Czy kryzys może stać się początkiem czegoś dobrego? O trudnych momentach, które wcześniej czy później dotykają każdego z nas, rozmawiają terapeuci Robert Kowalczyk i Katarzyna Waszyńska oraz Ewa Podsiadły-Natorska, redaktor prowadząca „Świata Lekarza”. „Całe szczęście to kryzys” to książka o tym, jak przechodzimy przez życiowe zakręty, co możemy z nich wynieść i dlaczego czasem właśnie kryzys otwiera drogę do zmiany. Już w sprzedaży

Kryzysu nie da się zaplanować. Może przyjść po rozstaniu, utracie pracy, chorobie czy śmierci bliskiej osoby. Może też zaskoczyć wtedy, gdy pozornie wszystko układa się idealnie.

To moment, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają działać, a przed nami staje jedno z najważniejszych pytań: jak chcę żyć dalej? Czy kryzys jest wyłącznie doświadczeniem, które odbiera spokój i poczucie bezpieczeństwa?

A może właśnie wtedy otwiera się przestrzeń na najważniejsze życiowe zmiany?

Robert Kowalczyk i Katarzyna Waszyńska – psychologowie i terapeuci – wraz z dziennikarką Ewą Podsiadły-Natorską zapraszają do szczerej rozmowy o życiowych zakrętach. O miłości, rozstaniach, zdradzie, samotności, rodzicielstwie, chorobie, wypaleniu zawodowym, kryzysie wieku średniego i utracie sensu. Łączą aktualną wiedzę psychologiczną z doświadczeniem ty-sięcy godzin pracy terapeutycznej oraz historiami osób, które musiały zmierzyć się z tym, co wydawało się końcem ich dotychczasowego świata.

Nie znajdziesz tu prostych recept ani obietnic szybkiej przemiany. Nie nauczysz się również, jak uniknąć kryzysu – bo tego nie da się zrobić. Dowiesz się natomiast, jak przejść przez niego tak, aby nie odebrał Ci nadziei ani przyszłości, lecz stał się impulsem do budowania życia bardziej świadomego i bliższego Tobie.

To książka dla każdego, kto przeżywa trudny moment, ale także dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć siebie i innych. Czasem właśnie wtedy, gdy wszystko wydaje się rozpadać, rodzi się przestrzeń na życie, którego wcześniej nie potrafiliśmy sobie wyobrazić.

dr n. med. Robert Kowalczyk, prof. UMW

Psycholog, seksuolog kliniczny, psychoterapeuta, terapeuta par i biegły sądowy. Profesor w Klinice Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, współtwórca Instytutu Psychoterapii i Terapii Seksuologicznej SPLOT w Warszawie. Wieloletni kierownik Zakładu Seksuologii Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Od ponad 20 lat zajmuje się zdrowiem psychicznym, seksualnością, relacjami i terapią par. Autor i współautor kilkudziesięciu publikacji naukowych oraz książek popularnonaukowych, m.in. Sztuka bycia razem, Sztuka rozstania, Męska rzecz. Wszystko, co mężczyzna musi wiedzieć, by żyć długo i aktywnie czy Wstępu do seksuologii. W radiu TOK FM współprowadzi „SexAudycję” i „SexPodcast”, dla „Vogue Polska” podcasty „Męskie światy” i „Optimum”. Laureat listy 100 osób wspierających edukację seksualną w Polsce „Forbes” i SEXEDPL oraz wyróżnienia „Czerwona Kokardka”. Stały felietonista magazynu psychologicznego „Charaktery”.

dr hab. n. społ. Katarzyna Waszyńska, prof. UAM

Psycholożka, seksuolożka kliniczna (certyfikat Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego), specjalistka w zakresie edukacji seksualnej (certyfikat Instytutu Zdrowia Seksualnego Towarzystwa Rozwoju Rodziny), specjalistka w zakresie terapii stresu pourazowego (certyfikat Polskiego Towarzystwa Terapeutycznego), doradczyni w problemach małżeńskich i rodzinnych (certyfikat Polskiego Towarzystwa Terapeutycznego). Profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kierowniczka Zakładu Promocji Zdrowia i Psychoterapii na Wydziale Studiów Edukacyjnych UAM i specjalności socjoterapia i promocja zdrowia. Konsultantka ds. przeciwdziałania molestowaniu seksualnemu na UAM. Od 30 lat pracuje z pacjentami indywidualnymi i parami, łącząc praktykę terapeutyczną z działalnością naukową i dydaktyczną. Autorka i współautorka licznych publikacji naukowych.

Ewa Podsiadły-Natorska

Dziennikarka, redaktorka i autorka książek. Redaktor prowadząca „Świata Lekarza”. Specjalizuje się w tematyce zdrowia, psychologii, relacji, rozwoju osobistego oraz współczesnych problemów społecznych. Od lat tworzy wywiady, reportaże i artykuły m.in. dla Wirtualnej Polski i Hello Zdrowie. Entuzjastka medycyny opartej na faktach. Szczególnie interesują ją przemiany zachodzące we współczesnej rodzinie oraz wpływ rozwoju nauki na zdrowie i jakość życia. Absolwentka filologii polskiej o specjalności redaktorsko-medialnej na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Autorka czterech powieści, laureatka konkursów dla dziennikarzy medycznych. Należy do Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia oraz Dziennikarskiego Klubu Promocji Zdrowia.

Wydawnictwo Zwierciadło. Książkę, również jako e-book, można zamówić tutaj.

Artykuł „Całe szczęście to kryzys” – nowa książka Ewy Podsiadły-Natorskiej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kuchnie w polskich szkołach musiały od września otworzyć się na dietę roślinną. Wprowadzona zarządzeniem szefowej resortu zdrowia zmiana, tzw. dieta planetarna, wpisuje się w rosnący trend ograniczania spożycia mięsa, ale wymaga też edukacji, szkoleń personelu oraz odpowiedniego bilansowania diety dzieci

Dieta roślinna pozwala zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, ale nieprawidłowo zaplanowana i wdrożona może doprowadzić do niedoborów ważnych składników. Eksperci podkreślają tymczasem, że dieta bezmięsna to tak naprawdę nie do końca „nowy trend” – jest mocno zapisana w polskiej tradycji kulinarnej.

– Od 1 września w Polsce w szkołach w jeden dzień w tygodniu będą posiłki oparte na diecie roślinnej. Będzie to w pewien sposób dotykało nas wszystkich. Warto poczytać o tej diecie i pewnym trendzie, który się pojawi – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Katarzyna Gubała, ekspertka kuchni roślinnej.

Mowa o podpisanym w połowie lutego przez minister zdrowia Jolantę Sobierańską-Grendę tzw. rozporządzeniu sklepikowym. Zgodnie z nim od nowego roku szkolnego w jadłospisach stołówek co najmniej raz w tygodniu ma się pojawić posiłek obiadowy w pełni roślinny na bazie nasion roślin strączkowych. Oprócz tego w żywieniu zbiorowym ma być preferowane podawanie do picia wody, a co najmniej dwa razy w tygodniu zupy będą przygotowywane na wywarach warzywnych. Rozporządzenie nakazuje też zwrócenie uwagi na produkty sezonowe i lokalne, możliwość zamiany produktów mlecznych ich roślinnymi odpowiednikami oraz podkreślenie roli produktów zbożowych pełnoziarnistych.

– Na pewno będzie to ciekawe z punktu widzenia dzieci, które będą sobie spróbować dań opartych na roślinach, np. na fasoli, soczewicy, ciecierzycy. Nie zawsze są to produkty, które na co dzień dzieci jedzą, a to jest główne źródło białka. Często się śmieję, że nasze babcie i dziadkowie tak jedli: fasolę, ziemniaki, kaszę. Tym nasycali własny organizm, a mięso jedli raz na tydzień. Wracamy z tym trendem do szkół. Dzieciaki będą próbowały zjeść coś zupełnie innego, pytanie, czy będą chciały próbować kuchni roślinnej, ale to jest zupełnie inny problem – mówi ekspertka.

Dotarcie ze smakami do gustów najmłodszych konsumentów nie będzie jedynym wyzwaniem, jakie będą mieli zarządzający stołówkami. Zmiana jadłospisów będzie wymagała również przeszkolenia personelu.

– Stąd szkolenia, przede wszystkim dla stołówek szkolnych, intendentek, kucharek i kucharzy, żeby tak przygotować te dania, żeby dzieci chciały tego spróbować, jak fasola, ciecierzyca czy soczewica będzie smakować i w jaką stronę będą chciały dalej iść ze swoim odżywianiem – tłumaczy Katarzyna Gubała.

Z uwagi na to Fundacja ProVeg startuje z programem „Szkoła na roślinach”. Ma to być kompleksowe wsparcie dla szkół i przedszkoli we wprowadzaniu pełnowartościowych posiłków roślinnych do codziennego żywienia. Jak czytamy na stronie internetowej fundacji, program oferuje kompleksowe wsparcie dla placówek – od szkoleń dla personelu kuchennego i intendentek, przez materiały edukacyjne i komunikacyjne, po działania edukacyjne skierowane do całych społeczności szkolnych. Fundacja przekonuje, że takie wsparcie pozwoli szkołom stopniowo i w sposób przystępny wdrażać zbilansowane menu roślinne, odpowiadające na potrzeby zdrowotne, środowiskowe i społeczne współczesnej edukacji.

Zdaniem ekspertów mówiąc o „społeczności szkolnej”, należy pamiętać, że tworzą ją również rodzice i opiekunowie, a to oni odpowiadają za układanie jadłospisów w domu. Przejście na potrawy jarskie jest często inicjatywą płynącą ze strony ich dorastających pociech. Z badania przeprowadzonego na Polakach w wieku 15–29 lat, którego wyniki zostały opublikowane w „Atlasie Mięsa”, wynika, że 44 proc. badanych deklaruje zmniejszanie ilości spożywanego mięsa, a 8 proc. podaje, że stosuje dietę całkowicie bezmięsną (wegetariańską lub wegańską). Jeśli wyniki te zawęzimy tylko do nastolatków (15–17 lat), to 37 proc. osób ogranicza jedzenie mięsa, a 7 proc. nie je go wcale. Eksperci podkreślają jednak, że dieta bezmięsna musi być odpowiednio zbilansowana – tak, by organizmowi dostarczać wszystkich niezbędnych składników. To szczególnie istotne w okresie wzrastania.

Z badania przeprowadzonego przez naukowców z UCL Great Ormond Street w Londynie i Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie wynika, że dzieci stosujące dietę wegańską były średnio o 3 cm niższe, miały o 4–6 proc. mniejszą zawartość minerałów w kościach i były ponad trzykrotnie bardziej narażone na niedobór witaminy B12 niż osoby nieeliminujące żadnej z grup produktów. Jednocześnie dzieci te miały o 25 proc. niższy poziom lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) – niezdrowej formy cholesterolu i niższą zawartość tkanki tłuszczowej. Autorzy badania podkreślali, że stosując dietę wykluczającą mięso, trzeba zwracać uwagę na często zaniedbywaną suplementację witaminy B12 i witaminy D, aby zmaksymalizować korzyści zdrowotne diet roślinnych u dzieci.

– To, co dla mnie jest zawsze ważne i o czym opowiadam na swoich szkoleniach, to fakt, że dieta wegetariańska i wegańska to są diety wykluczeniowe. Wykluczamy pewne produkty i musimy je zastąpić innymi. Powinniśmy tego pilnować, a nie stosować pewne monodiety, które pojawiają się nam w trendach, czyli z jednej strony akurat teraz będzie modne białko, to będziemy jedli tylko białko roślinne, albo będziemy stawiać tylko na jakieś konkretne witaminy. Warto pamiętać, że przy tego typu wykluczeniowych dietach należy sprawdzić, jak wygląda bilans tygodniowy tego, co i jak jemy. Nie ma jednej diety cud. Musimy też pamiętać o tym, że każdy z nas ma inny organizm. Jednemu będą służyły strączki, a drugiemu trochę mniej – wyjaśnia Katarzyna Gubała.

Jadłospis oparty na daniach bezmięsnych dominował w kuchni staropolskiej – jak podają historycy, głównie z uwagi na wymiar religijny i dużą liczbę dni postnych w kalendarzu. Momentami bliższymi historycznie, w których „jarskość” potraw w polskim menu stała się wymuszona, były natomiast najpierw II wojna światowa, a potem okres Polski Ludowej. Mięso w PRL było towarem deficytowym, więc gospodynie domowe były niejako zmuszone do szukania jego substytutów.

– Trend z niejedzeniem mięsa utrzymuje się już bardzo długo. W Polsce szczególnie zauważam go, kiedy robię warsztaty kulinarne z kołami gospodyń wiejskich. Opieram je często na kuchni roślinnej, ale nie zawsze komunikuję to wprost. Raczej opowiadam o kuchni roślinnej jako o zdrowej diecie. Wprowadzam fasolę, ciecierzycę czy soczewicę do przepisów i przygotowujemy z paniami dania, które nagle okazują się super, fantastyczne. I nagle te panie mówią: o, to jest mój smak dzieciństwa, to rzeczywiście tak smakowało. Zależałoby nam na tym, żeby ludzie jedli zdrowiej i szli w stronę roślinną, która będzie odżywiała ich organizmy, a nie wyłącznie gotowych produktów – kwituje ekspertka kuchni roślinnej.

Artykuł Dieta planetarna w polskich szkołach. Co zmieniają nowe zasady żywienia dzieci? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z ubrań podczas prania odrywają się włókna tak małe, że nie widzimy ich w wodzie odpływającej z pralki. Mogą one trafić jednak do jezior i organizmów wodnych. Polscy badacze sprawdzili, czy liczba takich mikrowłókien w zbiornikach wodnych rośnie wraz z obecnością człowieka i czy obszary chronione rzeczywiście ograniczają zanieczyszczenie

Po wyjęciu ubrania z pralki widzimy czasem kłaczki przyklejone do tkaniny. Znacznie drobniejsze włókna odpływają jednak razem z wodą albo unoszą się w powietrzu. Ich dalsza droga może prowadzić do rzek i jezior. Potem te drobne włókna mogą być połykane przez organizmy wodne. Niektóre zawierają barwniki i dodatki używane przy produkcji tkanin, mogą też wiązać inne zanieczyszczenia. Zanim można będzie ocenić ryzyko i chronić jeziora, trzeba poznać źródła i rozmieszczenie drobin.

Taki był cel polskich badań. Naukowcy sprawdzili, czy jeziora przy miastach, drogach i ośrodkach turystycznych zawierają więcej mikrowłókien oraz czy ochrona środowiska naturalnego stanowi przed nimi skuteczną barierę.

Zespół zbadał 11 jezior: siedem na Mazurach, trzy w Wigierskim Parku Narodowym oraz Hańczę w Suwalskim Parku Krajobrazowym. Latem 2020 roku pobrano przy brzegach po cztery próbki z każdego jeziora. W tym celu każdorazowo 100 litrów wody przepuszczano przez drobną sieć filtrów.

Mikroplastik znaleziono w każdym z badanych jezior, choć nie w każdej pobranej próbce. Łączna liczba włókien i fragmentów wynosiła od 47 do 875 w metrze sześciennym wody. Średnio trzy czwarte drobin miało postać włókien. Najwyższe poziomy stwierdzono m.in. w jeziorze Czos w Mrągowie oraz w Jeziorze Mikołajskim przy Mikołajkach. Na obszarach chronionych znajdowano od 33 do 370 włókien w metrze sześciennym, a w jeziorach miejskich – od 285 do 845. Jeziorom przyznano punkty m.in. za sąsiedztwo dróg i budynków, położenie w mieście oraz ruch turystyczny, uwzględniając też głębokość i ochronę terenu. Im wyższy był tak obliczony wskaźnik presji człowieka, tym więcej włókien znajdowano w wodzie.

Do ustalenia, z czego powstały drobiny, wykorzystano specjalistyczną metodę zwaną spektroskopią Ramana. Światło lasera daje w niej odpowiedź charakterystyczną dla budowy materiału – rodzaj chemicznego odcisku palca.

Spośród 297 włókien wybranych do analizy 152 przypisano do trzech głównych grup. Najwięcej było celulozy i jej pochodnych – 69. Nie wszystkie są plastikiem w ścisłym znaczeniu: mogą pochodzić m.in. z bawełny, wiskozy lub rayonu. Rozpoznano również 46 włókien polipropylenu oraz 37 włókien PET, stosowanego w opakowaniach i poliestrowych tkaninach.

Obszary chronione miały mniejsze zanieczyszczenie, ale nie miały szczelnej osłony. Mikrowłókna znajdowano nawet w odizolowanych jeziorach. Badacze wskazują, że część mogły przynieść wiatr i opady, choć przyznają, że nie badali bezpośrednio ich drogi. W miejskich jeziorach większe znaczenie mogą mieć ścieki, spływ z otoczenia, odpady i turystyka.

Badanie połączyło fizyków i specjalistów inżynierii materiałowej z Politechniki Poznańskiej z biologami z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Jedni wykorzystali światło do rozpoznawania materiałów, a inni badali środowisko i presję człowieka. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Chemosphere”.

Badanie nie dowodzi, że jeziora są niebezpieczne dla kąpiących się ani że wykryte stężenia zagrażają zdrowiu. Nie oceniano wpływu włókien na organizmy ani jakości wody pitnej. Pomiary wykonano latem i tylko przy brzegach, a około połowy wybranych włókien nie udało się rozpoznać. Wynik wskazuje jednak miejsca, w których warto dokładniej poszukiwać źródeł zanieczyszczenia. Potrzebne są do tego porównywalne dane. Liczba wykrytych drobin zależy od miejsca pobrania wody, wielkości oczek sieci i metody identyfikacji. Badacze postulują wspólne zasady monitorowania oraz pomiary w różnych porach roku.

Jeśli włókien przybywa wraz z presją człowieka, rozwiązania należy szukać m.in. w lepszym oczyszczaniu ścieków, gospodarowaniu odpadami i infrastrukturze sanitarnej wokół miejsc turystycznych. Ochrona jeziora nie zaczyna się bowiem na jego brzegu. Zaczyna się przy pralce, oczyszczalni i drodze prowadzącej na plażę. (PAP)

Nauka w Polsce

kmp/ agt/

Artykuł Co zostaje po praniu? Polscy naukowcy tropią mikrowłókna w jeziorach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Produkcja leków, tworzyw i substancji zapachowych wymaga reakcji, w których łatwo o pożar, wybuch lub toksyczne odpady. Międzynarodowy zespół z udziałem naukowców Uniwersytetu Jagiellońskiego pokazał, że w jednym z takich procesów bezpieczniejszym źródłem tlenu może być dwutlenek węgla

Chemicy nie tylko łączą atomy w coraz większe cząsteczki. Czasem muszą przeciąć cząsteczkę w wybranym miejscu i do powstałych fragmentów przyłączyć tlen. Z takich fragmentów buduje się później leki, tworzywa, paliwa i substancje zapachowe. Reakcje tego rodzaju odpowiadają za blisko 30 proc. produkcji przemysłu chemicznego.

Jedna z podstawowych operacji polega na rozerwaniu szczególnie mocnego połączenia między dwoma atomami węgla. Chemicznymi „nożyczkami” bywa wówczas ozon. Inne metody wymagają związków metali ciężkich albo dużych ilości tlenu, zwiększających ryzyko pożaru. Poszukiwanie łagodniejszego rozwiązania jest więc również kwestią bezpieczeństwa fabryk i ich pracowników.

Międzynarodowy zespół badaczy sięgnął po substancję, która wydawała się do tego zupełnie nieodpowiednia: dwutlenek węgla. CO2 jest końcowym produktem spalania i bardzo niechętnie uczestniczy w kolejnych reakcjach. Atomy tlenu są w nim wyjątkowo silnie związane. Ta chemiczna bierność ma jednak zaletę – dwutlenek węgla jest niepalny i znacznie bezpieczniejszy od silnych utleniaczy.

Naukowcy przygotowali stały materiał zawierający niewielkie ilości żelaza. Po oświetleniu niebieskim światłem działa on jak pośrednik między CO2 a przetwarzaną substancją. Cząsteczka dwutlenku węgla przyczepia się do atomu żelaza i ulega wygięciu, przez co łatwiej odebrać jej tlen. W tym samym miejscu zatrzymywana jest cząsteczka przeznaczona do przecięcia. Tlen zostaje na nią przeniesiony, a po kilku kolejnych przemianach cząsteczka rozpada się na dwa użyteczne fragmenty.

Jak podkreśla Shoubhik Das z Uniwersytetu w Bayreuth, jeden z autorów badań, proces przebiega w temperaturze pokojowej i pod normalnym ciśnieniem, bez sprężonego tlenu i silnych utleniaczy. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Science”.

Metodę sprawdzono na 45 różnych substancjach. Nie były to wyłącznie proste cząsteczki przygotowane na potrzeby eksperymentu, lecz także pochodne leków i hormonów. W typowej próbie po 24 godzinach uzyskano 82 proc. oczekiwanego produktu. Reakcję przeprowadzono również w skali gramowej oraz w urządzeniu, przez które składniki przepływały w sposób ciągły. Katalizator wykorzystano dziesięć razy, a jego wydajność zmniejszyła się do 70 proc. W innym teście układ pracował ponad 21 dni.

Badacze musieli jeszcze dowieść, że tlen rzeczywiście pochodził z CO2. Zastosowali więc dwutlenek węgla zawierający nieco cięższą odmianę atomów tlenu. Działała ona jak niewidoczny znacznik. Odnaleziono ją później w kolejnych produktach reakcji, co potwierdziło drogę tlenu od gazu do otrzymanej substancji.

W badaniach uczestniczyli prof. Piotr Kuśtrowski z Wydziału Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz dr Lulu Alluhaibi z Narodowego Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS. W krakowskim synchrotronie prześwietlono katalizator wyjątkowo silną wiązką promieniowania rentgenowskiego. Pozwoliło to sprawdzić, co otacza atomy żelaza i czy materiał zachowuje swoją budowę podczas pracy.

Eksperymenty prowadzono w małej skali, a na wynik trzeba było czekać wiele godzin. Proces wymaga też chloroformu, z którego powstaje kłopotliwy chlorowany odpad. Autorzy sami wskazują ten element jako poważne ograniczenie środowiskowe, które musi zostać rozwiązane, aby myśleć o zastosowaniach na większą skalę. Osiągnięte wyniki pokazują jednak, że nawet tak trwałą cząsteczkę jak CO₂ można skłonić do oddania tlenu.

Jeśli uda się zastąpić problematyczny rozpuszczalnik, skrócić proces i zwiększyć jego skalę, metoda może ograniczyć stosowanie bardziej niebezpiecznych substancji. Korzyścią byłoby nie tylko mniej szkodliwych odpadów, lecz także bezpieczniejsze wytwarzanie produktów obecnych później w lekach, tworzywach i przedmiotach codziennego użytku. (PAP)

Nauka w Polsce

kmp/ agt/

Artykuł Dwutlenek węgla może zwiększyć bezpieczeństwo produkcji leków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska, kierownik Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Szpitala MSWiA w Warszawie, otrzymała najwyższe indywidualne wyróżnienie przyznawane przez Światową Organizację Gastroenterologii (World Gastroenterology Organisation). Tytuł Master of the WGO jest wyrazem uznania dla jej wybitnego wkładu w rozwój gastroenterologii

Tytuł Master of the WGO przyznawany jest wyłącznie wybitnym specjalistom. Wyróżnienie stanowi wyraz uznania dla wieloletniego wkładu prof. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej w rozwój polskiej i światowej gastroenterologii – jej działalności naukowej i klinicznej oraz zaangażowania w rozwój środowiska medycznego, w tym działalności w strukturach Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii na rzecz środowiska medycznego i lokalnej społeczności.

Prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska jest jedyną kobietą wśród ośmiu tegorocznych laureatów reprezentujących różne kontynenty i regiony świata.

Tytuł Master of the WGO przyznawany jest od 2009 roku podczas kolejnych Światowych Kongresów Gastroenterologii. Jest wyróżnieniem honorującym wieloletni dorobek naukowy, dydaktyczny i organizacyjny. Spośród ponad 65 tys. specjalistów zrzeszonych w WGO zaledwie kilkudziesięciu osobom przyznano ten tytuł. Laureaci mogą posługiwać się tytułem „Master of the WGO” oraz skrótem MWGO przy nazwisku.

Wyróżnienie zostanie oficjalnie wręczone podczas World Congress of Gastroenterology 2026 w New Delhi, który odbędzie się w dniach 30 września – 3 października.

Serdecznie gratulujemy Pani Profesor tego niezwykłego osiągnięcia!

Artykuł Prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska w gronie najwybitniejszych gastroenterologów świata pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Skóra w miejscu ukłucia przez kleszcza kryje odpowiedzi, które mogą zrewolucjonizować diagnostykę chorób przenoszonych przez kleszcze. Dzięki grantowi z Narodowego Centrum Nauki międzynarodowy zespół pod kierownictwem prof. Anny Moniuszko-Malinowskiej z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku stworzy trójwymiarowe, molekularne mapy zmian komórkowych wywoływanych przez groźne patogeny

Przedsięwzięcie wyróżnia się silnym partnerstwem interdyscyplinarnym (Zakład Chemii Nieorganicznej i Analitycznej UMB kierowany przez prof. Elżbietę Skrzydlewską) i międzynarodowym (czeskie instytucje: Biology Centre CAS oraz National Institute of Public Health).

Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji UMB, którą kieruje prof. Anna Moniuszko-Malinowska, od dawna jest centrum innowacyjnych badań nad chorobami przenoszonymi przez kleszcze w Polsce. Dlatego nie dziwi fakt, że realizowany tu będzie bardzo ciekawy międzynarodowy projekt naukowy, który zyskał finansowanie w wysokości 1 998 665 zł w ramach konkursu OPUS 30 (LAP). Badanie nosi nazwę „HUMAN TICK BITE-MAP: molekularne, proteomiczne/lipidomiczne oraz trójwymiarowe mapowanie komórkowe zmian powodowanych przez patogeny przenoszone przez kleszcze w ludzkich bioptatach i płynach ustrojowych”.

Rosnąca skala zachorowań to bezpośredni skutek zmian klimatycznych, środowiskowych oraz demograficznych, które wydłużają okres aktywności kleszczy i stale rozszerzają ich zasięg. W Europie Środkowej największym wyzwaniem pozostaje borelioza z Lyme. Jej wczesnym objawem, występującym u 50–80 proc. zakażonych, jest rumień wędrujący, a kluczem do uniknięcia późnych powikłań jest natychmiastowe rozpoznanie i wdrożenie terapii.

Właśnie dlatego naukowcy skupiają się na skórze w miejscu pokłucia. To on stanowi wrota zakażenia i obszar pierwszej odpowiedzi immunologicznej organizmu. Zespół przeanalizuje próbki od pacjentów po pokłuciu przez kleszcza, aby precyzyjnie zidentyfikować patogeny oraz współwystępujące koinfekcje. Unikalne połączenie danych klinicznych z nowoczesną diagnostyką, trójwymiarowym obrazowaniem 3D oraz zaawansowanymi analizami białek i lipidów pozwoli ustalić, czy konkretne zakażenia i koinfekcje mają swoje swoiste, unikalne cechy kliniczne i molekularne. Docelowym efektem tych prac ma być stworzenie paneli biomarkerów, które pozwolą na szybsze i bardziej precyzyjne różnicowanie chorób przenoszonych przez kleszcze, a tym samym ułatwią dobór celowanego leczenia.

Merytoryczną innowacyjność projektu wzmacnia wykorzystanie modelu króliczego boreliozy. Posłuży on do zbadania, jak krętki rozprzestrzeniają się w organizmie, w jaki sposób unikają odpowiedzi immunologicznej oraz gdzie dokładnie przetrwają w tkankach. Ta integracja badań klinicznych, diagnostyki laboratoryjnej oraz zaawansowanego obrazowania to szansa na zupełnie nową wiedzę o najwcześniejszych etapach zakażenia.

Liderka projektu, prof. Anna Moniuszko-Malinowska, to lekarz i naukowczyni z blisko 20-letnim doświadczeniem w badaniach nad chorobami zakaźnymi. Jej dorobek naukowy skupia się wokół epidemiologii, diagnostyki, patogenezy, leczenia, profilaktyki i długofalowych następstw chorób przenoszonych przez kleszcze, w tym boreliozy, kleszczowego zapalenia mózgu, anaplazmozy oraz riketsjoz. Poza pracą ściśle naukową prof. Moniuszko-Malinowska aktywnie angażuje się w kształtowanie strategii zdrowia publicznego w zakresie zapobiegania boreliozie i KZM.

Za administracyjną obsługę tego wymagającego projektu odpowiada Dział Rozwoju i Ewaluacji UMB.

Artykuł Co dzieje się w skórze po ukłuciu kleszcza? Powstaje niezwykła mapa zakażeń pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polacy uwielbiają chodzić do kilku lekarzy, by potwierdzić diagnozę. Tylko dlaczego robią to za pieniądze podatników? Jak ograniczyć to zjawisko i zaoszczędzić miliardy? Z prof. Waldemarem Wierzbą, redaktorem naczelnym i założycielem „Świata Lekarza”, członkiem Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, rozmawia Paweł Kruś

Paweł Kruś (PK): Poprzednią rozmowę zakończyliśmy konkluzją, że ochrona zdrowia w Polsce jest niedofinansowana, zwłaszcza jeśli chodzi o zarobki części lekarzy i pielęgniarek oraz innych zawodów medycznych i niemedycznych zatrudnionych w placówkach publicznych. Brakuje też funduszy na wymianę sprzętu w niektórych szpitalach powiatowych i miejskich. Dzisiejszą rozmowę poświęcimy przyczynom trudnego dostępu do świadczeń gwarantowanych dla pacjentów. Jak zmienić tę sytuację?

Prof. Waldemar Wierzba (WW): Problem dostępu do świadczeń jest bardziej skomplikowany niż skierowanie strumienia dodatkowych pieniędzy do szpitali. Tak można by było na chwilę zmniejszyć kolejki. Rzecz w tym, że nie ma możliwości zakontraktowania odpowiedniej liczby procedur.

PK: Dlaczego?

WW: To bodaj największa luka finansowa w systemie: płatnik kontraktuje liczbę świadczeń na podstawie danych historycznych. Pomagają mu w tym różne instytucje, w tym Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, która zbiera informacje o historycznie wykonywanych świadczeniach oraz liczbie nadwykonań, wykonań czy niedowykonań. Brak rejestrów pacjentów chorujących na konkretne schorzenia, a nie wizyt u lekarzy, prędzej niż później doprowadzi do bankructwa systemu ochrony zdrowia w Polsce.

PK: Dlaczego ten wątek nie pojawia się w obecnej dyskusji o reformie?

WW: Moim zdaniem brak rejestrów medycznych nie pojawia się z dwóch powodów: po pierwsze, nie jest to nośny temat, a po drugie, decydentom wstyd się przyznać, że po tylu latach nie wiemy, jakie mamy prawdziwe potrzeby zdrowotne – ilu mamy cukrzyków, ilu chorych kardiologicznie itd.

PK: Największe zaległości są chyba w nefrologii, bo tam, nie wiadomo z jakich powodów, lekarze nie zlecają oznaczenia znanego i dostępnego wskaźnika UACR, wcześnie wskazującego na zagrożenie chorobami nerek.

WW: Tak jest we wszystkich dziedzinach medycyny, za wyjątkiem może kilku chorób rzadkich i hipercholesterolemii rodzinnej.

PK: A przecież były kilkakrotnie tworzone mapy potrzeb zdrowotnych…

WW: Jest wiele instytucji zbierających dane, np. Narodowy Zakład Higieny, Instytut Zdrowia Publicznego, w wielu obszarach Agencja Oceny Technologii, Technologii Medycznych i oczywiście ogromna baza danych NFZ, która zawiera informacje o wykonywanych świadczeniach pogrupowanych w tzw. jednorodne grupy pacjentów. Niestety, to system mocno przestarzały, który w dużej części zaciemnia informacje, jeśli chodzi o to, co jest potrzebne, bo pokazuje liczbę wykonanych świadczeń zakontraktowanych, a nie liczbę pacjentów.

PK: Jeśli pewne świadczenia są modne, bo są dobrze wycenione, to szpitale wykonują ich więcej, niż rzeczywiście potrzeba?

WW: Nie mamy rejestru obiektywnego, na podstawie którego można by to wykazać. W tym tkwi problem. Wszyscy intuicyjnie czujemy, że coś nie gra, tylko dowodów na to nie ma. A liczba skierowań na modne procedury nieoczekiwanie rośnie. Bez uzasadnienia medycznego.

PK: Tylko rzetelne rejestry pacjentów mogą to zmienić?

WW: Tak. Szczególnie dotyczy to chorób cywilizacyjnych. Jak można zaplanować leczenie chorych na cukrzycę, jeśli nie wiemy, ilu ich jest! Tylko rzetelna informacja z rejestrów i ich uczciwa analiza po numerach PESEL jest w stanie natychmiast wygenerować miliardowe oszczędności w budżecie.

PK: W jaki sposób?

WW: Przypisanie pacjentów do konkretnych jednostek chorobowych umożliwi skontrolowanie, przy pomocy numeru PESEL, liczby wizyt u lekarzy w tym samym celu.

PK: Polacy uwielbiają sprawdzać diagnozy lekarzy i chodzą do kilku.

WW: Tylko dlaczego ma za to płacić NFZ, dlaczego za taką beztroskę płacimy wszyscy?! Jeśli ktoś chce sześć razy iść do diabetologa, droga wolna, tylko drugi i kolejne razy już za własne pieniądze.

PK: W systemach e-skierowań muszą pojawić się ograniczniki, takie „czerwone lampki”, jak w przypadku leków wchodzących w interakcje z innymi. I rejestry pacjentów nagle staną się wiarygodne.

WW: Rejestry pokażą jednego pacjenta, a nie sześć wizyt. Dzięki temu planowane będą świadczenia gwarantowane dla jednej osoby, nie dla sześciu. Można by uwolnić pieniądze i skrócić kolejki. To byłaby rewolucja i oczekiwana zmiana.

PK: I do niej zmierzajmy.

Artykuł Brak rejestrów pacjentów doprowadzi do bankructwa systemu ochrony zdrowia w Polsce pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zespół naukowców z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Uniwersytetu Gdańskiego uzyskał patent na przełomowe rozwiązanie medyczne pt. Sposób diagnozowania in vitro choroby Parkinsona oparte na zastosowaniu nadtlenku wodoru oraz 17β-estradiolu i jego metabolitów jako biomarkerów w sposobie diagnozowania in vitro chorób neurodegeneracyjnych

Nowa metoda umożliwia rozpoznanie schorzenia na bardzo wczesnym etapie – zanim pojawią się pierwsze objawy motoryczne.

Opracowana metoda diagnostyczna umożliwia nieinwazyjne, szybkie i tanie rozpoznawanie choroby Parkinsona u pacjentów we wczesnym stadium, jeszcze przed wystąpieniem objawów ruchowych. Zastosowanie biomarkerów – nadtlenku wodoru oraz metabolitów 17β-estradiolu, może przyczynić się do znaczącego postępu w diagnostyce schorzeń neurodegeneracyjnych i wesprzeć rozwój terapii modyfikujących przebieg chorób.

