Najważniejsze zmiany w diagnostyce i leczeniu raka płuca oraz wyzwania stojące przed lekarzami i systemem ochrony zdrowia omawia prof. dr hab. n. med. Rodryg Ramlau, prezes Polskiej Grupy Raka Płuca, dyrektor Instytutu Onkologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.
Jak w ostatnich latach zmieniła się opieka nad pacjentami z rakiem płuca? Co udało się poprawić, a czego nadal brakuje?
Jeśli spojrzymy na ostatnie 10–15 lat, zobaczymy znaczący postęp. Warto jednak zacząć od tego, co nadal wymaga poprawy. Pomimo dostępu do bardzo nowoczesnych metod leczenia ogromnym problemem pozostaje diagnostyka, szczególnie obrazowa. Musimy dążyć do skrócenia czasu oczekiwania zarówno na samo badanie, jak i na jego opis. Pacjenci często trafiają do nas zbyt późno, a możliwości leczenia radykalnego mogą zostać utracone właśnie z powodu opóźnień diagnostycznych. Zdarza się, że na opis badania czeka się kilka, a nawet kilkanaście tygodni. To nieakceptowalne.
Potrzebujemy również standaryzacji i kontroli jakości badań obrazowych oraz laboratoryjnych. Rak płuca pozostaje jedną z głównych przyczyn zachorowań na nowotwory złośliwe, a przede wszystkim główną przyczyną zgonów nowotworowych w Polsce zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Dane Krajowego Rejestru Nowotworów pokazują, że liczba nowych zachorowań przekroczyła 20 tys. rocznie. Niepokojąca jest również liczba zgonów; w porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej współczynniki umieralności na raka płuca w Polsce należą niestety do najwyższych.
Co uważa pan za jedną z najważniejszych zmian w leczeniu tego nowotworu?
Za szczególnie istotny kierunek uznaję rozwój leczenia okołooperacyjnego. Dzięki precyzyjnej i szczegółowej diagnostyce możemy kwalifikować coraz większą liczbę pacjentów zarówno do leczenia przygotowującego do radykalnego zabiegu chirurgicznego, jak i do leczenia uzupełniającego po operacji.
Sama chirurgia, nawet we wczesnym stadium choroby, nie zawsze jest wystarczająca. Choć może prowadzić do wyleczenia, nadal istnieje ryzyko nawrotu. Nawet w pierwszym stopniu zaawansowania może ono przekraczać 30 proc. Dlatego leczenie okołooperacyjne staje się bardzo ważnym elementem postępowania.
Jak wygląda sytuacja epidemiologiczna raka płuca w Polsce?
Od 2000 r. obserwujemy spadek liczby zachorowań wśród mężczyzn, natomiast wśród kobiet nastąpił niemal 100-procentowy wzrost. Jest to bardzo niepokojący trend. Obecnie raka płuca w stadium lokoregionalnym rozpoznajemy w Polsce u ok. 15–20 proc. chorych. To zdecydowanie za mało, ponieważ właśnie tej grupie możemy zaoferować leczenie radykalne, szczególnie że rak płuca jest chorobą, którą można wyleczyć. Kluczowe znaczenie ma jednak moment rozpoznania oraz szybkie wdrożenie adekwatnego leczenia.
Ponad 90 proc. chorych to byli lub obecni palacze tytoniu. Czy profilaktyka i walka z nałogiem powinny być ważniejszym elementem strategii?
Tak – to jeden z kluczowych obszarów, w których możemy działać. Poradnie antytytoniowe i działania wspierające rzucanie palenia przestały funkcjonować w takim zakresie, jakiego potrzebujemy. Tymczasem palenie tytoniu przyczynia się nie tylko do rozwoju nowotworów złośliwych, ale także chorób pulmonologicznych, w tym przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, oraz schorzeń układu sercowo-naczyniowego.
Od lat mówi się o potrzebie tworzenia ośrodków kompetencji raka płuca, czyli Lung Cancer Units. Jaką rolę miałyby odgrywać?
Stworzenie i wdrożenie Lung Cancer Units to jedno z kluczowych wyzwań, nad którymi pracujemy od wielu lat. Takie ośrodki powinny zapewniać kompleksową opiekę nad pacjentem: od diagnostyki i leczenia po kontrolę po zakończeniu terapii. To kierunek, w którym powinniśmy zmierzać.
Co dobrego wydarzyło się w ostatnich latach w zakresie dostępu do leczenia?
Najważniejszą zmianą jest bardzo szeroko rozbudowany program lekowy dla chorych na raka płuca i nowotwory opłucnej. Oferowane w jego ramach możliwości są niejednokrotnie szersze niż w innych krajach Unii Europejskiej. Kluczowe jest jednak to, aby pacjenci mogli rzeczywiście korzystać z nowoczesnego leczenia.
Warunkiem właściwego doboru terapii jest szeroka diagnostyka – nie tylko patomorfologiczna, lecz także molekularna. Pozwala ona określić, jakie leczenie możemy zaproponować konkretnemu choremu. Terapie ukierunkowane molekularnie przyniosły w ostatnich kilkunastu latach przełom w leczeniu raka płuca. U części pacjentów, także w zaawansowanym stadium choroby, odpowiedzi na leczenie są spektakularne. Kiedyś chorzy z zaawansowanym nowotworem płuca przeżywali kilka lub kilkanaście miesięcy. Dziś mamy pacjentów, których leczymy nieprzerwanie przez kilka, a nawet kilkanaście lat. U części z nich możemy mówić o raku płuca jako chorobie przewlekłej, którą leczymy w sposób długoterminowy i kompleksowy. To pacjenci kwalifikowani do terapii na podstawie określonych zaburzeń molekularnych.
Drugą ważną grupą są pacjenci leczeni immunoterapią.
Immunoterapia, czyli leczenie inhibitorami punktów kontrolnych układu odpornościowego, to kolejny ogromny przełom. Mechanizm działania tych leków różni się od mechanizmów wcześniej stosowanych terapii. Leki te aktywują układ odpornościowy do walki z nowotworem, odblokowując szlaki, które zostały zahamowane przez proces chorobowy. Dzięki temu uzyskujemy odpowiedzi na leczenie, które wcześniej były nieosiągalne. Pokazuje to, jak bardzo zmieniły się możliwości terapii raka płuca.
Gdyby miał pan wskazać trzy najważniejsze zmiany, które powinny zostać wdrożone w najbliższych latach, aby poprawić wyniki leczenia raka płuca w Polsce, co znalazłoby się na tej liście?
Po pierwsze, musimy jak najszybciej stworzyć i wdrożyć ośrodki kompetencji raka płuca – Lung Cancer Units – które zapewnią pacjentom kompleksową opiekę. Po drugie, konieczne jest skrócenie czasu od pojawienia się pierwszych objawów do rozpoznania choroby. Pacjenci powinni mieć szybki dostęp do szeroko rozumianej diagnostyki pulmonologicznej, w tym badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa, a następnie do badań ukierunkowanych na potwierdzenie rozpoznania, np. bronchofiberoskopii. Po trzecie, trzeba skrócić nie tylko czas oczekiwania na badania, lecz także na ich opisy. To bardzo istotny element całego procesu diagnostycznego.
Wszystkie te działania mają jeden cel: zwiększyć odsetek chorych, których możemy leczyć radykalnie, z wykorzystaniem chirurgii oraz nowoczesnego leczenia okołooperacyjnego – zarówno terapii ukierunkowanych molekularnie, jak i immunoterapii.
Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska




