Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Tadeuszem Orłowskim, kierownikiem Kliniki Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie, wiceprezesem zarządu Polskiej Grupy Raka Płuca
Co zmieniło się w 9. edycji klasyfikacji TNM raka płuca?
Klasyfikacja TNM jest podstawowym narzędziem określania stopnia zaawansowania raka płuca. Uwzględnia trzy elementy: wielkość i miejscowe zaawansowanie guza pierwotnego (T), zajęcie regionalnych węzłów chłonnych (N) oraz obecność przerzutów odległych (M).
Najważniejsza zmiana w 9. edycji dotyczy bardziej precyzyjnej oceny przerzutów do węzłów chłonnych oraz przerzutów odległych. W poprzedniej klasyfikacji zajęcie węzłów chłonnych śródpiersia po tej samej stronie, co guz było zaliczane do jednej kategorii N2, niezależnie od liczby zajętych grup węzłowych. Obecnie rozróżniamy zajęcie jednej stacji węzłowej (N2a) i wielu stacji (N2b). Ma to istotne znaczenie, ponieważ rokowanie w tych dwóch sytuacjach jest odmienne.
Podobnie w przypadku przerzutów odległych wprowadzono bardziej szczegółowy podział kategorii M1c, rozróżniając mnogie przerzuty w jednym narządzie od przerzutów obejmujących wiele narządów. Natomiast podstawowe kryteria oceny guza pierwotnego, czyli kategoria T, pozostały zasadniczo niezmienione.
Dlaczego aktualizacja była konieczna?
Ponieważ dotychczasowa klasyfikacja nie odzwierciedlała wystarczająco dokładnie różnic w rokowaniu między niektórymi grupami chorych. Nowy system opracowano na podstawie analizy dużej międzynarodowej bazy danych, obejmującej pacjentów leczonych różnymi metodami. Celem aktualizacji jest dokładniejsze określanie zaawansowania nowotworu, przewidywanie rokowania i tworzenie lepszych podstaw do podejmowania decyzji terapeutycznych. Trzeba przy tym podkreślić, że klasyfikacja TNM nie jest instrukcją wyboru leczenia. Jest narzędziem, które pomaga lekarzom właściwie ocenić sytuację kliniczną pacjenta.
W jaki sposób nowa klasyfikacja zmienia przyporządkowanie pacjentów do poszczególnych stopni zaawansowania raka płuca? Czy może to wpłynąć na kwalifikację do leczenia radykalnego?
Nowa klasyfikacja powoduje, że część pacjentów zostaje przyporządkowana do niższego, a część do wyższego stopnia zaawansowania niż dotychczas. Nie oznacza to, że ich choroba się zmieniła. Zmienił się sposób jej oceny, który lepiej odzwierciedla rzeczywiste rokowanie.
Najważniejsze zmiany dotyczą stopni II i III, szczególnie chorych z przerzutami do węzłów chłonnych śródpiersia. Przykładowo, pacjent z niewielkim guzem płuca i przerzutem ograniczonym do jednej stacji węzłów chłonnych śródpiersia, wcześniej zaliczany do stopnia IIIA, może obecnie zostać zakwalifikowany do stopnia IIB. Z kolei chory z większym guzem i zajęciem kilku stacji węzłów śródpiersia może zostać przesunięty ze stopnia IIIA do IIIB.
Tabela przedstawia najważniejsze różnice.
Cecha nowotworu TNM 8 TNM 9
T1N1M0 – IIB – IIA
T1N2aM0 – IIIA – IIB
T1N2bM0 – IIIA – IIIA
T2N2aM0 – IIIA – IIIA
T2N2bM0 – IIIA – IIIB
T3N2aM0 – IIIB – IIIA
T3N2bM0 – IIIB – IIIB
Czy może to wpłynąć na kwalifikację do leczenia radykalnego?
Zdecydowanie tak, ale nie automatycznie. Współczesne leczenie radykalne raka płuca nie ogranicza się wyłącznie do operacji. Może obejmować leczenie chirurgiczne, radioterapię radykalną oraz leczenie skojarzone z chemioterapią, immunoterapią lub terapią ukierunkowaną molekularnie. Nowa klasyfikacja pomaga dokładniej wyodrębnić grupy pacjentów, u których warto rozważyć określone strategie leczenia.
Szczególnie istotne jest to w przypadku chorych z zajęciem węzłów chłonnych śródpiersia. Pacjent z ograniczonym zajęciem jednej stacji węzłowej może być kandydatem do leczenia operacyjnego, często w skojarzeniu z leczeniem systemowym. Natomiast zajęcie wielu stacji śródpiersia częściej przemawia za zastosowaniem innych metod leczenia skojarzonego.
Należy jednak wyraźnie podkreślić, że niższy stopień TNM nie oznacza automatycznie wskazania do operacji, a wyższy nie zawsze wyklucza możliwość leczenia radykalnego. Ostateczna decyzja zależy również od możliwości całkowitego usunięcia nowotworu, stanu ogólnego chorego, wydolności układu oddechowego i krążenia oraz charakterystyki biologicznej nowotworu. Decyzje takie podejmowane są na konsyliach wielospecjalistycznych.
Jakie wyzwania nowa klasyfikacja stawia przed zespołami diagnostyczno-terapeutycznymi?
