Konsekwencje społeczne i ekonomiczne pomijania zaordynowanych dawek leków

Podziel się treścią:

Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych to dużo więcej niż „problem pacjenta” – to również poważne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. Opowiadają o nich prof. Aleksander Prejbisz z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego Narodowego Instytutu Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy oraz dr hab. Maciej Niewada z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego

W Polsce ponad 30 proc. pacjentów nie wykupuje pierwszej recepty, a wielu z tych, którzy ją realizują, przestaje brać leki już po kilku tygodniach. Non-adherence, jak zauważa prof. Aleksander Prejbisz, to jednak dużo więcej niż niewykupienie leków czy ich nieregularne przyjmowanie. – To cała gama zachowań: od nierealizowania recept, przez przerywanie terapii, aż po brak modyfikacji stylu życia. A bez tego ostatniego sama farmakoterapia często nie wystarcza – podkreśla.

Choroby układu krążenia to wciąż główny zabójca Polaków i jeden z największych obciążeń dla systemu ochrony zdrowia. Wydatki państwa na ich leczenie wynoszą w przeliczeniu ok. 1200 zł rocznie na jednego mieszkańca. Jednak – jak pokazują dane – aż 35 proc. pacjentów z nadciśnieniem nie realizuje recepty na refundowany lek, a spośród tych, którzy ją wykupili, wielu nie dociera nawet do końca pierwszego roku terapii. Najgorzej wypadają osoby w wieku 30–40 lat, czyli grupa, w przypadku której leczenie ma największy potencjał prewencyjny. – To paradoks: najwięcej możemy zyskać, gdy zaczniemy leczenie wcześnie, a właśnie wtedy pacjenci najczęściej rezygnują – mówi prof. Aleksander Prejbisz. – Przeciętnie pacjent ma leki tylko na 19 dni w miesiącu. Przez 10 dni nie bierze nic – dodaje.

Grupą, która częściej przestrzega zaleceń lekarskich – choć nie wszyscy – są osoby powyżej 60. roku życia. Poniżej tego wieku adherencja diametralnie się pogarsza. A skutki zaniedbania są dramatyczne. Np. w przypadku nieregularnego stosowania statyn ryzyko zgonu wzrasta o ponad 21 proc., a wśród pacjentów po zawale serca – o 28 proc. Z kolei u pacjentów z wysokim stężeniem cholesterolu, którym zalecono aktywność fizyczną, jeśli będą stosowali się do zaleceń, ryzyko zgonu jest niższe aż o 30 proc.

Między receptą a leczeniem

Proces od wystawienia recepty do skutecznego leczenia to zdaniem ekspertów droga przez „pole minowe”. Po drodze pacjent musi odebrać receptę, zrealizować ją, prawidłowo dawkować lek, a potem pojawić się na kolejnej wizycie. – System opiera się głównie na lekarzu. To za mało. Wsparcie powinno być szerokie: farmaceuci, pielęgniarki, edukatorzy zdrowotni. W innych krajach to zespół terapeutyczny bierze odpowiedzialność za adherencję. U nas – samotny lekarz – wskazuje prof. Prejbisz.

Dr hab. Maciej Niewada: – Koszt braku adherencji? W Polsce jeszcze kilkanaście lat temu szacowany był na 6 mld złotych rocznie. Dziś ta kwota jest zapewne znacznie wyższa. W skali Europy brak przestrzegania zaleceń generuje rocznie 125 mld euro kosztów bezpośrednich, nie wliczając w to tzw. kosztów pośrednich, czyli m.in. absencji zawodowej czy wcześniejszej śmiertelności.

Tymczasem, jak pokazują analizy, każde euro zainwestowane w poprawę adherencji przynosi od 3 do 13 euro oszczędności. – To naprawdę ogromny potencjał – twierdzi dr Niewada. – Dla porównania: szczepienia, uznawane za jedną z najbardziej opłacalnych metod profilaktycznych, przynoszą średnio 16-krotny zwrot. Adherencja daje niemal porównywalny efekt.

Adherence nie zaczyna się w aptece

Z badań wynika, że największe oszczędności uzyskamy, poprawiając adherencję w trzech obszarach takich jak cukrzyca, nadciśnienie i dyslipidemia. Te choroby generują największe koszty, a ich leczenie – jeśli jest prowadzone regularnie – pozwala skutecznie zapobiegać poważnym powikłaniom: zawałom, udarom, niewydolności nerek czy amputacjom. Przykładowo: o 4,6 proc. wzrasta liczba wizyt u lekarza, jeśli pacjent z cukrzycą nie stosuje się do zaleceń terapeutycznych, liczba wizyt na SOR u tych chorych rośnie o 20,4 proc., a liczba hospitalizacji – o 20,9 proc. A leczenie powikłań jest kosztowne.

Eksperci są więc zgodni co do tego, że czas na działania systemowe. Co można zrobić? Lista interwencji, które mogą zwiększyć adherencję, jest długa – od edukacji pacjenta, przez uproszczenie schematów leczenia (np. terapie skojarzone), aż po reformy refundacyjne. – Przeszliśmy istotne zmiany w polityce lekowej – zauważa dr Niewada. – Terapie skojarzone, które są dziś podstawą leczenia, m.in. nadciśnienia, zyskały większe wsparcie. To jednak nie wszystko. Potrzebujemy też działań ukierunkowanych, opartych o analizę efektywności.

Prof. Aleksander Prejbisz podkreśla, że kluczem jest partnerstwo z pacjentem – rozmowa, współodpowiedzialność i wspólne podejmowanie decyzji, a nie myślenie o chorym jako o „odbiorcy usług”. – Nie da się osiągnąć sukcesu bez zaangażowania pacjenta – mówi. – Adherencja nie zaczyna się w aptece. Zaczyna się w gabinecie, od rozmowy.


Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Ewa Podsiadły-Natorska
Ewa Podsiadły-Natorskahttp://www.epnatorska.pl
Dziennikarka medyczna i redaktor prowadząca „Świata Lekarza”. Specjalizuje się w tematyce chorób cywilizacyjnych, nowych terapii oraz funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Na co dzień współpracuje z lekarzami i ekspertami, tworząc materiały oparte na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Autorka wywiadów z czołowymi specjalistami w Polsce. Laureatka nagród branżowych, członkini Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia.

Więcej od autora

Prof. Rodryg Ramlau: Rak płuca jest chorobą, którą można wyleczyć

Najważniejsze zmiany w diagnostyce i leczeniu raka płuca oraz wyzwania stojące przed lekarzami i systemem ochrony zdrowia omawia prof. dr hab. n. med. Rodryg...

Rak płuca: Screening może uratować życie

Badania przesiewowe z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) mogą pomóc wykrywać raka płuca na wczesnym etapie, kiedy szanse na wyleczenie są największe. Eksperci podkreślają...

Prof. Tadeusz Orłowski: Koordynator powinien być aniołem stróżem pacjenta

O organizacji diagnostyki i leczenia raka płuca, koordynacji opieki oraz potrzebie tworzenia Lung Cancer Units prof. dr hab. n. med. Tadeusz Orłowski, kierownik Kliniki...

Nowa nadzieja dla pacjentów z drobnokomórkowym rakiem płuca

Rak drobnokomórkowy płuca (DRP) należy do najbardziej agresywnych nowotworów. U większości pacjentów choroba rozpoznawana jest w stadium rozsiewu, a po początkowej odpowiedzi na leczenie...

Immunochemioterapia zmieniła leczenie zaawansowanego raka płuca

Dr hab. n. med. Adam Płużański, naczelny specjalista onkologii klinicznej Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego, w rozmowie z Ewą...

Nowa klasyfikacja raka płuca w systemie TNM

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Tadeuszem Orłowskim, kierownikiem Kliniki Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie, wiceprezesem zarządu Polskiej Grupy Raka...

PROMs i PREMs w onkologii. Jak mierzyć jakość opieki?

Rozmowa z Aleksandrą Wilk, dyrektorką Sekcji Raka Płuca Fundacji „To Się Leczy” Jak z perspektywy pacjentów z rakiem płuca należy oceniać jakość opieki? Które aspekty...

Mutacja BRAF V600E: diagnostyka molekularna to podstawa

W niedrobnokomórkowym raku płuca z mutacją BRAF V600E pojawiła się nowa bardzo ważna opcja terapeutyczna. Skuteczność enkorafenibu i binimetynibu wykazano w badaniu PHAROS, zarówno...

Chcesz być na bieżąco z informacjami ze świata medycyny?

ŚWIAT LEKARZA i ŚWIAT LEKARZA 3D w Twojej skrzynce mailowej: