałym nadzorem diagnostyczno-terapeutycznym w poradni specjalistycznej (poradnia diabetologiczna lub endokrynologiczna dla dzieci) obejmującym monitorowanie stanu klinicznego, ocenę ryzyka progresji choroby oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania zgodnie z aktualnymi standardami opieki.

Czy wprowadzenie badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 1 jest dziś w Polsce realne?

2 lipca 2026 roku wysłałam do Ministerstwa Zdrowia Kartę Świadczenia Opieki Zdrowotnej, opracowaną przez ekspertów, zaakceptowaną i podpisaną przeze mnie oraz konsultantów krajowych w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej oraz medycyny rodzinnej: Badanie przesiewowe w kierunku wczesnego stadium cukrzycy typu 1 (cukrzyca insulinozależna, ICD-10: E10; T1DM, ang. type 1 diabetes mellitus) realizowane jako element badania bilansowego wykonywanego na etapie rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego do rozliczania w populacji w wieku 5–7 lat, z uwzględnieniem badań: 3 Screen-ELISA (GADA, IA-2A, ZnT8A), brak powiązanego kodu ICD-9, wraz ze sprawozdanym kodem bilansu: 5.01.00.0000104.

Populację docelową stanowią dzieci w wieku 5–7 lat, u których prowadzi się badanie bilansowe (bilans na etapie rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego). Jest ona obecnie procedowana przez Ministerstwo Zdrowia i oceniana przez Agencję Oceny Technologii Medycznej i Taryfikacji. Liczymy na pozytywną opinię i wdrożenie świadczenia w życie.

Artykuł Cukrzyca typu 1: czas na badania przesiewowe pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Co parlament może zrobić, aby dzieci i młodzież z cukrzycą miały zapewniony równy dostęp do nowoczesnego leczenia i kompleksowej opieki? Dwugłos polityczny.

Norbert Pietrykowski (Centrum)
Poseł RP, Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy (wiceprzewodniczący), Komisja Zdrowia

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej X kadencji skutecznie zabiega o to, aby dzieci i młodzież chorujące na cukrzycę miały zapewniony równy dostęp do nowoczesnego leczenia i kompleksowej opieki.

Pierwszym obszarem zmian jest dostęp do nowoczesnych technologii medycznych. W przypadku cukrzycy typu 1 szczególne znaczenie mają osobiste pompy insulinowe oraz systemy ciągłego monitorowania glikemii, czyli CGM/FGM. W Polsce obowiązuje już refundacja części tych technologii. Jednocześnie zasady refundacji są określone szczegółowymi kryteriami, dlatego rolą parlamentu powinno być systematyczne analizowanie, czy te kryteria odpowiadają aktualnym standardom medycznym i rzeczywistym potrzebom dzieci oraz młodzieży.

Drugim zadaniem jest pilnowanie, aby refundacja była nie tylko zapisana w przepisach, ale również dostępna w praktyce. Jeżeli rodzice napotykają problemy z uzyskaniem pompy, sensora czy odpowiedniego osprzętu, zadaniem Sejmu powinno być monitowanie Ministerstwa Zdrowia i NFZ w sprawie dostępności świadczeń, różnic regionalnych, czasu oczekiwania oraz sposobu realizacji refundacji.

Trzecim elementem jest kompleksowość opieki. Cukrzyca u dziecka to nie tylko kwestia przepisania insuliny czy wydania urządzenia. Dziecko i jego rodzina potrzebują stałej edukacji diabetologicznej, wsparcia w zakresie żywienia i aktywności fizycznej, a także pomocy psychologicznej. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne wskazuje na potrzebę zespołowej opieki z udziałem lekarza, pielęgniarki lub edukatora diabetologicznego, dietetyka oraz – w zależności od potrzeb – innych specjalistów. W przypadku dzieci i młodzieży szczególne znaczenie ma również dostęp do opieki psychologicznej od momentu rozpoznania choroby.

Moim zdaniem Sejm powinien nieustannie zabiegać o takie finansowanie świadczeń, które pozwoli rzeczywiście stworzyć wielodyscyplinarne zespoły diabetologiczne, a także ograniczyć różnice w dostępie do opieki między dużymi ośrodkami a mniejszymi miejscowościami.

Kolejna kwestia to szkoła i bezpieczeństwo dziecka. Ważne jest zapewnienie odpowiednich warunków do monitorowania glikemii, podawania insuliny, reagowania na hipoglikemię oraz uczestniczenia w zajęciach wychowania fizycznego i wyjazdach szkolnych. Potrzebna jest również edukacja nauczycieli i pracowników placówek oświatowych, aby cukrzyca nie prowadziła do wykluczenia dziecka z normalnego życia szkolnego.

Warto pamiętać o okresie przejścia z opieki pediatrycznej do opieki dla dorosłych. Młody człowiek w wieku 18 czy 26 lat nie powinien tracić dostępu do technologii i modelu leczenia, który wcześniej pozwalał mu bezpiecznie funkcjonować. Polityka zdrowotna powinna zapewniać ciągłość leczenia i przygotowywać młodych pacjentów do samodzielnego zarządzania chorobą.

Dlatego rolą parlamentu jest nie tylko uchwalanie przepisów, ale również systematyczne monitorowanie ich działania. Chodzi o to, aby prawo do nowoczesnego leczenia nie pozostawało prawem tylko na papierze. Dziecko z cukrzycą powinno mieć możliwość korzystania z terapii zgodnej z aktualną wiedzą medyczną, otrzymać kompleksowe wsparcie dla siebie i swojej rodziny oraz bezpiecznie funkcjonować w domu, szkole i życiu społecznym.

Ewa Monika Kaliszuk (KO)
Senatorka RP, Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy, Komisja Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej

Nie jestem lekarzem, dlatego nie chcę rozstrzygać, jakie technologie czy metody leczenia cukrzycy typu 1 powinny być stosowane. Od tego są specjaliści. Rolą parlamentu jest natomiast tworzenie takich warunków prawnych i finansowych, aby dzieci, niezależnie od miejsca zamieszkania czy sytuacji rodziny, miały równy dostęp do nowoczesnego leczenia oraz kompleksowej opieki. A ta opieka nie kończy się w szpitalu czy poradni diabetologicznej. Potrzebujemy ciągłości: od szpitala i zespołu prowadzącego leczenie, poprzez współpracę z rodzicami, aż po przedszkole i szkołę, w których dziecko spędza znaczną część dnia. I właśnie na tym ostatnim obszarze koncentruję swoją działalność, ponieważ jako nauczycielka i była dyrektorka szkoły znam system edukacji i widzę miejsca, w których potrzebne są zmiany.

Jestem przekonana, że dobra zmiana wymaga najpierw bardzo dobrego przygotowania. W moim przypadku to już ponad pół roku pracy nad tym zagadnieniem: rozmów z rodzicami, lekarzami i praktykami, seminarium poświęconego dziecku z cukrzycą typu 1 w przedszkolu i szkole, analizy przepisów, pracy w Parlamentarnym Zespole ds. Cukrzycy, a następnie posiedzenia senackiej Komisji Edukacji poświęconego właśnie temu problemowi. Kolejnym krokiem są rozmowy z ministrami odpowiedzialnymi za zdrowie i edukację.

Tak rozumiem rolę parlamentu: rozpoznać problem, wysłuchać różnych stron, skonfrontować praktykę z przepisami, a następnie konsekwentnie doprowadzać do zmian systemowych. Wierzę bardziej w determinację, siłę argumentów i rozmowę opartą na wzajemnym szacunku niż w budowanie konfliktu. To nie oznacza rezygnacji ze stanowczości – przeciwnie, oznacza konsekwentne dochodzenie do celu.

A celem jest dla mnie sytuacja, w której nowoczesne leczenie idzie w parze z nowoczesnym systemem opieki: dziecko z cukrzycą typu 1 może bezpiecznie funkcjonować w szkole razem z rówieśnikami, a jego rodzic nie musi zastępować państwa i systemu swoją stałą obecnością. Chciałabym wierzyć, że właśnie taką drogą do tego celu dojdziemy.

Artykuł Dziecko z cukrzycą w szkole. Co może zmienić parlament? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Artur Mazur, prorektor ds. Collegium Medicum Uniwersytetu Rzeszowskiego, kierownik II Kliniki Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej Klinicznego Szpitala Wojewódzkiego nr 2 w Rzeszowie, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Według raportu Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – OECD polskie dzieci przybierają na masie ciała najszybciej w Europie. O jakich liczbach mówimy?

Problem nadwagi i otyłości wśród dzieci w Polsce jest duży, ale zdanie, że „polskie dzieci tyją najszybciej w Europie” wymaga doprecyzowania. Według najnowszego raportu COSI WHO 2022–2024 (Europejska Inicjatywa Monitorowania Otyłości u Dzieci) nadwaga lub otyłość występowała u ok. 36 proc. chłopców i 30 proc. dziewcząt, natomiast otyłość u ok. 19 proc. chłopców i 11 proc. dziewcząt – praktycznie co trzecie polskie dziecko w wieku wczesnoszkolnym ma nadmierną masę ciała, a co siódme–ósme choruje na otyłość. W przypadku chłopców otyłość dotyczy już niemal co piątej osoby.

W całym regionie objętym najnowszym badaniem WHO COSI ok. 25 proc. dzieci w wieku 7–9 lat ma nadwagę lub otyłość, a ok. 11 proc. otyłość. Polska ze wskaźnikiem ok. 33 proc. nadmiernej masy ciała i 15 proc. otyłości znajduje się wyraźnie powyżej średniej.

Jak to wygląda u nastolatków?

Tutaj obraz jest nieco inny. Według OECD Health at a Glance: Europe 2024 ok. 20 proc. polskich 15-latków w 2022 r. miało nadwagę lub otyłość, wobec ok. 21 proc. w UE. Polska nie jest więc liderem Europy pod względem ogólnego odsetka u 15-latków. Charakterystyczna dla Polski jest jednak bardzo duża różnica między chłopcami i dziewczętami. OECD zwraca uwagę, że w Polsce częstość nadwagi i otyłości u 15-letnich chłopców jest ponad dwukrotnie większa niż u dziewcząt.

Aż 38 proc. rodziców ankietowanych w badaniu opublikowanym na łamach „PoMOCnika”, który powstał w ramach kampanii „Odzyskaj lekkość życia”, uważa, że z otyłości dziecięcej się wyrasta. Jak jest naprawdę?

Nie. Dziecko nie wyrasta z otyłości w takim znaczeniu, w jakim wyrasta np. z pewnych fizjologicznych cech wieku dziecięcego. Otyłość jest obecnie definiowana jako przewlekła, złożona i nawrotowa choroba, a nie przejściowy problem estetyczny czy skutek „jedzenia za dużo”; WHO podkreśla w niej udział czynników genetycznych, neurobiologicznych, środowiskowych i behawioralnych. Istnieje silne zjawisko „tracking of obesity” – utrzymywania się otyłości z dzieciństwa przez okres dojrzewania aż do dorosłości.

Szczególnie ważna jest trajektoria BMI. Fizjologicznie BMI spada po okresie niemowlęcym, osiąga minimum zwykle około 5.–6. roku życia, a następnie ponownie rośnie – jest to „adiposity rebound”. Wczesny rebound i szybkie przekraczanie kolejnych kanałów centylowych są sygnałami zwiększonego ryzyka późniejszej otyłości.

Co więcej, im starsze dziecko z otyłością, tym mniejsze prawdopodobieństwo spontanicznej normalizacji masy ciała. Dlatego otyłość 3-latka, 8-latka i 15-latka nie oznacza dokładnie tego samego rokowniczo. Wytyczne American Academy of Pediatrics odchodzą od dawnego podejścia „watchful waiting” – zalecają wczesne rozpoczęcie leczenia z intensywnością odpowiednią do wieku i stopnia zaawansowania choroby.

Jakie są opcje terapeutyczne leczenia otyłości?

Najlepsze efekty daje wieloskładnikowa, rodzinna interwencja obejmująca sposób żywienia całej rodziny, aktywność fizyczną, ograniczenie zachowań sedentarnych i czasu ekranowego, odpowiednią długość i jakość snu, techniki behawioralne oraz wsparcie psychologiczne. Amerykańska Akademia Pediatrii wskazuje, że najlepsze wyniki osiągają programy obejmujące co najmniej 26 godzin bezpośredniego kontaktu terapeutycznego w ciągu 3–12 miesięcy. U młodszych dzieci sukcesem nie zawsze musi być utrata kilogramów. Często wystarcza zahamowanie nadmiernego przyrostu masy ciała przy dalszym wzrastaniu, dzięki czemu BMI stopniowo się obniża.

Największą zmianą ostatnich lat są możliwości leczenia farmakologicznego. Farmakoterapia nie zastępuje leczenia behawioralnego, ale może być jego bardzo skutecznym uzupełnieniem. W przypadku agonistów receptora GLP-1 nie mówimy już wyłącznie o niewielkiej zmianie BMI. Mamy obecnie zarejestrowany liraglutyd od 6. roku życia i semaglutyd od 12. roku życia. Trzeba jednak podkreślić, że nie są to „zastrzyki na odchudzanie”, lecz leki stosowane w leczeniu przewlekłej choroby. Stanowią element kompleksowego leczenia, a nie jego zamiennik.

Czy rodzice chętnie rozpoczynają terapię otyłości u swoich dzieci? Według przytoczonego wcześniej badania aż 95 proc. ankietowanych rodziców zgadza się ze stwierdzeniem, że otyłość można leczyć.

Wynik, że 95 proc. rodziców zgadza się, iż otyłość można leczyć, jest bardzo pozytywny. Nie oznacza jednak, że podobny odsetek rodzin rzeczywiście rozpoczyna specjalistyczną terapię i w niej pozostaje. W praktyce istnieje luka między świadomością a działaniem. Rodzice mogą akceptować otyłość jako chorobę, ale jednocześnie uważać, że problem ich dziecka „nie jest jeszcze tak duży” albo że wystarczy ograniczyć słodycze i zwiększyć aktywność fizyczną. To dobrze współgra z przytoczonymi wynikami: 95 proc. wierzy, że otyłość można leczyć, ale jednocześnie 38 proc. uważa, że dziecko może z niej wyrosnąć.

Rodzice zwlekają z decyzją o leczeniu z różnych względów, m.in. ograniczonej dostępności specjalistycznych programów leczenia otyłości dziecięcej, konieczności wielokrotnych wizyt czy problemów z transportem. Do tego dochodzi stygmatyzacja. Jeśli rozmowa z lekarzem zostanie odebrana jako krytyka wyglądu dziecka albo ocena kompetencji rodzicielskich, efekt może być odwrotny do zamierzonego. Stygmatyzacja związana z masą ciała wiąże się z unikaniem opieki medycznej, izolacją, mniejszą aktywnością fizyczną i zaburzeniami zachowań żywieniowych.

Udział rodziców jest elementem leczenia, a nie „przyczyną problemu”. Rodzina powinna być partnerem terapeutycznym. Zaangażowanie rodziców wiąże się z większą skutecznością leczenia, a interwencje rodzinne są skuteczniejsze niż działania skierowane wyłącznie do dziecka.

Kto leczy otyłość u dzieci i kiedy powinno się rozpocząć leczenie? Według badań z „PoMOCnika” aż 69 proc. ankietowanych rodziców skierowałoby pierwsze kroki do dietetyka. Czy to właściwy kierunek?

Dobry, ale niepełny. Otyłość dziecięca nie jest wyłącznie problemem żywieniowym. Pierwszym krokiem powinna być ocena lekarska, a najlepsze efekty daje współpraca pediatry, dietetyka, psychologa, fizjoterapeuty i – zależnie od potrzeb – innych specjalistów. Najważniejsze: nie czekajmy. Otyłość należy leczyć od momentu jej rozpoznania. Naturalnym pierwszym punktem kontaktu powinien być pediatra lub lekarz rodzinny, którego zadaniem jest nie tylko stwierdzenie, że dziecko ma nadmierną masę ciała, ale przede wszystkim ocena BMI w odniesieniu do wieku i płci oraz jego dynamiki na siatkach centylowych, zebranie wywiadu rodzinnego i żywieniowego, ocena rozwoju i dojrzewania oraz poszukiwanie chorób współistniejących.

Jakie są najczęstsze przeszkody w diagnozowaniu i leczeniu otyłości u młodych osób?

Największym problemem nie jest dziś brak wiedzy, że otyłość można leczyć, lecz droga od rozpoznania problemu do rozpoczęcia i długotrwałego prowadzenia skutecznego leczenia.

Najczęściej są to: niedostrzeganie problemu przez rodziców, mit, że dziecko „z tego wyrośnie”, stygmatyzacja i poczucie winy, niedostateczne rozpoznawanie otyłości przez personel medyczny, brak czasu podczas wizyty lekarskiej, brak zespołów wielodyscyplinarnych i programów diagnostyki i leczenia, problemy organizacyjne i ekonomiczne rodziny, obawy przed farmakoterapią. Istotna może być również niewystarczająca intensywność terapii. Kilka porad dietetycznych w roku nie odpowiada standardowi intensywnego leczenia.

Co jest potrzebne, aby ograniczyć rozwój epidemii otyłości u najmłodszych?

Sama profilaktyka nie wystarczy. Jest konieczna, żeby kolejne pokolenia dzieci nie rozwijały otyłości, ale mamy już ogromną grupę dzieci, które chorują i potrzebują leczenia teraz. Musimy działać równocześnie na trzech poziomach: zapobiegać otyłości, wcześnie ją wykrywać i skutecznie leczyć. Wczesne wykrywanie otyłości ułatwiają badania bilansowe. Ale nie możemy całej odpowiedzialności przerzucać na dziecko i jego rodziców. Jeżeli chcemy zatrzymać epidemię otyłości, musimy zmienić środowisko, w którym dzieci dorastają – szkołę, dostępność żywności, marketing, warunki do aktywności fizycznej – i stworzyć system dostępnego, wielodyscyplinarnego leczenia dla tych dzieci, które już chorują.

