Mutacja BRAF V600E: diagnostyka molekularna to podstawa

Podziel się treścią:

W niedrobnokomórkowym raku płuca z mutacją BRAF V600E pojawiła się nowa bardzo ważna opcja terapeutyczna. Skuteczność enkorafenibu i binimetynibu wykazano w badaniu PHAROS, zarówno u chorych leczonych w pierwszej linii, jak i po leczeniu systemowym. Warunkiem właściwego doboru terapii jest jednak odpowiednio wczesna i kompleksowa diagnostyka molekularna, o czym opowiada prof. Dariusz M. Kowalski.

Panie profesorze, czym jest mutacja BRAF V600E, jak często występuje u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) i jakie ma znaczenie kliniczne?

Wariant patogenny BRAF V600E występuje u maksymalnie 3 proc. pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca. Wariant ten ma znaczenie zarówno prognostyczne, jak i terapeutyczne. U tych pacjentów dotychczas stosowane metody leczenia mogą być niewystarczające, a choroba wiąże się z większym ryzykiem progresji. Dotyczy to również chorych leczonych wyłącznie operacyjnie.

Jakie nowoczesne terapie są obecnie dostępne dla pacjentów z tą zmianą molekularną?

Pierwsze połączenie leków ukierunkowanych na szlak BRAF, czyli dabrafenibu z trametynibem, zostało zarejestrowane w 2017 r. Nie udało się jednak wówczas zapewnić polskim pacjentom powszechnego dostępu do tej terapii w pierwszej i kolejnych liniach leczenia. Próbowaliśmy zdobywać leki w ramach programów wczesnego dostępu i procedur ratunkowych. Mamy z tym leczeniem dobre doświadczenia. Pojawiła się jednak kolejna możliwość terapeutyczna – połączenie enkorafenibu z binimetinibem. Dane dotyczące tej terapii opublikowano m.in. w „Journal of Clinical Oncology”, na podstawie badania PHAROS. Obejmowało ono chorych z niedrobnokomórkowym rakiem płuca z wariantem patogennym (mutacją) BRAF V600E, zarówno rozpoczynających leczenie systemowe, jak i wcześniej leczonych.

Jakie wyniki uzyskano w badaniu?

W pierwszej linii leczenia odsetek obiektywnych odpowiedzi, czyli odpowiedzi całkowitych i częściowych, wyniósł 75 proc. Odpowiedź na leczenie w drugiej linii według zaktualizowanych danych z 2025 roku wyniosła 49 proc. To bardzo dobre wyniki. Istotny jest również czas utrzymywania się odpowiedzi na leczenie. W pierwszej linii wyniósł on 40 miesięcy, a w kolejnych liniach – 16,7 miesiąca. Jeśli chodzi o czas przeżycia wolny od progresji choroby, w pierwszej linii przekroczył 30 miesięcy, a w kolejnych wyniósł blisko 10 miesięcy.

W aktualizacji wyników zwracają uwagę również dane dotyczące przeżycia całkowitego. U chorych z chorobą rozsianą leczonych w pierwszej linii mediana przeżycia całkowitego wyniosła niemal 50 miesięcy, a odsetek przeżyć czteroletnich – 49 proc. W kolejnych liniach mediana przeżycia całkowitego wynosiła około 22–23 miesięcy, a odsetek przeżyć czteroletnich – 31 proc. To ważne wyniki w przypadku tak agresywnego nowotworu.

Co oznacza dla pacjentów możliwość stosowania enkorafenibu z binimetinibem?

To leczenie doustne, oparte na inhibitorach kinaz. Cieszy mnie, że polski program lekowy uwzględnił tę opcję terapeutyczną. Dzięki temu możemy leczyć tę grupę chorych zgodnie z aktualnymi możliwościami medycyny. Nie możemy jednak zapominać, że warunkiem zastosowania odpowiedniej terapii jest rozpoznanie konkretnego wariantu molekularnego. Dlatego tak duże znaczenie ma kompleksowa diagnostyka.

Kiedy należy wykonać badania molekularne u pacjenta z podejrzeniem lub rozpoznaniem niedrobnokomórkowego raka płuca?

Jak najwcześniej, tzn. już w momencie rozpoznania. Badanie metodą sekwencjonowania następnej generacji (NGS) jest jednym z podstawowych elementów diagnostyki. Nie należy odkładać go do czasu, gdy choroba stanie się zaawansowana lub pojawią się przerzuty.
Wszyscy chorzy powinni mieć również ocenione białko PD-L1, ponieważ wynik tych badań pomaga dobrać odpowiednie leczenie. Diagnostyka molekularna ma znaczenie nie tylko przy podejmowaniu decyzji o leczeniu choroby rozsianej, ale także w kontekście innych etapów postępowania terapeutycznego.

Czy w praktyce NGS jest już standardem w polskich ośrodkach?

W zdecydowanej większości przypadków badania molekularne są wykonywane, ale nadal zdarzają się ośrodki, które – ze względów oszczędnościowych – korzystają z testów jednogenowych. To niekorzystne rozwiązanie, ponieważ każdy kolejny test może zużywać materiał tkankowy. Po wykonaniu kilku badań może go już zabraknąć do oceny kolejnych istotnych zmian molekularnych.

W badaniu NGS podczas jednej analizy można ocenić wiele genów istotnych z punktu widzenia wyboru leczenia; diagnostyka molekularna powinna obejmować sekwencjonowanie następnej generacji z oceną co najmniej takich genów jak EGFR, ALK, ROS1, BRAF, RET, NTRK, MET, HER2 i KRAS. Dlatego od kilku lat wspólnie – jako środowisko onkologów klinicznych i pneumonologów, a także przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej i Polskiej Grupy Raka Płuca – podkreślamy, że sekwencjonowanie następnej generacji powinno stanowić podstawową metodę diagnostyki molekularnej.