Nad wynalazkiem pracowali naukowcy z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego:

• z Katedry i Zakładu Chemii Medycznej: prof. Magdalena Górska-Ponikowska (kierownik katedry oraz zespołu), dr Paulina Bastian, prof. Michał Woźniak, dr hab. Alicja Kuban-Jankowska, prof. uczelni oraz dr Narcyz Knap
• z Zakładu Pielęgniarstwa Neurologiczno-Psychiatrycznego: prof. Jarosław Sławek (kierownik zakładu), dr hab. Jarosław Dulski
• z Katedry i Zakładu Chemii Farmaceutycznej: prof. Tomasz Bączek (kierownik katedry), dr hab. Lucyna Konieczna, dr hab. Mariusz Belka
• a także naukowcy z Uniwersytetu Gdańskiego: dr hab. Dagmara Jacewicz, prof. UG i dr Joanna Drzeżdżon z Wydziału Chemii UG.

Połączenie wiedzy klinicznej i potencjału eksperymentalnego umożliwiło sprawne wdrożenie zasad medycyny translacyjnej w użyciu. Badacze przygotowują kolejne publikacje naukowe oraz pracują nad komercyjnym testem diagnostycznym do zastosowania w praktyce medycznej.

Artykuł Test z krwi może pomóc wykryć chorobę Parkinsona, zanim pojawią się objawy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ukończenie 26. roku życia nie będzie już oznaczało utraty możliwości korzystania z leczenia pompą insulinową. Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozporządzenia, który zakłada zniesienie limitu wieku i rozszerzenie dostępu do tej terapii dla dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 1 lub 3, spełniających określone kryteria medyczne

– O dostępności do terapii pompą insulinową powinny decydować przede wszystkim potrzeby zdrowotne pacjenta i wskazania medyczne, a nie jego wiek – uzasadnia wprowadzenie zmiany minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

– To długo oczekiwana zmiana, która ma zapewnić ciągłość leczenia, poprawić kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej powikłań. Zniesienie limitu wieku w refundacji osobistych pomp insulinowych to ogromny przełom w leczeniu cukrzycy u osób dorosłych – podkreśla prof. Małgorzata Myśliwiec z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Leczenie będzie można kontynuować po 26. roku życia

Obecnie ze świadczenia gwarantowanego „Leczenie insuliną z zastosowaniem pompy insulinowej” mogą korzystać pacjenci do ukończenia 26. roku życia. Projekt rozporządzenia zakłada zniesienie tego ograniczenia.

Po wejściu w życie nowych przepisów świadczenie będzie dostępne również dla osób powyżej 26. roku życia z cukrzycą typu 1 lub 3, które spełniają określone kryteria medyczne:

• kontynuacja terapii z wykorzystaniem osobistej pompy insulinowej (OPI);
• powtarzające się ciężkie hipoglikemie;
• powtarzające się hiperglikemie o brzasku;
• niestabilność glikemii;
• obecność przewlekłych powikłań cukrzycy.

Potrzeby zdrowotne pacjenta, a nie jego wiek

Pompa insulinowa umożliwia ciągłe, indywidualnie dostosowane podawanie insuliny przez całą dobę, co pomaga utrzymać właściwą kontrolę glikemii. Eksperci kliniczni wskazują, że ograniczenie wieku nie znajduje uzasadnienia medycznego i nie powinno decydować o możliwości dalszego korzystania z tej formy leczenia.

– Pacjenci nie powinni tracić dostępu do skutecznego leczenia tylko dlatego, że ukończyli 26. rok życia. Chcemy, aby o możliwości korzystania z terapii pompą insulinową decydowały przede wszystkim potrzeby zdrowotne pacjenta i wskazania medyczne, a nie jego wiek. Przygotowana przez nas zmiana ma zapewnić ciągłość terapii i umożliwić większej liczbie pacjentów korzystanie z nowoczesnego leczenia – podkreśla minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Nowoczesne leczenie to lepsza kontrola cukrzycy i jakość życia

Refundacja osobistych pomp insulinowych u dzieci i młodzieży pozwoliła osiągnąć bardzo dobre wyniki kontroli choroby mierzone wskaźnikiem TIR, czyli odsetkiem czasu, w którym osoba z cukrzycą utrzymuje glikemię w zakresie docelowym. W polskiej populacji wskaźnik ten wyniósł 79,1 proc., przy średniej europejskiej na poziomie 73 proc.

– Dotychczasowe wyniki pokazują, że warto inwestować w dostęp pacjentów do nowoczesnych metod leczenia. Rozszerzenie refundacji pozwoli dorosłym pacjentom kontynuować terapię zgodnie z najlepszymi praktykami, utrzymać dobrą kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej ostrych oraz późnych powikłań – dodaje prof. Małgorzata Myśliwiec.

Co ta zmiana oznacza dla pacjentów?

Najważniejszą korzyścią będzie możliwość kontynuowania leczenia pompą insulinową po ukończeniu 26. roku życia. Szerszy dostęp do nowoczesnej terapii może oznaczać lepszą kontrolę cukrzycy, mniejsze ryzyko powikłań oraz większe bezpieczeństwo w codziennym życiu. Szczególne znaczenie w nowoczesnej insulinoterapii mają systemy hybrydowej pętli zamkniętej, które automatycznie dostosowują podawanie insuliny do aktualnych potrzeb pacjenta. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2026 r. wskazują ten rodzaj pomp jako preferowaną metodę leczenia osób z cukrzycą typu 1 i typu 3.

Projekt trafi do konsultacji publicznych

Projekt rozporządzenia zostanie skierowany do 30-dniowych konsultacji publicznych i opiniowania. Uwagi będą mogli zgłaszać m.in. przedstawiciele organizacji pacjentów, samorządów zawodów medycznych, partnerów społecznych, podmiotów leczniczych i środowiska naukowego. Po zakończeniu konsultacji zgłoszone uwagi zostaną przeanalizowane, a projekt będzie dalej procedowany zgodnie z obowiązującą ścieżką legislacyjną.

Artykuł Pompy insulinowe bez limitu wieku? Pacjenci czekali na tę zmianę 10 lat pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Po aferze w Szpitalu Południowym mówi się, że pieniędzy w systemie ochrony zdrowia jest bardzo dużo, ale są one marnowane bądź, mówiąc wprost, defraudowane przez osoby nieuczciwe. Z prof. Waldemarem Wierzbą, redaktorem naczelnym i założycielem „Świata Lekarza”, członkiem Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, rozmawia Paweł Kruś

Paweł Kruś (PK): Po aferze w Szpitalu Południowym mówi się, że pieniędzy w systemie jest bardzo dużo, ale są one marnowane bądź, mówiąc wprost, defraudowane przez osoby nieuczciwe. Co pan profesor myśli na ten temat?

Prof. Waldemar Wierzba (WW): Pan redaktor użył pojęcia „system”, zacznijmy więc od wyjaśnienia mojego punktu widzenia na znaczenie tego słowa. Uważam, że w Polsce nie ma żadnego systemu ochrony zdrowia, tylko jest zlepek różnych rozwiązań i są co najwyżej jeszcze łatki dokładane interwencyjnie w kolejnych latach.

PK: By ten dziwny mikrokosmos zdrowia mógł w ogóle funkcjonować?

WW: Tak, w związku z tym nie będę mówił o pieniądzach w systemie, tylko o jakości tych rozwiązań, które w tej chwili funkcjonują w opiece zdrowotnej, a w zasadzie o części ochrony zdrowia zwanej medycyną naprawczą, czyli o opiece zdrowotnej finansowanej z pieniędzy publicznych, ze składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne.

PK: Mówi się ostatnio, że w tym mikrokosmosie zdrowia jest za dużo pieniędzy. Co pan o tym sądzi?

WW: Nie zgadzam się, że pieniędzy jest za dużo. Więcej, pieniędzy w tzw. systemie jest dużo za mało, o czym świadczy nasza pozycja, jeśli chodzi o nakłady w stosunku do produktu krajowego, w porównaniu do innych krajów europejskich. Zawsze trzeba o tym mówić. To, że są patologie i jest bardzo dużo przykładów, że pieniądze są źle wydawane – pełna zgoda, ale nawet takie usprawnienie systemu, że te patologie wyeliminujemy do zera, co zresztą jest niemożliwe, nie rozwiąże problemu większych nakładów na opiekę zdrowotną i na leczenie Polaków w Polsce. W Europie wydaje się więcej.

PK: Mnie to nie przekonuje, bo argument, że ktoś wydaje więcej, nie jest dla mnie konkretem – to jego sprawa. Wydaje, bo go stać i tak chce. Na refundację leków wydajemy już tyle samo, co Europa. Grupa lekarzy zarabia więcej w Polsce niż w Niemczech. Gdzie zatem widzi pan profesor braki?

WW: Warto pamiętać, że jak to pan redaktor określił, w „mikrokosmosie zdrowia” głównym elementem są jednak wynagrodzenia personelu medycznego. Niedługo zobaczymy, ilu w rzeczywistości jest lekarzy milionerów, a ilu w swoim podstawowym miejscu pracy zarabia poniżej średniej krajowej.

PK: Jak choćby – o zgrozo – tak potrzebni obecnie pediatrzy i psychiatrzy.

WW: Jako wieloletni dyrektor różnych szpitali mogę domyślać się, że milionerów będzie 2–3 proc., a zarabiających poniżej średniej krajowej niestety ok. 30 proc. Generalnie: lekarze wielu specjalności zarabiają jeszcze o wiele mniej niż średnia europejska w ich dziedzinach; poprawiły się wynagrodzenia pielęgniarek, choć jeszcze są dalekie od oczekiwań środowiska. Ale poza tymi dwoma grupami zawodowymi jest jeszcze cały szereg zawodów medycznych i niemedycznych, które zarabiają w lecznictwie bardzo źle albo słabo. W związku z tym każde pieniądze wypracowane przez placówki medyczne będą i powinny być kierowane na zwiększenie uposażenia pozostałych pracowników opieki zdrowotnej. To jest pierwsze źródło niedoborów finansowych w ochronie zdrowia.

PK: A drugie?

WW: W dalszym ciągu, poza nielicznymi ośrodkami, które są wyposażone w bardzo dobry i nowoczesny sprzęt, większość szpitali powiatowych pierwszego poziomu referencyjnego i małych szpitali miejskich posiada bardzo przestarzałe wyposażenie.

PK: Nadal?

WW: Tak, w dalszym ciągu jest ogromna potrzeba sprzętu nowej generacji, żeby zapewnić odpowiednią jakość leczenia.

PK: Jak szpitale mają na ten sprzęt zarobić?

WW: W Polsce przeciętny szpital przeznacza 80 proc. swojego budżetu na wynagrodzenia, a teoria zarządzania zakładem opieki zdrowotnej mówi, że powinien wydawać między 50 a 65 proc. Dobrze zarządzany szpital w normalnym systemie powinien wydawać na płace ok. 60 proc. budżetu, a resztę na podnoszenie jakości świadczeń, czyli m.in. na sprzęt i własne badania. Jeśli, jak ostatnio podaje ministerstwo, są szpitale wydające powyżej 100 proc. budżetu na płace, skąd mają brać fundusze na jakość świadczeń, choćby na sprzęt? Oszczędzając: na dyżurze jest niewystarczająca obsada, za mało lekarzy i pielęgniarek… Jak w takich warunkach budżetowych myśleć o zakupach nowego sprzętu?

PK: Trzeci element niedofinansowania to dostęp do świadczeń?

WW: Tak, ale tu sytuacja jest bardziej skomplikowana. Poświęcimy jej kolejną rozmowę.

PK: Będzie się działo.

Artykuł Za mało pieniędzy w medycynie naprawczej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rusztowanie dla serca – lekarze z I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM wszczepili implant, na którym organizm buduje własną tkankę. Kiedy implant spełni swoją rolę, jest wchłaniany i… znika

Wszczepienie bioresorbowalnego okludera PFO przeprowadzone w Klinice Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego to ważny krok w rozwoju kardiologii interwencyjnej, otwierający nowe możliwości leczenia pacjentów z przetrwałym otworem owalnym – PFO (patent foramen ovale). Zastosowana technologia pozwala na zamknięcie PFO bez pozostawiania w sercu trwałego metalowego implantu.

Zabieg wykonał zespół w składzie: prof. Zenon Huczek, doc. Piotr Scisło, dr Bartosz Rymuza z Pracowni Kardiologii Inwazyjnej kierowanej przez prof. Janusza Kochmana.

Prof. Zenon Huczek komentuje: „Zabieg, który wykonaliśmy wraz z moimi współpracownikami to jeden z pierwszych tego typu w Europie i ważny krok w rozwoju leczenia przetrwałego otworu owalnego (PFO). Okluder bioresorbowalny (wchłanialny) MemoSorb® pozwala na skuteczne zamknięcie PFO i tym samym ochronę pacjenta przed kolejnym udarem, a jednocześnie nie pozostawia w sercu trwałego metalowego implantu, tak jak w przypadku innych klasycznych urządzeń. To szczególnie ważne u osób z alergią na nikiel (składnik stopów metali używanych w klasycznych implantach), ale także u wszystkich pacjentów, którzy w przyszłości mogą wymagać kolejnych zabiegów przezcewnikowych. Wchłanialny implant nie zamyka im drogi do dalszego leczenia, np. w obrębie zastawki mitralnej czy uszka lewego przedsionka”.

Prof. Marcin Grabowski, kierownik I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM, dodaje: „To, co czyni ten zabieg szczególnie interesującym, to zupełnie nowa filozofia leczenia. W przeciwieństwie do klasycznych implantów, które pozostają w sercu pacjenta na całe życie, tutaj wszczepiamy tymczasowe rusztowanie. Stanowi ono szkielet, na którym organizm pacjenta stopniowo buduje nową strukturę z własnych komórek i tkanek. Kiedy proces ten się zakończy, materiał implantu stopniowo się wchłania – proteza znika, a pozostaje własna tkanka pacjenta zamykająca ubytek. Można to obrazowo porównać do swoistego „biologicznego druku 3D” wewnątrz serca. Lekarz wszczepia rusztowanie i wskazuje organizmowi miejsce oraz kształt, w którym ma odbudować strukturę. Organizm „drukuje” ją własnymi tkankami, a gdy rusztowanie przestaje być potrzebne – ono zanika”.

Innowacyjny zabieg to kolejne przełomowe osiągnięcie zespołu I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM kierowanej przez prof. Marcina Grabowskiego. To także kolejny dowód na to, że Warszawski Uniwersytet Medyczny wyznacza kierunki rozwoju nowoczesnej medycyny, a rozwiązania wdrażane przez specjalistów WUM dają możliwości leczenia pacjentów najnowszymi metodami.

Prof. Janusz Kochman, kierownik Pracowni Kardiologii Inwazyjnej I Katedry i Kliniki Kardiologii WUM, uzupełnia: „Zastosowanie bioresorbowalnego okludera PFO wpisuje się w jeden z najważniejszych kierunków rozwoju współczesnej kardiologii interwencyjnej, gdzie skuteczność terapii łączy się z dbałością o długoterminowe bezpieczeństwo pacjenta i zachowanie możliwości dalszego leczenia. Zamknięcie PFO bez pozostawienia trwałego metalowego implantu może mieć istotne znaczenie kliniczne, szczególnie u młodszych chorych oraz osób, które w przyszłości mogą wymagać kolejnych interwencji wymagających nakłucia przegrody międzyprzedsionkowej. Wprowadzenie tej technologii w naszym ośrodku jest naturalną konsekwencją wieloletniego doświadczenia zespołu w obszarze nowoczesnego, przezcewnikowego leczenia chorób strukturalnych serca. Jako ośrodek akademicki chcemy wdrażać innowacyjne technologie tam, gdzie mogą one przynieść pacjentom rzeczywistą korzyść kliniczną, jednocześnie poddając je rzetelnej ocenie naukowej i długoterminowej obserwacji”.

Artykuł Pierwszy taki zabieg w Polsce. Implant zamyka otwór w sercu, potem znika pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zdaniem ekspertów media społecznościowe oddziałują na postrzeganie siebie wśród dzieci i młodzieży. Nadmierna ekspozycja na nie i dążenie do osiągnięcia idealnej sylwetki może nasilać skłonność do sięgania po używki czy środki psychoaktywne, jak również rozwój zaburzeń odżywiania. Specjaliści podkreślają, że duży wpływ na wybory żywieniowe młodego pokolenia mają rówieśnicy. Rozwiązaniem może być chociażby obowiązkowa edukacja zdrowotna czy wprowadzenie regulacji dotyczących treści w social mediach.

– Media społecznościowe wpływają na młodzież w zaskakujący sposób. Tworzą idealny kult pięknej sylwetki. Zarówno nastolatka, jak i nastolatek w okresie dojrzewania widzą świetną figurę czy sportowca. Będą chcieli tak samo wyglądać, a nie zwracają uwagi na przykład na cykl biologiczny czy budowę ciała, a każdy może mieć inną – mówi w rozmowie z agencją Newseria dr inż. Mateusz Gemba, prorektor ds. jakości kształcenia i dydaktyki w Warszawskiej Akademii Medyczno-Technicznej Nauk Stosowanych.

Jak wynika z najnowszego raportu „Internet dzieci 2026” opublikowanego przez Instytut Cyfrowego Obywatelstwa, 2,6 mln dzieci w wieku 7–14 lat korzysta z internetu. 55 proc. dzieci regularnie używa największych serwisów społecznościowych lub komunikatorów, mimo że nie są przeznaczone dla ich grupy wiekowej.

– Nadmierny wpływ mediów na kreowanie wizerunku ciała i wyglądu może wpływać w sposób negatywny. Poprzez szukanie idealnych wzorców młodzież może sięgnąć po używki. Może to być kofeina, która w nadmiernej ilości będzie miała działanie ergogeniczne. Mam tu na myśli napoje energetyzujące pite w celu zwiększenia wydolności podczas treningów i wysiłku fizycznego – podkreśla dr Mateusz Gemba.

Zgodnie z raportem Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego napoje energetyzujące regularnie spożywało 2,1 proc. dzieci w Polsce, natomiast wśród młodzieży w wieku 10–17 lat 35,7 proc. chłopców i 27,4 proc. dziewcząt. Od 1 stycznia 2024 roku w naszym kraju obowiązuje zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom niepełnoletnim.

– W drugim kroku możemy zwrócić uwagę na głodzenie się, na przykład przez dziewczęta, które będą chciały za wszelką cenę zredukować tkankę tłuszczową. Ona szczególnie u osób w okresie dojrzewania może negatywnie wpłynąć na rozwój układu hormonalnego – wyjaśnia ekspert.

Z badania przeprowadzonego w 2021 roku przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę „Wpływ korzystania z social mediów na postrzeganie swojego ciała przez nastolatków” wynika, że 62 proc. nastolatków uważa, że osoby, które są atrakcyjne, mogą z większą łatwością zdobyć popularność. 40 proc. z kolei sądzi, że ładne osoby są o wiele szczęśliwsze, a wśród tych spędzających więcej czasu w social mediach odsetek ten jest jeszcze wyższy (53 proc.).

– Powinny istnieć ograniczenia idealnego wizerunku w mediach społecznościowych, jednakże uważam, że to bardzo trudne do zrealizowania. Teraz mamy możliwość publikowania treści, jakie kto chce i nie ma znaczenia, kto co udostępnia. Mogą to być kanały prywatne, nie muszą być to takie, które polegają na kreowaniu treści bardziej zawodowych, gdzie pokazujemy swoją sylwetkę. Niemniej jednak uważam, że w przyszłości mogłoby to poprawić dobrostan psychiczny młodzieży – zaznacza dr Mateusz Gemba.

Z raportu „Internet dzieci 2026” wynika, że korzystanie z serwisów społecznościowych, obejmujących platformy umożliwiające tworzenie profili, publikację treści oraz interakcje między użytkownikami, stanowi centralny element aktywności cyfrowej dzieci. Średni dzienny czas korzystania wynosi 2 godziny i 33 minuty, co jest wynikiem znacząco wyższym niż w całej populacji (1 godzina i 33 minuty).

– Obserwujemy wpływ mediów społecznościowych na młodzież, po pierwsze, zaburzony dobrostan psychiczny. Coraz więcej młodzieży zmaga się z problemami, mam tu na myśli depresję, zaburzenie regulacji rytmu dnia, zaburzenia snu i odżywiania. To już nie tylko anoreksja, bulimia, ale również może być to kompulsywne objadanie się w dzień czy w nocy – tłumaczy prorektor ds. jakości kształcenia i dydaktyki w Warszawskiej Akademii Medyczno-Technicznej Nauk Stosowanych.

Badanie FDDS pokazuje, że obawa przed otyłością była jednym z częściej wyrażanych lęków związanych z własnym wyglądem. Aż 40 proc. dziewcząt martwiło się tym, że mogłoby przytyć. Obawę tę wyraża znacznie mniej chłopców (26 proc.).

– Problemy zaburzeń odżywiania w latach 90. były bardzo nasilone. Obecnie obserwujemy je ponownie, niemniej jednak to już są łączone zaburzenia odżywiania i mamy ich znacznie więcej. Ponadto kult supersylwetki sprawia, że młodzież sięga po różnego rodzaju środki odurzające. One poprzez zmniejszenie łaknienia przyczyniają się do rozwoju zaburzeń odżywiania – wyjaśnia dr Mateusz Gemba.

– Przeprowadzona przeze mnie ankieta dotycząca wpływu emocji na wybory żywieniowe dzieci i młodzieży w wieku 8–18 lat pokazała, że 3/4 osób ankietowanych uważa, że właśnie emocje wpływają na to, co oni jedzą. Główną emocją, która powoduje, że osoby ankietowane sięgają po pokarmy, jest nuda. Ona powoduje, że nasze kroki kierujemy do lodówki i spożywamy większe ilości jedzenia – podkreśla Anna Pawlak, wykładowca w Warszawskiej Akademii Medyczno-Technicznej Nauk Stosowanych.

Ankietowani uważają również, że sport jest najlepszym rozwiązaniem, które będzie pozwalało zniwelować negatywne emocje i dzięki temu przeciwdziałać kierowaniu się w stronę jedzenia.

– To, co jeszcze wyszło istotnego, to na pewno to, że dzieci też bardzo często starają się rozmawiać z rówieśnikami czy też z rodzicami na temat swoich emocji i tego, jak się czują. Bardzo istotnym pytaniem było też to, czy reklama, influencerzy i rówieśnicy wpływają na wybory żywieniowe. Okazało się, że największy wpływ mają rówieśnicy. Niestety oni powodują, że ankietowane osoby wybierały produkty głównie niezdrowe, takie jak napoje energetyzujące, chipsy czy inne popularne produkty promowane przez influencerów – wyjaśnia Anna Pawlak.

– Młode pokolenie niestety nadal nie jest odpowiednio i w pełni wyedukowane, jeśli chodzi o zdrowie i o nawyki żywieniowe. Pracujemy nad tym, mamy chociażby edukację zdrowotną. Natomiast edukując w social mediach, sam widzę, że jednak wiedza jeszcze nie jest na odpowiednim poziomie – mówi Mateusz Szałajko, dietetyk.

Raport „Wybory żywieniowe dzieci i młodzieży – co na nie wpływa?” przygotowany przez firmę Nestlé Polska, Polski Związek Lekkiej Atletyki oraz Akademię Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie pokazuje, że wraz z wiekiem regularność spożywania posiłków stopniowo spada, a styl życia dzieci staje się bardziej zróżnicowany. Młodsze dzieci (9–10 lat) zwykle jedzą śniadanie w domu, zabierają drugie śniadanie do szkoły i mają posiłki przygotowywane przez rodziców.

U starszych uczniów (11–12 lat) ta systematyczność jest mniejsza. Częściej pomijają oni śniadanie w domu, a także rezygnują z regularnego spożywania obiadu w szkole. Ponadto bardziej samodzielnie decydują o tym, co jedzą, a to przekłada się na wybieranie mniej wartościowych przekąsek.

– Młodzi ludzie potrzebują wiedzy chociażby z zakresu prawidłowego żywienia. Widzę, że w social mediach jest ona na trochę niższym poziomie, a sam jestem na platformach takich jak Instagram czy TikTok, gdzie jest powielane wiele mitów żywieniowych. Nad tym obszarem warto więc pracować – uważa Mateusz Szałajko.

Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym w klasach od IV do VIII szkoły podstawowej oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych. Obowiązkowe będą takie działy jak m.in. higiena cyfrowa, odżywianie, profilaktyka uzależnień czy też zdrowie psychiczne, fizyczne i społeczne.

– Edukacja zdrowotna będzie wsparciem do pozyskania wiedzy przez młodych ludzi. Jej brak, szczególnie tej żywieniowej, skutkuje tym, że trudno im oddzielić żywieniowe fakty od mitów, których mamy niestety dosyć sporo w social mediach. A mając taką bazę, są w stanie stwierdzić, czy dane treści są zgodne z aktualną wiedzą naukową – podkreśla dietetyk.

Artykuł Media społecznościowe przyczyniają się do zaburzeń odżywiania wśród młodzieży pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Już drugi tydzień publikujemy propozycje uporządkowania ochrony zdrowia; nie kontestujemy stanu obecnego, chcemy wprowadzić w nim dziesiątki drobnych poprawek o ogromnym znaczeniu dla finansów i dla pacjentów. Wierzymy, że pani ministra Jolanta Sobierańska-Grenda ma unikatową szansę wprowadzenia zmian i chcemy pomóc.

Powiatowe Centra Zdrowia (PCZ) to planowana nowa sieć placówek medycznych  w powiatach pozbawionych własnego szpitala. Mają świadczyć całodobową opiekę w przypadkach nagłych, w miejscowościach oddalonych powyżej 30 kilometrów od szpitalnych izb przyjęć działających w trybie 24/7.  

Paweł Kruś (PK): Panie profesorze, czy PCZ to zwiastun pierwszych zmian w organizacji powiatowej ochrony zdrowia?

Prof. Jarosław Peregud-Pogorzelski (JPP): Zdecydowanie tak. Idea powołania Powiatowych Centrów Zdrowia zrodziła się już jakiś czas temu. Miały one powstać w tych powiatach, w których likwidowane będą oddziały chirurgii ogólnej, pediatryczne oraz ginekologiczno-położnicze w celu zapewnienia pacjentom opieki doraźnej.  

PK: Czyli, mówiąc wprost, w miejscach, gdzie powinny być zlikwidowane oddziały o średnim obłożeniu zbliżonym do jednego pacjenta dziennie? 

JPP: Założenie było takie, by likwidować oddziały ale nie wygaszać działalności szpitali, tylko stworzyć w nich miejsca opieki długoterminowej, ściśle współpracujące z pozostawionymi w tych szpitalach oddziałami internistycznymi. Ma to głęboki sens i jest to jedyne racjonalne działanie, które umożliwi odciążenie oddziałów internistycznych, dziś zapełnionych nadmiernie seniorami wymagającymi opieki długoterminowej.   

PK: Ale? 

JPP: W żadnym wypadku Powiatowe Centra Zdrowia nie powinny udzielać  świadczeń specjalistycznych. Bo nie mają kadry. 

PK: Wrócimy do punktu wyjścia, czyli kosztownego leczenia? 

JPP: Tak w istocie się wydarzy. Bo kadra specjalistów, której już dziś brakuje, nie spadnie z nieba. Zresztą, ilu pacjentów miałaby ratować? Kilku na tydzień? Zbudowalibyśmy najdroższe leczenie na świecie w miejsce racjonalnego kosztowo.  

PK: Rozporządzenie ministry zdrowia ma umożliwić NFZ zorganizowanie konkursów dla podmiotów chcących prowadzić PCZ? Wymienione są kryteria. 

JPP: Najbardziej bulwersujące jest wysoko punktowane zatrudnienie pediatry w powiązaniu z chirurgiem dziecięcym.  

PK: Nihil novi. 

JPP: Ten zapis jest absurdalny i nie ma żadnego uzasadnienia. Jestem właśnie po rozmowie z konsultantem krajowym w dziedzinie chirurgii dziecięcej, prof. Beatą Jurkiewicz, która przed dwoma miesiącami wydała jednoznacznie negatywną opinię dotyczącą zatrudniania chirurgów dziecięcych w Powiatowych Centrach Zdrowia. Pozostawienie tego zapisu spowoduje drenowanie personelu z oddziałów specjalistycznych. W efekcie słabo będą działały i PCZ i szpitale z oddziałami specjalistycznymi.  

PK: W rozporządzeniu pani ministry jest wykaz świadczeń gwarantowanych udzielanych w PCZ. Zapiera dech jego zakres.    

JPP: Nie tyle zapiera dech, co udowadnia, że aparat administracyjny zagubił ducha tej reformy. Wykaz świadczeń gwarantowanych udzielanych w Powiatowych Centrach Zdrowia zaproponowany przez Ministerstwo Zdrowia i NFZ musi ulec redukcji. Proponuję usunięcie z rozporządzenia następujących procedur: szycia ran języka, tylnej tamponady nosa, drenażu ropnia przegrody nosa, usunięcia ciała obcego ze światła tchawicy i oskrzela bez nacięcia, usunięcia ciała obcego ze światła pochwy (może wymagać wziernikowania pochwy), usunięcia ciała obcego ze światła cewki moczowej bez nacięcia. Wysoce dyskusyjne jest też usuwanie ciała obcego z przełyku i żołądka (chyba że będziemy w PCZ urządzać kolejne pracownie endoskopii, a to są kolejne koszty bez uzasadnienia). Moim zdaniem również wstrzyknięcia substancji do nerwów obwodowych, czyli neuroliza nerwów wymaga dużego doświadczenia, i nie powinno być wykonywane w PCZ.  

PK: Z tego, co pan profesor mówi, wynika, że wystarczy wprowadzić kilka poprawek do rozporządzenia i startować z reformą. 

JPP: Dobrze, że ministerstwo widzi problem reorganizacji opieki zdrowotnej na poziomie powiatów. Uważam jednak, że jest zdecydowanie za wcześnie na uruchamianie Powiatowych Centrów Zdrowia. Najpierw powinna nastąpić reorganizacja szpitali powiatowych z nowym dokładnie określonym  zakresem świadczeń a dopiero potem uruchamianie Powiatowych Centrów Zdrowia. Powinniśmy w końcu  jasno zdefiniować czego wymagać od szpitali powiatowych, zdając sobie sprawę, że nie ominie ich kategoryzacja.  

PK: Czy rozporządzenie o Powiatowych Centrach Zdrowia rzeczywiście powinno być skierowane do poprawki?  

JPP: Rozporządzenie zdecydowanie wymaga korekt. Nie wyobrażam sobie, by w takiej formie mogło zostać zaakceptowane przez panią ministrę zdrowia.

Z prof. Jarosławem Peregudem-Pogorzelskim, konsultantem krajowym w dziedzinie pediatrii, rozmawiał Paweł Kruś. 

Artykuł Do poprawki! Czyli o rozporządzeniu ministry zdrowia o zakresie świadczeń w Powiatowych Centrach Zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Problemy ze snem, zmęczenie i dolegliwości trawienne po dalekiej podróży mogą wynikać nie tylko z rozregulowania zegara biologicznego człowieka. Jet lag zaburza również rytmy dobowe mikroorganizmów żyjących w jelitach – wykazali naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

W artykule opublikowanym w czasopiśmie „Nutrients” podsumowali oni dotychczasową wiedzę o wpływie dalekich podróży na rytm dobowy, mikrobiom jelitowy oraz ogólne funkcjonowanie organizmu. Praca ma charakter przeglądowy.

Autorzy skupili się przede wszystkim na sportowcach, którzy często podróżują na zawody rozgrywane na innych kontynentach. Zaznaczyli jednak, że wnioski mogą dotyczyć także turystów, członków załóg lotniczych, pracowników zmianowych i innych osób regularnie zmieniających pory snu oraz jedzenia.

W publikacji przypomniano, że po szybkim przekroczeniu kilku stref czasowych zegar biologiczny człowieka nie nadąża za nowym rytmem dnia i nocy. Skutkiem mogą być zaburzenia snu, nadmierne zmęczenie i spadek energii w ciągu dnia, problemy z koncentracją oraz dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Okazuje się jednak, że wszystko to może wynikać nie tylko z klasycznie pojmowanego jet lagu, ale również z tego, że zmianę stref czasowych odczuwają także bakterie zamieszkujące ludzkie jelita (gut jet lag).

Jak wyjaśnili, skład i aktywność mikroorganizmów jelitowych zmieniają się w ciągu doby, m.in. pod wpływem pór spożywania posiłków. Kiedy człowiek nagle zaczyna jeść, spać i przebywać w warunkach światła dziennego w zupełnie innych godzinach, rytmy organizmu oraz bakterii symbiotycznych przestają być ze sobą zsynchronizowane – mikroorganizmy jeszcze przez pewien czas funkcjonują zgodnie z rozkładem dnia obowiązującym w miejscu wylotu, podczas gdy podróżny próbuje już dostosować się do czasu w miejscu docelowym.

Badania pokazują, że może to przejściowo zmieniać skład mikrobiomu i ograniczać wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, takich jak maślan, propionian i octan. Związki te powstają podczas rozkładania przez bakterie m.in. błonnika i pomagają utrzymywać prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej. Uczestniczą również w regulacji metabolizmu i pracy układu odpornościowego.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie problemy trawienne po przylocie są powodowane przez mikrobiom. Przyczyniają się do nich także inne elementy dalekiej podróży: odwodnienie, stres, ograniczona aktywność fizyczna oraz nagła zmiana sposobu odżywiania, które razem mogą sprzyjać zaparciom, wzdęciom, uczuciu ciężkości i zmianom apetytu.

Według autorów przeglądu skutki jet lagu można jednak łagodzić. Kluczowe jest stopniowe przesuwanie pory snu jeszcze przed podróżą oraz odpowiednie zarządzanie ekspozycją na słońce. Duże znaczenie może mieć również wcześniejsze dostosowanie godzin posiłków do czasu obowiązującego w miejscu docelowym (tzw. chronoodżywianie) oraz odpowiednie nawodnienie.

– Nagła zmiana pory posiłków bezpośrednio wpływa na wydzielanie enzymów trawiennych, produkcję żółci i motorykę przewodu pokarmowego. W rezultacie równowaga mikrobiomu jelitowego może tymczasowo ulec zmianie na korzyść mniej korzystnych szczepów bakterii. Może to spowolnić pasaż jelitowy i prowadzić do zaparć oraz dolegliwości trawiennych – powiedziała współautorka publikacji Laura Rafner.

Naukowcy wspomnieli ponadto o melatoninie, której skuteczność zależy od pory przyjęcia. Zastosowana nieprawidłowo, bez uwzględnienia kierunku podróży i czasu w miejscu docelowym, może nie pomóc, a nawet przesunąć zegar biologiczny w niepożądanym kierunku.

Wrocławscy badacze przypomnieli również, że podobne mechanizmy mogą dotyczyć milionów osób żyjących w ciągłym pośpiechu, pracujących zmianowo lub regularnie zaburzających swój rytm dobowy. Szczególnie widoczne są jednak u sportowców, którzy często podróżują do innych stref czasowych.

Problem ten nasila się w ostatnich latach ze względu na coraz intensywniejszy kalendarz międzynarodowych rozgrywek. Jako przykład autorzy wskazali piłkarskie mistrzostwa świata w 2026 r., rozgrywane na obszarze obejmującym aż sześć stref czasowych. Zawodnicy musieli mierzyć się nie tylko z dalekimi podróżami, ale również ze zmianami rytmu dnia i nocy, klimatu oraz innych warunków środowiskowych. „Dowody pokazują, że wywołane podróżą zmiany snu, poziomu stresu i warunków otoczenia prowadzą do mierzalnych zmian w różnorodności i aktywności mikroorganizmów jelitowych, co może wpływać na zdrowie i wyniki sportowe” – napisali autorzy publikacji.

Ich zdaniem w przyszłości pomocne mogą być indywidualnie dobrane strategie uwzględniające pory ekspozycji na światło, snu i posiłków, a także metody wspierania mikrobiomu. Potrzebne są jednak dalsze badania, które pozwolą przełożyć wiedzę o rytmie dobowym i bakteriach jelitowych na skuteczne metody przygotowania sportowców do zawodów odbywających się w odległych częściach świata.

Katarzyna Czechowicz (PAP)
kap/ bar/

Artykuł Bakterie jelitowe też mają jet lag pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nie wystarczy mówić o bezpieczeństwie dzieci z anafilaksją – potrzebne są konkretne rozwiązania. Dostępność adrenaliny w szkołach, zmiany legislacyjne, edukacja nauczycieli oraz wprowadzenie adrenaliny donosowej to najważniejsze postulaty, które wybrzmiały podczas debaty „Adrenalina ratuje życie polskich uczniów nie tylko podczas wakacji”

– Spotykamy się dziś, aby porozmawiać o jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej medycyny i zdrowia publicznego: o bezpieczeństwie dzieci i młodzieży zagrożonych anafilaksją – tymi słowami debatę otworzyła Ewa Podsiadły-Natorska, redaktor prowadząca „Świata Lekarza”, przypominając, że według dostępnych danych z powodu wstrząsu anafilaktycznego w Polsce umiera ok. 100 osób rocznie, a liczba pacjentów wymagających pomocy medycznej z powodu anafilaksji stale rośnie.

Choć dla wielu osób anafilaksja nadal wydaje się zjawiskiem rzadkim, lekarze nie mają wątpliwości, że problem staje się coraz poważniejszy. Choroby alergiczne należą dziś do najczęstszych schorzeń wieku dziecięcego, a szkoła jest miejscem, w którym uczniowie spędzają znaczną część dnia – podczas lekcji, zajęć sportowych, wycieczek czy szkolnych uroczystości. To właśnie tam może dojść do pierwszego kontaktu z alergenem i pierwszego w życiu wstrząsu.

Prof. Marek Jutel, kierownik Katedry i Kliniki Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, Harvard University, past prezydent Europejskiej Akademii Alergii i Immunologii Klinicznej, dyrektor Central and Southern European Allergy and Asthma Alliance, tłumaczył, że anafilaksja jest najcięższą postacią reakcji alergicznej. Obejmuje jednocześnie kilka układów organizmu, rozwija się bardzo gwałtownie i bez natychmiastowego leczenia może doprowadzić do niewydolności oddechowej lub krążeniowej. Polskie Towarzystwo Alergologiczne szacuje, że każdego roku nawet ok. 130 tys. osób doświadcza reakcji anafilaktycznych, a kilkaset ciężkich przypadków dotyczy dzieci. W samych szkołach może dochodzić do kilkuset epizodów wymagających pilnego podania adrenaliny.

Profesor zwrócił uwagę na jeszcze jeden niezwykle istotny aspekt. Nawet co czwarty przypadek ciężkiej anafilaksji dotyczy osoby, u której wcześniej nie rozpoznano alergii. Oznacza to, że wielu uczniów nie ma przy sobie własnego autowstrzykiwacza z adrenaliną, bo ani oni, ani ich rodzice nie wiedzą jeszcze o zagrożeniu. – Nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkich takich sytuacji. Dlatego adrenalina powinna być dostępna również dla tych dzieci, u których pierwszy wstrząs wystąpi właśnie w szkole – podkreślał prof. Jutel.

Rodzice każdego dnia wysyłają dzieci do szkoły z lękiem

O tym, jak wygląda codzienność rodzin dzieci zagrożonych anafilaksją, opowiadała mec. Joanna Kuczyńska z Fundacji Allergia. Jak wskazywała, sytuacja w polskich szkołach jest bardzo zróżnicowana – są placówki doskonale przygotowane, które przeszły szkolenia i wiedzą, jak reagować, oraz takie, które chcą się uczyć i współpracować z rodzicami. Niestety, nadal istnieją szkoły, w których dominuje strach i niewiedza.

– Rodzice opowiadają nam o sytuacjach, w których proszeni są o podpisywanie oświadczeń zwalniających szkołę z odpowiedzialności za ewentualny wstrząs anafilaktyczny. Zdarzają się regulaminy ograniczające udział dziecka w zajęciach czy wycieczkach, a nawet przypadki sugerowania, że uczeń z ciężką alergią nie powinien uczęszczać do danej placówki – mówiła mec. Joanna Kuczyńska. – Największym problemem jest jednak bezradność i nieprzewidywalność. Rodzice żyją w ciągłym napięciu. Kiedy raz zobaczy się własne dziecko walczące o życie na oddziale intensywnej terapii, każda kolejna droga do szkoły staje się źródłem ogromnego stresu.

Szczególnie poruszające były przykłady dotyczące funkcjonowania dzieci w grupie rówieśniczej. Zdarza się, że uczniowie są wykluczani z wyjść klasowych, wspólnych posiłków czy wycieczek, ponieważ ich alergia jest postrzegana jako problem całej klasy. Jeszcze bardziej niepokojące są przypadki celowego podawania alergenów przez rówieśników, którzy chcą „sprawdzić”, czy reakcja rzeczywiście wystąpi. – Takie sytuacje pokazują, że równie ważna jak dostęp do leczenia jest edukacja całej społeczności szkolnej – nauczycieli, uczniów i rodziców – argumentowała mec. Kuczyńska.

Przedstawicielka Fundacji Allergia zwracała uwagę, że adrenalina dostępna w szkole byłaby dla rodziców swego rodzaju polisą bezpieczeństwa. Najlepiej, gdyby nigdy nie trzeba było z niej korzystać, jednak sama świadomość jej dostępności daje rodzinom ogromne poczucie bezpieczeństwa. – Świadomość, że w razie zagrożenia lek jest dostępny natychmiast, daje rodzinom poczucie bezpieczeństwa, którego dziś często brakuje – mówiła.

Adrenalina donosowa może zmienić zasady gry

Choć uczestnicy debaty zgodzili się, że autowstrzykiwacze z adrenaliną pozostają dziś standardem postępowania we wstrząsie anafilaktycznym, równie często podkreślali, że w najbliższych miesiącach może nastąpić przełom. Coraz większe nadzieje środowisko medyczne wiąże bowiem z adrenaliną donosową – preparatem, którego podanie jest znacznie prostsze i nie wymaga wykonania iniekcji.

– Państwo powinno inwestować w rozwiązania proste, szybkie i skuteczne. Właśnie takim rozwiązaniem jest adrenalina donosowa. Jej zastosowanie jest niezwykle łatwe, a to może przełamać wiele barier, które dziś powodują, że osoby udzielające pierwszej pomocy obawiają się podania leku – zwracał uwagę poseł Norbert Pietrykowski z Komisji Zdrowia Sejmu. Przypomniał, że podobnie jak defibrylatory AED stały się naturalnym elementem przestrzeni publicznej, tak samo adrenalina powinna znaleźć się w szkołach. – To nie jest rozwiązanie przyszłości. To rozwiązanie, którego potrzebujemy już dziś – zaznaczył.

Podobnego zdania była dr hab. Katarzyna Plata-Nazar, adiunkt w Katedrze i Klinice Pediatrii, Gastroenterologii, Alergologii i Żywienia Dzieci Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, która zwracała uwagę, że nowa postać leku może znacząco ułatwić udzielanie pomocy przez osoby bez wykształcenia medycznego.

– Preparat jest niewielki, prosty w użyciu i nie wymaga wykonywania zastrzyku. To ogromna zmiana z punktu widzenia szkoły, gdzie każda sekunda ma znaczenie, a stres towarzyszący nagłemu zagrożeniu życia jest ogromny – mówiła. – Najważniejsze pozostaje jednak szybkie rozpoznanie anafilaksji i natychmiastowe podanie adrenaliny. Nawet najlepszy preparat nie pomoże, jeśli świadkowie zdarzenia nie będą wiedzieli, kiedy należy go użyć.

Dr hab. Plata-Nazar zwróciła również uwagę na kwestie praktyczne. Obecnie szkoły korzystające z zestawów przeciwwstrząsowych muszą brać pod uwagę zasady przechowywania produktów leczniczych, ich termin ważności czy warunki transportu podczas wycieczek szkolnych. To zagadnienia, które również wymagają uregulowania, jeśli adrenalina ma być powszechnie dostępna.

Potrzebne są nie tylko leki, ale również odwaga do działania

Jednym z najmocniejszych głosów debaty była osobista wypowiedź Żanety Cwaliny-Śliwowskiej, przewodniczącej Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych, wiceminister Sportu i Turystyki, która dwukrotnie przeszła wstrząs anafilaktyczny – po antybiotyku i użądleniu osy. – Dopiero po drugim wstrząsie uświadomiono mi, że adrenalinę muszę mieć przy sobie zawsze. Straciłam przytomność, miałam obrzęk dróg oddechowych i trafiłam do szpitala. Nikomu nie życzę takiego doświadczenia.

Minister podkreślała jednak, że nawet najlepsze rozwiązania legislacyjne nie zastąpią edukacji. – Co z tego, że będziemy mieli lek ratujący życie, jeśli nikt nie będzie wiedział, kiedy go użyć? Dokładnie tak samo jest z defibrylatorem. Samo urządzenie nie uratuje człowieka. Potrzebni są ludzie, którzy potrafią z niego skorzystać i nie boją się podjąć decyzji – zaznaczyła.

W podobnym tonie wypowiadała się Barbara Okuła, posłanka i członkini Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych. – Największą barierą jest brak wiedzy. Brak wiedzy rodzi strach, a strach powoduje, że nauczyciele boją się pomagać. Musimy to zmienić. Ludzie powinni wiedzieć, że większym zagrożeniem jest niepodanie adrenaliny niż jej podanie – przekonywała. Zwróciła również uwagę na dramat rodzin dzieci z ciężkimi alergiami, które każdego dnia wysyłają swoje dzieci do szkoły z obawą, czy w razie zagrożenia otrzymają pomoc.

Minister Żaneta Cwalina-Śliwowska zaznaczała z kolei, że potrzebne są działania wykraczające poza jednorazowe kampanie informacyjne. – Musimy budować świadomość i przygotowywać szkoły do reagowania. To nie jest temat wyłącznie dla lekarzy. To wyzwanie dla całego państwa: od administracji po system edukacji.

Prawo nie może być przeszkodą

Chociaż podczas debaty wielokrotnie podkreślano potrzebę edukacji, równie dużo miejsca poświęcono przepisom. I właśnie tutaj padły jedne z najbardziej konkretnych propozycji.

Mec. Bartłomiej Sasin z Kancelarii KRK przekonywał, że wbrew powszechnemu przekonaniu nie jest potrzebna wielka reforma ustawowa. – Szkoły nie mogą dziś kupować adrenaliny „na zapas”, ponieważ jest ona wydawana na receptę dla konkretnego pacjenta. Można to jednak stosunkowo szybko zmienić. Wystarczyłaby zmiana rozporządzenia Ministra Zdrowia dotyczącego podmiotów uprawnionych do nabywania produktów leczniczych z hurtowni farmaceutycznych – wyjaśniał.

Do katalogu podmiotów uprawnionych można dopisać szkoły, przedszkola i inne placówki oświatowe – wyłącznie w zakresie produktów wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych. – To rozwiązanie można wprowadzić w ciągu kilku miesięcy. Nie mówimy o rewolucji legislacyjnej, ale o bardzo konkretnym i realnym kroku, który pozwoli szkołom legalnie posiadać adrenalinę przeznaczoną do ratowania życia – podkreślał mec. Sasin.

Jednym z najważniejszych głosów podczas debaty było stanowisko Ministerstwa Zdrowia. Magdalena Kramska, zastępca dyrektora Departamentu Lecznictwa, wyjaśniła, że resort nie ogranicza się do obserwowania dyskusji, lecz prowadzi już analizy możliwych rozwiązań. – Rozpatrujemy różne scenariusze, zarówno wspólnie ze środowiskiem ekspertów, jak i Departamentem Polityki Lekowej i Farmacji. Analizujemy rozwiązania, które pozwolą odpowiedzieć na realne potrzeby, ale jednocześnie będą bezpieczne i możliwe do wdrożenia – mówiła.

Zdaniem dyrektor Kramskiej dziś największym wyzwaniem nie jest zakup adrenaliny, ale stworzenie całego systemu jej funkcjonowania w szkołach. – Musimy odpowiedzieć na pytania dotyczące przechowywania leku, monitorowania terminu ważności, jego wymiany oraz odpowiedzialności za cały proces. To kwestie techniczne, ale niezwykle istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjentów – zaznaczyła.

Magdalena Kramska zwróciła również uwagę, że powodzenie całego projektu zależy od współpracy kilku resortów. – Nie wyobrażamy sobie prowadzenia tych prac bez ścisłej współpracy z Ministerstwem Edukacji. Dopiero po stworzeniu odpowiednich ram prawnych będziemy mogli rozmawiać o mechanizmie finansowania takich rozwiązań.

Podczas debaty wiele miejsca poświęcono przygotowywanemu przez Polskie Towarzystwo Alergologiczne programowi polityki zdrowotnej dotyczącemu anafilaksji. Jak wyjaśniała dr hab. Katarzyna Plata-Nazar, dokument ma uporządkować działania związane z profilaktyką, diagnostyką i leczeniem ciężkich reakcji anafilaktycznych. Dziś takiego programu w Polsce nie ma. Jednak – jak podkreślano – jego wdrożenie będzie możliwe dopiero wtedy, gdy zostaną usunięte bariery prawne dotyczące dostępności adrenaliny w placówkach oświatowych.

Szkolenia muszą uczyć działania, a nie tylko dawać certyfikat

Uczestnicy debaty byli zgodni, że samo wyposażenie szkół w adrenalinę nie rozwiąże problemu. Potrzebne są systemowe szkolenia, które dadzą nauczycielom i innym pracownikom placówek pewność, że potrafią właściwie zareagować. Prof. Marek Jutel zwracał uwagę, że edukacja musi być procesem ciągłym. – Jedno szkolenie nie wystarczy. Trzeba stale budować świadomość i przypominać, jak rozpoznać anafilaksję oraz jak postępować w sytuacji zagrożenia życia – podkreślał.

W dyskusji pojawiły się propozycje szkoleń online zakończonych certyfikatem, jednak część ekspertów, w tym Katarzyna Kęcka, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia, wskazywała, że teoria nie zastąpi ćwiczeń praktycznych. Podobnie jak w przypadku nauki obsługi defibrylatora AED, nauczyciele powinni mieć możliwość przećwiczenia całej procedury, aby w sytuacji zagrożenia działać automatycznie, a nie pod wpływem paraliżującego stresu.

Minister Katarzyna Kęcka przekonywała: – Jestem całkowicie za tym, żeby zabezpieczyć dzieci, przedszkola i szkoły. Musimy jednak pamiętać, że wokół tego rozwiązania jest bardzo wiele aspektów. Jeśli nauczyciel poda adrenalinę, która była przechowywana w nieodpowiedniej temperaturze, np. w upale, a nie uda się uratować dziecka, pojawią się pytania o odpowiedzialność. Dlatego musimy stworzyć system, który będzie bezpieczny zarówno dla dzieci, jak i dla osób udzielających pomocy.

Czas przejść od deklaracji do decyzji

Podsumowując debatę, poseł Norbert Pietrykowski zaznaczył, że powodzenie całego przedsięwzięcia zależy od współpracy ponad podziałami. – To temat, którego nie rozwiąże jedno ministerstwo. Potrzebna jest współpraca Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Edukacji oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki. Mamy przed sobą rozwiązanie, które jest proste, praktyczne i może uratować życie dzieci. Teraz potrzebna jest determinacja, by je wdrożyć – mówił.

Na zakończenie Ewa Podsiadły-Natorska zwróciła uwagę, że spotkanie nie miało być jedynie kolejną konferencją poświęconą problemowi anafilaksji. – To nie koniec tej dyskusji. To dopiero początek. Cieszę się, że wszyscy uczestnicy są zgodni co do jednego: adrenalina powinna być dostępna w szkołach. Teraz czas na działania – podsumowała debatę.

Z debaty zorganizowanej przez redakcję „Świat Lekarza” wybrzmiał bezdyskusyjny wniosek: dyskusja nie dotyczy już tego, czy szkoły powinny dysponować adrenaliną. Wszyscy uczestnicy – lekarze, przedstawiciele administracji, parlamentarzyści, prawnicy i organizacje pacjenckie – uznali to za konieczność. Najważniejszym wyzwaniem pozostaje dziś stworzenie spójnego systemu obejmującego odpowiednie przepisy, finansowanie, szkolenia i edukację. Jeśli uda się wykorzystać potencjał adrenaliny donosowej oraz wprowadzić proponowane zmiany legislacyjne, polskie szkoły mogą zrobić ogromny krok w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa dzieci zagrożonych anafilaksją.

Adrenalina (epinefryna) formie donosowej została już dopuszczona do użycia przez Europejską Agencję Leków. W Polsce będzie dostępna od jesieni.