Największym wyzwaniem jest konieczność jeszcze dokładniejszej diagnostyki przed rozpoczęciem leczenia. W poprzedniej klasyfikacji stwierdzenie przerzutów do węzłów chłonnych śródpiersia pozwalało zakwalifikować chorego do kategorii N2. Obecnie musimy dodatkowo ustalić, czy zajęta jest jedna stacja węzłowa, czy kilka. W praktyce oznacza to większe wymagania dotyczące jakości badań obrazowych i diagnostyki inwazyjnej.
Badanie PET-TK odgrywa ważną rolę w ocenie zaawansowania choroby, ale nie zawsze pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć, czy węzeł chłonny zawiera komórki nowotworowe. Dlatego w odpowiednich sytuacjach konieczne jest potwierdzenie histopatologiczne lub cytologiczne, najczęściej za pomocą ultrasonografii wewnątrzoskrzelowej z biopsją przezoskrzelową (EBUS-TBNA), a w wybranych przypadkach również innych metod inwazyjnej diagnostyki śródpiersia.
Szczególnie ważne staje się precyzyjne wskazanie lokalizacji zajętych stacji węzłowych. Nie wystarczy już ogólna informacja o obecności przerzutów do śródpiersia.
Drugim wyzwaniem jest ścisła współpraca specjalistów. Decyzje terapeutyczne powinny zapadać w ramach wielodyscyplinarnego zespołu diagnostyczno-terapeutycznego, czyli MDT (Multidisciplinary Team). W jego skład powinni wchodzić między innymi torakochirurg, onkolog kliniczny, radioterapeuta, pulmonolog, radiolog i patomorfolog. Zespół musi wspólnie ocenić nie tylko stopień zaawansowania choroby, ale również możliwość zastosowania leczenia radykalnego i właściwą kolejność poszczególnych metod terapii.
Trzecim wyzwaniem jest właściwe wykorzystanie diagnostyki molekularnej. Klasyfikacja TNM opisuje anatomiczne zaawansowanie nowotworu, ale nie uwzględnia jego cech molekularnych, które coraz częściej decydują o wyborze leczenia. Można powiedzieć, że współczesna kwalifikacja do leczenia raka płuca wymaga połączenia trzech elementów: dokładnej oceny TNM, charakterystyki biologicznej nowotworu oraz indywidualnej oceny stanu pacjenta.
Dla lekarza rodzinnego szczególnie ważne jest to, aby pacjent z podejrzeniem raka płuca został możliwie szybko skierowany do ośrodka zapewniającego kompleksową diagnostykę. Niepełna ocena zaawansowania może bowiem prowadzić do wyboru niewłaściwej strategii terapeutycznej.
Co wdrożenie 9. edycji TNM oznacza dla polskich ośrodków leczących raka płuca?
Jest przede wszystkim wyzwaniem organizacyjnym i jakościowym. Samo przyjęcie nowej klasyfikacji nie wymaga zasadniczej zmiany sposobu leczenia wszystkich pacjentów. Wymaga natomiast ujednolicenia standardów diagnostycznych, sposobu opisywania zaawansowania choroby i podejmowania decyzji terapeutycznych.
W praktyce oznacza to konieczność zapewnienia odpowiedniego dostępu do PET-TK, bronchoskopii z ultrasonografią wewnątrzoskrzelową oraz specjalistycznej diagnostyki patomorfologicznej i molekularnej. Nie wszystkie ośrodki dysponują takim samym zapleczem diagnostycznym i doświadczeniem w leczeniu raka płuca. Dlatego wdrożenie nowej klasyfikacji dodatkowo podkreśla znaczenie współpracy pomiędzy ośrodkami oraz tworzenia wyspecjalizowanych jednostek kompleksowego leczenia raka płuca, określanych jako Lung Cancer Units.
Takie jednostki powinny zapewniać pacjentowi pełną ścieżkę diagnostyczno-terapeutyczną: od rozpoznania choroby i oceny jej zaawansowania, poprzez decyzję wielodyscyplinarnego zespołu, aż do realizacji leczenia i dalszej obserwacji.
Drugim ważnym zagadnieniem jest konieczność dostosowania dokumentacji medycznej i rejestrów nowotworowych do nowych kategorii TNM. Ma to istotne znaczenie dla porównywania wyników leczenia pomiędzy ośrodkami. Jeżeli nie uwzględnimy zmian klasyfikacji, możemy błędnie interpretować różnice w przeżyciach lub wynikach leczenia operacyjnego. Dlatego w rejestrach należy dokumentować nie tylko stopień zaawansowania, ale również zastosowaną edycję TNM. Wreszcie, nowa klasyfikacja powinna skłonić do dalszego podnoszenia jakości diagnostyki i leczenia, zwłaszcza w zakresie oceny węzłów chłonnych śródpiersia.
Z punktu widzenia polskiego systemu ochrony zdrowia najważniejsze jest jednak to, aby miejsce zamieszkania pacjenta nie decydowało o jakości diagnostyki i dostępności optymalnego leczenia. Wdrożenie nowej klasyfikacji powinno więc być elementem szerszego procesu organizowania kompleksowej, skoordynowanej opieki nad chorymi na raka płuca.