Ogromne znaczenie mają nawyki całej rodziny: regularne posiłki, woda zamiast słodzonych napojów, odpowiednia ilość warzyw i owoców, aktywność fizyczna, sen oraz rozsądne korzystanie z mediów. Potrzebujemy zmiany środowiska, a nie tylko edukacji. Szczególnie ważna jest szkoła. WHO rekomenduje tworzenie w nich zdrowego środowiska żywieniowego, obejmującego zarówno jakość serwowanych posiłków, jak i zasady dotyczące produktów sprzedawanych i promowanych na terenie szkoły.

Odzyskaj lekkość życia

To nazwa ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej, której celem jest zwiększenie świadomości społecznej na temat otyłości jako przewlekłej choroby wymagającej leczenia. W ramach kampanii powstał „PoMOCnik” – bezpłatny poradnik dla rodziców i opiekunów młodych osób chorujących na nadwagę lub otyłość dostępny na stronie www.ootylosci.pl. Znajduje się tu także mapa ośrodków leczących otyłość, gdzie można znaleźć ośrodki posiadające doświadczenie w leczeniu najmłodszych.

„PoMOCnik dla rodziców i opiekunów” – program edukacyjny zainicjowany przez Novo Nordisk – to jeden z Finalistów Nagrody Zaufania Złoty OTIS z Diamentami 2026

Artykuł Prof. Artur Mazur: Z otyłości dziecięcej się nie wyrasta pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Agnieszka Szadkowska, kierownik Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Nefrologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Jak z perspektywy lekarza, który na co dzień prowadzi pacjentów z cukrzycą typu 1 korzystających z systemów AID, ocenia pani ich skuteczność i znaczenie w codziennym leczeniu?

Systemy AID są jedną z najważniejszych zmian, jakie dokonały się w terapii cukrzycy typu 1 w ostatnich latach. Zmieniły nie tylko sposób podawania insuliny, ale całą „filozofię” leczenia. W tradycyjnej intensywnej insulinoterapii osoba z cukrzycą sama analizuje wartości glikemii i na ich podstawie wielokrotnie w ciągu dnia podejmuje decyzje dotyczące dawkowania insuliny. W AID dane z systemu ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM) są przekazywane do algorytmu, który uwzględniając te dane, na bieżąco zwiększa, zmniejsza lub czasowo wstrzymuje podaż insuliny. Obecnie stosowane systemy AID to hybrydowe pętle zamknięte, które automatycznie dawkują insulinę bazową oraz podają dawki korekcyjne. Użytkownik nadal uczestniczy w terapii, przede wszystkim podając bolusy posiłkowe, ale system przejmuje znaczną część codziennych decyzji.

Jaka jest efektywność tej formy leczenia?

Skuteczność AID potwierdzają zarówno badania kliniczne, jak i obserwacje z codziennej praktyki klinicznej. Uzyskujemy większy czas w zakresie docelowym, niższą HbA1c, mniej hipoglikemii i mniejszą zmienność glikemii. Równie istotne jest zmniejszenie obciążenia związanego z leczeniem choroby – mniej decyzji terapeutycznych podejmowanych przez użytkownika, mniejszy lęk przed hipoglikemią i lepsza jakość snu pacjenta oraz jego rodziny. Z tego względu aktualne zalecenia PTD preferują AID u osób z cukrzycą typu 1 oraz cukrzycą typu 3 wymagających intensywnej insulinoterapii. Nasze zalecenia pediatryczne wskazują HCL jako metodę pierwszego wyboru u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1, możliwą do wdrożenia już od rozpoznania choroby. Dzięki stosowaniu AID istnieje możliwość jednoczesnego dążenia do bardzo dobrego wyrównania glikemii i ograniczania codziennego obciążenia związanego z leczeniem cukrzycy. Należy jednakże podkreślić, że zastosowanie AID nie zwalnia z edukacji pacjentów w zakresie samokontroli cukrzycy, ale pozwala przenieść wiele powtarzalnych decyzji z człowieka na system.

Jakie znaczenie dla pacjenta ma możliwość wyboru sensora CGM współpracującego z pompą i algorytmem?

W systemie AID sensor CGM jest czymś więcej niż urządzeniem służącym do pomiarów glikemii – jest źródłem danych dla algorytmu sterującego podażą insuliny. Dlatego znaczenie mają nie tylko dokładność i wiarygodność pomiarów, ale także stabilność transmisji danych oraz komfort codziennego użytkowania. Dla pacjenta liczą się wielkość urządzenia, sposób aplikacji, przyczepność, czas rozgrzewania oraz częstotliwość wymiany sensora.

Czy wydłużenie czasu użytkowania sensora z 7 do nawet 15 dni może istotnie zmienić komfort życia i zmniejszyć obciążenie związane z codziennym leczeniem cukrzycy?

Możliwość wydłużenia czasu stosowania sensora z 7 do 15 dni może realnie zmniejszyć obciążenie terapią. Oznacza to mniej aplikacji w miesiącu i mniej przerw związanych z wymianą urządzenia. U małych dzieci ma to szczególne znaczenie, ponieważ odczuwany przez niektórych pacjentów ból czy lęk przy ich aplikacji są problemami klinicznymi. Nie oznacza to jednak, że dłuższy czas działania automatycznie czyni sensor najlepszym dla każdego pacjenta. Dla jednej osoby najważniejsza będzie długość użytkowania, dla innej rozmiar, dobra przyczepność, łatwość aplikacji czy tolerancja konkretnego kleju, ale także cena sensora. Dlatego z punktu widzenia lekarza oraz użytkownika ważna jest możliwość indywidualnego wyboru spośród sensorów o potwierdzonej jakości, bezpieczeństwie i kompatybilności z danym systemem AID. Warto też pamiętać, że każde odklejenie sensora, przedwczesna wymiana albo przerwa w transmisji oznacza w AID coś więcej niż brak podglądu glikemii – ogranicza automatyczne podawanie insuliny przez algorytm. Im łatwiejszy i bardziej akceptowalny dla pacjenta sensor, tym większa szansa na jego regularne stosowanie i utrzymywanie systemu w trybie automatycznym.

Technologia CGM rozwija się bardzo szybko, jednak obecny system refundacji dla pacjentów poniżej 26. roku życia obejmuje sensory o określonym, krótszym czasie użytkowania – najczęściej do 7 lub 10 dni. Czy pani zdaniem zasady refundacji powinny nadążać za rozwojem technologii?

Obecne zasady refundacji sensorów CGM u osób do 26 r.ż. odnoszą się do zdefiniowanych okresów pracy urządzeń. Rejestracja sensorów działających dłużej pokazuje, że te kategorie powinny być zaktualizowane. Z punktu widzenia klinicznego ważniejsza od samej liczby dni jest ocena całego rozwiązania: dokładności pomiarowej, bezpieczeństwa, niezawodności transmisji, jakości dowodów klinicznych, wskazań wiekowych i kompatybilności z systemem AID. Dlatego zasady refundacji powinny nadążać za postępem technologii na tyle, aby pacjent i lekarz mogli wybierać spośród zweryfikowanych rozwiązań takie, które najlepiej odpowiada potrzebom konkretnej osoby. Oczywiście rozwój dostępu musi uwzględniać zarówno korzyści kliniczne i bezpieczeństwo, jak i racjonalność finansowania ze środków publicznych. Najlepszym kierunkiem jest finansowanie oparte na jakości i wartości klinicznej technologii, a nie wyłącznie na sztywnych parametrach technicznych.

Od stycznia 2027 r. planowana jest zmiana modelu refundacji pomp insulinowych, która ma zwiększyć dostęp do tej technologii również dla pacjentów powyżej 26. roku życia.

Bardzo ucieszyła nas wiadomość o rozszerzeniu możliwości finansowania leczenia za pomocą osobistych pomp insulinowych na osoby po ukończeniu 26. roku życia. Dla nas, pediatrów, szczególnie ważne jest zapewnienie ciągłości terapii osobom, które zachorowały na cukrzycę w dzieciństwie lub wieku młodzieńczym i są skutecznie leczone za pomocą pomp insulinowych, w tym przede wszystkim systemów AID, i osiągają dzięki tej metodzie dobre wyniki leczenia. Umożliwienie im kontynuacji tej terapii po ukończeniu 26 lat pozwoli zachować uzyskane korzyści kliniczne, ograniczać ryzyko ostrych i przewlekłych powikłań cukrzycy, a równocześnie utrzymać dobrą jakość życia i uniknąć nieuzasadnionej zmiany skutecznej metody leczenia wyłącznie z przyczyn refundacyjnych.

Jednocześnie trzeba pamiętać, że AID nie jest po prostu nowocześniejszą pompą. To system tworzony przez pompę, CGM i algorytm, a jego skuteczność zależy również od dostępu do osprzętu oraz właściwej edukacji i możliwości regularnej analizy danych przez zespół diabetologiczny. Zalecenia PTD bardzo mocno podkreślają rolę szkolenia; pacjent musi umieć postępować podczas wysiłku, hipoglikemii, hiperglikemii, ketonemii, infekcji czy awarii systemu. Potrzebny jest też zespół, który potrafi analizować raporty i optymalizować ustawienia.

Szerszy dostęp do pomp może więc przełożyć się na szersze stosowanie AID. Jeżeli zwiększeniu dostępności pomp będzie towarzyszył dostęp do odpowiedniego CGM i edukacji, korzyści mogą być znacznie szersze niż sama poprawa wyrównania metabolicznego. To również większe bezpieczeństwo i mniejsze obciążenie prowadzeniem insulinoterapii.

Artykuł System AID: nowoczesny standard leczenia cukrzycy typu 1 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzyca coraz częściej występuje u dzieci, a zarówno u najmłodszych, jak i u dorosłych bywa rozpoznawana dopiero wtedy, gdy pojawiają się poważne objawy lub powikłania. O najważniejszych potrzebach pacjentów, możliwościach wcześniejszego wykrywania cukrzycy i zmianach, które mogłyby poprawić bezpieczeństwo chorych, opowiada Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Jakie są dziś najważniejsze potrzeby osób z cukrzycą?

Potrzeby chorych na cukrzycę, zarówno dzieci, jak i dorosłych, w dużej mierze się pokrywają. Cukrzyca jest chorobą, która wymaga holistycznego podejścia i zaangażowania całego zespołu terapeutycznego. Szczególnie cukrzyca typu 1 jest jednym z najszybciej narastających wyzwań zdrowotnych w Polsce i na świecie. Dane epidemiologiczne wskazują, że liczba zachorowań wśród dzieci istotnie wzrosła w ciągu ostatnich dekad – w 2022 r. zapadalność wśród dzieci poniżej 14. roku życia wyniosła ok. 30 przypadków na 100 tys. dzieci rocznie, czyli ponad czterokrotnie więcej niż przed kilkudziesięciu laty. Cukrzycę typu 1 coraz częściej rozpoznaje się u młodszych dzieci, również poniżej 5. roku życia. Wymaga to znacznie większej opieki i zaangażowania rodziców.

Problemem jest również to, że cukrzyca często zostaje rozpoznana dopiero wtedy, gdy pojawią się poważne objawy.

To prawda. Autoimmunologiczny rozwój cukrzycy typu 1 przez długi czas przebiega bezobjawowo. Układ odpornościowy stopniowo niszczy komórki ß trzustki. W stadium 1 stężenie glukozy we krwi pozostaje prawidłowe. W stadium 2 pojawiają się już nieprawidłowe wartości glikemii, ale chory zwykle nie odczuwa jeszcze typowych dolegliwości. Objawy pojawiają się dopiero w stadium 3, gdy znaczna część funkcjonalnych komórek ß została już zniszczona, a narastający niedobór insuliny prowadzi m.in. do wzmożonego pragnienia, częstego oddawania moczu, chudnięcia i osłabienia. U dzieci proces może wtedy postępować szybko i doprowadzić do kwasicy ketonowej, która stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. U dorosłych kwasica ketonowa również się zdarza. Z kolei cukrzyca typu 2, będąca odrębną chorobą, może przez długi czas przebiegać skąpoobjawowo i bywa rozpoznawana dopiero po pojawieniu się powikłań.

Czy rozwiązaniem mogłyby być badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 1?

Tak, bardzo ważne byłyby testy przesiewowe pozwalające wykryć chorobę na etapie przedobjawowym. Uważam, że docelowo warto rozważyć takie badania zarówno u dzieci, jak i w wybranych grupach osób dorosłych. W przypadku dzieci dobrym momentem mógłby być bilans 6-latka. To wiek, w którym wiele dzieci odbywa wizytę lekarską. Mamy już zresztą doświadczenie z włączaniem kolejnych badań do bilansów – od maja 2025 r. w ramach bilansu 6-latka prowadzi się badanie przesiewowe w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej, obejmujące lipidogram.

A jak mogłoby to wyglądać w przypadku osób dorosłych?

Wystarczyłoby, żeby pełny panel przeciwciał w kierunku autoimmunologicznej cukrzycy typu 1 był finansowany w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Byłaby to najkrótsza ścieżka. Jeżeli osoba dorosła trafia do poradni diabetologicznej, takie badania można wykonać na początku diagnostyki, szczególnie gdy obraz choroby nie odpowiada typowej cukrzycy typu 2 albo leczenie nie przynosi oczekiwanych efektów.

Widzimy, że u części dorosłych pacjentów cukrzyca typu 1 bywa początkowo błędnie rozpoznawana jako cukrzyca typu 2, przez co nie otrzymują oni odpowiedniego leczenia i trafiają do specjalisty dopiero z powikłaniami. Dlatego warto byłoby włączyć taką diagnostykę do koszyka świadczeń.

Co daje wykrycie cukrzycy typu 1 przed pojawieniem się objawów?

Przede wszystkim możliwość objęcia rodziny opieką. Jeżeli badania potwierdzą utrzymującą się obecność co najmniej dwóch autoprzeciwciał wskazujących na rozwijający się proces autoimmunologiczny, dziecko lub osoba dorosła wymagają dalszej diagnostyki, monitorowania i opieki specjalistycznej. Dzięki temu możemy zmniejszyć ryzyko kwasicy ketonowej i hospitalizacji, wcześniej reagować na zmiany oraz odpowiednio przygotować pacjenta i jego bliskich.

Czy są już jakieś działania, które mogą przybliżyć lepszą diagnostykę cukrzycy typu 1?

Tak. Rada Przejrzystości przy Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji pozytywnie oceniła włączenie do świadczeń gwarantowanych w AOS oznaczeń przeciwciał anty-IA2 i anty-ZnT8 w diagnostyce cukrzycy typu 1 u dzieci i dorosłych. Ostateczna decyzja należy teraz do Ministra Zdrowia. Warto podkreślić, że opinia dotyczy diagnostyki, a nie powszechnych badań przesiewowych – nie oznacza jeszcze wprowadzenia screeningu wszystkich 6-latków. Chcielibyśmy, żeby na końcu tej drogi pojawiła się pozytywna decyzja, co dałoby bardzo dużo nie tylko pacjentom, lecz także całemu systemowi ochrony zdrowia. Mniej hospitalizacji z powodu ostrych powikłań, lepiej zaplanowana opieka diabetologiczna – to wszystko odciąża system. A bezpieczeństwo rodzin jest wartością samą w sobie.

Jaką rolę w terapii odgrywają dziś nowoczesne technologie i czy polscy pacjenci mają do nich dostęp?

Jest światełko w tunelu, ponieważ zgodnie z projektem Ministerstwa Zdrowia mają się zmienić warunki refundacji osobistych pomp insulinowych dla osób po 26. roku życia z cukrzycą typu 1 lub 3 (wtórną), spełniających określone kryteria medyczne. Nowe zasady mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 r., jeśli prace legislacyjne przebiegną zgodnie z planem. Dobrze byłoby jednak również rozszerzyć dostęp do systemów ciągłego monitorowania glikemii. Wiemy, że nie są one już tylko narzędziem do odczytu poziomu cukru, ale również bardzo dobrym narzędziem edukacyjnym i terapeutycznym.

Jeżeli chodzi o osoby dorosłe, obecnie refundacją objęte są określone grupy pacjentów. Warto byłoby rozszerzyć ją na kolejne grupy, u których występuje ryzyko hipoglikemii. System ciągłego monitorowania glikemii może ograniczyć liczbę wizyt w gabinetach lekarskich, ponieważ dzięki aplikacjom lekarz może wcześniej zobaczyć, co dzieje się z pacjentem. Dla osób starszych możliwość takiego monitorowania jest również wsparciem dla ich rodzin. Młodsze pokolenie może sprawdzać w aplikacji, jaki jest poziom glikemii rodzica bez konieczności rezygnowania z pracy. Z kolei osoba w wieku produkcyjnym może pracować i funkcjonować bardziej samodzielnie, mając możliwość wcześniejszego zareagowania na spadek poziomu cukru.

W szczególnych przypadkach możliwe są również bardziej zaawansowane metody leczenia. U nielicznych, starannie zakwalifikowanych dorosłych z długo trwającą cukrzycą typu 1, u których mimo optymalnego leczenia występują nawracające ciężkie hipoglikemie i zaburzone odczuwanie ich objawów, można rozważyć przeszczepienie wysp trzustkowych. Zabieg może ustabilizować glikemię i ograniczyć ciężkie niedocukrzenia, ale nie zawsze zapewnia trwałą niezależność od insuliny i wymaga leczenia immunosupresyjnego.

A jak wygląda sytuacja dzieci z cukrzycą w szkołach i przedszkolach?

Zdecydowanie potrzebne jest większe wsparcie. Nowoczesne technologie są tutaj dużym ułatwieniem. Dziecko, przebywając w szkole, może być monitorowane, a rodzic może mieć wgląd w jego stan, będąc w pracy czy w domu. Potrzebujemy jednak stałej obecności pielęgniarki w szkole – a nie tylko raz czy dwa razy w tygodniu. Dzieci chorują przecież nie tylko na cukrzycę. Są wśród nich dzieci z alergiami, młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów czy chorobami kardiologicznymi. To kwestia bezpieczeństwa wszystkich uczniów, a także wsparcia dla nauczycieli. Nie możemy oczekiwać, że staną się lekarzami czy pielęgniarkami. Potrzebny jest dialog i komunikacja między rodzicami a nauczycielami, lecz konieczne jest również wsparcie systemowe.

Zmiany są potrzebne i oczekiwane. W diabetologii wciąż jest dużo do zrobienia – chociażby po to, aby poradnie diabetologiczne działające w ramach NFZ nie były zamykane z powodów finansowych lub kadrowych. Ważna jest też odpowiednia wycena świadczeń i zapewnienie pacjentom dostępu do całego zespołu terapeutycznego. Mówimy przecież o coraz młodszym pokoleniu, które chce jak najdłużej pracować i być aktywne; osoby w wieku produkcyjnym pragną być samodzielne i nie stanowić obciążenia dla swoich rodzin. Dlatego tak ważne jest, aby odpowiadać na potrzeby osób z cukrzycą – zarówno dzieci, jak i dorosłych. To kluczowe dla ich bezpieczeństwa, samodzielności i jakości życia.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Musimy odpowiadać na potrzeby osób z cukrzycą pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Portal mojacukrzyca.org świętuje 25-lecie obecności w internecie. Z tej okazji 14 października odbędzie się specjalna transmisja online „Wielki Wieczór Mojej Cukrzycy. 25 lat. Jedna strona. Miliony historii”. W programie rozmowy o zmianach w diabetologii, rozwoju technologii i doświadczeniach osób żyjących z cukrzycą.

– To będzie wyjątkowy wieczór wspomnień, rozmów i spotkań z ludźmi, którzy przez lata współtworzyli świat Mojej Cukrzycy. Wrócimy do początków portalu, przypomnimy sobie, jak zmieniały się diabetologia, technologie i codzienne życie z cukrzycą, a przede wszystkim opowiemy historie ludzi, których połączyła wspólna droga – zapowiada Jerzy Magiera, autor portalu mojacukrzyca.org, laureat Nagrody Zaufania Złoty OTIS z Diamentami 2023.

Wśród gości znajdą się:

• prof. Tomasz Klupa – opowie o zmianach w medycynie i leczeniu cukrzycy;
• Teresa Benbenek-Klupa – opowie o edukacji diabetologicznej, pielęgniarstwie i rozwoju technologii;
• Maciej Rzyski – opowie o ewolucji pomp insulinowych i życiu z cukrzycą przez dekady;
• Jarosław „Jerry” Gilewicz – opowie o nowoczesnych technologiach, systemach CGM i automatyzacji leczenia;
• Ewa Dygaszewicz – opowie o zmianach w podejściu do żywienia i edukacji dietetycznej;
• dr n. med. i n. o zdr. Monika Zamarlik – opowie o prawach pacjentów, dostępie do terapii i społecznych aspektach cukrzycy;
• Anna Święcicka „Matimartyna” – opowie o internetowej społeczności, forum i przyjaźniach, które zaczęły się w sieci;
• Karolina Piątek – opowie o międzynarodowej perspektywie i rozwoju diabetologii.

Na zakończenie czeka nas wyjątkowa rozmowa z czterema parami, które poznały się dzięki cukrzycy i społeczności Mojej Cukrzycy. Będą to osobiste historie o relacjach, przyjaźni i miłości, które pokazują, że za portalem kryją się przede wszystkim ludzie.

– Przez 25 lat mojacukrzyca.org rozwijała się dzięki zaangażowaniu czytelników, ekspertów, organizacji i partnerów, z którymi mieliśmy przyjemność współpracować. Dlatego będzie nam niezwykle miło, jeśli zechcą państwo dołączyć do nas tego wieczoru i wspólnie z nami uczcić ten jubileusz – mówi Jerzy Magiera.

Zachęcamy do oglądania transmisji, udostępnienia informacji o wydarzeniu oraz zaproszenia do udziału współpracowników i wszystkich osób zainteresowanych tematyką cukrzycy. Podczas spotkania będzie działał czat na żywo, dzięki czemu widzowie będą mogli włączyć się w rozmowę, zadawać pytania i dzielić wspomnieniami.

📅 14 października 2026 r. (środa)
🕖 Początek o godz. 19:00
📺 Na żywo: Facebook i YouTube portalu mojacukrzyca.org

Więcej informacji o wydarzeniu tutaj.

Do zobaczenia 14 października!

Artykuł Jubileusz portalu Moja Cukrzyca. Przed nami wyjątkowy wieczór pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ukończenie 26. roku życia nie będzie już oznaczało utraty możliwości korzystania z leczenia pompą insulinową. Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozporządzenia, który zakłada zniesienie limitu wieku i rozszerzenie dostępu do tej terapii dla dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 1 lub 3, spełniających określone kryteria medyczne

– O dostępności do terapii pompą insulinową powinny decydować przede wszystkim potrzeby zdrowotne pacjenta i wskazania medyczne, a nie jego wiek – uzasadnia wprowadzenie zmiany minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

– To długo oczekiwana zmiana, która ma zapewnić ciągłość leczenia, poprawić kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej powikłań. Zniesienie limitu wieku w refundacji osobistych pomp insulinowych to ogromny przełom w leczeniu cukrzycy u osób dorosłych – podkreśla prof. Małgorzata Myśliwiec z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Leczenie będzie można kontynuować po 26. roku życia

Obecnie ze świadczenia gwarantowanego „Leczenie insuliną z zastosowaniem pompy insulinowej” mogą korzystać pacjenci do ukończenia 26. roku życia. Projekt rozporządzenia zakłada zniesienie tego ograniczenia.

Po wejściu w życie nowych przepisów świadczenie będzie dostępne również dla osób powyżej 26. roku życia z cukrzycą typu 1 lub 3, które spełniają określone kryteria medyczne:

• kontynuacja terapii z wykorzystaniem osobistej pompy insulinowej (OPI);
• powtarzające się ciężkie hipoglikemie;
• powtarzające się hiperglikemie o brzasku;
• niestabilność glikemii;
• obecność przewlekłych powikłań cukrzycy.

Potrzeby zdrowotne pacjenta, a nie jego wiek

Pompa insulinowa umożliwia ciągłe, indywidualnie dostosowane podawanie insuliny przez całą dobę, co pomaga utrzymać właściwą kontrolę glikemii. Eksperci kliniczni wskazują, że ograniczenie wieku nie znajduje uzasadnienia medycznego i nie powinno decydować o możliwości dalszego korzystania z tej formy leczenia.

– Pacjenci nie powinni tracić dostępu do skutecznego leczenia tylko dlatego, że ukończyli 26. rok życia. Chcemy, aby o możliwości korzystania z terapii pompą insulinową decydowały przede wszystkim potrzeby zdrowotne pacjenta i wskazania medyczne, a nie jego wiek. Przygotowana przez nas zmiana ma zapewnić ciągłość terapii i umożliwić większej liczbie pacjentów korzystanie z nowoczesnego leczenia – podkreśla minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Nowoczesne leczenie to lepsza kontrola cukrzycy i jakość życia

Refundacja osobistych pomp insulinowych u dzieci i młodzieży pozwoliła osiągnąć bardzo dobre wyniki kontroli choroby mierzone wskaźnikiem TIR, czyli odsetkiem czasu, w którym osoba z cukrzycą utrzymuje glikemię w zakresie docelowym. W polskiej populacji wskaźnik ten wyniósł 79,1 proc., przy średniej europejskiej na poziomie 73 proc.

– Dotychczasowe wyniki pokazują, że warto inwestować w dostęp pacjentów do nowoczesnych metod leczenia. Rozszerzenie refundacji pozwoli dorosłym pacjentom kontynuować terapię zgodnie z najlepszymi praktykami, utrzymać dobrą kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej ostrych oraz późnych powikłań – dodaje prof. Małgorzata Myśliwiec.

Co ta zmiana oznacza dla pacjentów?

Najważniejszą korzyścią będzie możliwość kontynuowania leczenia pompą insulinową po ukończeniu 26. roku życia. Szerszy dostęp do nowoczesnej terapii może oznaczać lepszą kontrolę cukrzycy, mniejsze ryzyko powikłań oraz większe bezpieczeństwo w codziennym życiu. Szczególne znaczenie w nowoczesnej insulinoterapii mają systemy hybrydowej pętli zamkniętej, które automatycznie dostosowują podawanie insuliny do aktualnych potrzeb pacjenta. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2026 r. wskazują ten rodzaj pomp jako preferowaną metodę leczenia osób z cukrzycą typu 1 i typu 3.

Projekt trafi do konsultacji publicznych

Projekt rozporządzenia zostanie skierowany do 30-dniowych konsultacji publicznych i opiniowania. Uwagi będą mogli zgłaszać m.in. przedstawiciele organizacji pacjentów, samorządów zawodów medycznych, partnerów społecznych, podmiotów leczniczych i środowiska naukowego. Po zakończeniu konsultacji zgłoszone uwagi zostaną przeanalizowane, a projekt będzie dalej procedowany zgodnie z obowiązującą ścieżką legislacyjną.

Artykuł Pompy insulinowe bez limitu wieku? Pacjenci czekali na tę zmianę 10 lat pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Sztuczna inteligencja, nowoczesne systemy monitorowania glikemii, innowacyjne rozwiązania diagnostyczne i terapeutyczne – to tylko część zagadnień, które zostaną omówione podczas XI Zjazdu – XXVIII Sympozjum Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej. Wydarzenie odbędzie się w dniach 14–17 października 2026 roku w Szczecinie i zgromadzi ekspertów zajmujących się zdrowiem dzieci i młodzieży

Dynamiczny rozwój medycyny oraz rosnąca rola nowych technologii w codziennej praktyce klinicznej stawiają przed specjalistami coraz większe wyzwania. Odpowiedzią na te potrzeby będzie XI Zjazd – XXVIII Sympozjum Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej, które odbędzie się w dniach 14–17 października 2026 roku w Radisson Blu Hotel w Szczecinie.

Hasłem przewodnim wydarzenia będą „Nowoczesne technologie w endokrynologii i diabetologii dziecięcej”. Organizatorzy podkreślają, że współczesna opieka nad dziećmi i młodzieżą wymaga nie tylko wiedzy medycznej, lecz także umiejętnego wykorzystywania innowacyjnych narzędzi diagnostycznych, terapeutycznych i cyfrowych wspierających leczenie pacjentów.

Program kongresu obejmie sesje naukowe, wykłady ekspertów oraz panele dyskusyjne poświęcone najnowszym osiągnięciom technologicznym w diabetologii i endokrynologii dziecięcej. Uczestnicy będą rozmawiać m.in. o praktycznych aspektach wdrażania nowoczesnych rozwiązań do codziennej opieki klinicznej, a także o wyzwaniach związanych z leczeniem chorób metabolicznych u najmłodszych pacjentów.

Jak podkreślają organizatorzy, wydarzenie będzie również przestrzenią do wymiany doświadczeń i prezentacji osiągnięć naukowych. Spotkanie stworzy możliwość bezpośrednich rozmów z ekspertami i liderami opinii, a także wspólnej debaty nad kierunkami rozwoju nowoczesnej pediatrii, diabetologii i endokrynologii.

Przewodniczącymi Komitetu Naukowego i Organizacyjnego są prof. Mieczysław Walczak oraz prof. Elżbieta Petriczko z Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Chorób Metabolicznych i Kardiologii Wieku Rozwojowego Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.

Organizatorzy zapraszają do Szczecina – miasta, które dzięki swojemu nowoczesnemu charakterowi i wyjątkowemu położeniu ma sprzyjać wymianie wiedzy, współpracy oraz rozwojowi nowych idei w medycynie dziecięcej.

Artykuł Nowoczesne technologie w endokrynologii i diabetologii dziecięcej tematem XI Zjazdu PTEiDD w Szczecinie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Analogi GLP-1 i GIP/GLP-1 zrewolucjonizowały leczenie cukrzycy i otyłości, ale ich działanie i znaczenie wykracza daleko poza redukcję masy ciała. Coraz więcej badań pokazuje, że mogą zmniejszać ryzyko zawałów serca, udarów mózgu i niewydolności nerek. – To leki, które powinny być stosowane znacznie wcześniej, jeszcze przed pojawieniem się pełnoobjawowej cukrzycy – mówi prof. Leszek Czupryniak, diabetolog

Ozempic jest stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, a Wegovy – w leczeniu otyłości. Wiemy jednak, że semaglutyd wykazuje również korzyści w prewencji powikłań sercowo-naczyniowych i przewlekłej choroby nerek, a także w zmniejszaniu ryzyka udaru. Jak bardzo zmieniło się podejście do semaglutydu?

Zmieniło się bardzo. Początkowo semaglutyd rzeczywiście był traktowany przede wszystkim jako skuteczny lek przeciwcukrzycowy. Kiedy Ozempic pojawił się w Polsce w 2020 roku, od razu został objęty refundacją w cukrzycy typu 2. Zadecydowały o tym dwa elementy. Po pierwsze – bardzo wysoka skuteczność w obniżaniu glikemii; semaglutyd działa z siłą porównywalną do insuliny, ale bez ryzyka niedocukrzeń i bez przyrostu masy ciała. Wręcz przeciwnie: pacjenci dzięki niemu chudną. A po drugie – już wtedy pojawiły się bardzo mocne dane wskazujące na redukcję ryzyka sercowo-naczyniowego. Potem pojawiły się badania dotyczące leczenia otyłości. I to był kolejny przełom.

Badania STEP wykazały, że semaglutyd stosowany w wyższych dawkach powoduje bardzo dużą redukcję masy ciała u osób z otyłością, również bez cukrzycy. W efekcie zarejestrowano wskazanie do leczenia otyłości preparatem Wegovy w dawce 2,4 mg raz w tygodniu. Od tego roku Europejska Agencja Leków dopuściła także jeszcze wyższą dawkę – 7,2 mg. To pokazuje, w jakim kierunku rozwija się leczenie.

W praktyce klinicznej rzeczywiście potrzebne są wyższe dawki?

U części pacjentów tak. Coraz częściej widzimy, że osoby stosujące semaglutyd przez kilka lat wymagają zwiększenia dawki, aby utrzymać skuteczność terapii. To naturalne zjawisko. Najważniejsze jest jednak coś innego: w leczeniu powinniśmy dążyć do maksymalnej dawki, która jest jednocześnie skuteczna i dobrze tolerowana. Tymczasem jednym z częstych błędów jest pozostawanie na dawkach początkowych. Zaczynamy leczenie od bardzo małych dawek, ponieważ głównym działaniem niepożądanym są nudności i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Z tego powodu dawki zwiększa się stopniowo. Problem polega na tym, że część pacjentów i lekarzy nie decyduje się później na dalszą eskalację terapii – czasem z powodów finansowych. A lek powinien być stosowany w dawce maksymalnie skutecznej i tolerowanej.

Semaglutyd coraz częściej postrzegany jest jako lek zmniejszający ryzyko zawałów i udarów.

I słusznie. Początkowo leki z tej grupy były kierowane głównie do pacjentów z wieloletnią, zaawansowaną cukrzycą oraz wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Tak samo było kiedyś z flozynami. Jednak kolejne badania zmieniły nasze myślenie. Dziś wiemy, że semaglutyd może działać jeszcze lepiej wtedy, gdy zastosujemy go wcześniej – zanim dojdzie do rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy i ciężkich powikłań naczyniowych. W badaniu SELECT, w którym brały udział osoby z otyłością, ale bez cukrzycy, około połowa pacjentów miała stan przedcukrzycowy. Osoby leczone semaglutydem redukowały masę ciała i bardzo często wracały do prawidłowych wartości glikemii, co pokazało ogromny potencjał tych leków w prewencji cukrzycy typu 2.

Mówimy więc nie tylko o leczeniu, ale także o zapobieganiu chorobie.

Dokładnie – to zupełnie inne spojrzenie. Nie mówimy już wyłącznie o pacjentach po zawale, po udarze, z wieloletnią cukrzycą i zaawansowanymi powikłaniami. Oczywiście oni także odnoszą korzyści z terapii, jednak być może jeszcze większe korzyści osiągną pacjenci zdrowsi, u których dzięki leczeniu uda się zapobiec rozwojowi cukrzycy, zawału serca czy udaru mózgu.

W ostatnich latach szczególnie dużo mówi się o wielochorobowości związanej z otyłością, która może powodować ponad 200 powikłań.

Bo otyłość jest punktem wyjścia dla ogromnej liczby problemów zdrowotnych – zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, zawałów serca, udarów mózgu, niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek, choroby układu ruchu, depresji czy obturacyjnego bezdechu sennego. Lecząc więc otyłość, wpływamy jednocześnie na wiele elementów zdrowia, przede wszystkim ryzyka metabolicznego i sercowo-naczyniowego. Dlatego analogi GLP-1 są dziś postrzegane znacznie szerzej niż tylko jako „leki na cukrzycę” albo „na odchudzanie”. To preparaty zmieniające przebieg szeregu chorób.

Wspomniał pan o flozynach. Czy podobnie jak w ich przypadku powinno dojść do dalszego poszerzania wskazań refundacyjnych dla semaglutydu?

Tak, zdecydowanie. Historia flozyn wyglądała bardzo podobnie. Początkowo były traktowane jako leki dla pacjentów z zaawansowaną cukrzycą i dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Z czasem kolejne badania pokazały, że warto stosować je wcześniej, m.in. dlatego uproszczono zasady refundacji.

W przypadku semaglutydu przesłanki merytoryczne są bardzo podobne, a nawet mocniejsze. To leki, które powinny być stosowane wcześniej – jeszcze przed rozwojem cukrzycy, właśnie u pacjentów z otyłością. Problemem pozostaje cena. Gdyby te preparaty były tańsze, zapewne szybciej rozszerzano by dostęp do terapii. A jeśli dzięki skutecznemu leczeniu otyłości zmniejszymy liczbę zawałów, udarów, niewydolności serca czy przypadków cukrzycy, to w perspektywie dekady system ochrony zdrowia wyda mniej pieniędzy na leczenie powikłań. Problem polega na tym, że efekty profilaktyki i prewencji widać dopiero po latach.

Pojawiają się też dane dotyczące nefroprotekcyjnego działania semaglutydu.

To kolejny bardzo ważny argument za wcześniejszym stosowaniem tych leków. Dziś mówimy już nie o działaniu kardioprotekcyjnym, ale kardionefroprotekcyjnym, ponieważ semaglutyd wpływa korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na nerki, co jeszcze bardziej wzmacnia sens wczesnej interwencji terapeutycznej.

To dlaczego w przestrzeni publicznej Ozempic nadal bywa przedstawiany głównie jako lek „na szybkie schudnięcie”?

Bo to jest najbardziej widoczne i odpowiada na społeczne zapotrzebowanie zrealizowania marzeń o szczupłej sylwetce. Jest to jednak duże uproszczenie. Ten lek wykazuje dużo więcej korzyści. Sięgamy po niego w leczeniu przewlekłych chorób
metabolicznych, czyli otyłości i cukrzycy oraz ich powikłań. Redukcja masy ciała jest niezwykle ważna, ale najważniejsze są konsekwencje zdrowotne: mniejsze ryzyko cukrzycy, zawałów, udarów czy niewydolności nerek. I właśnie w tym kierunku rozwija się współczesna diabetologia oraz obesitologia.

Prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak – kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Zarządu Głównego ds. współpracy międzynarodowej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Artykuł Ozempic przestaje być tylko lekiem na cukrzycę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O systemach automatycznego podawania insuliny AID (Automated Insulin Delivery) prof. dr hab. n. med. Agnieszka Szadkowska, kierownik Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Nefrologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, opowiada Ewie Podsiadły-Natorskiej

Które elementy terapii systemami AID – po 5 latach stosowania w Polsce – uważa pani za „ustabilizowane standardy”?

Po 5 latach stosowania systemów AID możemy powiedzieć, że technologia ta stała się integralnym elementem nowoczesnej terapii cukrzycy typu 1. Za „ustabilizowany standard” uznałabym przede wszystkim skuteczność kliniczną tych systemów – poprawę wyrównania metabolicznego, zwiększenie czasu w zakresie docelowym glikemii (TIR), zmniejszenie ryzyka hipoglikemii oraz ograniczenie zmienności glikemii. Coraz większe doświadczenie mają również zespoły diabetologiczne, a ciągłe monitorowanie glikemii stało się podstawą prowadzenia nowoczesnej insulinoterapii.

Jakie były kluczowe dane lub doświadczenia kliniczne, które wpłynęły na uznanie systemów AID jako terapii z wyboru w aktualnych zaleceniach PTD?

Kluczowe znaczenie miały wyniki badań klinicznych oraz obserwacje z codziennej praktyki, które konsekwentnie pokazywały przewagę systemów AID nad wcześniejszymi modelami insulinoterapii. W wielu badaniach wykazano poprawę wyrównania metabolicznego wyrażoną wzrostem czasu w zakresie docelowym glikemii (TIR), redukcją HbA1c oraz zmniejszeniem liczby i czasu trwania hipoglikemii, szczególnie nocnych. Istotne było także potwierdzenie bezpieczeństwa terapii – mniejsze ryzyko ciężkich hipoglikemii i cukrzycowej kwasicy ketonowej przy jednoczesnym ograniczeniu zmienności glikemii.

Bardzo ważne okazały się doświadczenia kliniczne z różnych grup pacjentów – dzieci, nastolatków i osób dorosłych – pokazujące, że systemy AID nie tylko poprawiają parametry metaboliczne, ale również zmniejszają obciążenie codziennym leczeniem cukrzycy. Pacjenci rzadziej muszą podejmować decyzje terapeutyczne samodzielnie, mają większe poczucie bezpieczeństwa i lepszą jakość życia. To właśnie połączenie wysokiej skuteczności, bezpieczeństwa oraz poprawy komfortu terapii sprawiło, że systemy AID zostały uznane w aktualnych zaleceniach PTD za terapię z wyboru u osób z cukrzycą typu 1 wymagających intensywnej insulinoterapii.

Które z „trudnych” scenariuszy klinicznych (np. ciąża, okres okołooperacyjny, bardzo małe dzieci czy pacjenci z cukrzycą typu 2 na insulinoterapii) stanowią obecnie największe wyzwanie dla terapii AID – i gdzie potrzebujemy jeszcze bardziej precyzyjnych rekomendacji?

Choć technologia AID osiągnęła wysoki poziom dojrzałości, w praktyce klinicznej nadal mamy kilka „trudnych” scenariuszy, które wymagają bardziej precyzyjnych zaleceń. Najwyższym priorytetem pozostaje ciąża u kobiet z cukrzycą typu 1. To sytuacja o bardzo wąskich celach glikemicznych (63–140 mg/dl) i dynamicznie zmieniającej się insulinooporności, szczególnie w II i III trymestrze. Dodatkowo tylko część systemów ma formalną rejestrację w tym wskazaniu. System MiniMed 780G, po publikacji wyników badania CRISTAL, uzyskał w Europie w lipcu 2025 r. poszerzenie certyfikatu CE, które pozwala na jego użycie u kobiet w ciąży. Brakuje natomiast jednoznacznych rekomendacji dotyczących postępowania okołoporodowego.

Drugim obszarem wymagającym standaryzacji jest okres okołooperacyjny. Brakuje jednoznacznych kryteriów: kiedy pozostawić system AID, a kiedy przejść na wlew dożylny. Niezbędne są protokoły różnicujące zabiegi krótkie i rozległe oraz ujednolicone zasady współpracy z zespołem anestezjologicznym.

Kolejną grupą są dzieci poniżej 6. roku życia. W tej populacji obserwujemy znaczną zmienność zapotrzebowania na insulinę i konieczność jej mikrodawkowania. Oba refundowane systemy AID w Polsce są zarejestrowane do stosowania u małych dzieci; rozszerzenie rejestracji systemu MiniMed 780G od 2. roku życia w Europie nastąpiło po wynikach badania LENNY. Zarówno badania kliniczne, jak i doświadczenia własne pokazują, że uzyskujemy u najmłodszych również bardzo dobre wyniki terapii AID. Jednakże nadal niektóre problemy wynikające ze specyfiki insulinoterapii najmłodszych dzieci wymagają większego zaangażowania rodziców w porównaniu z rodzicami dzieci starszych.

AID można też zastosować u osób z cukrzycą typu 2 leczonych intensywną insulinoterapią. Mamy tu do czynienia z wysokimi dawkami dobowymi, znaczną insulinoopornością i terapiami skojarzonymi, takimi jak analogi GLP-1 czy inhibitory SGLT2. Kolejnym problemem jest stosowanie AID podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Ponieważ nie mamy jeszcze pełnej automatyzacji podawania insuliny, następny etap rozwoju wytycznych powinien koncentrować się na szczegółowych, sytuacyjnych protokołach postępowania, a nie wyłącznie na ogólnych rekomendacjach. Odpowiadając na te potrzeby, członkowie Rady Szkoły Pompowej PTD przygotowali praktyczne wskazówki postępowania w czasie zabiegów operacyjnych oraz porodu u osób stosujących systemy AID. Mamy nadzieję, że niedługo ukażą się one drukiem.

Jakie są dziś największe bariery w szerszym wdrażaniu terapii AID w Polsce?

Z perspektywy systemowej kluczowym ograniczeniem pozostaje model refundacji. Obecnie pompy insulinowe są refundowane do 26. roku życia, a w grupie 18–26 lat obowiązują określone limity liczby świadczeń. Pacjenci powyżej 26. roku życia nie mają refundacji pomp, co oznacza konieczność sfinansowania urządzenia z własnych pieniędzy. To istotna bariera ekonomiczna. Dodatkowo, w przypadku systemów AID, znaczący koszt generują sensory do ciągłego monitorowania stężenia glukozy. Po 26. roku życia poziom refundacji sensorów jest niższy, co przekłada się na dość wysokie miesięczne koszty terapii. W efekcie nie wszystkich pacjentów stać na długoterminowe stosowanie systemu AID, mimo że klinicznie byliby do niego dobrymi kandydatami.

Drugim istotnym problemem są bariery organizacyjne. Liczba ośrodków prowadzących terapię z zastosowaniem pomp insulinowych, szczególnie w modelu AID, nadal jest niewystarczająca. Terapia ta wymaga doświadczonego zespołu terapeutycznego – lekarza, edukatora diabetologicznego, dietetyka – a dostęp do takich zespołów jest ograniczony. W większości przypadków terapię pompową prowadzą ośrodki diabetologiczne w szpitalach uniwersyteckich.

Trzeci obszar to edukacja. Systemy AID, mimo że w dużym stopniu automatyzują podaż insuliny, wymagają większego przygotowania niż klasyczna terapia penami. Pacjent musi rozumieć zasady działania algorytmu, interpretować dane z CGM, reagować na sytuacje szczególne (wysiłek fizyczny, infekcja, zmiany podaży węglowodanów). Brakuje porad edukacyjnych pozwalających na kompleksowe szkolenie. Również po stronie personelu medycznego potrzebne jest stałe doskonalenie kompetencji w zakresie nowych technologii. Dopiero równoległe rozwiązanie powyższych problemów we wszystkich trzech obszarach może realnie zwiększyć dostępność terapii AID w Polsce dla pacjentów, którzy mogą z niej odnieść znaczne korzyści.

Patrząc na dotychczasową ewolucję, jakie kluczowe zmiany lub przełomy technologiczne mogą w najbliższych latach najbardziej wpłynąć na rozwój systemów AID i ich miejsce w standardach leczenia cukrzycy?

Wyraźnie widać, że jesteśmy coraz bliżej pełnej automatyzacji terapii. Kluczowym kierunkiem rozwoju pozostaje udoskonalanie algorytmów – coraz bardziej adaptacyjnych, spersonalizowanych i zdolnych do przewidywania zmian glikemii w różnych sytuacjach klinicznych. Mamy nadzieję, że nowe generacje systemów będą lepiej reagować na zmienność dobową, wysiłek fizyczny czy czynniki hormonalne, co przełoży się na wyższy czas w zakresie docelowym i mniejsze ryzyko hipoglikemii. Możliwe, że dojdzie do integracji z innymi systemami monitorującymi np. tętno, sen, aktywność fizyczną.

W najbliższym czasie będziemy przechodzić z systemów hybrydowych pętli zamkniętych do systemów w pełni zamkniętej pętli (fully closed-loop) związanej z minimalizacją konieczności podawania bolusów przez pacjenta. Algorytm pozwoli na automatyczną adaptację do posiłków o nieznanej zawartości węglowodanów.

Podczas ostatniej konferencji Advanced Technologies & Treatments for Diabetes w marcu tego roku firma Medtronic zaprezentowała dane z badań z wykorzystaniem nowego algorytmu wskazujące, że możliwe jest uzyskanie dobrego wyrównania metabolicznego – ocenianego na podstawie parametrów CGM – bez konieczności podawania bolusów posiłkowych. Równolegle rozwijane są koncepcje systemów dwuhormonalnych oraz coraz mniejszych, bardziej zintegrowanych urządzeń, dłużej działających sensorów CGM.

Coraz większe znaczenie ma także integracja danych i rozwój telemedycyny – zdalny dostęp do wyników, analiza dużych zbiorów danych i możliwość modyfikacji ustawień w oparciu o monitoring na odległość mogą istotnie wzmocnić rolę AID w standardach leczenia.

Jeżeli rozwój technologiczny będzie postępował równolegle z poprawą dostępności systemowej, w najbliższych latach AID ma szansę stać się dominującym modelem leczenia cukrzycy typu 1, a w wybranych grupach również cukrzycy innego typu wymagającej intensywnej insulinoterapii. Najbliższe lata prawdopodobnie przekształcą AID z technologii wymagającej aktywnego zarządzania w system niemal autonomiczny.

Artykuł Systemy AID w praktyce klinicznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Startuje ogólnopolska kampania edukacyjna „Odzyskaj lekkość życia”– projekt Novo Nordisk znany dotąd pod nazwą „Porozmawiajmy szczerze o otyłości”. To już 7. rok, w którym organizator buduje świadomość społeczną, że otyłość to choroba, którą można i należy leczyć

Kampania dodatkowo zwraca uwagę na konkretne korzyści płynące z odzyskiwania zdrowia – zarówno w wymiarze fizycznym, jak i psychicznym.

„Lekkość” to sprawczość

Aktualna odsłona kampanii „Odzyskaj lekkość życia” wprowadza nowe podejście do komunikacji z osobami zmagającymi się z nadmierną masą ciała. W centrum stawia emocjonalną gotowość, budowanie wewnętrznej przestrzeni na decyzję o kompleksowym leczeniu, która nie zawsze przychodzi łatwo.

– Pojawiająca się w tegorocznej edycji kampanii „lekkość” to przede wszystkim sprawczość, dlatego nazwa „Odzyskaj lekkość życia” ma głęboki wymiar symboliczny – nie dotyczy wyłącznie redukcji masy ciała, lecz oznacza uwolnienie od poczucia winy, wstydu i presji społecznej. To lekkość odzyskiwania możliwości, które otyłość lub nadwaga odbierają – to może być pewność siebie związana z wyglądem fizycznym, możliwość zabawy z wnukami bez zadyszki albo powrót do górskich trekkingów, które kiedyś były największą pasją. Nowa edycja jest opowieścią o odzyskiwaniu siebie: stopniowym powrocie do zdrowia, do codziennej energii i o fundamentalnej zmianie wewnętrznego dialogu. Zamiast pełnego rezygnacji „chciałbym, ale nie dam rady” pojawia się świadome i pełne mocy „mogę” – podkreśla Marta Nowacka, rzeczniczka prasowa Novo Nordisk.

Ile osób, tyle motywacji

Żywym dowodem na skuteczność takiego podejścia jest historia Asi Przenickiej-Malek, pacjentki i ambasadorki nowej edycji kampanii, która od wielu lat mierzy się z otyłością. Dla Asi przełomem okazało się porzucenie rygorystycznych schematów na rzecz łagodności dla samej siebie:

– Długo tkwiłam w pułapce ciągłych wyrzutów sumienia i myślenia, że wszystko zależy wyłącznie od mojej silnej woli, co tylko pogłębiało bezsilność. Decyzja o kompleksowym leczeniu nie przyszła od razu, najpierw myślałam: poradzę „sobie sama!” Dopiero gdy zrozumiałam, że potrzebuję opieki lekarza, w głowie pojawiła się ta wolność: „ktoś cię poprowadzi, nie jesteś sama” i poczułam, że teraz naprawdę odzyskuję kontrolę nad swoim życiem. Motywowała mnie wizja macierzyństwa, udanej rodziny, tego, że dzięki leczeniu będę miała siłę pogodzić rolę przedsiębiorczyni, osoby publicznej, mamy i partnerki. Dlatego dla mnie „Odzyskaj lekkość życia” odwołuje się do różnych motywatorów, które wpisują się w codzienne życie chorego. Kampania podkreśla, że leczyć otyłość to znów żyć według własnych zasad i móc realizować swoje marzenia – podkreśla Asia Przenicka-Malek.

Psychologiczna siła pozytywnych wzmocnień

Nowej odsłonie kampanii towarzyszą klip video, spot radiowy i odświeżony key visual pokazujące radość i satysfakcję bohaterów, gdy masa ciała przestaje być ograniczeniem:

– Ten klip precyzyjnie dotyka źródła problemu emocjonalnego. Osoby z nadwagą lub otyłością rzadko cierpią na brak świadomości – doskonale wiedzą, że ich masa ciała jest za wysoka. Przed pójściem do lekarza blokuje je jednak brak emocjonalnej gotowości oraz wszechobecna stygmatyzacja. Narracja zastosowana w najnowszym spocie genialnie to dekonstruuje. Zamiast wywoływać poczucie winy, klip przynosi pacjentowi potężną ulgę, zdejmując z jego barków ciężar psychiczny i pokazując, że proces zdrowienia nie musi być radykalną rewolucją, lecz pełnym empatii krokiem ku samemu sobie. Z perspektywy psychologicznej sam fakt zrobienia czegoś „w swoim tempie”, bez samokrytyki, aktywuje w mózgu wewnętrzny układ nagrody. Odczucie ulgi i akceptacji staje się natychmiastowym, pozytywnym wzmocnieniem, które motywuje do dalszej troski o własne zdrowie – komentuje psycholog Adrianna Sobol.

Obejrzyj spot kampanii

Celem kampanii jest dalsze wzmacnianie społecznej świadomości, że otyłość jest chorobą, którą można kompleksowo leczyć oraz podkreślanie nie tylko roli lekarza, ale także innych specjalistów biorących udział w procesie leczenia otyłości, np. dietetyków, fizjoterapeutów, psychologów.

Organizatorem kampanii jest firma Novo Nordisk Pharma sp. z o.o.. W maju 2026 r. ruszyła 7. edycja kampanii – to odświeżona kontynuacja projektu znanego dotąd jako „Porozmawiajmy szczerze o otyłości”. Kampania koncentruje się na tym, że podjęcie kroku w kierunku rozpoznania i terapii jest uzależnione od siły motywacji. „Odzyskaj lekkość życia” podkreśla rolę indywidulanych motywatorów obecnych w życiu chorych. Dzięki temu kampania kieruje uwagę pacjentów na korzyści wynikające ze zmniejszenia masy ciała, zarówno dotyczące zdrowia fizycznego, jak i psychicznego.

Kampania buduje również otwartą i empatyczną komunikację o otyłości i osobach nią dotkniętych. Akcję niezmiennie wspierają towarzystwa naukowe, organizacje pozarządowe, w tym działające na rzecz pacjentów z otyłością.

W ramach kampanii powstała też ogólnopolska mapa ośrodków i lekarzy deklarujących, że posiadają wiedzę i doświadczenie w leczeniu pacjentów z nadmierną masą ciała (tutaj).

Artykuł Rusza kampania „Odzyskaj lekkość życia” – to zmiana narracji w leczeniu otyłości pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Agoniści GLP-1 to dziś nie tylko leki obniżające poziom glukozy, ale również terapie chroniące serce, nerki i cały organizm. Im wcześniej pacjent otrzyma dostęp do nowoczesnego leczenia, tym większa szansa na uniknięcie groźnych powikłań – mówi Monika Kaczmarek, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków

Czym jest „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej”?

Dokument został przygotowany przez Forum Ekspertów ds. Cukrzycy, w skład którego wchodzą przede wszystkim klinicyści związani z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym, m.in. prof. Irina Kowalska, prof. Leszek Czupryniak czy prof. Krzysztof Strojek. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków reprezentuje w tym gronie głos pacjentów. Chcemy wspólnie wspierać zmiany w systemie opieki diabetologicznej i wskazywać konkretne rozwiązania, które realnie poprawią sytuację chorych.

Cukrzyca typu 1 i typu 2 dotyka coraz większej liczby osób. Ogromna grupa pacjentów z cukrzycą typu 2 wciąż pozostaje niezdiagnozowana, przez co trafiają oni do systemu ochrony zdrowia dopiero wtedy, gdy pojawiają się poważne powikłania – kardiologiczne, nefrologiczne, okulistyczne, neurologiczne. Tymczasem prognozy mówią, że do 2030 roku liczba osób z cukrzycą w Polsce może przekroczyć 4,2 mln.

„Dekalog” został przekazany do Ministerstwa Zdrowia?

Tak. Dokument trafił zarówno do Ministerstwa Zdrowia, jak i do parlamentarzystów. Odbyło się już spotkanie z udziałem przedstawicieli resortu, ekspertów i strony społecznej, podczas którego punkt po punkcie omawialiśmy wszystkie rekomendacje. Był to bardzo potrzebny dialog, bo mogliśmy wyjaśnić, dlaczego poszczególne zmiany są tak ważne dla środowiska diabetologicznego.

Jednym z ważniejszych punktów, szczególnie dla pacjentów z cukrzycą typu 2, wydaje się złagodzenie wskazań refundacyjnych dla agonistów receptora GLP-1 i GIP/GLP-1.

Z perspektywy pacjentów wprowadzenie leków z grupy agonistów GLP-1 było jednym z najważniejszych wydarzeń ostatnich lat w diabetologii. Pacjenci z cukrzycą typu 2 bardzo często zmagają się równocześnie z chorobami sercowo-naczyniowymi czy przewlekłą chorobą nerek, a ryzyko zawału serca, udaru mózgu oraz niewydolności serca jest w tej grupie bardzo wysokie. Dlatego nowoczesne leczenie nie może dziś ograniczać się wyłącznie do obniżania poziomu glukozy we krwi.

Agoniści GLP-1 działają wielokierunkowo – pomagają wyrównać glikemię, ale jednocześnie wykazują działanie kardionefroprotekcyjne. Wspierają też redukcję masy ciała, co dodatkowo odciąża układ krążenia i poprawia ogólny stan zdrowia pacjentów. Stąd coraz częściej traktujemy te terapie jako leczenie chroniące cały organizm. Dzięki temu możemy opóźnić albo nawet uniknąć groźnych powikłań. A przecież właśnie powikłania generują największe koszty – zarówno zdrowotne, jak i ekonomiczne.

Chcielibyśmy, aby kryteria refundacyjne dla agonistów GLP-1 zostały rozszerzone podobnie jak wcześniej w przypadku flozyn. W ubiegłym roku obniżono próg hemoglobiny glikowanej dla flozyn z 7,5 proc. do 7 proc. Uważamy, że takie same zasady powinny obowiązywać również dla agonistów GLP-1 u pacjentów uprzednio leczonych co najmniej jednym, a nie dwoma lekami hipoglikemizującymi. To bardzo ważne, bo wcześniejsze wdrożenie leczenia oznacza większą szansę na skuteczną kontrolę cukrzycy i uniknięcie powikłań. Badania pokazują, że korzyści kardioprotekcyjne pojawiają się bardzo szybko – już po miesiącu terapii. Oznacza to mniej hospitalizacji i realne oszczędności dla systemu ochrony zdrowia.

Wcześniejszy dostęp do leczenia to także inwestycja w system?

Oczywiście. Pacjenci rzadziej trafiają wówczas do szpitali, rzadziej dochodzi do powikłań, a oddziały nie są przeciążone. W całej Europie tego typu leczenie staje się już standardem. W Polsce często mówimy jeszcze o „nowoczesnych terapiach”, ale tak naprawdę nadrabiamy wieloletnie zaległości. Nie chcemy sytuacji, w której refundacja pojawia się dopiero wtedy, gdy stan zdrowia pacjenta znacząco się pogarsza. Pacjenci bardzo często pytają: dlaczego muszę najpierw zachorować bardziej, żeby dostać skuteczne leczenie?

Pani sama mówi o tym również z perspektywy pacjentki.

Tak, bo jestem pacjentką z cukrzycą typu 2. Kiedy mój stan zdrowia się pogorszył i weszłam w system refundacyjny, zastanawiałam się, czy gdybym mogła wcześniej korzystać z odpowiedniej terapii, to moja sytuacja zdrowotna wyglądałaby inaczej.

Dla wielu osób ogromną barierą są koszty. Jeśli pacjent musi płacić 100 proc. za leki i systemy monitorowania glikemii, miesięczne wydatki mogą sięgać nawet tysiąca złotych. To dla wielu rodzin za dużo.

W „Dekalogu” znalazły się też postulaty dotyczące badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 1 u dzieci.

To kolejny bardzo ważny punkt. Chodzi o włączenie badań przeciwciał do bilansu sześciolatka. Dzięki prostemu badaniu krwi można ocenić ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1 i objąć dziecko odpowiednią opieką jeszcze przed wystąpieniem objawów. Mogłoby to zapobiec kwasicy ketonowej, która bardzo często jest pierwszym objawem cukrzycy typu 1 u dzieci i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia – tym bardziej że do bilansu sześciolatka już wcześniej włączono lipidogram, więc przy jednym pobraniu krwi można byłoby wykonać także badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 1.

Jak ocenia pani reakcję Ministerstwa Zdrowia na postulaty środowiska diabetologicznego?

Ministerstwo jest otwarte na dialog i bardzo to doceniamy. Każdy punkt „Dekalogu” został szczegółowo omówiony. Mamy poczucie, że nasze argumenty zostały wysłuchane i zrozumiane. Zdajemy sobie oczywiście sprawę, że nie wszystkie zmiany mogą zostać wdrożone od razu, jednak w przypadku cukrzycy czas ma ogromne znaczenie. Pacjenci nie zawsze mogą czekać rok czy dwa na refundację, bo każdy kolejny miesiąc może przybliżać ich do ciężkich powikłań. Dlatego tak ważne jest, aby decyzje zapadały możliwie szybko.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Monika Kaczmarek omawia „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego i kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, podsumowuje rok 2025 w diabetologii

Ubiegły rok przyniósł kolejne zmiany w dostępie do nowoczesnych terapii i technologii diabetologicznych. Które decyzje lub rozwiązania realnie poprawiły sytuację pacjentów z cukrzycą?

W roku 2025 odnotowaliśmy postęp w dostępie do nowoczesnych terapii cukrzycy. Zmieniono kryteria refundacyjne dla flozyn – inhibitory SGLT2 mogą być obecnie refundowane u osób z cukrzycą typu 2 leczonych jednym lekiem przeciwhiperglikemicznym, z wartością HbA1c ≥ 7 proc. oraz bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. To istotne złagodzenie kryteriów refundacyjnych pozwoliło poszerzyć grupę pacjentów z cukrzycą typu 2 leczonych flozynami. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ flozyny, oprócz obniżania stężenia glukozy we krwi, wykazują również działanie kardio- i nefroprotekcyjne, co jest szczególnie ważne u osób z cukrzycą.

Jeśli chodzi o nowoczesne technologie, jako Polskie Towarzystwo Diabetologiczne wspólnie z konsultantem krajowym złożyliśmy do Ministerstwa Zdrowia Kartę Świadczenia Opieki Zdrowotnej dotyczącą refundacji osobistych pomp insulinowych po 26. roku życia. To bardzo ważny i wciąż nierozwiązany problem w terapii cukrzycy typu 1. Czekamy z dużą nadzieją na pozytywne decyzje ministerstwa. Podobne karty złożyliśmy dla sensorów do systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM), proponując rozszerzenie refundacji na osoby z cukrzycą stosujące 1 lub 2 wstrzyknięcia insuliny na dobę, a także na pacjentów z cukrzycą i orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu chorób narządu wzroku. Chcemy również wyrównania wskazań refundacyjnych dla różnych systemów ciągłego monitorowania glukozy w czasie rzeczywistym. Również w tej sprawie czekamy na decyzje ministerstwa.

Ważnym krokiem było poszerzenie pilotażu dotyczącego leczenia zespołu stopy cukrzycowej w tzw. modelu szamotulskim. Rozporządzeniem Ministra Zdrowia ze stycznia 2025 roku do programu zostało włączonych kilka kolejnych ośrodków – czekamy na podsumowanie wyników rozszerzonego pilotażu z nadzieją, że zdobyte doświadczenia pozwolą wprowadzić ten wielodyscyplinarny model leczenia zespołu stopy cukrzycowej do koszyka świadczeń gwarantowanych i udostępnić go we wszystkich ośrodkach diabetologicznych w Polsce. To bardzo ważne, bo problem leczenia zespołu stopy cukrzycowej jest nierozwiązany od lat.

Jakie wydarzenia naukowe lub wyniki badań w ostatnich kilkunastu miesiącach najmocniej wpłynęły na sposób myślenia o leczeniu cukrzycy?

W kalendarzu polskiej diabetologii najważniejszym wydarzeniem jest coroczny Zjazd Naukowy. W 2025 roku gościliśmy w przepięknym Krakowie i mogę stwierdzić, że XXVI Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego był bardzo udany. Duża grupa diabetologów z Polski uczestniczyła również w 61. Naukowym Zjeździe Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD) w Wiedniu. Coroczne Zjazdy EASD są wydarzeniami, które obfitują w nowości diabetologiczne.

Rok 2025 przyniósł dalszy rozwój nowych cząsteczek w terapii cukrzycy typu 2. Mówimy już nie o pojedynczych czy podwójnych agonistach receptorów inkretynowych, ale o multiagonistach. Trwają prace nad doustnymi formami podania nowych cząsteczek, co daje dużą nadzieję na dalszy postęp w terapii cukrzycy typu 2. Zwracamy uwagę na prewencję i leczenie na wczesnych etapach tej choroby, a więc także na terapię osób z otyłością i stanem przedcukrzycowym. Pogłębia się również nasza wiedza dotycząca mechanizmów działania nowoczesnych leków.

Istotny postęp obserwujemy także w obszarze cukrzycy typu 1. Oczywiście wiele doniesień dotyczy nowoczesnych technologii stosowanych w terapii tej choroby, jednak coraz większy nacisk kładzie się również na możliwość zapobiegania jej rozwojowi. Aktualny kierunek badań koncentruje się na wczesnej diagnostyce cukrzycy typu 1, w jej stadiach przedklinicznych, żeby jak najwcześniej wdrożyć odpowiednie postępowanie behawioralne. Interwencja w okresie przedklinicznym (stadium 1 i 2) polegająca na zmianie stylu życia (zmiana nawyków żywieniowych, znaczenie aktywności fizycznej) istotnie wydłuża okres przedkliniczny cukrzycy autoimmunologicznej. Dodatkowo wczesna diagnostyka w stadium przedklinicznym cukrzycy typu 1 pozwala także na zastosowanie terapii biologicznych, które opóźniają ujawnienie się pełnoobjawowej cukrzycy typu 1 o 2–3 lata.

Z jakimi problemami pacjenci z cukrzycą najczęściej zgłaszali się do gabinetów w ubiegłym roku?

Problemy osób z cukrzycą, z jakimi zgłaszają się do poradni, są zawsze podobne – dominuje obawa przed złą kontrolą metaboliczną cukrzycy, ale staramy się zwracać uwagę na konieczność leczenia holistycznego. Bardzo nam zależy, żeby tak leczyć cukrzycę, aby nie dopuścić do rozwoju jej przewlekłych powikłań, które generują istotne koszty leczenia. Niestety, do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) wciąż trafiają osoby z cukrzycą leczone niezgodnie z obowiązującymi rekomendacjami. Dotyczy to zarówno cukrzycy typu 1, jak i typu 2 – dwóch najczęściej występujących typów cukrzycy. Aż trudno uwierzyć, że zdarza się, iż osoby z cukrzycą typu 1 nie korzystają z nowoczesnych technologii; mam na myśli nie tylko osobiste pompy insulinowe, ale przede wszystkim systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy we krwi. Uważam również, że nie w pełni wykorzystany jest dostęp do nowoczesnych leków w terapii cukrzycy typu 2. W dalszym ciągu wiele osób z cukrzycą typu 2 leczonych jest dużymi dawkami insuliny, w skomplikowanych schematach terapeutycznych, mimo że dysponujemy nowoczesnymi lekami, które pozwalają na istotną redukcję dawek insuliny, uproszczenie schematu ich podawania, a czasami nawet na odstawienie insuliny.

Tegoroczny zjazd PTD odbywa się w momencie bardzo dynamicznych zmian w diabetologii – zarówno terapeutycznych, jak i organizacyjnych. Jakie wyzwania uważa dziś pani za najważniejsze dla polskiej diabetologii?

Zwróciłabym uwagę na dwa aspekty – wyzwania związane z terapią cukrzycy i wyzwania systemowe dotyczące organizacji opieki diabetologicznej. O wyzwaniach w terapii wspomniałam częściowo w odpowiedzi na wcześniejsze pytania, natomiast w mojej opinii potrzebne są także zmiany systemowe przede wszystkim dotyczące wyceny świadczeń ambulatoryjnych i szpitalnych w diabetologii. Jest to bardzo pilne, ponieważ istnieją w Polsce regiony, gdzie dostęp do AOS jest bardzo ograniczony.

Rok 2025 to rok wspólnej pracy z Ministerstwem Zdrowia w ramach projektu Odwróconej Piramidy Świadczeń dotyczący reorganizacji AOS w diabetologii dzieci i dorosłych. Wypracowane zostały nowe typy porad diabetologicznych w AOS, urealnione ich koszty, również w zakresie ambulatoryjnego leczenia zespołu stopy cukrzycowej. Złożyliśmy szereg Kart Świadczenia Opieki Zdrowotnej celem wprowadzenia do koszyka świadczeń gwarantowanych nowych badań laboratoryjnych, badań genetycznych oraz procedur, które zgodnie z aktualną wiedzą są niezbędne do prawidłowej diagnostyki cukrzycy, monitorowania jej powikłań oraz ich leczenia. Nie zapomnieliśmy o Kartach Świadczenia Opieki Zdrowotnej, które dotyczą edukacji terapeutycznej w cukrzycy, porady dietetycznej i psychologicznej. Pracowaliśmy również nad zmianą systemową w zakresie świadczeń szpitalnych w diabetologii – projekty nowych świadczeń są już gotowe. W ich przygotowanie zaangażowało się całe środowisko diabetologiczne. Proponowane zmiany były szeroko konsultowane, za co wszystkim bardzo serdecznie dziękuję. Teraz czekamy na ich wdrożenie.

Jak więc w trzech słowach podsumowałaby pani rok 2025 w polskiej diabetologii?

To był rok wytężonej pracy nad zmianami systemowymi w polskiej diabetologii.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Cukrzyca pod coraz lepszą kontrolą. Diabetologia się zmienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Januszem Gumprechtem, kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, prezesem elektem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, przewodniczącym Zespołu ds. zaleceń PTD

Na ostatniej Międzynarodowej Konferencji ATTD (Advanced Technologies and Treatments for Diabetes), która odbyła się w marcu w Barcelonie, zaprezentowano m.in. najnowsze osiągnięcia w dziedzinie systemów ciągłego monitorowania glikemii. W oparciu o nie, ale nie tylko, swoje zalecenia na rok 2026 przedstawiło Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Czego one dotyczą, co zmieniło się w stosunku do tych obowiązujących już wcześniej?

Zmiany są istotne. To całkiem nowe spojrzenie na optymalizację leczenia cukrzycy zarówno typu 1, jak i 2 z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. Te zmiany były bardzo potrzebne, bo cukrzyca, mimo dynamicznych zmian w zakresie postępowania i możliwości terapeutycznych, nadal pozostaje chorobą z rosnącą liczbą pacjentów i dużą liczbą powikłań. Dlatego optymalnym rozwiązaniem, aby ograniczyć tendencje zwyżkowe, jest zapewnienie chorym dostępu do nowoczesnych technologii, które pozwolą im na dłuższe, zdrowsze życie.

Technologią, która okazała się przełomowa, są właśnie systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy w skrócie określane po prostu jako CGM. Od momentu ich wprowadzenia do opieki diabetologicznej jesteśmy świadkami istotnej ewolucji możliwości ich wykorzystania i znaczenia w optymalizacji terapii. Aktualnie są one uznane – jak najbardziej słusznie – za podstawę nowoczesnej opieki diabetologicznej.

Zanim pojawiły się systemy CGM, osoby z cukrzycą, aby sprawdzić, jaki mają poziom cukru we krwi, musiały używać glukometru. Pomiaru dokonywały, najpierw kłując się w palec, a następnie nanosząc na pasek testowy kroplę krwi. Było to uciążliwe, często bolesne i stresujące, nierzadko zakłócające rytm życia, szczególnie dla chorych, którzy takich pomiarów musieli dokonywać kilka razy w ciągu doby. A dziś…

Dziś to całkiem inna rzeczywistość. Nowoczesne systemy dają pacjentowi możliwość wglądu w wartości glikemii w czasie rzeczywistym, bez potrzeby nakłuwania palca. Ta nowoczesna technologia pozwala śledzić poziom glukozy przez całą dobę, dając pacjentowi możliwość kontroli nad swoją chorobą.

Co więcej, pokazuje nie tylko aktualny poziom cukru, wyświetla również trendy – czy glikemia rośnie, czy maleje, dzięki czemu pacjent wie, jaką dawkę insuliny ma dobrać, kiedy i co jeść, jak bardzo może być aktywny fizycznie. Pacjent zyskuje pełnię wiedzy i władzę nad swoją cukrzycą. I, co ważne, istotnie zmniejszamy dzięki temu ryzyko hipoglikemii, zmienność glikemii w profilach dobowych, zwiększamy natomiast motywację i zaangażowanie w proces terapeutyczny, wpływając korzystnie na adherencję, czyli stosowanie się do zaleceń, a w konsekwencji redukujemy ryzyko powikłań, poprawiając jakość życia.

Pacjenci, którzy korzystają z systemów CGM, mówią, że nie wyobrażają sobie życia bez nich, podkreślając, jak bardzo ich życie się zmieniło. Wiedzą, jak można dobrze z cukrzycą żyć. Nie muszą się już bać, że zastosują niewłaściwą dawkę insuliny i dojdzie do groźnej hipoglikemii. Mają poczucie bezpieczeństwa, są świadomi, że w każdej chwili mogą modyfikować swoją glikemię, wprowadzając korekty, jeśli taka potrzeba zostanie im przez system CGM zasygnalizowana.

W Polsce mamy refundację systemów CGM, ale tylko w określonych wskazaniach. Mogą z nich korzystać osoby z cukrzycą typu 1 i typu 2, lecz wyłącznie stosujące intensywną insulinoterapię, przyjmujące trzy i więcej dawek insuliny dziennie. Nowe wytyczne PTD dotyczą głównie tych wskazań?

Przede wszystkim musimy rozgraniczyć pojęcie rekomendacji i refundacji. Korzystać mogą absolutnie wszystkie osoby z cukrzycą, również te, które stosują mniejszą liczbę wstrzyknięć insuliny na dobę, a nawet terapie nieinsulinowe obejmujące doustne leki przeciwhiperglikemiczne i leki oparte o analogi GLP-1. PTD rekomenduje jak najszersze stosowanie systemów CGM. Natomiast aktualne wymogi refundacyjne w cukrzycy typu 2 obejmują osoby stosujące intensywną insulinoterapię, przyjmujące trzy i więcej dawek insuliny dziennie.

To bardzo istotna zmiana, bo dotychczas systemy ciągłego monitorowania glikemii najczęściej były kojarzone z pacjentami wymagającymi bardziej zaawansowanego leczenia insuliną. Tymczasem liczne badania naukowe potwierdziły, że systemy CGM dają wymierne korzyści wszystkim osobom z cukrzycą. Tak jak wspomniałem, jest to jeden z kluczowych filarów optymalizacji postępowania.

„Personalizacja leczenia”, „terapia szyta na miarę” to coraz częstsze określenia stosowane przy różnych schorzeniach. Czy dotyczą one także cukrzycy?

Jak najbardziej. Coraz więcej mówi się też o fenotypowaniu pacjentów, co sprowadza się do wyboru najlepszej, najskuteczniejszej terapii ukierunkowanej na konkretnego pacjenta. I stało się to możliwe również dzięki nowym technologiom.

Eksperci zwracają ponadto uwagę na wzmacnianie działań w zakresie wczesnej identyfikacji osób z grup ryzyka cukrzycy oraz jej wczesnego wykrywania. To, co jeszcze nie tak dawno wydawało się niemożliwe – jak prewencja cukrzycy typu 1 – dziś jest już możliwe.

Obecnie nie istnieje klinicznie dostępna metoda zapobiegania cukrzycy typu 1, zarówno w populacji ogólnej, jak i u osób z grup ryzyka. Ale także i w tym obszarze obserwujemy wyraźny postęp. Teplizumab jest jedynym zatwierdzonym do stosowania lekiem hamującym progresję cukrzycy typu 1 w stadium 2, które jest jeszcze bezobjawowe, ale kiedy obserwujemy już dysglikemię i autoimmunizację z dodatnimi mianami co najmniej dwóch przeciwciał przeciw komórkom beta wysp trzustki. Wspomniany lek to przeciwciało monoklonalne, które łączy się z białkiem CD3 limfocytów T, które to niszczą komórki beta (dezaktywuje limfocyty T). Opóźnia on niszczenie komórek beta trzustki i w rezultacie przejście do pełnoobjawowej cukrzycy.

Kiedy pojawiały się pierwsze systemy CGM, podkreślało się głównie ich rolę w monitorowaniu glikemii. Teraz coraz częściej zwraca się uwagę również na inne korzyści z ich stosowania.

Systemy CGM pełnią o wiele szerszą rolę niż tylko monitorowanie glikemii. Są doskonałym narzędziem edukacyjnym, diagnostycznym, terapeutycznym, wspierają adherencję. Odgrywają ogromną rolę w całym procesie leczenia, przyczyniając się do ograniczenia ryzyka wystąpienia i progresji powikłań, zmniejszenia częstości hospitalizacji i w rezultacie poprawy jakości życia do jego wydłużenia włącznie.

Systemy CGM to nie tylko korzyści dla pacjentów i ich rodzin, ale też dla całego systemu ochrony zdrowia…

Oczywiście, mniej wydatków na leczenie powikłań, mniej hospitalizacji, mniejsza absencja w pracy, mniej nakładów ponoszonych z powodu trwałej utraty zdolności do wykonywania pracy zawodowej – to konkretne, wymierne oszczędności, co potwierdza ważną rolę technologii, w tym przypadku systemów CGM, w całokształcie opieki diabetologicznej.

Mamy coraz więcej nowych leków, terapii, technologii. Czego więc dzisiaj potrzeba nam najbardziej w cukrzycy?

Jak najbardziej powszechnego dostępu do tych wszystkich osiągnięć. A jeśli chodzi o nowe technologie, to cieszy mnie, że stają się one pełnoprawnym filarem terapii cukrzycy. I zastanawiam się, czym one nas jeszcze zaskoczą. Bo, że zaskoczą, to pewne.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Aktualne zalecenia kliniczne PTD na 2026 rok pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzyca przestała być wyłącznie problemem diabetologicznym. To choroba przewlekła wpływająca na niemal każdy obszar życia pacjentów i ich rodzin – od edukacji i pracy zawodowej po system opieki społecznej oraz codzienne funkcjonowanie rodzin. Dlatego coraz większego znaczenia nabiera współpraca autorytetów medycznych, organizacji pacjenckich oraz parlamentarzystów

Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy od 2019 roku jest miejscem, w którym doświadczenia pacjentów przekładają się na konkretne rozwiązania systemowe, m.in. refundację nowoczesnych technologii, poprawę opieki nad dziećmi z cukrzycą w szkołach czy rozwój leczenia zespołu stopy cukrzycowej.

– Mam zaszczyt przewodniczyć zespołowi od blisko siedmiu lat – to już moja druga kadencja w tej roli. Wcześniej zespołowi przewodniczyła posłanka i lekarka dr Lidia Gądek, jedna z jego inicjatorek. To dzięki jej zaangażowaniu prace zespołu od początku miały mocno merytoryczny charakter. Dziś mogę z przekonaniem powiedzieć, że jest to jedno z najbardziej konsekwentnie działających gremiów parlamentarnych w obszarze ochrony zdrowia, którego praca realnie przełożyła się na poprawę sytuacji pacjentów z cukrzycą – mówi posłanka Ewa Kołodziej.

Jak zaznacza, przez lata udało się wypracować wiele rozwiązań, które zmieniły codzienne funkcjonowanie pacjentów diabetologicznych. – Jednym z najważniejszych osiągnięć było wprowadzenie nowoczesnych terapii, dzięki którym ślepota cukrzycowa przestała być nieuchronnym powikłaniem choroby. Wczesne wykrywanie i skuteczne leczenie sprawiają dziś, że pacjent nie powinien tracić wzroku z powodu cukrzycy – tłumaczy Ewa Kołodziej. – Kolejnym istotnym krokiem była refundacja penów do insulin oraz rozwój refundacji systemów ciągłego monitorowania glikemii. CGM w sposób zasadniczy zmieniły codzienne funkcjonowanie chorych, a objęcie nimi m.in. kobiet w ciąży pozwoliło znacząco poprawić leczenie cukrzycy ciążowej. Z kolei dzieci z cukrzycą typu 1 w Polsce należą dziś do najlepiej zaopiekowanych pacjentów w Europie – dodaje.

Potrzebna ciągłość leczenia po wejściu w dorosłość

Jednym z najczęściej powracających tematów w pracach zespołu jest refundacja osobistych pomp insulinowych dla pacjentów po 26. roku życia. – Brak ciągłości finansowania w momencie wejścia w dorosłość to ogromne obciążenie dla młodych ludzi, którzy powinni móc skupić się na edukacji, pracy i zakładaniu rodziny, a nie na walce o dostęp do leczenia – podkreśla posłanka Kołodziej.

Na ten problem uwagę zwraca również poseł Norbert Pietrykowski, wiceprzewodniczący zespołu, który podkreśla, że współczesna diabetologia nie może kończyć się w momencie osiągnięcia przez pacjenta określonego wieku.

– Rozwój nowoczesnej diabetologii sprawił, że dzieci i młodzi dorośli z cukrzycą typu 1 mogą dziś prowadzić aktywne życie, studiować, pracować i funkcjonować znacznie lepiej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy pacjent kończy 26 lat i nagle traci część wsparcia systemowego. To moment szczególnie trudny – młody człowiek rozpoczyna samodzielne życie, wchodzi na rynek pracy, zakłada rodzinę i jednocześnie musi mierzyć się z wysokimi kosztami leczenia. Państwo powinno zapewniać ciągłość terapii i nowoczesnej opieki także na tym etapie życia – podkreśla poseł.

Jak dodaje, kwestie diabetologiczne coraz częściej dotyczą nie tylko medycyny, ale również bezpieczeństwa społecznego i ekonomicznego. – Dobrze leczony pacjent ma większą szansę na aktywność zawodową, mniejsze ryzyko hospitalizacji i powikłań, a także większą samodzielność. Dlatego wydatki na nowoczesne leczenie diabetologiczne należy postrzegać jako inwestycję w zdrowie publiczne, a nie wyłącznie koszt dla systemu – zaznacza Norbert Pietrykowski.

Cukrzyca to nie tylko problem medyczny

W pracach Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy aktywnie uczestniczy senator Ewa Monika Kaliszuk. Dobrze obrazuje to rosnące znaczenie współpracy Sejmu i Senatu w obszarze zdrowia publicznego. Coraz wyraźniej widać także, że skuteczna polityka diabetologiczna nie może ograniczać się wyłącznie do systemu ochrony zdrowia. Senator Ewa Monika Kaliszuk: – Cukrzyca typu 1 od dawna przestała być postrzegana wyłącznie jako problem diabetologiczny. To choroba przewlekła, która wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjentów i ich rodzin w wielu obszarach życia – od edukacji, przez aktywność zawodową, po system opieki społecznej i orzecznictwa. Dlatego coraz wyraźniej widać, że skuteczna polityka diabetologiczna wymaga nie tylko dobrych rozwiązań medycznych, ale również ścisłej współpracy pomiędzy różnymi obszarami państwa.

Senator Ewa Monika Kaliszuk podkreśla, rozmowy z rodzicami dzieci chorujących na cukrzycę typu 1, nauczycielami, pielęgniarkami szkolnymi i lekarzami pokazały, że wiele problemów nie wynika wyłącznie z kwestii medycznych, ale z niedostatecznej koordynacji pomiędzy instytucjami państwa. – W pracy parlamentarnej trudno pozostać obojętnym na problemy zgłaszane przez pacjentów i ich rodziny. Rolą parlamentarzysty jest przede wszystkim słuchać, rozumieć i tworzyć przestrzeń do merytorycznej rozmowy pomiędzy ekspertami, administracją publiczną i stroną społeczną – uważa.

Jednym z ważniejszych wydarzeń ostatnich miesięcy było seminarium „Dziecko z cukrzycą typu 1 w przedszkolu i szkole podstawowej”, którego inicjatorką była senator Kaliszuk we współpracy z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim oraz tamtejszym Kuratorium Oświaty. – Bardzo wyraźnie wybrzmiało tam, że cukrzyca typu 1 nie jest wyłącznie problemem klinicznym. To również kwestia bezpieczeństwa dziecka w szkole, dostępności pielęgniarki szkolnej, odpowiedzialności nauczycieli, systemu orzecznictwa i wsparcia rodzin – podkreśla Ewa Monika Kaliszuk.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele środowiska medycznego, organizacji pacjenckich, samorządów, dyrektorzy szkół, nauczyciele i rodzice. Jak zaznacza senator, dyskusja pokazała ogromną potrzebę współpracy pomiędzy ochroną zdrowia, edukacją i administracją publiczną.

Parlament jako miejsce dialogu

Zdaniem członków zespołu jednym z największych atutów Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy jest możliwość prowadzenia merytorycznego dialogu ponad podziałami politycznymi.

– Parlamentarne zespoły są dziś bardzo ważnym miejscem spotkania doświadczeń pacjentów, wiedzy ekspertów, praktyki organizacji społecznych oraz możliwości legislacyjnych państwa. To przestrzeń do rozmowy skoncentrowanej na realnych potrzebach pacjentów i ich rodzin – podkreśla Ewa Monika Kaliszuk.

Jak dodaje, problemy diabetologiczne wykraczają dziś daleko poza obszar samej ochrony zdrowia. – Dotyczą także edukacji, polityki społecznej, rynku pracy oraz codziennego funkcjonowania rodzin. Dlatego działania parlamentarne również powinny mieć charakter kompleksowy i zintegrowany – uzupełnia.

W pracach zespołu regularnie uczestniczą przedstawiciele organizacji pacjenckich, eksperci diabetologii, kardiologii, nefrologii, okulistyki oraz zdrowia publicznego. Do zespołu trafiają również postulaty rodziców i pacjentów dotyczące funkcjonowania dzieci z cukrzycą typu 1 w szkołach i przedszkolach, problemów orzeczniczych czy potrzeby regularnych szkoleń dla personelu oświatowego. – To pokazuje, jak ważne jest budowanie trwałej współpracy pomiędzy parlamentem, administracją publiczną, ekspertami i organizacjami pacjenckimi – podkreśla senator Kaliszuk.

Kompleksowa opieka i walka z powikłaniami

Eksperci zgodnie podkreślają, że cukrzyca wymaga dziś wielospecjalistycznej, dobrze skoordynowanej opieki. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z powikłaniami. – W diabetologii nie ma miejsca na działania w izolacji – choroba ta wymaga skoordynowanej opieki wielu specjalistów. Tylko takie podejście pozwala skutecznie zapobiegać powikłaniom i realnie zmniejszać społeczne oraz ekonomiczne koszty cukrzycy – podkreśla Ewa Kołodziej.

Jednym z obszarów wymagających szczególnej uwagi pozostaje zespół stopy cukrzycowej. Polska nadal znajduje się w grupie krajów o wysokiej liczbie amputacji wykonywanych u pacjentów diabetologicznych. – Skala cierpienia pacjentów i liczba amputacji pokazują, jak bardzo potrzebne jest systemowe, kompleksowe leczenie, dlatego dążymy do stworzenia sieci wyspecjalizowanych ośrodków, w których amputacja będzie ostatecznością, a nie standardem – podkreśla przewodnicząca zespołu.

Poseł Marek Hok zwraca uwagę, że w przypadku cukrzycy ogromne znaczenie ma nie tylko dostęp do terapii, ale także odpowiednia organizacja całego procesu leczenia. – Pacjent diabetologiczny bardzo często wymaga równoczesnej opieki wielu specjalistów. Mówimy dziś nie tylko o samej kontroli glikemii, ale także o profilaktyce powikłań sercowo-naczyniowych, nefrologicznych, okulistycznych czy neurologicznych. Dlatego system powinien być organizowany wokół pacjenta i jego realnych potrzeb zdrowotnych, a nie wokół pojedynczych świadczeń – podkreśla poseł.

Skuteczna diabetologia wymaga również myślenia długofalowego. – Każde dobrze kontrolowane leczenie oznacza mniejsze ryzyko hospitalizacji, amputacji, niewydolności nerek czy zdarzeń sercowo-naczyniowych. To nie tylko poprawa jakości życia pacjentów, ale także ogromne znaczenie dla stabilności całego systemu ochrony zdrowia w przyszłości – zaznacza Marek Hok.

Coraz więcej wyzwań w diabetologii

Eksperci nie mają wątpliwości, że wraz ze wzrostem liczby pacjentów z cukrzycą wyzwań będzie przybywać. Dotyczy to zarówno dostępu do nowoczesnych terapii, jak i organizacji opieki nad chorymi. – Rolą parlamentarzystów jest dziś nie tylko udział w procesie legislacyjnym, ale również budowanie pomostu pomiędzy doświadczeniami społecznymi a instytucjami państwa. Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy może być miejscem, które taką współpracę realnie wzmacnia. Bo skuteczna pomoc pacjentom diabetologicznym zaczyna się tam, gdzie różne środowiska potrafią wspólnie rozmawiać nie o kompetencjach instytucji, lecz o codziennym życiu pacjentów oraz ich rodzin – podkreśla senator Ewa Monika Kaliszuk.

Ewa Kołodziej dodaje, że pomimo trudnej sytuacji finansowej państwa konieczne są dalsze działania poprawiające bezpieczeństwo pacjentów. – Choć nie jestem lekarzem i nie choruję na cukrzycę, praca w zespole uświadomiła mi ogrom wyzwań, z jakimi mierzą się pacjenci. Wierzę jednak, że możliwe są kolejne zmiany, które poprawią jakość i bezpieczeństwo ich życia – podsumowuje przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy.

Ewa Podsiadły-Natorska, Luiza Łuniewska

Artykuł Parlament i pacjenci. Jak budować nowoczesny system opieki diabetologicznej? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Otyłość to nie kwestia wyglądu ani braku silnej woli, tylko przewlekła choroba będąca wspólnym mianownikiem dla ponad 200 schorzeń: od cukrzycy i chorób serca po nowotwory – alarmuje senator dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor, z którą rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Na początku maja w Parlamencie Europejskim odbyła się inauguracja wystawy „Nie oceniaj mnie! To nie moja wina. #ChorujęNaOtyłość” z pani udziałem.

Był to bardzo duży i ważny krok w kierunku profilaktyki i leczenia otyłości; wprowadziliśmy ten temat do Parlamentu Europejskiego właśnie poprzez wystawę ukazującą historie pacjentów. Początkowo wydawało mi się, że politycy nie będą chcieli się tym zajmować, bo otyłość kojarzy się z wykluczeniem, depresją i problemami społecznymi, jednak gdy zaczęliśmy ten problem nagłaśniać, okazało się, że zainteresowanie jest ogromne. Wszystkie państwa mierzą się dziś z gigantycznymi wydatkami na medycynę naprawczą, zamiast inwestować w profilaktykę i prewencję. Oczywiście efekty profilaktyki nie są widoczne od razu, trzeba jednak myśleć o przyszłych pokoleniach, szczególnie w czasie kryzysu demograficznego.

Co dla pani było impulsem do podjęcia tego tematu?

Choroba otyłościowa przez lata była bagatelizowana – również przez nas, lekarzy. Osobom z nadwagą czy otyłością mówiło się najczęściej: „Proszę mniej jeść i więcej się ruszać”. Nie badaliśmy przyczyn tej choroby: czy problemem jest nadmierne łaknienie, kompulsywne myślenie o jedzeniu, uzależnienie, metabolizm, czy może choroby współistniejące. Mało mówiło się też o tym, że otyłość powoduje ponad 200 groźnych powikłań! Tymczasem wiedza medyczna na przestrzeni lat bardzo się rozwinęła. Pojawiły się nowe cząsteczki realnie wpływające na zdrowie osób z otyłością.

Chodzi o analogi GLP-1?

Tak, ale nie tylko. Okazało się, że te nowe cząsteczki, stosowane początkowo w leczeniu cukrzycy, mają wpływ na redukcję masy ciała. A my jako klinicyści – interniści, diabetolodzy, kardiolodzy – doskonale wiemy, że cukrzyca bardzo często współwystępuje z chorobą otyłościową, z kolei otyłość współistnieje z miażdżycą czy niewydolnością serca. Doszłam więc do wniosku, że trzeba leczyć przyczynę choroby otyłościowej; jeśli wyeliminujemy czynniki ryzyka, zapobiegniemy innym chorobom i powikłaniom narządowym.

Pacjenci już o tym wiedzą i coraz częściej domagają się dostępu do nowych leków. Trzeba jednak podkreślić, że leczenie otyłości to nie tylko farmakoterapia – to cała ścieżka pacjenta. Chory powinien zostać zdiagnozowany przyczynowo, na podstawie czego powinno się przygotować dla niego indywidualną terapię. Leczenie otyłości to także fizjoterapia, terapia ruchem i dietetyka – oparta na badaniach naukowych, a nie na modach czy przypadkowych poradach. Potrzebna jest też systematyczna praca z pacjentem i monitorowanie efektów leczenia m.in. za pomocą odpowiednich badań biochemicznych wraz z oceną metabolizmu. W leczeniu otyłości nie chodzi o wygląd, tylko o zdrowie, dlatego musi powstać kompleksowy system opieki.

Potrzebujemy narodowej strategii walki z otyłością?

Zdecydowanie tak. Powinna być ona wpisana w strategię zdrowia publicznego – tak samo jak choroby serca czy nowotwory. Tyle że same dokumenty niczego nie załatwią. Trzeba stworzyć cały ekosystem wspierający zdrowe wybory żywieniowe i zdrowy styl życia. Musimy zrozumieć, że choroba otyłościowa wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne, ale również psychiczne, na relacje społeczne i aktywność zawodową. Dzieci z otyłością mierzą się z ogromną skalą hejtu i odtrącenia, dorośli podobnie.

Wielu pacjentów oczekuje refundacji leczenia nowymi cząsteczkami…

To zrozumiałe, jednak refundacja musi wiązać się ze współodpowiedzialnością pacjenta. Leczenie otyłości nie może wyglądać tak, że ktoś dostaje lek i dalej robi wszystko po staremu. Pacjent powinien być wyedukowany, prowadzony przez specjalistów i stale monitorowany.

Zawsze podaję przykład raka płuca. Jeśli ktoś przez lata palił papierosy i zachorował na nowotwór, nikt nie mówi mu: „Sam sobie jesteś winny, więc nie będziemy cię leczyć”. Dostaje skierowanie na operację, immunoterapię, bardzo kosztowne leczenie. Tymczasem chociaż wiemy, że choroba otyłościowa jest czynnikiem ryzyka wielu nowotworów, to wciąż traktujemy ją inaczej. Nasze dzieci tyją dziś najszybciej w Europie, dlatego potrzebujemy zaangażowania również ze strony przemysłu spożywczego oraz działań edukacyjnych.

Podatek cukrowy nie spełnił pokładanych w nim nadziei?

Uważam, że środki z podatku cukrowego powinny być przeznaczone przede wszystkim na profilaktykę, a następnie na leczenie. Dla mnie to bardzo proste – jeśli ktoś chce sprzedawać na naszym rynku produkty pełne cukru, to pieniądze z tego podatku powinny wspierać system ochrony zdrowia.

W Polsce VAT na wodę butelkowaną wynosi 23 proc., podczas gdy część słodzonych napojów, w tym niektóre energetyki, w obrocie handlowym przez lata korzystała z preferencyjnej 5-procentowej stawki VAT (i 8 proc. w gastronomii). To absurd. Przecież woda jest jednym z najważniejszych elementów profilaktyki zdrowia, w tym nadwagi i otyłości! To do niej dostęp powinniśmy promować.

Wciąż jednak brakuje pełnych danych dotyczących skali problemu.

To prawda. Jeszcze do niedawna w Polsce praktycznie nie ważono i nie mierzono pacjentów. Dzięki działaniom Ministerstwa Zdrowia i zespołów zajmujących się problemem otyłości wprowadzono w POZ obowiązek odnotowywania masy ciała i wzrostu pacjentów, co pozwala obliczyć BMI i lepiej ocenić skalę problemu. Ten wymóg nie jest doskonały, bo pacjent zapytany o wagę może powiedzieć wszystko – zwykle w odpowiedzi odejmujemy sobie kilka kilogramów. Lepsze to jednak niż nic. Oczywiście samo BMI to teraz już dość przestarzały wskaźnik – powinno się oceniać również obwód pasa, ilość tkanki trzewnej czy inne parametry antropometryczne, mimo wszystko to krok do przodu.

Musimy nauczyć się bardzo dokładnego podejścia do diagnostyki otyłości. W debacie o jej leczeniu często zapomina się, że to choroba przewlekła. Na pacjentów onkologicznych wydajemy ogromne pieniądze, bo wszyscy rozumieją, że chodzi o ratowanie życia – i absolutnie się z tym zgadzam, jednak choroba otyłościowa jest nie mniej groźna: prowadzi do cukrzycy, zawałów serca, udarów mózgu, niewydolności serca, nowotworów… Jeśli będziemy ją skutecznie leczyć, możemy zapobiec wielu tym powikłaniom. Jako system ochrony zdrowia możemy naprawdę bardzo dużo zyskać, ale warunkiem jest współpraca lekarzy i pacjentów oraz kompleksowe podejście do leczenia i profilaktyki otyłości.

Agnieszka Gorgoń-Komor – doktor nauk medycznych, kardiolog, członkini Komisji Zdrowia Senatu RP, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii, wiceprzewodnicząca Senackiego Zespołu „Zdrowie Polaków”

Wystawa „Don’t judge me, it’s not my fault. #isufferfromobesity” („Nie oceniaj mnie! To nie moja wina. #ChorujęNaOtyłość”) została zorganizowana przez Fundację na rzecz Leczenia Otyłości. Wcześniej była prezentowana w Senacie i Sejmie RP. 22 maja obchodzony jest Europejski Dzień Walki z Otyłością.

Artykuł Otyłość to choroba, nie wybór. Senator Agnieszka Gorgoń-Komor o leczeniu i profilaktyce pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dr hab. Maciej Niewada z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego rozmawia z Ewą Podsiadły-Natorską

Szacuje się, że ok. 38 proc. pacjentów z cukrzycą nie przestrzega zaleceń terapeutycznych. Dlaczego adherencja w diabetologii pozostaje dziś tak dużym wyzwaniem?

Adherencja w cukrzycy pozostaje wyjątkowo trudnym problemem z kilku nakładających się przyczyn farmakologicznych, behawioralnych i systemowych. Po pierwsze, cukrzyca – szczególnie typu 2 – jest chorobą przewlekłą, bezobjawową przez długi czas, co sprawia, że pacjent nie odczuwa bezpośredniej korzyści z przyjmowania leku ani konsekwencji jego pominięcia, co fundamentalnie różni się od farmakoterapii chorób objawowych.

Po drugie, złożoność reżimu terapeutycznego ma udowodniony negatywny wpływ na adherencję; politerapia typowa dla cukrzycy i częstych chorób współistniejących przy konieczności jednoczesnej modyfikacji stylu życia generuje obciążenie pacjenta wynikające z konieczności przyjmowania dużej liczby leków, wielu dawek dziennie lub złożonego reżimu dawkowania i skutkuje zmęczeniem terapią.

Po trzecie, profil działań niepożądanych odgrywa istotną rolę – nudności i dolegliwości żołądkowo-jelitowe przy metforminie i agonistach GLP-1, ryzyko hipoglikemii przy pochodnych sulfonylomocznika czy konieczność iniekcji przy insulinie i lekach inkretynowych stanowią realne bariery psychologiczne i fizyczne.

Czwarty istotny wymiar to jakość relacji lekarz–pacjent i edukacja terapeutyczna. Badania konsekwentnie wskazują, że pacjenci nierozumiejący mechanizmu działania leku ani długoterminowych konsekwencji hiperglikemii wykazują znacząco niższą adherencję. Wreszcie, z perspektywy farmakoekonomicznej, koszty ponoszone przez pacjenta – zwłaszcza współpłacenie – pozostają niedocenianym, ale empirycznie potwierdzonym predyktorem non-adherencji, szczególnie w populacjach starszych i o niższym statusie socjoekonomicznym.

Dane pokazują również, że brak przestrzegania zaleceń terapeutycznych wiąże się m.in. ze wzrostem liczby hospitalizacji o 20,9 proc. oraz większą liczbą wezwań pogotowia ratunkowego. Czy system ochrony zdrowia w Polsce dostrzega już realne koszty niskiej adherencji?

Niska adherencja nie jest wyłącznie problemem relacji lekarz–pacjent, ale ma wymierne konsekwencje dla całego systemu ochrony zdrowia. Wzrost liczby hospitalizacji i wezwań pogotowia oznacza większe obciążenie zasobów oraz dodatkowe koszty, których można byłoby częściowo uniknąć. Trudno jednak powiedzieć, że w Polsce problem ten jest już systemowo i konsekwentnie doceniany i rozwiązywany. Raczej zaczynamy go dostrzegać, ale nadal brakuje trwałych mechanizmów premiujących poprawę adherencji i monitorujących jej wpływ na koszty leczenia.

Jakie rozwiązania z perspektywy farmakoekonomicznej najskuteczniej poprawiają adherencję pacjentów z cukrzycą? Czy kluczowe są edukacja, uproszczenie terapii, dostęp do technologii, a może jeszcze inne elementy?

Najlepiej udowodnioną strategią poprawy adherencji w cukrzycy jest uproszczenie reżimu terapeutycznego – stosowanie preparatów złożonych łączących kilka substancji czynnych w jednej tabletce poprawia adherencję o 20–30 punktów procentowych przy korzystnym lub neutralnym bilansie kosztów. Równie istotna jest redukcja barier finansowych, ponieważ poziom współpłacenia przez chorych jest jednym z najsilniej potwierdzonych empirycznie predyktorów niskiej adherencji; każde zwiększenie udziału własnego pacjenta przekłada się bezpośrednio na rzadsze realizowanie recept.

Edukacja terapeutyczna przynosi efekty, ale tylko wtedy, gdy jest ustrukturyzowana, powtarzana i połączona z aktywnym wsparciem pacjenta w samozarządzaniu chorobą – jednorazowe interwencje edukacyjne mają słaby i krótkotrwały efekt. Technologie cyfrowe, takie jak aplikacje przypominające o leku czy telemonitoring glikemii, wykazują obiecujące wyniki, jednak jakość dostępnych dowodów jest jeszcze niewystarczająca do formułowania silnych rekomendacji farmakoekonomicznych. Kluczowym wnioskiem jest to, że interwencje działające niezależnie od poziomu motywacji pacjenta (uproszczenie terapii i zniesienie barier finansowych) są bardziej niezawodne farmakoekonomicznie niż interwencje behawioralne wymagające aktywnej zmiany zachowania.

Nowoczesne terapie i systemy monitorowania glikemii mogą realnie zwiększać systematyczność leczenia i ograniczać koszty powikłań cukrzycy?

Tak – i jest to jeden z lepiej udokumentowanych przykładów, gdzie innowacja technologiczna ma mierzalną korzyść. Systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM) wykazują w badaniach istotną poprawę kontroli metabolicznej mierzonej odsetkiem czasu w zakresie docelowej glikemii, co bezpośrednio przekłada się na redukcję epizodów hipoglikemii i hospitalizacji z tym związanych. Z perspektywy adherencji kluczowy mechanizm jest inny niż przy farmakoterapii – CGM dostarcza pacjentowi natychmiastowej informacji zwrotnej o skutkach jego zachowań żywieniowych i aktywności fizycznej, co wzmacnia motywację i samozarządzanie chorobą.

Agoniści GLP-1 podawani raz w tygodniu oraz preparaty bazowej insuliny o przedłużonym działaniu poprawiają natomiast adherencję farmakologiczną przez samą strukturę dawkowania – mniej iniekcji to obiektywnie wyższa adherencja, co potwierdzają dane z praktyki klinicznej. Farmakoekonomicznie jednak pełny obraz jest złożony: wysoki koszt CGM i systemów zamkniętej pętli sprawia, że efektywność kosztowa zależy krytycznie od horyzontu analizy i uwzględnienia kosztów unikniętych powikłań późnych, które materializują się po wielu latach. W Polsce refundacja CGM jest ograniczona, co oznacza, że potencjał tej technologii w redukcji kosztów powikłań pozostaje systemowo nie w pełni wykorzystany.

Czy w Polsce nadal zbyt często patrzymy na nieprzestrzeganie zaleceń wyłącznie jako problem pacjenta, zamiast traktować je jako jeden z najważniejszych problemów zdrowia publicznego? Jak to zmienić?

W Polsce wciąż dominuje narracja indywidualizująca problem non-adherencji traktująca ją jako wynik braku dyscypliny lub wiedzy pacjenta, podczas gdy literatura naukowa jednoznacznie wskazuje, że adherencja jest wypadkową czynników systemowych, ekonomicznych i terapeutycznych, na które pacjent ma ograniczony wpływ. Zmiana tego paradygmatu wymaga przede wszystkim przesunięcia odpowiedzialności z poziomu jednostkowego na poziom systemu – to znaczy uznania, że jeśli co trzeci chory na cukrzycę nie przestrzega zaleceń, problem leży w konstrukcji terapii, dostępności leków i organizacji opieki, a nie w indywidualnych postawach pacjentów. Konkretnie oznacza to włączenie adherencji jako mierzalnego wskaźnika jakości do kontraktowania świadczeń przez NFZ, docenienie jej jako kryterium wartości w decyzjach refundacyjnych oraz systemowe wspieranie uproszczeń terapeutycznych – zamiast przerzucania ciężaru zmiany wyłącznie na edukację pacjenta.

Dr hab. Maciej Niewada – farmakolog kliniczny, neurolog, prezes firmy HealthQuest, członek ISPOR Policy Outlook Committee, przewodniczący ISPOR CEE Consortium Research Committee, Katedra i Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej WUM

Artykuł Jak poprawić adherencję w cukrzycy? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Rolą lekarza POZ powinno być podejrzenie innego typu cukrzycy u pacjentów o nietypowym obrazie klinicznym oraz skierowanie ich do dalszej diagnostyki, która może doprowadzić do zmiany rozpoznania i sposobu leczenia – mówi prof. dr hab. n. med. Edward Franek, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii PIM MSWiA w Warszawie

Zdefiniowanie pojęcia cukrzycy typu 3 bywa problematyczne nawet dla przedstawicieli zawodów medycznych. Czy może pan powiedzieć, skąd te trudności?

Po pierwsze, diabetolodzy od jakiegoś czasu nie rozpoznają już cukrzycy typu 3, ale cukrzycę innego typu. W zamyśle – innego niż 1 lub 2 typ cukrzycy. Co prawda, to nowe rozpoznanie jest równie mylące jak rozpoznanie cukrzycy typu 3, sugeruje bowiem, że jest to jedna, ta inna właśnie, postać cukrzycy. Tymczasem tak naprawdę to taki „worek”, do którego wrzuca się wszystkie pozostałe typy cukrzycy, poza cukrzycą ciążową lub w ciąży, oraz poza cukrzycą typu 5, czyli wynikającą z niedożywienia.

Jeśli więc chodzi o klasyfikację, należałoby raczej mówić „cukrzyce innych typów”. Jest ich bardzo dużo; można podzielić je na kilka grup, np. cukrzyca spowodowana genetycznymi defektami czynności komórki β albo działania insuliny, chorobami zewnątrzwydzielniczej części trzustki (w tym stany po usunięciu trzustki), chorobami endokrynnymi albo zakażeniami czy też cukrzyca spowodowana lekami albo innymi substancjami chemicznymi. To nie koniec listy, a w każdej grupie znajduje się od kilku do kilkunastu różnych rozpoznań, np. cukrzyca spowodowana mukowiscydozą, w przebiegu raka trzustki itp.

Jeżeli ktoś ma kłopot z zapamiętaniem tego wszystkiego, jest to całkowicie zrozumiałe. Wystarczy jednak skorzystać z wyszukiwarki albo sztucznej inteligencji, która to wszystko bez problemu znajdzie.

Czy i dlaczego cukrzyca innego typu, a raczej innych typów, bywa mylona z cukrzycą typu 2 w praktyce klinicznej?

Tak rzeczywiście dość często się zdarza. Wynika to z faktu, że cukrzyca typu 2 jest najczęstszą postacią tej choroby, zatem najprościej jest założyć, że to właśnie ten typ. Jednak w masie pacjentów z cukrzycą typu 2 zdarzają się też inni chorzy. Niektóre typy cukrzycy trudno jest, co prawda, pomylić – jak np. cukrzyca po resekcji trzustki albo cukrzyca w przebiegu hiperkortyzolemii – ale niektóre, np. cukrzyce spowodowane defektem jednego genu (monogenowe), szczególnie te rozpoznane u dorosłych, bardzo często są brane za cukrzycę typu 2.

Zawsze warto zastanowić się, czy wszystko się nam u danego pacjenta zgadza, np. kiedy widzimy chorego z BMI 23 z rozpoznaną cukrzycą typu 2 wynikającą z otyłości, to jakaś, przynajmniej pomarańczowa lampka, powinna się nam zapalić. Ale nie ma co się łudzić – choroby rzadkie są trudniejsze do rozpoznania niż choroby częste, zatem takie pomyłki będą się zdarzać.

Jakie uszkodzenia trzustki najczęściej prowadzą do rozwoju cukrzycy typu 3 – przewlekłe zapalenie, nowotwory, resekcje, mukowiscydoza?

Najczęstsze są postacie cukrzycy uwarunkowane defektem jednego genu. Niektóre źródła podają, że może to być nawet 5 proc. wszystkich przypadków. Cukrzyca w przebiegu przewlekłego zapalenia trzustki, mimo że bardziej widoczna w praktyce, jest rzadsza. W Europie chorobowość na przewlekłe zapalenie trzustki wynosi ok. 0,3 proc., a nie u wszystkich chorych z PZT rozwija się cukrzyca. Również rak trzustki jest dość rzadki; roczna zapadalność to tylko ok. 0,1 proc., a cukrzyca w jego przebiegu nie zawsze występuje. To samo dotyczy innych wymienionych chorób.

Czy można oszacować, jak często cukrzyca typu innego pozostaje nierozpoznana lub błędnie sklasyfikowana?

Jest to trudne z powodu niejednolitości tego rozpoznania. Jak już wspomniałem, jedne typy rozpoznaje się zwykle właściwie, w innych błędna klasyfikacja jest bardzo częsta. Gdyby potraktować cukrzyce innych typów całościowo jako jedno rozpoznanie, to zapewne niewłaściwe sklasyfikowanie dotyczyć będzie grubo ponad połowy przypadków.

Czym zasadniczo różni się patofizjologia cukrzycy innego typu od cukrzycy typu 1 i typu 2? Czy standardowe algorytmy leczenia cukrzycy typu 2 są adekwatne w cukrzycy typu 3, czy może wymagają istotnych modyfikacji?

Cukrzyca typu 1 to cukrzyca spowodowana bezwzględnym niedoborem insuliny wynikającym ze zniszczenia komórek produkujących insulinę przez proces autoimmunologiczny. Cukrzyca typu 2 wynika z wielogenowo uwarunkowanej insulinooporności, inne typy cukrzycy mają natomiast różne przyczyny, ale uszkodzenie tkanek przez hiperglikemię jest takie same. Cele leczenia różnych postaci cukrzycy są więc podobne, zaś metoda terapii zależy od patogenezy hiperglikemii i może się różnić. Np. w cukrzycy w przebiegu leczenia glikokortykosteroidem może być możliwe zastąpienie tego leku innym, a w cukrzycy wynikającej z uszkodzenia albo resekcji trzustki konieczne jest podawanie insuliny.

Czy prowadzenie insulinoterapii u pacjentów z cukrzycą typu innego ma jakieś odrębności?

W zasadzie nie. Mogą występować pewne odrębności, np. pacjenci po resekcji trzustki mają większe skłonności do hipoglikemii i cukrzyca jest bardziej chwiejna niż u chorych z cukrzycą typu 2, pacjenci leczeni prednizolonem wymagają większych dawek w drugiej połowie dnia itp. Ale zasadniczo insulinoterapia opiera się na tych samych zasadach.

Jak prawidłowo prowadzona suplementacja enzymów trzustkowych wpływa na kontrolę glikemii?

W praktyce chyba w niewielkim stopniu. Trzeba trochę uważać przy rozpoczęciu suplementacji, bo poprawia się trawienie i u niektórych pacjentów glikemia może się podwyższyć. Na dłuższą metę stabilizacja trawienia i wchłaniania pokarmów powoduje jednak większą przewidywalność działania leków, co ułatwia ich dawkowanie i powoduje stabilizację glikemii oraz lepsze wyrównanie cukrzycy. Udowodniono to u pacjentów z mukowiscydozą.

Jak powinna wyglądać optymalna współpraca diabetologa, gastroenterologa i dietetyka, a może także lekarzy innych specjalności w opiece nad tymi pacjentami? Jaką rolę może odegrać lekarz podstawowej opieki zdrowotnej w wykrywaniu cukrzycy typu innego Jakie elementy edukacji chorego są szczególnie ważne w tej postaci cukrzycy?

Sądzę, że centralną postacią w diagnostyce i leczeniu innych typów cukrzycy powinien być diabetolog. Jak wspomniała pani na początku, dla innych lekarzy nawet zdefiniowanie tej postaci może być problematyczne – i nic dziwnego, bo nie spotykając tych postaci cukrzycy w swojej praktyce, nie myślą o takim rozpoznaniu. Oczywiście lekarz POZ jest centralną postacią w lecznictwie ambulatoryjnym w ogóle i rozpoznanie cukrzycy – jakiejkolwiek cukrzycy – będzie raczej stawiane właśnie przez niego. Wśród tych pacjentów będą się kryli także ci z innymi typami cukrzycy. Rolą lekarza POZ powinno być podejrzenie innego typu cukrzycy u pacjentów o nietypowym obrazie klinicznym oraz skierowanie ich do dalszej diagnostyki, która może doprowadzić do zmiany rozpoznania i sposobu leczenia. A jeśli rozpoznanie innego typu cukrzycy jest jasne, też chyba lepiej, żeby taki pacjent był leczony przez diabetologa.

Jednak często nawet diabetolog nie dysponuje odpowiednim warsztatem diagnostycznym, np. badania genetyczne wykonywane są wciąż rzadko i w niewielu ośrodkach, a czas do uzyskania wyniku jest długi. Zatem nie spodziewam się w najbliższym czasie zwiększenia rozpoznawalności cukrzyc monogenowych.

Co do gastroenterologów i lekarzy innych specjalności, ich udział w leczeniu innych typów cukrzyc zależy od jej przyczyny oraz objawów.

Rozmawiała: Luiza Łuniewska

Artykuł Cukrzyca innego typu (cukrzyca typu 3) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Maciejem Małeckim, kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Metabolicznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego i Oddziału Klinicznego Diabetologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie, prorektorem UJ ds. Collegium Medicum

Już kilkakrotnie spotkałam się z określeniem „diabetologia predykcyjna”. Czy pod tym pojęciem kryje się coś innego niż prewencja? Jeśli tak, to czym różnią się działania predykcyjne od działań prewencyjnych w cukrzycy?

Oczywiście można mnożyć terminy, które w gruncie rzeczy dotyczą tych samych lub zbliżonych zagadnień, nie tylko w przypadku cukrzycy. I tak należy patrzeć na predykcję i prewencję w tej chorobie. O działaniach prewencyjnych w cukrzycy mówimy od lat i chodzi tu przede wszystkim o zapobieganie jej powikłaniom, bo prewencja w cukrzycy oznacza takie postępowanie, które będzie chronić przed jej wystąpieniem lub jej negatywnymi konsekwencjami. Natomiast predykcja polega na przewidywaniu, prognozowaniu zdarzeń, do których może dojść, w oparciu o naukowe przesłanki. W przypadku cukrzycy sprowadza się przede wszystkim do przewidywania czynników ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo jej wystąpienia lub jej powikłań. Pozwala na wczesną interwencję i personalizację opieki. Jak więc widać, te pojęcia są ze sobą ściśle związane.

„Diabetologia predykcyjna to rewolucja” – usłyszałam od jednego z ekspertów. To prawda?

Prawda w tym sensie, że mamy coraz więcej możliwości, narzędzi, żeby podejmować prewencję cukrzycy na coraz wcześniejszych etapach, prognozować jej przebieg, precyzyjniej określać fenotypy, przewidywać różne ryzyka, co z pewnością będzie się przekładać na skuteczniejsze terapie. Dzięki temu chorzy z cukrzycą mogą mieć życie bezpieczne i dobrej jakości w takim samym stopniu jak osoby bez cukrzycy.

Przykładem wczesnej prewencji cukrzycy typu 1, co do tej pory było niemożliwe, jest pojawienie się pierwszego preparatu, który opóźnia przejście ze stadium przedklinicznego do pełnoobjawowej choroby. Jest przeznaczony dla osób z obecnością przeciwciał i upośledzoną tolerancją glukozy, ale jeszcze przed pełnym rozwinięciem choroby. I ten lek, będący przeciwciałem monoklonalnym, faktycznie można uznać za rewolucję. Nie leczy, ale spowalnia rozwój cukrzycy, a to już jest ogromnym postępem. Chodzi o teplizumab, który w 2022 roku został przez FDA zatwierdzony jako pierwszy lek opóźniający wystąpienie cukrzycy typu 1. Został też już zarejestrowany przez EMA. W Polsce jest jeszcze niedostępny.

Przewidywanie, czyli prognozowanie, prewencja, zapobieganie, opóźnianie… Jeszcze nie tak dawno niemożliwe dziś staje się możliwe. Jednak, szczególnie w przypadku cukrzycy typu 2, działania prewencyjne, czyli szeroko rozumiana profilaktyka, są podejmowane od wielu lat. Co prawda z różnym skutkiem. Jak pan ocenia ten rodzaj profilaktyki u chorych z cukrzycą typu 2? Na ile są skuteczne? Czy pozwalają na to, by choroba się nie pojawiła?

U wielu osób można zapobiec pojawieniu się choroby. To jednak zależy od wielu czynników. Chociaż mamy coraz lepsze, coraz skuteczniejsze i coraz bezpieczniejsze leki, jak np. flozyny, agoniści GLP-1, to codzienne wybory samego pacjenta decydują o sukcesie, kluczowe są jego zachowania. Tzw. interwencje behawioralne odgrywają w cukrzycy ogromną rolę – behawioralne, czyli niefarmakologiczne, ale właśnie związane z zachowaniami i modyfikacją tych zachowań.

Modyfikacja zachowań dotyczy przede wszystkim stylu życia; unikania czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia choroby, wprowadzenia nowych nawyków zmniejszających lub całkowicie wykluczających ryzyko. Już sama zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej znacznie oddalają ryzyko.

Szczególną grupą, która takich modyfikacji wymaga i powinna być pod kontrolą specjalistów, są osoby z nadwagą i otyłością, nieaktywne fizycznie, prowadzące siedzący tryb życia, obciążone schorzeniami sercowo-naczyniowymi, z nadciśnieniem tętniczym, hipercholesterolemią, a więc z zaburzeniami metabolicznymi, osoby, u których już stwierdzono stan przedcukrzycowy, kobiety z zespołem policystycznych jajników oraz te, które urodziły dziecko o wadze powyżej 4 kg. Te grupy obligatoryjnie wymagają częstszego, przynajmniej raz do roku, badania poziomu glukozy. Bardzo ważny jest też wywiad rodzinny. W obserwacji powinny także znaleźć się dzieci ze skłonnością do nadwagi, pochodzące z rodzin, w których zdiagnozowano wiele czynników ryzyka cukrzycy. Bo z dziecka z nadwagą i otyłością wyrośnie dorosły z nadwagą i otyłością.

Interwencje behawioralne wydają się takie proste do wprowadzenia. A jednak nasze dzieci tyją „na potęgę”, a dorosłych chorujących na otyłość przybywa, podobnie jak chorujących na cukrzycę. Dlaczego?

W tym momencie wkraczamy w obszar edukacji, tej bardzo szeroko rozumianej, populacyjnej. Tu tkwi odpowiedź.

A przecież wydawałoby się, że cukrzyca jest wręcz doskonale „ogarnięta”, mamy tyle akcji, kampanii, w placówkach służby zdrowia wiszą plakaty dotyczące tej choroby, głośno mówią o niej celebryci, którzy się z nią borykają…

Podam tylko taki przykład: o cukrzycy typu 2 nie wie ok. 25 proc. wszystkich tych, którzy są nią dotknięci. Faktycznie sporo się dzieje w prewencji cukrzycy, ale nadal stoimy przed ogromnym wyzwaniem edukacyjnym, potrzebna jest wiedza na poziomie populacyjnym, większa świadomość roli badań przesiewowych. Wyedukowany pacjent sam będzie się o udział w takich badaniach dopominał. Inna sprawa, że sama wiedza to jeszcze nie wszystko, trzeba tę wiedzę przekuć w praktyce na konkretne działania.

Wracając do ingerencji behawioralnych – jeśli społeczeństwo będzie ich świadome, to i terapia farmakologiczna, jeśli trzeba będzie po nią sięgnąć, okaże się łatwiejsza. A proszę spojrzeć, jak się odżywiamy, jak spalamy, a raczej nie spalamy kalorii nabywanych podczas spotkań przy grillu. Te nawyki najłatwiej zmienić. Wieku nie cofniemy – społeczeństwo się starzeje i tego czynnika nie zmodyfikujemy. Ale te czynniki, na które mamy wpływ, zmieniajmy na lepsze.

Normalizacja masy ciała, monitorowanie czynników ryzyka, regularna kontrola glukozy, zwłaszcza w grupach ryzyka, i stosowanie nowoczesnych leków, także na etapie prewencji, wspieranych przez nowoczesne technologie – to warunki zdrowia pacjentów i całej populacji. A predykcja pozwala nam wskazać tych, którzy intensywnych działań prewencyjnych potrzebują najbardziej.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Diabetologia predykcyjna czy prewencyjna? Prof. Maciej Małecki o przyszłości leczenia cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W czasie Konferencji Medycyna Nagrody Zaufania 16 kwietnia w hotelu Polonia Palace w Warszawie swoją sesję wykładową będzie miał prof. Janusz Gumprecht, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Sesja odbędzie się pod hasłem „Diabetologia 2026 – czas osiągnięć, czas wyzwań, czas oczekiwań”

13:30-13:45 Choroba otyłościowa w cukrzycy – nożem czy farmakologicznie? – prof. Janusz Gumprecht

13:45-14:00 Czy CGM to tylko monitorowanie glikemii – prof. Małgorzata Myśliwiec

14:00-14:15 Nowości w cukrzycy typu 1 – prof. Janusz Gumprecht

Po sesjach wykładowych o godz. 16.00 rozpocznie się XXIII Gala Nagrody Zaufania Złoty OTIS.

Program może ulec zmianie

ZAREZERWUJ MIEJSCE

Rejestracja jest darmowa

Artykuł Diabetologia 2026. Sesja prof. Janusza Gumprechta podczas Konferencji Medycyna Nagrody Zaufania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.