Fotorelacja z debaty

Artykuł Anafilaksja nie czeka. Eksperci przedstawili plan dla polskich szkół pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Fundacja Adamed rozpoczęła obóz naukowy Adamed SmartUp. Przez niemal dwa tygodnie 29 uczniów z Polski i Wietnamu będzie pracować nad projektami z biologii, chemii, inżynierii i sztucznej inteligencji. Swoje prace zaprezentują 17 lipca podczas finału obozu. Wydarzenie odbywa się pod honorowym patronatem Ministra Edukacji

W tym roku do programu zgłosiło się ponad 700 uczniów z całej Polski. Po wieloetapowej rekrutacji do obozu zakwalifikowano 26 osób. Dołączyły do nich trzy laureatki siódmej edycji programu Adamed SmartUp w Wietnamie. Łącznie w obozie bierze udział 29 uczestników: 14 dziewcząt i 15 chłopców.

Adamed SmartUp odpowiada na rosnące zapotrzebowanie na kompetencje STEM w obszarach nauk ścisłych i przyrodniczych, technologii, inżynierii oraz matematyki. Polska wciąż kształci w tych dziedzinach mniej studentów niż średnio Unia Europejska: w 2023 r. kierunki STEM wybierało 21,2 proc. studentów, wobec 26,9 proc. w UE. Dlatego zainteresowanie nauką i technologią warto rozwijać już na etapie szkoły.

– Zawrotne tempo zmian sprawia, że samo budowanie staje się coraz łatwiejsze – a naprawdę cenna staje się umiejętność dostrzeżenia, co w ogóle warto zbudować i dla kogo. Dziś ważne jest nie tylko to, czego młodzi ludzie się uczą, ale przede wszystkim to, czy potrafią samodzielnie dostrzegać prawdziwe problemy i tworzyć własne rozwiązania. Nad tym właśnie pracujemy podczas obozów Adamed SmartUp – uczymy młodych pasjonatów nauki rozmawiać z ludźmi, dla których te rozwiązania mają powstać, i pokazujemy im, że już jako nastolatkowie mogą tworzyć rzeczy, które naprawdę coś zmieniają – mówi Michał Adamkiewicz, pomysłodawca programu Adamed SmartUp.

Od badań nad nowotworem skóry po narzędzia dla logopedów

Uczestnicy pracują w pięciu zespołach: biochemicznym, biomedycznym, inżynieryjnym, programistycznym oraz międzynarodowym, w którym zajęcia odbywają się po angielsku.

Młodzi naukowcy szukają m.in. nowych sposobów diagnozowania i leczenia nowotworów skóry, tworzą projekty z zakresu chemii oraz rozwiązania technologiczne, które mogą pomóc logopedom ze Stowarzyszenia Razem Rozkodujmy Afazję i badaczom w laboratoriach.

Uczniowie korzystają z wiedzy ekspertów oraz zasobów laboratoriów trzech warszawskich uczelni: Uniwersytetu Warszawskiego (Wydział Chemii i Wydział Fizyki), Politechniki Warszawskiej (Wydział Chemii) oraz Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Swoją wiedzą merytoryczną wspierają ich: dr hab. Gabriela Olędzka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, dr inż. Anna Sobiepanek z Politechniki Warszawskiej oraz dr hab. Maciej Mazur, prof. Uniwersytetu Warszawskiego. Mają też dostęp do drukarek 3D i filamentów firmy ROSA PLAST, narzędzi AI oraz wsparcia mentorów i Rady Naukowej programu. W jej skład wchodzą: prof. Aleksandra Ziembińska-Buczyńska z Politechniki Śląskiej, prof. Paulina Koczurkiewicz-Adamczyk z Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz prof. Michał Fedoryński z Politechniki Warszawskiej. Jednocześnie uczestnicy współpracują z ekspertami z Adamed Pharma oraz absolwentami programu Adamed SmartUp z poprzednich edycji.

Nauka, współpraca i wybór dalszej drogi

Obóz to nie tylko zajęcia w laboratoriach i praca nad projektami. Uczestnicy uczą się także współpracy w zespołach, komunikacji, prezentowania własnych pomysłów i rozwiązywania problemów razem z innymi.

Program obejmuje warsztaty i spotkania dotyczące wyboru ścieżki kariery, rozwoju startupów, etyki sztucznej inteligencji oraz odpowiedzialnego tworzenia nowych technologii. 10 lipca uczestnicy odwiedzą Centrum Produkcyjno-Logistyczne Adamed Pharma w Pabianicach. Zobaczą, jak wiedza z laboratoriów przekłada się na produkcję leków i działalność międzynarodową firmy farmaceutycznej.
– Chcemy, aby uczestnicy zdobyli nie tylko wiedzę naukową. Ważne jest też, aby nauczyli się współpracować, budować relacje i by lepiej poznali swoje mocne strony. Obóz ma im pomóc świadomie wybrać dalszą drogę edukacji i kariery – mówi dr Marta Buler, koordynatorka programu Adamed SmartUp.

Finał i granty

17 lipca uczestnicy zaprezentują swoje projekty przed ekspertami, mentorami i zaproszonymi gośćmi. Najlepsi otrzymają granty na dalszy rozwój swoich zainteresowań naukowych.

W ciągu ostatnich 12 lat do programu Adamed SmartUp zgłosiło się ponad 80 tysięcy osób. Ponad pół tysiąca wzięło udział w obozach naukowych, ponad sto otrzymało indywidualne, roczne konsultacje naukowe, a 33 z nich – stypendia finansowe i rzeczowe na dalszy rozwój.

– Absolwenci programu Adamed SmartUp studiują dziś na najlepszych uczelniach w Polsce i na świecie. Wielu z nich pracuje w międzynarodowych innowacyjnych firmach i zakłada swoje start-upy. To pokazuje, że odpowiednie wsparcie i narzędzia mogą prowadzić do wyjątkowych osiągnięć. Jesteśmy pewni, że wśród tegorocznych uczestników są kolejne osoby, które już wkrótce będą podbijać świat nauki i technologii – podsumowuje Katarzyna Dubno, członkini zarządu Fundacji Adamed.

Biogramy uczestników 12. edycji obozu naukowego Adamed SmartUp

1. Mateusz Antkiewicz

Uczeń II Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Cieszynie, zainteresowany programowaniem niskopoziomowym, elektroniką, robotyką, grafiką 3D i tworzeniem gier. Brał udział w globalnych konkursach GMTK Game Jam, a wśród jego projektów znajdują się m.in. autonomiczny pojazd PiCar oraz silnik graficzny Gemino oparty na Vulkan 1.3. Prowadził szkolne koło robotyki, tworzył stronę internetową z zadaniami informatycznymi oraz organizował turnieje e-sportowe. Planuje studiować na AGH w Krakowie, rozważając kierunki związane z technologiami kosmicznymi, automatyką, robotyką, informatyką i systemami wbudowanymi.

2. Bruno Bastrzyk

Uczeń IX LO im. Klementyny Hoffmanowej w Warszawie, laureat Olimpiady Wiedzy Chemicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz laureat konkursu kuratoryjnego z chemii. Przeprowadził projekty chemiczne, m.in. wytwarzanie biopolimeru z mleka, generator wodoru i tlenu oraz syntezę estrów o różnych zapachach. Fascynuje się chemią, biologią, fizyką i matematyką, a swoją pasję rozwija także w domowym laboratorium chemicznym. Planuje studia lekarskie na WUM i nie wyklucza równoległego rozwijania się w dziedzinie chemii i pracy laboratoryjnej.

3. Małgorzata Białkowska

Uczennica 2. Społecznego Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Międzynarodowymi im. Pawła Jasienicy STO, laureatka olimpiad z chemii, biologii i języka angielskiego. Realizowała projekty z zakresu bioinformatyki, biologii molekularnej i biochemii, m.in. dotyczące dehydrogenaz mleczanowych, inhibitorów glikomimetycznych oraz fermentacji mlekowej. Odbywa staż w Instytucie Chemii Organicznej PAN. Fascynuje się medycyną, terapiami genowymi, biologią strukturalną, bioinformatyką i biotechnologią medyczną. Marzy o studiach medycznych lub biomedycznych za granicą oraz stworzeniu własnej grupy badawczej i prowadzeniu przełomowych badań naukowych.

4. Łukasz Bigas

Uczeń Uniwersyteckiego 1. Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Chorzowie, zainteresowany naukami ścisłymi na pograniczu biochemii, biofizyki, chemii fizycznej i ekologii. Brał udział w Olimpiadzie Filozoficznej i Olimpiadzie Wiedzy Ekologicznej, a także w projektach dotyczących fizyki, ekologii i biologii. Realizował pracę badawczą na Olimpiadę Biologiczną, badając wpływ stężenia biogenów na przyrost sinicy bałtyckiej. Chce zostać naukowcem, prowadzić badania, wykładać i popularyzować wiedzę, szczególnie w obszarach związanych z ochroną środowiska i technologiami ograniczającymi emisje.

5. Jakub Buresz

Uczeń Technikum Nowoczesnych Technologii im. Jana Pawła II w Kleszczowie, zainteresowany projektowaniem, mechaniką i rozwiązaniami inżynieryjnymi. Brał udział w Olimpiadzie Wiedzy Technicznej oraz Olimpiadzie Fizycznej, a obecnie rozwija się w projekcie STEM Racing, gdzie pracuje zespołowo nad zadaniami technicznymi. Chce rozwijać umiejętności projektowania CAD. W przyszłości chciałby pracować nad rozwiązaniami ułatwiającymi życie ludziom, a jako kierunki studiów rozważa pożarnictwo lub inżynierię biomedyczną.

6. Gabriela Ceglarek

Uczennica I Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Kopernika w Łodzi, interesuje się biotechnologią, diagnostyką nowotworową i wykorzystaniem AI w medycynie. Brała udział w „Zwolnionych z Teorii”, Olimpiadzie Chemicznej oraz projektach „Świat nauki dla dziewczyn”, „Young Minds Bright Future” i warsztatach w IChF PAN. Zdobywała doświadczenie w pracy z komórkami nowotworowymi, technikami laboratoryjnymi oraz tworzeniu baz danych wspierających diagnostykę nowotworów. Chce pracować naukowo nad projektami diagnostycznymi i opracowywać mniej inwazyjne metody leczenia chorób nowotworowych oraz neurodegeneracyjnych.

7. Tymoteusz Feja

Uczeń Technikum Nowoczesnych Technologii im. Jana Pawła II w Kleszczowie, uczestnik konkursów „Inżynierowie Przyszłości”, „Najlepsza praca modelowo-konstrukcyjna” oraz polskiej edycji EUCYS. Prowadził badania nad zastosowaniem komunikacji sprzężonej ciałem ludzkim w środowisku przemysłowym, a wcześniej tworzył projekty takie jak lewitator ultradźwiękowy czy nagrzewnica indukcyjna. Fascynuje się elektroniką, mechatroniką i projektami praktycznymi. W przyszłości chciałby założyć start-up dostarczający hardware’owe rozwiązania pozwalające rozwiązać rzeczywisty problemy – tam, gdzie oprogramowanie jest bezradne.

8. Jakub Gebel

Uczeń Akademickiego Liceum Ogólnokształcącego Politechniki Śląskiej w Rybniku, zainteresowany machine learningiem i szeroko rozumianą informatyką. Brał udział w Olimpiadzie AI, konkursie Explory, a także projektach Iminti, Thoma i Athomu, w których rozwijał kompetencje techniczne oraz umiejętności pracy zespołowej. Fascynuje go tworzenie nowych technologii oraz rozwiązań, które mogą pomagać innym. W przyszłości chciałby pracować nad ciekawymi projektami technologicznymi i studiować computer science.

9. Tymon Gotowicz

Absolwent Uniwersyteckiego Liceum Ogólnokształcącego w Toruniu, dwukrotny laureat Olimpiady Chemicznej oraz uczestnik międzynarodowego konkursu fizycznego „Fyziklani”. Realizował projekty z zakresu chemii analitycznej, m.in. budowę kolorymetru i wyznaczanie stałych dysocjacji kwasów wieloprotonowych. Interesuje się medycyną kliniczną, inżynierią biomedyczną, biofizyką implantów, diagnostyką obrazową i biologią molekularną. Planuje studiować medycynę na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym, a w przyszłości rozwijać neurotechnologie i medycynę regeneracyjną.

10. Antonina Jarecka

Absolwentka II Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Wyspiańskiego w Legnicy, laureatka konkursu EUCYS i reprezentantka Polski w finałach konkursu w Kolonii. Realizowała projekt bioinformatyczny dotyczący projektowania siRNA przeciwko wirusowi ToBRFV oraz projekt BioShield, poświęcony biodegradowalnym foliom ochronnym z melaniną grzybową. Odbyła staże naukowe m.in. w laboratorium fizykochemii powierzchni oraz w Instytucie Fizyki PAN, pracując z liposomami, spektroskopią ATR-FTIR i modelowaniem DFT. Planuje studiować na jednej z czołowych uczelni w Polsce, koncentrując się na interdyscyplinarnych kierunkach łączących biochemię, biotechnologię, bioinformatykę, biofizykę, nauki molekularne i fizykę, a w perspektywie aplikować także na prestiżowe uczelnie zagraniczne.

11. Natalia Joka

Absolwentka II Liceum w Białymstoku, laureatka polskiej edycji konkursu EUCYS dla młodych naukowców oraz uczestniczka Olimpiady Wiedzy Biologicznej i Olimpiady Biologicznej. Realizowała interdyscyplinarny projekt bioinformatyczny dotyczący projektu szczepionki wieloepitopowej przeciwko Salmonella Typhi, a także odbyła praktyki w Laboratorium Epigenetyki Przestrzennej, gdzie poznawała mikroskopię elektronową i mikroiniekcje CRISPR-Cas9. Interesuje się biologią, chemią, informatyką, chemią obliczeniową i bioinformatyką. Planuje równolegle studiować kierunek lekarski na WUM oraz biotechnologię w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Matematyczno Przyrodniczych UW.

12. Maria Korman

Uczennica UWC Changshu China oraz II LO w Poznaniu. Uczestniczka Future Fusion 2025 – konkursu kuratoryjnego z języka angielskiego, a także Silesian Science Slam. Obserwuje projekt International Cardio-Oncology Society dotyczący zastosowania dexrazoxane w zwiększaniu bezpieczeństwa terapii onkologicznych. Interesuje się medycyną, szczególnie onkologią, kardioonkologią, pediatrią oraz nowoczesnymi technologiami medycznymi, takimi jak NanoKnife czy terapie mRNA. Planuje studiować medycynę w Polsce lub za granicą, rozważając m.in. WUM, UJ, Karolinska Institutet, Sorbonę i uczelnie z Ivy League.

13. Sofiia Kostiuk

Uczennica III Liceum w Wejherowie, zainteresowana naukami medycznymi, farmakologią, psychologią człowieka i onkologią. Brała udział w zawodach szachowych, biegach sztafetowych oraz konkursach z języka angielskiego. Realizowała projekt dotyczący wpływu suszonych roślin leczniczych na stan futra królików, prowadzony we współpracy z weterynarzami w ramach wolontariatu. Chce rozwijać umiejętności laboratoryjne, modelowanie leków i pracę zespołową. W przyszłości chciałaby zrealizować autorski projekt „Biological Box” dla szkół bez dostępu do laboratoriów oraz studiować kierunki medyczne, najlepiej na Yale University.

14. Zuzanna Kościelna

Uczennica 1. Liceum Ogólnokształcącego Dwujęzycznego im. E. Dembowskiego w Gliwicach, zainteresowana astronomią, inżynierią kosmiczną, architekturą, neurobiologią i fizyką kwantową. Brała udział m.in. w Lidze Gliwickich Młodych Naukowców, Wojewódzkim Konkursie Kuratoryjnym z Biologii oraz wyzwaniu NASA Artemis II ZGI Design Challenge. Uczestniczyła w projekcie BioMeDig organizowanym przez Politechnikę Śląską, gdzie poznawała laboratoria, mikroskopię elektronową i projektowanie implantów w 3D. Marzy o rozwijaniu się w takich kierunkach, jak inżynieria lub architektura kosmiczna i tworzeniu projektów baz na Księżycu lub Marsie.

15. Maciej Łazarczyk

Absolwent ZST w Wodzisławiu Śląskim, zainteresowany informatyką, sztuczną inteligencją i automatyzacją procesów. Brał udział m.in. w konkursie Explory, prezentując „Haptyczny System Substytucji Sensorycznej” oraz w projekcie społecznym „Media pod Lupą”. Posiada certyfikaty PRINCE2 i DTMethod. Tworzył zaawansowane projekty programistyczne, m.in. potok automatyzujący prowadzenie kanału popularnonaukowego na YouTubie, asystenta matematycznego AI oraz urządzenie haptyczne dla osób niesłyszących. Planuje studiować informatykę na Politechnice Śląskiej, a w przyszłości rozwijać własny start-up technologiczny.

16. Kamila Łęska

Uczennica I Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Krzywoustego w Głogowie, zainteresowana sztuczną inteligencją, analizą danych, inżynierią biomedyczną, technologiami kosmicznymi i zrównoważonym rozwojem. Brała udział w Olimpiadzie Statystycznej, konkursie Fundacji Forum Atomowe oraz Women in STEM. Realizowała projekt wykorzystujący AI do klasyfikacji zdjęć RTG klatki piersiowej pod kątem raka płuc, a także projekt edukacyjny o dopaminie i nawykach w ramach „Zwolnionych z Teorii”. Planuje studia techniczne w Polsce lub za granicą, rozważając m.in. politechniki, WAT oraz uczelnie w Holandii, Szwajcarii i USA.

17. Oliwia Migaczew

Uczennica Liceum Artes Liberales, uczestniczka konkursu Explory z projektem dotyczącym potencjalnego przyspieszenia diagnostyki endometriozy. Realizowała także projekt mikrobiologiczny badający liczbę kolonii bakterii na powierzchniach szkolnych. Fascynuje się medycyną, szczególnie ginekologią, pulmonologią, onkologią, robotyką medyczną oraz immunoterapią nowotworów. Chce rozwijać doświadczenie laboratoryjne i badawcze, a w przyszłości zostać lekarzem oraz pracować nad chorobami, które dziś są jeszcze nieuleczalne. Marzy o prowadzeniu kliniki, która zapewni opiekę medyczną osobom w kryzysie.

18. Wiktoria Oczko

Uczennica Akademia High School, finalistka 72. Olimpiady Chemicznej, laureatka 1. miejsca w KONBIOTECH oraz autorka artykułu „Biohacker – Human 2.0” na temat osób dążących do „hackowania biologii”. Realizowała projekt dotyczący potencjału genetycznie zmodyfikowanych mikroalg w usuwaniu mikroplastiku z oczyszczalni ścieków, a także odbyła staż w Instytucie Fizyki PAN, gdzie pracowała ze skaningową mikroskopią elektronową. Interesuje się biochemią, biotechnologią, biologią molekularną oraz nowoczesnymi narzędziami inżynierii genetycznej takimi jak CRISPR-Cas9 i transpozony. Planuje podjąć studia za granicą na kierunkach związanych z biochemią i naukami o życiu. Rozważa m.in. Oxford oraz uniwersytety w Utrechcie, Groningen, Nijmegen, Umeå i Maastricht.

19. Jan Smolak

Uczeń VIII Liceum Ogólnokształcącego w Poznaniu, finalista Olimpiady Biologicznej oraz laureat konkursu chemicznego w szkole podstawowej. Realizował projekty z zakresu bioinformatyki i biologii roślin, m.in. modyfikację białka – koziej laktoferyny w celu zwiększenia jej termostabilności oraz badania wpływu wyciągów roślinnych na wzrost siewek pszenicy. Fascynuje się bioinformatyką, onkologią, immunologią, endokrynologią oraz nowoczesnymi terapiami, takimi jak CRISPR-Cas9 i CAR-T. Planuje studia lekarskie na WUM lub GUMed i chce pracować nad innowacyjnymi terapiami chorób genetycznych i nowotworowych.

20. Jakub Szczepa

Uczeń Technikum Łączności nr 14 im. Obrońców Poczty Polskiej w Krakowie, zainteresowany informatyką, programowaniem, elektroniką i sztuczną inteligencją. Brał udział w konkursie „Matematyka Okiem Sympatyka” oraz „Startuj po marzenia, stwórz swój start-up”, a przez rok rozwijał własny projekt w Akceleratorze Start-upowym ASOS Kraków Miastem Startupów. Zdobywał doświadczenie w marketingu, zarządzaniu projektami, kosztami, programowaniu serwisów internetowych i elektronice. W przyszłości chce rozwijać własną firmę w obszarze software, hardware lub AI. Rozważa studia na AGH lub Politechnice Krakowskiej.

21. Gabriela Szymańska

Uczennica III Liceum Ogólnokształcącego im. Marynarki Wojennej w Gdyni, zainteresowana inżynierią biomedyczną, biofizyką, biomechaniką, protetyką oraz fizyką klasyczną i kwantową. Brała udział m.in. w Olimpiadzie Chemicznej dla szkół podstawowych, International Youth Biomedical Engineering Challenge oraz International Research Olympiad. Uczestniczyła w programach „Studiuj już Teraz!”, „Pierwszy Tutor” oraz „Zdolni z Pomorza – R&D dla uczniów szkół średnich”. Marzy o pracy w obszarze biomechaniki zwierząt, bioniki i robotyki oraz o studiach z inżynierii biomedycznej lub połączeniu biologii i fizyki.

22. Arkadiusz Szymański

Uczeń Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Prusa w Skierniewicach, uczestnik wojewódzkich konkursów przedmiotowych z biologii i historii oraz konkursu ekologiczno-regionalnego organizowanego w Centrum Rozwoju Edukacji w Piotrkowie Trybunalskim. Obecnie bierze udział w projekcie Uniwersytetu Łódzkiego „Zdolny Uczeń – Świetny Student”, w ramach którego porównuje różnorodność obunogów dwóch siedlisk przybrzeżnych Japonii przy użyciu metod molekularnych, w tym barkodingu DNA, PCR i elektroforezy. Interesuje się biologią i medycyną. W przyszłości chce studiować medycynę na WUM lub UMED w Łodzi i zostać kardiologiem.

23. Ihnat Vyhuliar

Uczeń Zespołu Szkół Techniczno-Informatycznych im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego w Łodzi, specjalizujący się w software, AI i systemach technicznych. W NASA Space Apps Challenge 2025 zajął z zespołem 2. miejsce w Polsce oraz zdobył nominację globalną za platformę do wykrywania egzoplanet z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Pracował także nad opaską mierzącą natężenie pola magnetycznego, wyszukiwarką publikacji naukowych oraz projektem analizy naczyniowej obrazów DICOM. Planuje rozwijać się w automatyce, robotyce, systemach wbudowanych oraz rozwiązaniach medycznych, rozważa studia na AGH, Politechnice Warszawskiej oraz czołowych uczelniach technologicznych w Holandii i Szwajcarii.

24. Marcin Warkocz

Uczeń I Liceum Ogólnokształcącego Dwujęzycznego im. E. Dembowskiego. Interesuje się fizyką, matematyką, technologiami kosmicznymi i inżynierią. W konkursie International Physics Competition zajął 2. miejsce w Polsce i otrzymał międzynarodowe wyróżnienie Bronze Honours. Angażuje się w projekt rakiety modelarskiej GRUZ z kołem Politechniki Śląskiej SAT – projektuje jej lotki i nos, a także rozwija projekt spektrografii wykorzystującej promieniowanie elektromagnetyczne i substancje wskaźnikowe, dzięki któremu pogłębia wiedzę z zakresu fizyki promieniowania i procesów absorpcji. Chce uczyć się elektroniki, Arduino, projektowania 3D i programowania. W przyszłości marzy o doktoracie z inżynierii lotniczej i kosmicznej lub fizyki stosowanej oraz o założeniu firmy działającej w branży kosmicznej.

25. Wilhelm Węglicki

Uczeń V Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Gdańsku, uczestnik Olimpiady Chemicznej, Politechniki Talentów na Politechnice Gdańskiej oraz warsztatów w Instytucie Chemii Fizycznej PAN i ABB w Krakowie. Interesuje się chemią, matematyką, fizyką i psychologią, a szczególnie ceni rozmowy z ludźmi zaangażowanymi w naukę. Chce rozwijać umiejętność prowadzenia projektów, wystąpień publicznych oraz zarządzania zasobami. W przyszłości rozważa pracę nad technologiami oczyszczania wody lub nowymi terapiami w psychiatrii.

26. Tomasz Żurawski

Uczeń II Publicznego Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Marii Konopnickiej w Opolu, zainteresowany sztuczną inteligencją, inżynierią danych i zastosowaniami technologii w medycynie. Brał udział m.in. w Olimpiadzie Sztucznej Inteligencji, konkursie „O Złoty Indeks Politechniki Śląskiej” oraz w konkursie „Mistrz Programowania 2026”. Tworzył projekty informatyczne, w tym bazę koncertów FestLink oraz asystenta analizującego ulotki medyczne. Chce łączyć medycynę z bazami danych i AI, a w przyszłości zostać lekarzem oraz specjalistą od sztucznej inteligencji.

Artykuł Młodzi naukowcy budują fotoreaktory i projektują narzędzia AI. Ruszyła 12. edycja obozu Adamed SmartUp pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polskie szkoły powinny mieć dostęp do adrenaliny, a nauczyciele potrzebują jasnych przepisów, które będą ich chronić podczas ratowania życia uczniów – do takich wniosków doszli eksperci podczas debaty „Świata Lekarza” poświęconej anafilaksji. W Polskim Towarzystwie Alergologicznym trwają prace nad programem polityki zdrowotnej poświęconym temu problemowi, a po wakacjach sprawą zajmie się Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych.

W debacie „Adrenalina ratuje życie polskich uczniów nie tylko podczas wakacji” uczestniczyli:

• Minister Katarzyna Kęcka – Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia
• Minister Żaneta Cwalina-Śliwowska – Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych, Wiceminister Sportu i Turystyki
• Posłanka Barbara Okuła – Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych
• Poseł Norbert Pietrykowski – Komisja Zdrowia Sejmu
• Magdalena Kramska – Wicedyrektor Departamentu Lecznictwa w MZ
• Dr hab. Katarzyna Plata-Nazar – adiunkt w Katedrze i Klinice Pediatrii, Gastroenterologii, Alergologii i Żywienia Dzieci Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
• Prof. Marek Jutel – Kierownik Katedry i Kliniki Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, Harvard University, past prezydent Europejskiej Akademii Alergii i Immunologii Klinicznej, dyrektor Central and Southern European Allergy and Asthma Alliance
• Mecenas Joanna Kuczyńska – Fundacja „Allergia”
• Mecenas Bartłomiej Sasin – kancelaria KRK
• Lidia Lewandowska – MZ
• Moderator: red. Ewa Podsiadły-Natorska, „Świat Lekarza”

Zgodnie z raportem epidemiologicznym obejmującym lata 2008–2015 z powodu wstrząsu anafilaktycznego w Polsce umiera ok. 100 osób rocznie, a liczba pacjentów, którzy otrzymali świadczenia medyczne z powodu anafilaksji, wzrosła w tym okresie aż sześciokrotnie. Autorzy raportu szacują, że problem ten może dotyczyć w Polsce ponad 130 tys. osób. Eksperci obserwują wzrost liczby ciężkich reakcji alergicznych, a choroby alergiczne należą dziś do najczęstszych problemów zdrowotnych wieku dziecięcego.

Szczególnym miejscem jest szkoła. To właśnie tam młodzi ludzie spędzają znaczną część dnia, uczestniczą w lekcjach, zajęciach sportowych oraz wycieczkach. W przypadku anafilaksji o skuteczności pomocy decydują pierwsze minuty i szybki dostęp do adrenaliny, zwłaszcza że ok. 25–30 proc. reakcji anafilaktycznych w szkołach dotyczy uczniów, u których wcześniej nie rozpoznano alergii.

Rodzą się więc pytania: czy polskie szkoły są przygotowane do ratowania życia uczniów z ciężką reakcją alergiczną? Kto ma uratować dziecko w pierwszych minutach zagrożenia życia i czy polski system edukacji zapewnia odpowiednie narzędzia, procedury oraz ochronę prawną, aby można było podjąć właściwe działania?

Celem debaty było zdiagnozowanie najważniejszych wyzwań związanych z anafilaksją oraz – przede wszystkim – wskazanie rozwiązań, które realnie zwiększą bezpieczeństwo dzieci i młodzieży. Uczestnicy spotkania nie mieli wątpliwości, że adrenalina powinna być dostępna w polskich szkołach, natomiast stan prawny powinien dać nauczycielowi poczucie bezpieczeństwa oraz pewność, że podanie przez niego leku ratującego życie nie będzie źródłem problemów prawnych w przyszłości. Zwrócono również uwagę, że państwo musi inwestować w rozwiązania, które są prostsze, szybsze i skuteczniejsze niż późniejsze leczenie skutków nagłych zdarzeń zdrowotnych. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje adrenalina donosowa, którą Europejska Agencja Leków dopuściła już do obrotu, a w Polsce będzie dostępna na jesieni.

Aby postulaty przedstawione podczas debaty mogły zostać zrealizowane, potrzebne są odpowiednie przepisy i współpraca ponadresortowa. Eksperci nie mieli wątpliwości, że konieczne jest uruchomienie programu polityki zdrowotnej dotyczącego dostępu do adrenaliny w szkołach; prace nad nim w Polskim Towarzystwie Alergologicznym są już zaawansowane. Po wakacjach w sprawie dostępu do adrenaliny spotka się Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych, który następnie wprowadzi ten temat do Komisji Zdrowia.

fot. Bartek Dąbrowski

Artykuł Eksperci jednogłośni: adrenalina powinna być w każdej szkole (FOTORELACJA Z DEBATY) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowe zjawiska czy raczej dobrze znane narracje w nowym opakowaniu – najnowszy raport NASK przygotowany w ramach Central European Digital Media Observatory (CEDMO) pokazuje, że dezinformacja zdrowotna w polskiej infosferze nie tylko nie słabnie, ale adaptuje się do zmieniających się warunków społecznych i politycznych. Wyniki publikacji komentują ekspertki ds. dezinformacji zdrowotnej z NASK oraz dr hab. Karina Stasiuk-Krajewska, prof. Uniwersytetu SWPS z Wydziału Prawa i Komunikacji Społecznej we Wrocławiu USWPS, koordynatorka działań badawczych CEDMO

Raport przygotowany przez NASK zatytułowany „Dezinformacja zdrowotna w 2025 roku w polskiej infosferze” został opublikowany w ramach CEDMO i jest dostępny na stronie projektu.

Te same narracje, nowe narzędzia

Treści dezinformujące na temat zdrowia można podzielić na dwa nurty. Jeden z nich charakteryzuje się recyklingowaniem starych narracji i adaptacją ich do bieżących wydarzeń. Dotyczy to przede wszystkim wprowadzających w błąd narracji na temat chorób zakaźnych i szczepień. W 2025 roku wpływ na ich aktywizację miała dodatkowo sytuacja w USA, zwłaszcza działalność Roberta F. Kennedy’ego, sekretarza zdrowia i opieki społecznej Stanów Zjednoczonych.

– Ciekawe jest to, że dezinformatorzy coraz lepiej podszywają się pod argumenty naukowe – na przykład wykorzystują teksty, które na pozór spełniają warunki tzw. evidence based medicine (medycyna oparta na danych naukowych). Żeby rozpoznać te manipulacje, trzeba mieć bardzo dobrą orientację w mechanice publikacji naukowych – zauważa dr hab. Karina Stasiuk-Krajewska, z Uniwersytetu SWPS, koordynatorka działań badawczych CEDMO.

W rzeczywistości teksty te są tzw. preprintami (czyli tekstami przed recenzjami) albo tekstami, których wiarygodność została podważona po opublikowaniu na przykład w tzw. drapieżnym czasopiśmie. W praktyce oznacza to wykorzystywanie publikacji o wątpliwej wiarygodności jako rzekomych dowodów naukowych.

Czy przeciętny odbiorca jest w stanie odróżnić rzetelne badanie od pozornie naukowego tekstu? To wymaga dziś nie tylko krytycznego myślenia, ale i znajomości mechanizmów publikacji naukowych.

– Odwołania do treści przedstawianych jako naukowe pomijają ponadto szereg powszechnie akceptowanych źródeł, na których opiera się konsensus naukowy. Są one najczęściej zupełnie nieobecne, a jeżeli już się pojawiają – to zwykle wpisywane są w ramę spiskowego scenariusza o wpływie „Big Pharmy”, konsensus natomiast przedstawiany jest jako zmowa – dodaje dr Natalia Gruenpeter z NASK.

Dezinformacja jako narzędzie polityczne

Druga interesująca kwestia to fakt, że dezinformacyjne narracje zdrowotne są wykorzystywane do celów politycznych. Dotyczy to zwłaszcza edukacji zdrowotnej, zdrowia reprodukcyjnego, przerywania ciąży i szczepień obowiązkowych.

Charakterystycznym elementem tych przekazów są wezwania do działania – mobilizowanie odbiorców. Dezinformacja przestaje być wyłącznie przekazem, staje się narzędziem wpływu. – Narracje osadzone w dyskursie ideologiczno-politycznym odnoszą się często do bieżących wydarzeń. Przekaz konstruowany jest w sposób wywołujący silne emocje i nastawiony na polaryzację społeczeństwa. Tym co wyróżnia ten nurt narracji jest aktywizowanie odbiorców poprzez wezwanie do działania (Call To Action), które często wychodzi poza strefę online – zaznacza Katarzyna Lipka z NASK.

Kto tworzy i rozpowszechnia dezinformację?

Raport pokazuje, że za dezinformacją stoi szerokie spektrum aktorów. Są to przede wszystkim:

• fałszywi eksperci (na przykład tzw. niezależni badacze);
• lekarze „wolnościowi”, którzy działają w oparciu o narracje antysystemowe podważające zaufanie do nauki oraz instytucji zdrowia publicznego, często są oni pozbawieni prawa wykonywania zawodu;
• aktywiści z organizacji pozarządowych lub działający w nieformalnych grupach, którzy organizują protesty, spotkania parlamentarne, konferencje oraz wydarzenia publiczne, kreując wizerunek „obrońców praw” przeciw „systemowi”;
• politycy, którzy ściśle współpracują z aktywistami związanymi z ruchami dezinformacji zdrowotnej, głównie poprzez dopuszczenie głosu środowiska do sfery parlamentarnej;
• twórcy internetowi (blogerzy, youtuberzy, influencerzy), którzy zarabiają na wyświetleniach, subskrypcjach, reklamach i darowiznach, ich działanie jest nakierowane na optymalizację wyświetleń – treści muszą być więc angażujące i publikowane z określoną częstotliwością;
• anonimowe konta dezinformacyjne, które wykorzystują różnorodne strategie komunikacyjne, często nie ograniczają swojej działalności wyłącznie do dezinformacji zdrowotnej, ale równolegle rozpowszechniają narracje antyukraińskie, antyunijne, antysystemowe czy także teorie spiskowe;
• inni aktorzy: dziennikarze, celebryci, przedsiębiorcy – angażują się w rozpowszechnianie fałszywych treści w sposób incydentalny, ale ich wpływ może być znaczący ze względu na zasięgi i autorytet społeczny.

Edukacja zdrowotna na celowniku

Wśród głównych tematów i wątków dezinformacji zdrowotnej w Polsce w 2025 roku największe zasięgi osiągnęły treści dotyczące wprowadzenia edukacji zdrowotnej do szkół. Kwestia ta była poruszana także w kampanii prezydenckiej, co wskazuje na bliski związek dezinformacji zdrowotnej z polityką.

Narracje te operowały silnie emocjonalnym językiem. Atakowano instytucje i konkretne osoby, a obecność narracji zniechęcających do kierowania dzieci na zajęcia z edukacji zdrowotnej była bardzo wysoka. Łączna liczba wzmianek wyniosła blisko 34,2 tys., a szacowany zasięg narracji 7,45 mld. Treści odnotowano w różnych serwisach społecznościowych, m.in. X, Facebook, Instagram, TikTok.

– Cechą charakterystyczną tej narracji był emocjonalny język, wykorzystujący hasła „deprawacja seksualna”, „seksualizacja”, „ideologizacja” oraz alarmujący ton – „w obronie dzieci” – oraz odwoływanie się do konserwatywnych, często religijnych wartości – wskazuje badaczka z Wydziału Prawa i Komunikacji Społecznej we Wrocławiu Uniwersytetu SWPS.

Szczepienia i globalny kontekst

Kolejny wątek będący stałym motywem dezinformacji zdrowotnej to szczepienia i choroby zakaźne. W tym kontekście powracały dobrze znane wątki – na przykład narracje o „eksperymentach” i teoriach spiskowych. Dynamika tych treści była powiązana z wydarzeniami międzynarodowymi.

– Co ciekawe, najwięcej wzmianek na ten temat odnotowano w dniach 13–14 lutego 2025 roku w związku z zaprzysiężeniem Roberta F. Kennedy’ego na Sekretarza Zdrowia USA. Widać więc wyraźnie globalny kontekst dezinformacji zdrowotnej – zaznacza prof. Stasiuk-Krajewska.

Powracał także wątek szczepień mRNA przeciw COVID-19 przedstawianych jako forma terapii genowej czy eksperymentu. Zasięg narracji, często przywołującej wątki spisku, był stosunkowo wysoki. Łączna liczba wzmianek wyniosła blisko 3,4 tys. Szacowany zasięg narracji wynosił ok. 1,1 mln. Treści odnotowano w różnych serwisach społecznościowych, m.in. X, Facebook, Instagram, TikTok.

Naukowe treści przywoływano w sposób zniekształcony. Przykładem może być preprint dotyczący rzekomej integracji materiału genetycznego ze szczepionki mRNA z ludzkim genomem. Jak wskazuje dr hab. Stasiuk-Krajewska, mamy tu do czynienia z wytworzeniem wrażenia wiedzy naukowej, podczas gdy źródłem jest niezweryfikowany tekst, którego jeden z autorów utracił certyfikację w dziedzinie kardiologii i medycyny wewnętrznej.

Emocje zamiast faktów: zdrowie reprodukcyjne i aborcja

Jednym z najbardziej nasyconych emocjami obszarów była tematyka aborcji. Przekazy dezinformacyjne operowały skrajnymi porównaniami historycznymi i fałszywymi opisami procedur medycznych.

Jak opisano w raporcie, dominującą cechą narracji dotyczących aborcji była silna emocjonalizacja przekazu. Aborcja była regularnie określana jako „morderstwo”, „ludobójstwo”, „dzieciobójstwo” lub akt „barbarzyński”, a w skrajnych przypadkach porównywana do Holokaustu lub biblijnej rzezi niewiniątek. Charakterystyczne były także manipulacyjne opisy procedur medycznych – alarmistyczne i niezgodne z faktami opisy samego przebiegu aborcji.

Skala oddziaływania tych treści – setki tysięcy wzmianek i milionowe zasięgi – pokazuje, jak skuteczna okazuje się ta strategia. Szczególnie wysokie były zasięgi postów powiązanych z osobą ginekolożki dr Gizeli Jagielskiej. Łączna liczba wzmianek wyniosła około 170 tys. Szacowany zasięg narracji wynosił 9,6 mln. Treści odnotowano w różnych serwisach społecznościowych, np. X, Facebook.

Od mammografii po transfuzje: szerokie spektrum narracji

Raport wskazuje także na liczne inne wątki – od fałszywych informacji o rzekomym zakazie mammografii w Szwajcarii, przez teorie o „toksycznej krwi” osób zaszczepionych, aż po narracje kwestionujące transplantologię i standardy leczenia nadciśnienia. Choć część z nich ma stosunkowo niewielkie zasięgi, łączy je ten sam cel: podważanie zaufania do nauki i instytucji zdrowia publicznego.

W infosferze zaobserwowano alarmistyczne i dezinformacyjne twierdzenia dotyczące transfuzji krwi od osób zaszczepionych przeciw COVID-19. Sugerowano, że taka krew jest „skażona” białkiem kolca, trucizną lub bronią biologiczną, co rzekomo ma zagrażać zdrowiu biorców. Podkreślano informację, że banki krwi nie rozdzielają krwi według statusu szczepienia i udostępniano korespondencję, która to potwierdza.

Raport NASK jasno pokazuje, że dezinformacja zdrowotna w 2025 roku nie jest zjawiskiem marginalnym ani przypadkowym. To złożony system powiązań między różnymi aktorami, tematami i kontekstami politycznymi.

Artykuł Dezinformacja zdrowotna w Polsce: fałszywe informacje o zdrowiu mają miliardowe zasięgi pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Prawie połowa obszarów kory mózgu uaktywnia się w ułamku sekundy przed przywołaniem słowa – powiedział PAP prof. Michał Kucewicz z Politechniki Gdańskiej. Dodał, że dla przywołania konkretnego pojęcia łączą się rozproszone fragmenty pamięci

Dr hab. Michał Kucewicz, prof. Politechniki Gdańskiej (PG), kierownik Laboratorium Elektrofizjologii Mózgu i Umysłu w Centrum BioTechMed PG, wraz z zespołem prowadził badania nad przetwarzaniem pamięci w mózgu. W pracy uczestniczyli też naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz z St. Anne’s University Hospital w Brnie (Czechy). Wyniki ukazały się w czasopiśmie „Nature Communications”.

Żeby sprawdzić, co dzieje się w mózgu człowieka, zanim wypowie przywołane z pamięci słowo, zespół wykorzystał badania osób chorujących na epilepsję lekooporną – to ok. jedna trzecia wszystkich cierpiących na padaczkę. Pacjentom wszczepiono elektrody, dzięki którym lokalizuje się źródła napadów padaczkowych, a to pozwoliło badaczom rejestrować aktywność mózgu podczas różnych czynności.

Pacjenci z Czech, Stanów Zjednoczonych i Polski mieli zapamiętać słowa wyświetlane na ekranie komputera, a potem wypowiedzieć je z pamięci. – Używaliśmy prostych rzeczowników, które w różnych językach są podobnie tłumaczone, na przykład „dom” albo „drzewo” – wyjaśnił prof. Kucewicz.

Ku zaskoczeniu badaczy okazało się, że w mózgach pacjentów pojawiała się nie tylko lokalna aktywność w części odpowiadającej za mowę, ale zjawisko globalne, obejmujące wszystkie pięć płatów kory mózgowej. – Przed powiedzeniem słowa zachodzi synchronizacja aktywności mózgu w wysokich częstotliwościach fal. Zanim słowo w ogóle pojawi się w umyśle albo zostanie wypowiedziane, prawie połowa obszarów w mózgu uaktywnia się na kilkadziesiąt milisekund – podkreślił badacz.

To dlatego, że dla przywołania konkretnego pojęcia łączą się rozproszone fragmenty pamięci. Nawet proste rzeczowniki, dotyczące przedmiotów z codziennego życia lub dobrze znanych zwierząt, to nie tylko wyrazy, ale koncepcje w umyśle. – Na przykład słowo „ryba” może przywołać dużo więcej skojarzeń niż tylko obraz wzrokowy. U wielu osób uaktywni się kora smakowa, bo pomyślą o daniu rybnym. U wędkarzy – kora motoryczna, bo przypomną sobie, jak zarzuca się wędkę. Ryba to też symbol chrześcijaństwa, więc jeśli ktoś pomyśli o tym, uaktywni się obszar kojarzeniowy mózgu związany z przetwarzaniem symboli – opowiadał naukowiec.

Takie pojęcia angażują więc dużo części mózgu: czuciowych, pamięciowych i poznawczych wyższego rzędu. Dzięki temu w umyśle pojawia się cała koncepcja związana ze słowem. – Widzieliśmy tę synchroniczną aktywność, gdy słowa pojawiały się na ekranie, a pacjenci próbowali je zapamiętać, wyobrażając sobie pojęcia w umyśle. Aktywność pojawiała się nawet jeszcze mocniej, gdy bez żadnego bodźca z zewnątrz przywoływali sobie słowa w dowolnym momencie. Czyli słowo pojawiało się tylko w ich umyśle, a kora wzrokowa odtwarzała albo projektowała to, co im się kojarzyło – stwierdził prof. Kucewicz.

Zaznaczył, że badacze dokonali jeszcze jednego ważnego odkrycia. – Zaskoczyło nas, że szybkie fale mózgowe (ang. High-Frequency Oscillations, HFO) nie ograniczały się do tych, których znamy od dawna, czyli o częstotliwości ok. 100 Hz (ok. 100 cykli na sekundę). Podczas gdy pacjenci kodowali i przywoływali wspomnienia, stwierdziliśmy u nich globalnie zsynchronizowane fale aż do częstotliwości 250-300 Hz – ocenił naukowiec.

Badanie wykazało też, że globalna synchronizacja fal mózgowych występowała nawet 300 milisekund przed tym, zanim pacjenci zaczęli wypowiadać słowo. – Mogliśmy więc obserwować, jak mózg przygotowuje się do wymówienia słowa, jak pod wpływem przywoływania pojęć lub wspomnień kaskadowo uruchamiały się jedna sieć neuronowa po drugiej – opisywał rozmówca PAP.

Dodał, że te odkrycia są kamieniem milowym w badaniach aktywności mózgu. – Już wiemy, w jakich częstotliwościach, częściach mózgu i czasie szukać aktywności leżących u podstaw pojęć i engramów, czyli śladów pamięciowych. Możemy teraz sprawdzić na przykład, w którym momencie pojęcie pojawia się świadomie w umyśle pacjenta, a kiedy jest w sferze podświadomości, albo sprawdzić, jak wygląda aktywność w przypadku bardziej skomplikowanych, abstrakcyjnych pojęć, jak miłość albo sprawiedliwość. Chcemy też śledzić wyładowania elektryczne w mózgu nie tylko podczas półgodzinnego testu w szpitalu, ale też kiedy pacjenci później myślą o tych słowach albo śpią – zapowiedział prof. Michał Kucewicz.

Nauka w Polsce, Anna Bugajska (PAP)
abu/ agt/

Artykuł Zanim przywołamy słowo, uaktywnia się prawie połowa kory mózgowej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu przekonują, że kombucha może mieć działanie przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne, a nawet hamujące rozwój komórek raka piersi, znacząco zmniejszając ich żywotność

Aby zrozumieć ten proces, musimy przyjrzeć się samemu starterowi, który działa jak sprzęt bazowy (hardware) dla całej fermentacji. Ów słynny „grzybek”, nazywany tak ze względu na swój wygląd (przypomina jasny, mięsisty kapelusz unoszący się na powierzchni kombuchy) z systematycznego punktu widzenia wcale grzybem nie jest. To w rzeczywistości SCOBY (z ang. Symbiotic Culture of Bacteria and Yeast), czyli złożona z kultur bakterii octowych i drożdży elastyczna, celulozowa matryca przypominająca gładką meduzę. To środowisko, w którym drożdże przetwarzają cukier na alkohol, a bakterie natychmiast utleniają ten alkohol, zamieniając go w kwasy organiczne i budując kolejne warstwy celulozowego nośnika.

Tym właśnie biologicznym systemom przyjrzeli się badacze z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu w składzie: doktoranci UPWr Akshay K. Chandran i Marcelina Stach, prof. Jacek Łyczko, prof. Zbigniew Lazar, prof. Joanna Kawa-Rygielska oraz prof. Joanna Kolniak-Ostek we współpracy z prof. Heleną Moreirą, prof. Ewą Barg i doktorantką Anną Szyjką z Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu.

Naukowcy przetestowali napary z pięciu herbat: zielonej, czarnej, czerwonej (Pu-Erh), białej oraz niebieskiej (Oolong). Fermentacja trwała dokładnie 10 dni w stałej temperaturze 23 stopni Celsjusza, a próbki do analiz pobierano codziennie. Analizy DNA wykazały, że niezależnie od użytej herbaty, „system operacyjny” kombuchy opiera się niemal zawsze na tych samych mikrobiologicznych procesorach. Dominują w nim bakterie z rodzaju Komagataeibacter (ponad 88 procent) oraz drożdże Zygosaccharomyces (ponad 95 procent).

– Dominacja Komagataeibacter i Zygosaccharomyces w SCOBY nie była całkowitym zaskoczeniem, ponieważ wiadomo, że te mikroorganizmy tworzą rdzeń odpowiedzialny za fermentację niezależnie od matrycy herbacianej – wyjaśnia prof. Joanna Kolniak-Ostek. – Znacznie ciekawsze było jednak to, jak silnie rodzaj herbaty wpłynął na ostateczny skład chemiczny i profil lotny napoju, pomimo stosunkowo stabilnej mikroflory. Mikroorganizmy pozostały podobne, ale ich aktywność metaboliczna zmieniała się w zależności od użytej herbaty. Pokazało nam to, że matryca herbaciana działa niemal jak „środowisko programistyczne”, które kształtuje ostateczne właściwości kombuchy.

W tej układance to właśnie liście herbaty stanowią „kod źródłowy”. W zależności od tego, czy były suszone, utleniane czy długo leżakowały, diametralnie różnią się strukturą i zawartością polifenoli. Kiedy wgramy taki kod do słoika, mikroorganizmy zaczynają go przetwarzać, rozkładając skomplikowane związki chemiczne na znacznie łatwiej przyswajalne cząsteczki. Zaawansowana aparatura w laboratoriach UPWr zidentyfikowała w gotowych napojach aż 134 (!) różne związki polifenolowe.

Jak się jednak okazuje, nie wystarczy nastawić słoik i od czekać kilka dni. Istnieje bowiem także optymalny czas fermentacji, który ma swój moment kulminacyjny, a jest nim najlepszy stosunek stężenia polifenoli do aktywności biologicznej kombuchy.

– W naszym eksperymencie najkorzystniejsza równowaga między zawartością polifenoli a ogólną aktywnością biologiczną pojawiła się ok. 5–7 dnia fermentacji – wyjaśnia Akshay K. Chandran, doktorant w Katedrze Technologii Owoców, Warzyw i Nutraceutyków Roślinnych UPWr. – Po tym etapie stężenie niektórych pożądanych związków stopniowo spadało, podczas gdy kwasowość nadal rosła. Sugeruje to, że z funkcjonalnego punktu widzenia „złoty punkt” fermentacji kombuchy osiągany jest w środkowej fazie, a nie na samym jej końcu. Optymalny czas zależy od tego, czy priorytetem jest jakość sensoryczna, czy maksymalne zachowanie konkretnych związków bioaktywnych.

Badania naukowców z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu dają nam instrukcję obsługi tej domowej apteki.

Jeśli zależy nam na działaniu przeciwcukrzycowym – poprzez hamowanie aktywności enzymów (alfa-amylazy i alfa-glukozydazy) odpowiedzialnych za szybki rozkład węglowodanów i wyrzuty insuliny – powinniśmy wgrać kod z zielonej herbaty lub Oolong. To właśnie one w badaniach okazały się absolutnymi mistrzami w tej kategorii.

Z kolei jeśli szukamy właściwości przeciwzapalnych, ocenianych przez naukowców z UPWr poprzez zdolność napoju do hamowania enzymów COX-1 i COX-2 (na które działają popularne tabletki przeciwbólowe), na prowadzenie ponownie wysuwała się zielona herbata, osiągając swoje maksimum wokół piątego dnia procesu fermentacji.

Najbardziej fascynującym wątkiem w pracy badaczy są jednak wyniki testów komórkowych weryfikujących zdolność ekstraktów z kombuchy do niszczenia komórek raka piersi (MCF-7), raka jelita grubego oraz raka płuc. W tych laboratoryjnych testach kombucha na bazie czarnej herbaty oraz Oolong wykazała niezwykle silne działanie hamujące rozwój komórek raka piersi, znacząco zmniejszając ich żywotność.

Prof. Joanna Kolniak-Ostek stanowczo wyznacza jednak naukową granicę tego odkrycia. – Uzyskane wyniki in vitro są obiecujące, ale stanowią dopiero pierwszy etap – podkreśla. – Badania na kulturach komórkowych pozwalają nam zaobserwować, czy określone związki mogą wykazywać aktywność biologiczną przeciwko komórkom nowotworowym w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych. Kolejnym krokiem są badania in vivo, pomagające określić biodostępność i skuteczność w żywym organizmie. Dopiero po nich badania kliniczne z udziałem ludzi mogą ocenić, czy dany produkt mógłby realnie wspierać terapię onkologiczną. Zatem, chociaż odkrycia są zachęcające, wciąż potrzeba znacznie więcej badań.

Materiał przygotowała prof. J. Kolniak-Ostek

Artykuł Naukowcy sprawdzili kombuchę. Wyniki mogą zaskakiwać pochodzi z serwisu Świat Lekarza.