Co jeszcze jest potrzebne, aby przyspieszyć diagnostykę i poprawić jakość wyników NGS?

Bardzo ważna jest jakość materiału przekazywanego do badania – musi on zawierać odpowiednią liczbę komórek nowotworowych, aby możliwe było wyizolowanie kwasów nukleinowych i przeprowadzenie wiarygodnej analizy.

Materiał tkankowy jest potrzebny nie tylko do badania molekularnego. Patomorfolog musi ustalić typ i podtyp nowotworu, wykonać niezbędne badania dodatkowe, w tym ocenę ekspresji PD-L1 metodą immunohistochemiczną, a jednocześnie zabezpieczyć odpowiednią ilość tkanki do analizy molekularnej. Dlatego już na etapie pobierania materiału należy uwzględnić wszystkie te potrzeby.

W miarę możliwości trzeba pozyskać odpowiednio dużą ilość tkanki. Materiałem do badań może być zarówno fragment guza pierwotnego, jak i przerzutu czy zajętego węzła chłonnego. Kluczowe jest, aby jego ilość i jakość pozwalały na wykonanie pełnego zakresu koniecznych analiz.

Jakie jest najważniejsze przesłanie dla lekarzy zajmujących się diagnostyką i leczeniem raka płuca z mutacją BRAF V600E?

Przede wszystkim musimy pamiętać, że dysponujemy leczeniem ukierunkowanym molekularnie dla chorych z tym wariantem patogennym. Aby mogli z niego skorzystać, trzeba odpowiednio wcześnie zlecać badania molekularne i ocenę PD-L1. Szczególnie istotne jest to w przypadku raka o charakterystyce niepłaskonabłonkowej, w tym gruczołowego raka płuca, w którym często identyfikuje się zmiany molekularne mające znaczenie dla wyboru terapii. Nie możemy pomijać diagnostyki, która pozwala ustalić, czy pacjent kwalifikuje się do leczenia ukierunkowanego na konkretny cel molekularny.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Prof. dr hab. n. med. Dariusz M. Kowalski, onkolog kliniczny specjalizujący się w leczeniu raka płuca, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca, absolwent Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Gdańsku (obecnie Gdański Uniwersytet Medyczny). Należy m.in. do Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, American Association for Cancer Research oraz The International Association for the Study of Lung Cancer.

Ewa Podsiadły-Natorska
Ewa Podsiadły-Natorskahttp://www.epnatorska.pl
Dziennikarka medyczna i redaktor prowadząca „Świata Lekarza”. Specjalizuje się w tematyce chorób cywilizacyjnych, nowych terapii oraz funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Na co dzień współpracuje z lekarzami i ekspertami, tworząc materiały oparte na aktualnej wiedzy medycznej i badaniach naukowych. Autorka wywiadów z czołowymi specjalistami w Polsce. Laureatka nagród branżowych, członkini Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia.

Więcej od autora

Prof. Rodryg Ramlau: Rak płuca jest chorobą, którą można wyleczyć

Najważniejsze zmiany w diagnostyce i leczeniu raka płuca oraz wyzwania stojące przed lekarzami i systemem ochrony zdrowia omawia prof. dr hab. n. med. Rodryg...

Rak płuca: Screening może uratować życie

Badania przesiewowe z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) mogą pomóc wykrywać raka płuca na wczesnym etapie, kiedy szanse na wyleczenie są największe. Eksperci podkreślają...

Prof. Tadeusz Orłowski: Koordynator powinien być aniołem stróżem pacjenta

O organizacji diagnostyki i leczenia raka płuca, koordynacji opieki oraz potrzebie tworzenia Lung Cancer Units prof. dr hab. n. med. Tadeusz Orłowski, kierownik Kliniki...

Immunochemioterapia zmieniła leczenie zaawansowanego raka płuca

Dr hab. n. med. Adam Płużański, naczelny specjalista onkologii klinicznej Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego, w rozmowie z Ewą...

PROMs i PREMs w onkologii. Jak mierzyć jakość opieki?

Rozmowa z Aleksandrą Wilk, dyrektorką Sekcji Raka Płuca Fundacji „To Się Leczy” Jak z perspektywy pacjentów z rakiem płuca należy oceniać jakość opieki? Które aspekty...

EGFR, immunoterapia i nowe strategie leczenia raka płuca

Dr Alexander Meisel, lekarz onkolog pracujący w Kantonsspital Glarus w Szwajcarii zajmujący się onkologią precyzyjną i leczeniem nowotworów, w tym raka płuca, w rozmowie...

Rak piersi: strach przed diagnozą i potrzeba wsparcia. Senator Ewa Kaliszuk szczerze o swoich doświadczeniach

Tegoroczny Różowy Październik miał dla senator Ewy Moniki Kaliszuk wyjątkowo osobisty wymiar. Jeszcze na początku miesiąca zachęcała kobiety do profilaktyki raka piersi, nie przypuszczając,...

Choroba dwubiegunowa to nie tylko wahania nastroju. Prof. Piotr Gałecki wyjaśnia, co umyka lekarzom

Prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki, specjalista psychiatra i specjalista seksuolog, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii, kierownik Kliniki Psychiatrii Dorosłych UM w Łodzi,...

Chcesz być na bieżąco z informacjami ze świata medycyny?

ŚWIAT LEKARZA i ŚWIAT LEKARZA 3D w Twojej skrzynce mailowej: