Akcja „Diss na raka” przechodzi do historii jako największa oddolna inicjatywa charytatywna, jaka kiedykolwiek miała miejsce w internecie. W ramach dziewięciodniowego streamu oraz towarzyszącej mu zbiórki udało się zgromadzić prawdziwą fortunę: ponad 250 mln zł na rzecz podopiecznych Fundacji Cancer Fighters!

Wszystko zaczęło się od muzyki. 14 kwietnia ukazał się utwór „Ciągle tutaj jestem (diss na raka)” Bedoesa 2115 oraz 11-letniej Mai Mecan chorującej na białaczkę. Całkowity dochód z piosenki został przeznaczony na wsparcie Fundacji Cancer Fighters.

To właśnie ten utwór stał się impulsem do uruchomienia wyjątkowej akcji charytatywnej. Twórca cyfrowy Patryk „Łatwogang” Garkowski ogłosił, że za każde polubienie pod filmem w serwisie TikTok będzie słuchał tej piosenki przez jedną sekundę na żywo. Materiał zdobył ponad 760 tys. polubień, co przełożyło się na wielodniową, nieprzerwaną transmisję połączoną ze zbiórką pieniędzy dla dzieci zmagających się z chorobą nowotworową.

Transmisja rozpoczęła się 17 kwietnia o godz. 16 i stała się prawdziwym fenomenem. Początkowy cel zbiórki – 500 tys. zł – został osiągnięty błyskawicznie. W niedzielę, 26 kwietnia, o zbiórce mówiła już cała Polska. W akcję zaangażowało się mnóstwo znanych osób, m.in. Robert Lewandowski, Adam Małysz, Katarzyna Nosowska, Małgorzata Kożuchowska, Tomasz Karolak, Borys Szyc, Wojciech Szczęsny.

Obecnie na koncie zbiórki jest ponad 257 mln zł.

Eksperci podkreślają, że sukces tej inicjatywy pokazuje siłę nowoczesnych form komunikacji i zaangażowania społecznego. Dzięki prostemu mechanizmowi i autentycznemu przekazowi udało się nie tylko zebrać astronomiczną kwotę, bijąc rekord Guinnessa, ale przede wszystkim zebrać pieniądze, które przełożoną się na konkretną pomoc dla podopiecznych Fundacji Cancer Fighters.

Więcej informacji o tym, na co zostaną wydane zgromadzone środki, tutaj.

Cancer Fighters niesie pomoc dzieciom, młodzieży i dorosłym z całej Polski. Otacza opieką także bliskich swoich podopiecznych – bo rak to choroba, która dotyka całe rodziny. Poprzez swoje działania fundacja chce pokazać, że diagnoza to nie wyrok, lecz impuls do podjęcia walki, której nie trzeba toczyć samotnie.

„Świat Lekarza” również dołożył swoją cegiełkę do zbiórki.

Artykuł Największa zbiórka w historii internetu. Ponad 250 mln zł dla dzieci chorych na raka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rok 2026 wieńczy dekadę zmian na sklepowych półkach. W większości dużych sieci handlowych w Polsce nie kupimy już świeżych jaj klatkowych, a tylko od początku 2025 roku liczba kur utrzymywanych w klatkach spadła o blisko 4 miliony – wynika z publikacji Biznes Bez Klatek

„Stop” klatkom powiedziało ponad 20 znanych sieci sklepów oraz dziesiątki firm z różnych gałęzi sektora spożywczego. Firmy te zadeklarowały w poprzednich latach całkowite wycofanie jaj z chowu klatkowego. Koniec ubiegłego roku był przełomowy dla całej transformacji, bo właśnie wtedy przypadał termin realizacji większości tego typu deklaracji. Teraz możemy zobaczyć, jakie są rezultaty.

Gdzie nie kupimy już jaj „trójek”

O wycofaniu jaj klatkowych ze sprzedaży właśnie poinformowały POLOmarket, ALDI i Selgros. Tego rodzaju jaj nie znajdziemy już też w sklepach sieci: Biedronka, Lidl, Żabka, Kaufland, MAKRO, Netto, FRAC i Frisco.

Zmian dokonały również Carrefour, Stokrotka, Chata Polska, E.Leclerc, TOPAZ i SPAR, które operują w modelu franczyzowym i wycofały jaja klatkowe z marek i sklepów własnych oraz centralnej dystrybucji. Prace nad pożegnaniem jaj „trójek” trwają obecnie także w sieciach Dino, Eurocash, Auchan i Intermarché.

Rewolucja dotyczy nie tylko jaj w skorupkach, ale też składów popularnych produktów. Z jaj klatkowych w produktach marek własnych zrezygnowały już m.in. Biedronka, Lidl, Netto, Aldi, Auchan, Kaufland i Żabka. Do nowej rzeczywistości dostosowali się również giganci rynku spożywczego. Majonezy najpopularniejszych marek, w tym Winiary i Kielecki, powstają już wyłącznie na bazie jaj bezklatkowych. Podobne zmiany wprowadzili producenci słodyczy (m.in. Wedel, Wawel), mrożonek (m.in. FRoSTA, Iglotex) oraz dań gotowych (w tym U Jędrusia, JAWO). Pełne zestawienie firm dostępne jest tutaj.

Coraz mniej kur w klatkach

Decyzje sklepów i producentów mają realne przełożenie na życie zwierząt. Według Głównego Inspektoratu Weterynarii tylko od początku 2025 roku liczba stanowisk dla kur w systemie klatkowym zmniejszyła się o blisko 4 miliony.

Jeszcze w styczniu 2014 roku mniej niż 13 proc. kur niosek w Polsce żyło w systemach alternatywnych (ściółkowym, wolnowybiegowym czy ekologicznym). Od tego czasu odsetek ten potroił się i teraz wynosi prawie 39 proc.. Polska pozostaje potęgą w produkcji jaj – zajmuje piąte miejsce w Unii Europejskiej i jest drugim największym eksporterem jaj w UE. W 2024 roku wyprodukowano u nas ponad 12 miliardów jaj konsumpcyjnych.

– W ciągu ostatniej dekady na rynku wydarzyła się rewolucja na rzecz dobrostanu zwierząt. Duże grono największych graczy rynkowych odwróciło się od jaj klatkowych w odpowiedzi na wzrost świadomości i oczekiwań społecznych. W rezultacie jaja oferowane konsumentom w Polsce to już teraz w dużej mierze jaja z chowu bezklatkowego – mówi Paweł Rawicki, prezes Stowarzyszenia Otwarte Klatki. – Fakt, że dużo kur wciąż utrzymywanych jest w klatkach prawdopodobnie mocno wiąże się z tym, że 40 proc. produkcji jaj przeznaczone jest na eksport. Statystyki sugerują, że to m.in. tam kryje się bardzo duży odsetek jaj klatkowych – dodaje.

Polacy przeciwni utrzymaniu kur w klatkach

Zmiany na rynku idą w parze z postawami społecznymi. Z najnowszych badań Centrum Badawczo-Rozwojowego Biostat z lutego 2026 roku wynika, że dla 7 na 10 Polaków warunki chowu kur są istotnym czynnikiem przy zakupie jaj. Ponad 77 proc. badanych uważa, że chów klatkowy nie zapewnia zwierzętom odpowiednich warunków, a w grupie osób powyżej 60. roku życia odsetek ten rośnie do niemal 85 proc.

– Polacy nie akceptują chowu klatkowego i oczekują od biznesu odpowiedzialności. Największe firmy coraz częściej na to odpowiadają, a ich decyzje mają ogromny wpływ na życie zwierząt. Za każdą zmianą na sklepowej półce kryje się los tysięcy, a nawet milionów kur, które mogą wreszcie swobodnie rozprostować skrzydła czy grzebać w ściółce – mówi Julia Pająk, menadżerka ds. kampanii dobrostanowych w Stowarzyszeniu Otwarte Klatki.

Komentarze

„Kluczowym elementem procesu wycofywania jaj klatkowych jest dostosowanie naszej strategii zakupowej do rosnących oczekiwań klientów oraz standardów rynkowych w zakresie dobrostanu zwierząt. Istotną rolę odegrała również ścisła współpraca z dostawcami, umożliwiająca stopniowe zwiększanie udziału jaj z alternatywnych systemów chowu”.
Marcin Celejowski, członek zarządu i dyrektor Działu Zakupów grupy Eurocash

„Rynek potrzebuje odważnych decyzji – jeżeli wszyscy będziemy przed nimi uciekać, zostaniemy w miejscu. Wierzymy, że zrównoważony rozwój oraz odpowiedzialność za prowadzony biznes mogą iść w parze i są wartościami nierozerwalnymi w dzisiejszych czasach. W przypadku wycofania się z jaj klatkowych w Makro, prawdziwym katalizatorem zmiany była bliska współpraca z naszymi dostawcami, która zadecydowała o powodzeniu całego przedsięwzięcia”.
Sławomir Leszczyński, dyrektor Pionu Handlowego MAKRO Cash and Carry

„Największym wyzwaniem była skala i złożoność operacji, obejmujących sprzedaż detaliczną świeżych jaj oraz szerokie portfolio produktów Marki Własnej, w których jaja występują jako składnik. Proces wymagał zaangażowania, pozyskania alternatywnych surowców w odpowiedniej jakości i wolumenie oraz dostosowania receptur produktów przy zachowaniu ich parametrów jakościowych, bezpieczeństwa i dostępności cenowej”.
Paulina Gielewska, Quality & Food Safety Team Manager w Grupie Żabka

„Wycofanie jaj z chowu klatkowego to ważny krok, który pozwala oferować naszym klientom produkty najwyższej jakości i świeżości, przy jednoczesnym wsparciu bardziej humanitarnych praktyk hodowlanych. Warto przy tym podkreślić, że ALDI Polska podeszło do tematu rezygnacji z chowu klatkowego w sposób kompleksowy – nie tylko jako oddzielnego produktu, ale również jako składnika. W związku z powyższym tego typu jaja zostały wycofane ze składu wszystkich naszych produktów marek własnych”.
Katarzyna Bawoł, dyrektor ds. jakości ALDI Polska

„Kluczowym elementem procesu wycofywania jaj klatkowych w Wawel SA było podjęcie przez zarząd spółki w listopadzie 2024 roku wiążącej decyzji o całkowitym zaprzestaniu zakupów nowych partii surowców klasy klatkowej. W rezultacie, od stycznia 2025 roku proces ten stał się faktem operacyjnym – od tego momentu wszystkie nowe zakupy żółtka i białka w proszku dokonywane są przez Wawel SA wyłącznie w klasach wyższych. Wszelkie pozostające na zapasie surowce klasy klatkowej zostały odsprzedane. Tym samym rok 2025 stanowił finalny etap transformacji łańcucha dostaw, w którym dokonaliśmy realnej i pełnej zmiany standardów jakościowych surowca”.
Joanna Sztefko, członkini zarządu, dyrektor ds. cyfryzacji, zarządzania projektami i administracji w Wawel SA

„Spółka U Jędrusia jako znaczący producent sektora spożywczego oferujący produkty z udziałem surowców pochodzenia zwierzęcego przyjęła Politykę Dobrostanu Zwierząt należącą do odpowiedzialnych praktyk biznesowych. Firma nieustannie podejmuje działania w celu doskonalenia jakości produktów jednocześnie kładąc ogromny nacisk na minimalizację wpływu prowadzonej działalności na środowisko. Mamy świadomość, że zdrowa i bezpieczna żywność może pochodzić wyłącznie od zdrowych zwierząt, dlatego współpracujemy wyłącznie z dostawcami, którzy dbają o dobrostan i zapewniają właściwe warunki hodowli. W trosce o dobrostan kur niosek już w roku 2022 zrezygnowaliśmy z zakupu i wykorzystania do produkcji surowców pochodzących z jaj z chowu klatkowego. Wyższa jakość surowca zawsze przekłada się na lepszy smak i dobrą wartość odżywczą produktów. Proces eliminacji jaj klatkowych na korzyść surowca z chowu ściółkowego wynikał z przyjętej strategii spółki zgodnej z oczekiwaniami naszych Klientów i Partnerów Biznesowych. Zakładaliśmy ostatecznie finalizację procesu na przełomie lat 2024/2025. Pomimo początkowych trudności związanych z wyższym kosztem surowca ściółkowego, a także okresowo jego mniejszą dostępnością udało nam się wynegocjować z naszymi dostawcami odpowiednie ceny i warunki dostaw. Jako lider na rynku dań gotowych wiemy, że współpraca ze sprawdzonymi odpowiedzialnymi dostawcami jest jednym z filarów sukcesu”.
Katarzyna Krupińska, Wiceprezes Zarządu U Jędrusia Sp. z o.o.

Artykuł Rewolucja na rynku. Sieci handlowe mówią koniec jajom klatkowym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przez ponad sto lat uważano, że mózg należy do neuronów. Dziś naukowcy odkrywają, że kluczową rolę mogą odgrywać także inne komórki – astrocyty. Badacze z ośrodka Łukasiewicz – PORT przyglądają się ich funkcjom i znaczeniu w chorobach takich jak depresja czy choroba Alzheimera

Astrocyty opisano już w XIX wieku i przez dekady uznawano za „klej nerwowy” – bierne wypełnienie między neuronami. Dopiero pod koniec XX wieku odkryto, że komórki te komunikują się z neuronami i aktywnie uczestniczą w pracy mózgu. Pojedynczy astrocyt może otaczać nawet milion synaps, zbierając sygnały z tysięcy neuronów.

Przełom w badaniach nad mózgiem

Lata 2025–2026 przyniosły serię odkryć, które zmieniają sposób myślenia o funkcjonowaniu mózgu. Badania wskazują, że astrocyty mogą uczestniczyć w procesach pamięci i komunikacji między neuronami.

Naukowcy wykazali m.in. że niewielka grupa astrocytów aktywuje się równolegle z neuronami podczas uczenia się, co sugeruje, że komórki te mogą tworzyć własne ślady pamięciowe. Odgrywają także ważną rolę w ciele migdałowatym – strukturze mózgu związanej z pamięcią strachu.

Nowe badania zmieniły również rozumienie działania norepinefryny – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za czujność i koncentrację. Okazało się, że sygnał ten trafia najpierw do astrocytów, które dopiero później przekazują go neuronom.

Astrocyty a choroby psychiczne

Rosnące znaczenie astrocytów widać szczególnie w badaniach nad chorobami psychicznymi. Zespół dr. Michała Ślęzaka z Łukasiewicz – PORT wykazał, że zaburzenia funkcjonowania tych komórek mogą odgrywać ważną rolę w rozwoju depresji.

Astrocyty są głównym odbiorcą hormonów stresu w mózgu. Dr Michał Ślęzak wyjaśnia: – Przewlekły stres zaburza komunikację między neuronami i komórkami glejowymi, a zrozumienie tych procesów jest kluczowe dla opracowania skuteczniejszych terapii depresji.

Astrocyty a choroby neurodegeneracyjne

Jednym z kluczowych procesów komórkowych jest tzw. kontrola jakości białek – system wykrywający i usuwający nieprawidłowo zbudowane cząsteczki. Gdy przestaje działać prawidłowo, wadliwe białka zaczynają się gromadzić i tworzyć toksyczne osady charakterystyczne m.in. dla choroby Alzheimera.

Badania prowadzone przez dr Agnieszkę Krzyżosiak wskazują, że zaburzenia tych procesów w astrocytach mogą być jednym z ważnych momentów w rozwoju chorób neurodegeneracyjnych. Naukowcy wykorzystują m.in. technologię przeprogramowywania komórek pobranych ze skóry pacjentów w komórki nerwowe, co pozwala tworzyć laboratoryjne modele mózgu zachowujące biologiczny wiek pacjenta i badać mechanizmy chorób w warunkach zbliżonych do tych w ludzkim organizmie.

Astrocyty w Centrum P4Health

Po uruchomieniu neuronaukowej Międzynarodowej Agendy Badawczej (MAB) Centrum P4Health, jednostka w strukturze Łukasiewicz PORT, stało się jednym z nielicznych na świecie, które umieściło astrocyty wśród głównych tematów swojego programu badawczego. Projekt realizowany jest dzięki grantowi Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w wysokości 8 mln euro. Na jego czele stoi prof. Bastian Hengerer.

W ramach programu P4Health badacze analizują rolę astrocytów na wielu poziomach – od ekspresji genów w pojedynczych komórkach, przez działanie obwodów neuronalnych, aż po przedkliniczne testowanie nowych strategii terapeutycznych. Tak szerokie podejście pozwala łączyć badania podstawowe z poszukiwaniem potencjalnych zastosowań klinicznych.

Naukowcy podkreślają jednak, że są to wciąż kierunki badań, a nie gotowe terapie. Kolejnym etapem będzie sprawdzenie, czy przywrócenie prawidłowego funkcjonowania astrocytów może przełożyć się na nowe metody leczenia chorób mózgu.

Artykuł Komórki, które przez sto lat ignorowano – nowe badania nad mózgiem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Odpowiednie techniki wyobrażeniowe pozwalają obniżyć lęk przed porażką, którego źródłem są trudne wspomnienia z dzieciństwa – wynika z badań naukowców z Uniwersytetu SWPS i Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. Wnioski zostały opisane w artykule, który ukazał się w prestiżowym czasopiśmie „Frontiers in Psychology”

Przykre doświadczenia z dzieciństwa, związane z krytyką, zaniedbaniem czy surowym traktowaniem przez rodziców, mogą rzutować na samopoczucie i jakość życia w wieku dorosłym. W kształtowaniu późniejszych wzorców zachowań dużą rolę może odgrywać m.in. sposób, w jaki opiekunowie reagują na niepowodzenia dziecka. Konsekwencją tego może być właśnie lęk przed porażką, oparty na przekonaniu, że popełnianie błędów czyni nas mniej wartościowymi.

Zespół badawczy złożony z naukowców z poznańskiego Laboratorium Neuronauki Emocji Instytutu Psychologii Uniwersytetu SWPS oraz Pracowni Obrazowania Mózgu Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN w Warszawie sprawdził, czy w procesie psychoterapii, poprzez techniki oparte na wyobrażeniach, można skutecznie i w sposób trwały zniwelować wpływ tych negatywnych zapisów pamięciowych na codzienne funkcjonowanie.

Czy praca ze wspomnieniami daje możliwość trwałej zmiany?

W randomizowanych kontrolowanych badaniach klinicznych wzięło udział 180 młodych dorosłych (w wieku 18–35 lat) doświadczających lęku przed porażką. Przez dwa tygodnie uczestnicy odbyli cztery sesje terapeutyczne, podczas których pracowali z bolesnymi wspomnieniami z dzieciństwa związanymi z krytyką.

Część uczestników poddana była ekspozycji wyobrażeniowej (IE), podczas której mieli po prostu przywoływać sytuacje wywołujące lęk lub niepokój (aktywna grupa kontrolna). U drugiej grupy zastosowano technikę reskrypcji wyobrażeniowej (ImRs), która zmienia narrację wspomnień. Metoda ta polega na powrocie pamięcią do trudnej sytuacji, a następnie wyobrażeniu sobie, że pojawia się tam „obrońca” (np. terapeuta), który stawia czoła krytykowi i wspiera dziecko. W trzeciej grupie natomiast posłużono się tą samą techniką terapeutyczną, ale z procedurą 10-minutowego opóźnienia (ImRs-DSR), która miała zaburzyć ślad pamięciowy krytycznego wspomnienia, wzmacniając siłę interwencji.

Uczestnicy badania wypełniali kwestionariusze i brali udział w wywiadach. Mierzono im także parametry fizjologiczne. Obserwacje kontrolne przeprowadzono po trzech i sześciu miesiącach.

Przeprogramowywanie wspomnień – to rzeczywiście działa

Okazało się, że wszystkie zastosowane techniki wyobrażeniowe doprowadziły do znaczącego i trwałego obniżenia lęku przed porażką oraz redukcji negatywnych emocji, takich jak smutek czy poczucie winy. Zmniejszyła się też reaktywność fizjologiczna na związane z krytyką wspomnienia, co oznacza, że uczestnicy przestali reagować silnym stresem, kiedy przywoływali w pamięci nieprzyjemne sytuacje. Poprawa utrzymała się podczas kontroli po trzech i sześciu miesiącach od zakończenia sesji, co dowodzi, że zmiana w psychice jest stabilna.

– Badania pokazują, że możliwe jest zmniejszenie nasilenia nieprzyjemnych emocji i pobudzenia związanego ze wspomnieniami krytyki z dzieciństwa. Odpowiednio dobrane techniki mogą wpływać na to, jak te wspomnienia są przeżywane, czyniąc je mniej obciążającymi – mówi Julia Bączek, psycholożka z Laboratorium Neuronauki Emocji Instytutu Psychologii USWPS, autorka badania.

Technika reskrypcji wyobrażeniowej była najskuteczniejsza wtedy, gdy wywoływała u badanych zaskoczenie. Zadziałał tutaj „błąd przewidywania”, czyli pojawienie się różnicy między oczekiwaniami a rzeczywistymi zdarzeniami, których się doświadcza. Sprzyja to aktualizacji starych, bolesnych schematów.

– Wykazaliśmy, że istotnym elementem terapii wyobrażeniowej jest stworzenie rozbieżności między tym, czego pacjent się spodziewa, a tym, co faktycznie dzieje się w nowym obrazie wspomnień. To właśnie to zaskoczenie otwiera drogę do trwałej zmiany terapeutycznej – wskazuje Stanisław Karkosz, kognitywista z Laboratorium Neuronauki Emocji Instytutu Psychologii USWPS, autor badania.

Doświadczenia z przeszłości nie muszą nami rządzić

Badacze dowodzą, że dzięki odpowiedniemu posługiwaniu się technikami wyobrażeniowymi, w którym „dopisujemy” nowe, bezpieczne zakończenie do dawnych historii, możemy realnie zmienić naszą reakcję na dzisiejsze wyzwania.

Wyniki sugerują, że sposób przeżywania trudnych wspomnień – w tym tych związanych z porażką – może się zmieniać. Oznacza to, że doświadczenia z przeszłości nie muszą być emocjonalnie przetwarzane w stały, niezmienny sposób – podkreśla Julia Bączek.

Źródło: badanie „Imagine yourself as a little girl… – efficacy and psychophysiology of imagery techniques targeting adverse autobiographical childhood experiences – multi-arm randomised controlled trial”

Artykuł Praca ze wspomnieniami łagodzi lęk przed porażką pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kilka sekund wystarczyło, aby spokojne popołudnie zamieniło się w dramatyczną walkę o życie. Piętnastoletni Kostek, który w kinie z kolegami świętował urodziny, po łyku napoju dostał wstrząsu anafilaktycznego. Decydujące okazały się szybka reakcja przyjaciela i pomoc farmaceuty z pobliskiej apteki, który podał chłopcu adrenalinę. O tym, jak wyglądały te dramatyczne minuty, Ewie Podsiadły-Natorskiej opowiada Anita Danisiewicz-Kawecka, mama chłopca

W jakich okolicznościach doszło do wstrząsu anafilaktycznego u pani syna?

W dniu, w którym miało miejsce to dramatyczne wydarzenie, Kostek obchodził swoje 15. urodziny. Razem ze swoją siostrą bliźniaczką przyszli na świat 14 lutego. Z tej okazji Kostek zaprosił kilku najbliższych kolegów do Cinema City w Jankach na seans filmowy, później planowali wspólnie pójść na pizzę. Przed kinem chłopcy weszli jeszcze do sklepu, żeby kupić przekąski. Jeden z kolegów wybrał napój energetyczny o smaku limonki. Kostek sprawdził, czy mogą go kupić – okazało się, że tak, bo nie zawiera tauryny, a poziom kofeiny wynosi poniżej 150 mg/l, więc formalnie nie jest traktowany jak napój energetyczny i może być sprzedawany osobom niepełnoletnim.

Usiedli w kinie w jednym rzędzie, film się rozpoczął. Wtedy właśnie Kostek wziął łyk tego napoju. Po ok. 20 sekundach zaczęło robić mu się duszno. Poszedł do toalety, żeby sprawdzić, co się dzieje. Pojawiła się pokrzywka. W tym momencie zadzwonił do taty, żeby po niego przyjechał. Koledzy zaniepokojeni jego długą nieobecnością zaczęli go szukać. Najpierw poszedł jeden z nich – nie znalazł go i wrócił na salę. Poprosił drugiego kolegę, żeby spróbował jeszcze raz. I to właśnie Włodkowi przypadła bardzo trudna rola – zdał ją na piątkę.

Znalazł mojego syna już przed kinem. Kostek dzwonił właśnie do taty, mówiąc, że bardzo źle się czuje. W tym samym czasie wróciłam do domu. Po kilku minutach mąż odebrał telefon – słyszę głos syna i od razu wiem, że jest bardzo źle. Mąż mówi, że już jedzie. Gdy kończy rozmowę, mówię: „Oddzwoń i powiedz, że tam jest apteka. Niech idą po pomoc, a my już jedziemy”.

Włodek włączył nawigację, bo nie wiedział, gdzie jest najbliższa apteka. Nie udało im się znaleźć ochroniarza. Tylko jeden dorosły mężczyzna zapytał, czy potrzebują pomocy. Kostek odpowiedział, że nie – że właśnie idą do apteki, bo dostał reakcji alergicznej. Zostali z tym sami. A z sekundy na sekundę było coraz gorzej. Włodek opowiadał, że stanowili niecodzienny widok – dwóch nastolatków biegnących przez centrum handlowe. Jeden w T-shircie, spuchnięty, czerwony na całym ciele, krzyczący z bólu i pytający, gdzie jest apteka.

Nikt nie pomógł, nikt się nie zainteresował. Na szczęście udało im się dotrzeć do apteki. Za to do końca życia będę wdzięczna losowi.

Jak przebiegała akcja ratunkowa?

Z relacji Włodka wiem, że kiedy wbiegli do apteki, sytuacja była już bardzo poważna. Udało mu się tylko powiedzieć, że Kostek dostał reakcji alergicznej na coś, co zjadł. Nie wiedział jeszcze, że chodziło o łyk napoju. Personel apteki zareagował natychmiast. Syn został zaprowadzony na zaplecze, a „dowództwo” przejął farmaceuta, który podał mu adrenalinę i wezwał karetkę. Farmaceuta wiedział, że to wstrząs anafilaktyczny i że życie mojego syna jest zagrożone. To on uratował Kostkowi życie.

W tym czasie Włodek poszedł po rzeczy Kostka, napisał do mnie SMS-a, że syn jest pod opieką, a potem, że przyjechała karetka. Z mężem dotarliśmy do apteki pięć minut po przyjeździe ratowników.

Chcę też podkreślić coś bardzo ważnego: zaopiekowano się również Włodkiem. Gdy wrócił z rzeczami syna, zaproponowano mu, żeby poszedł na zaplecze do Kostka, żeby ten nie był sam. Zapytano, czy chce się napić wody. Pomyślano także o nim. Człowieczeństwo i empatia – to pierwsze słowa, które przychodzą mi do głowy, gdy wspominam wszystkich ludzi pracujących tamtego dnia w tej aptece.

Na co pani syn jest uczulony? Co okazało się wyzwalaczem reakcji alergicznej?

Na razie tego nie wiemy. Pod koniec marca Kostka czeka całodzienny pobyt na oddziale alergologicznym w szpitalu dziecięcym przy ul. Żwirki i Wigury w Warszawie. Będzie miał serię badań, które – mam nadzieję – pomogą ustalić, co było przyczyną tej reakcji.

To wszystko stało się tak nagle. Co pani wtedy przeżyła?

Tego nie da się zapomnieć. Nawet kiedy o tym piszę, mam ściśnięty żołądek i łzy w oczach.

Proszę sobie wyobrazić: szaleńczy bieg przez zatłoczone centrum handlowe. Wpadam do apteki, biegnę na zaplecze i widzę swoje dziecko siedzące na krześle. Całe w drgawkach i czerwone z bólu, jakby wyszło z kadzi z farbą, spuchnięte w nienaturalny sposób, cierpiące. Pamiętam, że zdążyłam jeszcze podziękować farmaceucie za udzielenie pomocy. Syn miał już założoną kroplówkę. Ratownicy tłumaczyli, co zostało podane – był to steryd i przeciwhistaminowa klemastyna, wykonali mu też EKG. Po chwili ruszyliśmy karetką do szpitala. Na sygnale.

Dopiero w połowie drogi stan syna poprawił się na tyle, że nie trzeba było podawać drugiej dawki adrenaliny. Ratownik powiedział mi wtedy, że była taka możliwość. To uświadomiło mi, jak niewiele brakowało, aby to były ostatnie urodziny Kostka.

Muszę też dodać jedno smutne spostrzeżenie: większość polskich kierowców wciąż nie wie, jak tworzyć korytarz życia. Ale to już temat na osobną rozmowę.

Jaką formę adrenaliny dostał pani syn? Czy trudno było ją podać?

Kostkowi podano 300 mikrogramów adrenaliny przy pomocy autowstrzykiwacza. To lek bardzo prosty w użyciu. To niezwykle ważne, bo zwykle stosuje się go w sytuacjach ogromnego stresu i presji czasu.

Jeśli chodzi o pomoc, jaką otrzymał mój syn, mogę powiedzieć tylko jedno: nie ma słów, które wyraziłyby moją wdzięczność wobec pracowników apteki Dr. Max, a szczególnie farmaceuty, który ratował życie mojego dziecka. Nie dopuszczam nawet do siebie myśli, że ta historia mogła mieć inne zakończenie.

Czy to doświadczenie zostawiło w Kostku jakiś ślad?

Poprosiłam Kostka, żeby sam się do tego odniósł. Powiedział: „Nie, nie mam żadnej traumy pourazowej, nie mam problemów ze snem. Nawet zapomniałem o tym zdarzeniu”. Z własnego doświadczenia wiem jednak, że nasz mózg potrafi chronić nas w niezwykły sposób – wypierać bardzo trudne doświadczenia i głęboko je ukrywać. Czasem taka „puszka Pandory” otwiera się dopiero po latach i wtedy potrzebna jest profesjonalna pomoc.

Jaką jedną zmianę systemową wprowadziłaby pani od jutra, żeby nasze dzieci były bezpieczniejsze?

Uważam, że w szkołach powinny odbywać się zajęcia uczące reagowania w takich sytuacjach. Nie tylko w formie tradycyjnej lekcji. Powinny przychodzić osoby, które przeżyły dzięki czyjejś pomocy, powinny być pokazywane realne przykłady i zdjęcia pokazujące, jak wygląda osoba we wstrząsie anafilaktycznym. Może wtedy więcej ludzi wiedziałoby, że ktoś właśnie walczy o życie. Powinna też być dostępna adrenalina – lek ratujący życie, i personel szkoły wiedzący, kiedy i jak ją podać w razie potrzeby. A gdybym mogła naprawdę pomarzyć – wynalazłabym szczepionkę przeciwko znieczulicy, obojętności i braku empatii. I uczyniłabym ją szczepieniem obowiązkowym.

Artykuł powstał we współpracy z ALK-Abelló

Artykuł Wstrząs anafilaktyczny u nastolatka. „20 sekund po łyku napoju mój syn zaczął się dusić” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Agencja Badań Medycznych będzie miała nową prezes. Funkcję tę obejmie dr hab. Anna Kowalczuk – ekspertka od lat związana z publicznymi instytucjami systemu ochrony zdrowia, obszarem badań i regulacji leków. Wcześniej była wiceprezesem Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Anna Kowalczuk to absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz studiów podyplomowych z zakresu zarządzania na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie ukończyła również program Executive Master of Business Administration (EMBA).

Stażystka naukowa w amerykańskim Narodowym Centrum Badań Produktów Naturalnych oraz na University of Mississippi w okresie 2011–2012. Dyrektor Narodowego Instytutu Leków w latach 2017–2022.

Autorka artykułów naukowych w branżowych czasopismach krajowych i zagranicznych oraz programów studiów podyplomowych. Panelistka debat konferencji naukowych. Wykładowczyni. Członkini zespołów doradczych i rad naukowych.

Od września 2024 roku pełniła funkcję zastępcy prezesa AOTMiT.

Do konkursu na prezesa Agencji Badań Medycznych przystąpiło osiem osób. Anna Kowalczuk zastąpi na tym stanowisku prof. Wojciecha Fendlera, który na początku tego roku złożył rezygnację.    

Agencja Badań Medycznych jest instytucją odpowiedzialną za wspieranie badań klinicznych oraz finansowanie projektów naukowych mających na celu rozwój nowoczesnych terapii i poprawę jakości leczenia pacjentów. W ostatnich latach ABM stała się jednym z najważniejszych ośrodków wspierających innowacje medyczne w Polsce oraz współpracę pomiędzy środowiskiem naukowym a praktyką kliniczną.

Objęcie funkcji prezesa przez Annę Kowalczuk oznacza rozpoczęcie kolejnego etapu w rozwoju agencji oraz dalsze wzmacnianie roli badań klinicznych i projektów innowacyjnych w polskim systemie ochrony zdrowia.

Redakcja „Świata Lekarza” składa Annie Kowalczuk serdeczne gratulacje z okazji objęcia funkcji prezesa Agencji Badań Medycznych i życzy powodzenia w realizacji zadań na rzecz rozwoju polskiej nauki medycznej oraz poprawy dostępności innowacyjnych terapii dla pacjentów.

Artykuł Anna Kowalczuk nową prezes Agencji Badań Medycznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cyfrowe bliźniaki mogą się stać jednym z kluczowych narzędzi przyszłej medycyny. Pozwolą nie tylko monitorować zdrowie w czasie rzeczywistym, lecz także będą mogły przewidywać ryzyko chorób czy reakcję na terapię. W Polsce trwają prace nad projektem Second Brain, który ma pełnić rolę cyfrowego bliźniaka pacjenta i docelowo zostać certyfikowanym wyrobem medycznym

– Przyszłością medycyny nie są tylko super-AI, supernarzędzia, supertechnologia, która nam pozwoli lepiej zbadać i zrozumieć człowieka, ale też cyfrowe bliźniaki. Akurat teraz pracujemy razem z Healthcare Poland i Polską Federacją Szpitali nad stworzeniem Second Brain. To będzie twój cyfrowy bliźniak medyczny, który chcemy, żeby w przyszłości był wyrobem medycznym. Będzie on czytał twój stan emocjonalny, będzie w stanie przewidzieć np. wypalenie, nawet próbę samobójczą, depresję. To przewidywanie będzie możliwe dzięki zebraniu informacji z urządzeń wearable dotyczących twojego stanu fizycznego, ale także psychicznego, tego, co się z tobą zadzieje, na jakie choroby z większym prawdopodobieństwem możesz zachorować – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Edi Pyrek, współzałożyciel Global Artificial Intelligence Alliance (GAIA).

Cyfrowy bliźniak jest zaawansowanym modelem komputerowym, odzwierciedlającym w przestrzeni informatycznej fizyczny obiekt lub system. W medycynie oznacza to cyfrową „replikę” pacjenta, na której można przeprowadzać różnego rodzaju symulacje, monitorowanie i analizę aspektów zdrowia w czasie rzeczywistym. Technologia cyfrowych bliźniaków jest kluczowym komponentem Przemysłu 4.0 i już teraz sprawdza się m.in. w zarządzaniu liniami produkcyjnymi w fabrykach czy przewidywaniu blackoutów energetycznych. W medycynie może pozwalać wcześnie przewidywać ewentualne problemy zdrowotne pacjenta, którego organizm je odzwierciedla, ale też na przykład modelować to, jak ta osoba zareaguje na planowaną do wdrożenia terapię.

– Peter Diamandis, twórca XPRIZE i jeden z najbardziej wpływowych ludzi w Dolinie Krzemowej, przewiduje, że do 2028–2030 roku wszyscy ludzie na świecie będą mieli swojego cyfrowego bliźniaka. My w Polsce prawdopodobnie jesteśmy jednymi z pierwszych, którzy o tym myślą – podkreśla Edi Pyrek.

O tym, że taka wizja nie jest odległa, mogą też świadczyć prognozy rynkowe. Według Mordor Intelligence światowy rynek cyfrowych bliźniaków w medycynie bieżący rok zamknie z przychodami sięgającymi 2,81 mld dol. Do końca dekady obroty wzrosną ponad czterokrotnie – do 11,37 mld dol. Oznacza to wzrost o 1/3 rocznie.

Ten kierunek rozwoju medycyny ma też swoje odzwierciedlenie we wdrożeniach. Na łamach czasopisma „npj Digital Medicine” zostały opublikowane na początku października wyniki badań przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu w Melbourne na modelu sztucznej inteligencji DT-GPT, który testowo analizował w różnej skali czasowej (godzin, tygodni lub miesięcy) dane medyczne pacjentów z chorobą Alzheimera lub niedrobnokomórkowym rakiem płuc, a także pacjentów przyjmowanych na oddziały intensywnej terapii.

Model stworzył cyfrowe bliźniaki pacjentów i prognozował, jak ich stan zdrowia prawdopodobnie zmieni się z czasem trwania leczenia, pomagając tym samym w przewidywaniu przebiegu ich choroby. W przypadku pacjentów z oddziałów intensywnej terapii powstały cyfrowe bliźniaki ponad 35 tys. osób. Model dokładnie przewidział u nich zmiany poziomu magnezu czy saturacji w ciągu kolejnych 24 godzin. Dokładność cyfrowych bliźniaków w krótkoterminowej predykcji była wyższa niż 14 innych modeli uczenia maszynowego. Badacze ocenili, że DT-GPT wykazał też dość wysoką skuteczność predykcji w odniesieniu do kilku istotnych parametrów laboratoryjnych: wykrycia łagodnej anemii i podwyższonej aktywności LDH (dehydrogenazy mleczanowej) oraz markera progresji niedrobnokomórkowego raka płuca.

Second Brain – jak wyjaśniają przedstawiciele GAIA – ma być inteligentną aplikacją zaprojektowaną do łączenia pacjentów, lekarzy i administratorów szpitali w jeden spójny ekosystem opieki zdrowotnej. Testowane w Polsce rozwiązanie początkowo przeznaczone będzie dla pacjenta. Zapewni mu cyfrowe wsparcie w chwilach niepewności, przełoży zalecenia kliniczne na praktyczne kroki, wyśle przypomnienia o lekach i wizytach, będzie monitorować samopoczucie oraz umożliwi bezpieczne telekonsultacje i wymianę informacji z lekarzami.

Docelowo cyfrowe bliźniaki mają jednak znaleźć zastosowanie kliniczne – będą mogły centralizować informacje o pacjentach, automatycznie przygotują wersje robocze dokumentacji klinicznej i zasygnalizują przypadki wymagające pilnej interwencji, zapewniając jednocześnie profesjonalną i terminową komunikację z pacjentami.

– Chcemy, żeby to był produkt, dzięki któremu lekarze mogą lepiej i szybciej diagnozować. Zaoszczędzą czas, ponieważ nie będą widzieli tylko tego pacjenta w danym momencie, ale też będą mieli informacje na temat tego, co się z nim działo od ostatniej wizyty, jak spał, co jadł, jak to na niego wpłynęło. Dzięki temu będą potrafili nie tylko szybciej nas diagnozować i nam pomagać, ale także nauczą nas postrzegać jedną prostą rzecz – że nasze ciało, nasz umysł i nasza psyche to nie jest coś oddzielnego, że należy patrzeć na człowieka jako na jeden wspólny organizm, a nie jako na wybrane elementy – wyjaśnia Edi Pyrek.

Zaprezentowany podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu Second Brain pokazuje, że można wzmocnić pozycję pacjentów i odciążyć personel kliniczny, jednocześnie respektując operacyjne i regulacyjne realia szpitali. To istotne zwłaszcza z uwagi na to, że dane, na których ma operować technologia, dotyczą zdrowia pacjentów, więc należą do kategorii wrażliwych.

– Healthcare Poland to organizacja, która ma 14 piaskownic regulacyjnych dotyczących AI, dotyczących również wyrobów medycznych. Są naszymi partnerami i dzięki temu jesteśmy w stanie stworzyć produkt, który od samego początku, od momentu kiedy jest stworzony, będzie produktem zgodnym z prawem, a także z tym, czego potrzebują lekarze i pacjenci – zapowiada współzałożyciel GAIA.

Artykuł Cyfrowe bliźniaki wkraczają do medycyny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Paweł Kruś, wydawca „Świata Lekarza” i przewodniczący Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS, otrzymał nagrodę AMBASADOR PROFILAKTYKI ZDROWOTNEJ INSTYTUTU BIZNESU podczas XXXIII Welconomy Forum in Toruń, jednego z najważniejszych kongresów społeczno-gospodarczych w Polsce

Instytut Biznesu, działający od 15 lat jako niezależny think tank tworzony przez przedsiębiorców i dla przedsiębiorców, od 2017 roku przyznaje nagrody AMBASADOR. Wyróżnienia te mają zwracać uwagę na osoby i instytucje realnie wpływające na rozwój rynku, innowacji, edukacji oraz odpowiedzialnej przedsiębiorczości. W obszarze zdrowia kapituła w tym roku postanowiła docenić konsekwentne, wieloletnie działania na rzecz profilaktyki.

„Lepiej zapobiegać niż leczyć” – ta zasada, wywodząca się z myśli Hipokratesa, stała się osią aktywności Pawła Krusia, który z ochroną zdrowia związany jest od 1995 roku. Jak podkreślono w uzasadnieniu nominacji, jego największym życiowym osiągnięciem było zrealizowanie pięciu pionierskich, ogólnospołecznych akcji profilaktycznych w latach 2009–2016.

W ramach akcji „Uwaga Nerki!” doprowadzono do upowszechnienia w Polsce podstawowego wskaźnika diagnostyki nefrologicznej – GFR – z poziomu 38 proc. do 99,8 proc., a ponad 14 tys. osób zostało bezpłatnie przebadanych. Blisko tysiąc pacjentów zdiagnozowano pod kątem poważnego zagrożenia przewlekłą chorobą nerek i objęto opieką specjalistyczną. Akcja „Nie mam HCV!” była największym do 2015 roku badaniem przesiewowym w kierunku HCV w Polsce – przebadano 4 tys. osób, ratując życie 23 zakażonym pacjentom. Z kolei program „Cukrzyca. Wygrajmy Razem!” przyczynił się do popularyzacji oznaczania hemoglobiny glikowanej HbA1c jako podstawowego narzędzia badań przesiewowych, zastępującego pomiar glukozy. W Polsce i w Ukrainie przebadano łącznie 4 tys. osób, a u kilkuset z nich rozpoznano wcześniej nieuświadomioną cukrzycę „Sprawdź cholesterol u dziecka!” było pierwszym w Europie masowym badaniem przesiewowym w tej dziedzinie po publikacji amerykańskich wytycznych FDA. W jego następstwie powstała w Ukrainie praca naukowa dotycząca związku podwyższonego cholesterolu u dzieci z cukrzycą u ich rodziców, natomiast akcja „Kostka-Ramię. Stop udarom i amputacjom!” objęła 2 tys. – do dziś pozostaje największym w Polsce badaniem z wykorzystaniem tej metody pozwalającej w ciągu kilku minut ocenić ryzyko powstawania zatorów.

Łącznie, dzięki zaangażowaniu Pawła Krusia w profilaktykę zdrowotną, udało się przebadać ok. 25 tysięcy osób w Polsce i ponad 2 tys. w Ukrainie. W uzasadnieniu podkreślono, że w naszym kraju nikt nie zrobił tego niezależnie na taką skalę i bez korzystania z budżetów państwowych ani komercyjnych.

Paweł Kruś od ponad dwóch dekad integruje środowiska tworzące system ochrony zdrowia – lekarzy, pielęgniarki, diagnostów laboratoryjnych, ratowników medycznych, przedstawicieli firm farmaceutycznych oraz dziennikarzy medycznych. Symbolem tej współpracy pozostaje Nagroda Zaufania Złoty OTIS, której 80-osobowa Kapituła reprezentuje większość środowisk medycznych.

W uzasadnieniu nominacji przypomniano również inicjatywy wydawnicze – stworzenie i wydawanie kilkunastu tytułów prasowych oraz portali branżowych, a także powołanie dwóch nagród środowiskowych: Nagrody Zaufania Złoty OTIS oraz Nagrody Profesorów Farmacji.

Paweł Kruś był nagrodzony m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi, Nagrodą im. Dr. Władysława Biegańskiego, wyróżnieniem Nagrody Św. Kamila, odznaką „Zasłużonemu – Polskie Towarzystwo Lekarskie” oraz dziennikarskimi medalami ukraińskimi. Został nominowany do wyróżnienia Ambasador Zdrowia, choć jak sam przyznaje, trafniejszy byłby tytuł Honorowego Konsula Zdrowia.

Nagroda AMBASADOR PROFILAKTYKI ZDROWOTNEJ to nie tylko uhonorowanie konkretnych projektów, lecz także docenienie konsekwentnej wizji – budowania systemu, w którym profilaktyka jest realnym działaniem, a nie jedynie hasłem. To również wyraz uznania dla idei wyłączenia ochrony zdrowia z bieżącego dyskursu politycznego i nadania jej charakteru wspólnego, ponadpartyjnego dobra.

Nagrody wręczono podczas uroczystej gali 23 lutego.

Pozostali tegoroczni laureaci nagród AMBASADOR INSTYTUTU BIZNESU:
• AMBASADOR ZDROWIA – prof. Piotr Henryk Skarżyński
• AMBASADOR KULTURY – Wydawnictwo Fabryka Słów

Artykuł Ambasador profilaktyki. Paweł Kruś nagrodzony pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pierwsza w Polsce udana resekcja olbrzymiego raka wątroby metodą autotransplantacji – przełom w chirurgii onkologicznej i transplantologii

Zespół chirurgów z Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego przeprowadził pierwszą w Polsce udaną operację usunięcia olbrzymiego nowotworu wątroby z wykorzystaniem technik transplantacyjnych – autotransplantację wątroby z resekcją ex situ. Zabieg stanowi istotny krok w rozwoju leczenia chorych z zaawansowanymi guzami wątroby, które dotąd uznawano za nieresekcyjne lub niekwalifikujące się do standardowej transplantacji.

Autorzy sukcesu

Operację przeprowadził prof. Michał Grąt, a asystowali mu: dr hab. Wacław Holowko, dr Paweł Rykowski oraz dr Piotr Cyran. Kluczowy etap resekcji ex situ – przeprowadzony „na bocznym stoliku” w warunkach kontrolowanej hipotermii – wykonał prof. Michał Grąt w asyście dra Konrada Kobrynia.

Zabieg trwał 11 godzin. Wątroba pozostawała poza organizmem chorej przez 4 godziny i 57 minut – w tym czasie zespół przeprowadził precyzyjne usunięcie guza, a następnie ponowne wszczepienie narządu (autotransplantację).

Pacjentka jest ponad tydzień po operacji w bardzo dobrej kondycji, bez powikłań, z prawidłowym przebiegiem rekonwalescencji.

– To operacja z pogranicza chirurgii onkologicznej i transplantacyjnej, wymagająca doświadczenia w kontroli naczyń, perfuzji i postępowaniu z narządem pozaustrojowo. Dzięki tej metodzie możemy zaoferować radykalne leczenie części chorych, którzy nie mogą być zakwalifikowani do przeszczepienia wątroby od zmarłego dawcy, a klasyczna resekcja jest niemożliwa – podkreśla prof. Michał Grąt, prorektor WUM ds. rozwoju, promocji i umiędzynarodowienia, kierownik Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby.

Dlaczego to przełom?

Autotransplantacja wątroby z resekcją ex situ to jedna z najbardziej zaawansowanych technik w tzw. ekstremalnej chirurgii wątroby. W uproszczeniu polega na czasowym wyjęciu wątroby, wykonaniu precyzyjnej resekcji guza w warunkach „bezkrwawego pola” i kontrolowanej hipotermii, a następnie ponownym wszczepieniu narządu temu samemu pacjentowi. Pozwala to na radykalne leczenie guzów o złożonym anatomicznie umiejscowieniu, często z zajęciem lub bliskim sąsiedztwem kluczowych struktur naczyniowych, które w standardowych warunkach operacyjnych są trudne lub niemożliwe do bezpiecznego usunięcia.

Międzynarodowe doniesienia wskazują, że w starannie dobranych przypadkach techniki ex situ mogą zapewniać akceptowalne ryzyko okołooperacyjne i realną szansę na dłuższe przeżycie – zwłaszcza w nowotworach pierwotnych wątroby – przy zachowaniu celu onkologicznego, jakim jest resekcja radykalna (R0). Jednocześnie środowisko ekspertów podkreśla wagę ścisłej kwalifikacji oraz koncentracji takich procedur w ośrodkach o najwyższym doświadczeniu w chirurgii wątroby i transplantologii.

Fakty w skrócie

• Data zabiegu: 10 lutego 2026 r.
• Ośrodek: Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM
• Metoda: autotransplantacja wątroby z resekcją ex situ (wątroba czasowo poza organizmem, resekcja na „back table”, następnie reimplantacja)
• Czas operacji: 11 godzin
• Czas pozaustrojowy wątroby: 4 godz. 57 min
• Zespół: operator prof. Michał Grąt; asysta: dr hab. Wacław Holowko, dr Paweł Rykowski, dr Piotr Cyran; etap ex situ na stoliku: prof. Grąt + dr Konrad Kobryń
• Anestezjolog: dr Marta Dec
• Pielęgniarki operacyjne: Anna Wąsik, Beata Zdanowska, Karolina Kulesza, Aleksandra Grommunt
• Stan pacjentki: tydzień po operacji w świetnej formie, bez powikłań

O Klinice

Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego prowadzi wysokospecjalistyczne leczenie w zakresie chirurgii wątroby, chirurgii onkologicznej oraz transplantologii klinicznej, rozwijając nowoczesne techniki operacyjne stosowane w wiodących ośrodkach na świecie. Jest to jeden z największych ośrodków chirurgii i transplantacji wątroby na świecie.

Artykuł To już nie science fiction. Wątroba pacjentki naprawiona poza ciałem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Akademia Leona Koźmińskiego oraz Novo Nordisk Pharma Poland podpisały porozumienie o współpracy, którego efektem jest uruchomienie międzynarodowej edycji studiów podyplomowych „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online”. Program realizowany pod patronatem merytorycznym Novo Nordisk ma na celu kształcenie przyszłych profesjonalistów i liderów sektora badań klinicznych, czyli jednego z najbardziej perspektywicznych i innowacyjnych obszarów life science na świecie

Współpraca Akademii Leona Koźmińskiego z Novo Nordisk oraz uruchomienie międzynarodowej edycji studiów „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” wpisują się w szerszą strategię wzmacniania potencjału sektora badań klinicznych w Polsce poprzez systemowe kształcenie specjalistów, transfer wiedzy od praktyków oraz promowanie najwyższych międzynarodowych standardów prowadzenia badań.

– Od ponad 15 lat rozwijamy kompetencje na styku zarządzania, prawa i innowacji w ochronie zdrowia. Partnerstwo z Novo Nordisk pozwala nam przełożyć te doświadczenia na program, który łączy wiedzę akademicką z praktyką operacyjną i standardami, przygotowując uczestników do realnych wyzwań rynku badań klinicznych – mówi prof. dr hab. Grzegorz Mazurek, Rektor Akademii Leona Koźmińskiego.

– W Novo Nordisk wierzymy, że odpowiedzialność za przyszłość ochrony zdrowia zaczyna się od inwestowania w ludzi i kompetencje. Badania kliniczne są fundamentem innowacji w medycynie, dlatego chcemy aktywnie wspierać rozwój kadr, które będą je realizować zgodnie z najwyższymi standardami naukowymi i etycznymi. Partnerstwo z Akademią Leona Koźmińskiego to dla nas naturalny krok w kierunku budowania silnego ekosystemu life science w Polsce, opartego na wiedzy, praktyce i wymianie naukowej – podkreśla Magdalena Paradzińska, Dyrektor Generalna, Novo Nordisk Pharma Poland.

Polska jako ważny ośrodek badań klinicznych w globalnym ekosystemie

W 2024 roku Polska odnotowała 2,68 proc. udziału w rynku komercyjnych badań klinicznych, co daje wysokie 9. miejsce na świecie. Polski rynek komercyjnych badań klinicznych jest obecnie wart ponad 2,2 miliarda dolarów, podczas gdy jeszcze w 2020 roku jego wartość szacowano na ok. 1,4 miliarda dolarów. Oznacza to znaczący wzrost w stosunkowo krótkim czasie oraz rosnącą rolę badań klinicznych jako jednego z filarów krajowych nakładów na badania i rozwój.

Polska odgrywa również kluczowa rolę w strategii badawczo-rozwojowej firmy Novo Nordisk. W Warszawie znajduje się Centrum Rozwoju Badań Klinicznych będące największą tego typu organizacją w strukturach firmy. W 2025 roku Centrum Rozwoju Badań Klinicznych zrealizowało 83 badania kliniczne z udziałem ponad 5200 pacjentów w 13 krajach. Badania kliniczne Novo Nordisk prowadzone są w ponad 1100 ośrodkach, z których część realizuje jednocześnie kilka projektów badawczych.

Novo Nordisk prowadzi badania kliniczne w szerokim spektrum obszarów terapeutycznych, obejmujących zarówno choroby o wysokiej częstości występowania, jak i schorzenia rzadkie. W Polsce realizowane są projekty badawcze m.in. w obszarach: cukrzycy, choroby otyłościowej – będącej jednym z najbardziej intensywnie rozwijanych kierunków badań, hemofilii, chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy i niewydolności serca czy niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH).

Wiedza oparta na praktyce – fundament nowego programu studiów

– Rynek badań klinicznych w Polsce wchodzi w fazę dojrzałości, w której o jego konkurencyjności coraz rzadziej decydują pojedyncze inwestycje, a coraz częściej jakość kapitału ludzkiego. Rosnąca złożoność regulacyjna oraz presja na efektywność operacyjną sprawiają, że potrzebujemy dobrze przygotowanych specjalistów już na etapie wejścia do sektora – osób, które w najbliższych latach będą realnie wpływać na sposób funkcjonowania rynku. O sile programu decyduje jego praktyczny charakter: zajęcia prowadzone są przez doświadczonych liderów branży badań klinicznych, przedstawicieli ośrodków badawczych oraz świata nauki – osoby, które nie tylko realizują badania dziś, ale także współtworzą ich przyszłość. Partnerstwo Novo Nordisk w tej inicjatywie postrzegam jako inwestycję w długofalową jakość i stabilność ekosystemu badań klinicznych — dodaje Paweł Orzeł, Senior Director, Head of Clinical Development Centre Poland w Novo Nordisk oraz wykładowca Akademii Leona Koźmińskiego.

Studia podyplomowe „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” zostały zaprojektowane jako odpowiedź na realne potrzeby rynku pracy. Program przygotowuje uczestników do pracy w badaniach klinicznych poprzez połączenie wiedzy regulacyjnej, praktycznych umiejętności operacyjnych oraz etycznego podejścia, zgodnego z międzynarodowymi standardami ICH-GCP.

Dla kogo jest program?

Studia „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” są skierowane do osób planujących lub rozwijających karierę w sektorze badań klinicznych, w szczególności do: absolwentów kierunków nauk przyrodniczych rozpoczynających karierę w badaniach klinicznych, pielęgniarek, farmaceutów oraz innych przedstawicieli zawodów medycznych i pokrewnych, młodszych lekarzy zainteresowanych pracą w badaniach klinicznych, juniorów zatrudnionych w firmach CRO oraz w przedsiębiorstwach farmaceutycznych, biotechnologicznych lub medtech, doktorantów, osób ze stopniem doktora lub stażystów podoktorskich, specjalistów ds. regulacyjnych oraz jakości (QA).

Artykuł Inwestycja w przyszłość badań klinicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nadciśnienie tętnicze dotyka ok. 11 mln dorosłych Polaków i pozostaje jedną z głównych przyczyn udarów mózgu, zawałów serca i przedwczesnych zgonów. Nie boli, nie daje sygnałów ostrzegawczych, a mimo to każdego dnia odbiera ludziom przyszłość – plany, sprawność, niezależność. Tegoroczna, XXII edycja kampanii Servier dla Serca realizowana pod hasłem „Misja Życia” koncentruje się na dwóch kluczowych obszarach: narastającej skali nadciśnienia tętniczego oraz niskiej adherencji terapeutycznej w leczeniu chorób układu krążenia, budując most pomiędzy medycyną a codziennością, pomiędzy celem terapeutycznym lekarza a celem życiowym pacjenta

Choroby układu sercowo-naczyniowego od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. W centrum tego problemu znajduje się nadciśnienie tętnicze – schorzenie powszechne, dobrze poznane i możliwe do skutecznego leczenia, a mimo to wciąż niedostatecznie kontrolowane.

Nadciśnienie – choroba, która nie krzyczy, ale odbiera przyszłość

Choroby układu sercowo-naczyniowego od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. W centrum tego problemu znajduje się nadciśnienie tętnicze – schorzenie powszechne, dobrze poznane i możliwe do skutecznego leczenia, a mimo to wciąż niedostatecznie kontrolowane.

– Nadciśnienie tętnicze jest dziś jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnej Polski – nie tylko dlatego, że dotyczy milionów osób, ale dlatego, że przez długi czas pozostaje niewidoczne. Pacjent często czuje się dobrze, funkcjonuje normalnie, realizuje swoje życie – aż nagle pojawia się udar, zawał, niewydolność serca. Wtedy wszystko, co było oczywiste, przestaje takie być” – podkreśla prof. dr hab. n. med. Anna Tomaszuk-Kazberuk z Kliniki Kardiologii, Lipidologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Jak zaznacza ekspertka, współczesna medycyna oferuje dziś bardzo precyzyjne i sprawdzone rozwiązania terapeutyczne.

– Wspólne wytyczne PTNT i PTK jasno określają cel terapeutyczny – poniżej 130/80 mmHg u większości pacjentów – oraz rekomendują stosowanie terapii skojarzonej już od momentu rozpoznania. To nie są cele abstrakcyjne – to realne wartości, które przekładają się na mniejsze ryzyko zawału, udaru, niewydolności serca i na dłuższe, bardziej aktywne życie – mówi prof. Anna Tomaszuk-Kazberuk.

– Skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego w dużej mierze zależy od tego, czy cel terapeutyczny zostanie powiązany z osobistymi planami i wartościami pacjenta. Gdy kontrola ciśnienia staje się częścią realizacji ważnych celów życiowych, regularne stosowanie zaleceń i pomiarów wpisuje się naturalnie w codzienność. Właśnie ta codzienna konsekwencja – zwana adherencją – pozwala na dłużej zachować zdrowie, sprawność i kontrolę nad własnym życiem – dodaje.

Wiemy, jak leczyć, a mimo to przegrywamy z systemem, nawykami i motywacją

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najlepiej poznanych chorób przewlekłych. A jednak w Polsce prawidłową kontrolę ciśnienia osiąga jedynie 23–33 proc. pacjentów. Problemem nie jest brak leków czy wiedzy, lecz bariery systemowe, psychologiczne i organizacyjne: niska świadomość społeczna, inercja terapeutyczna, słaba współpraca na linii pacjent-lekarz oraz dramatycznie niska adherencja.

W odpowiedzi na te wyzwania Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego zainicjowało ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”.

– Program powstał, ponieważ zobaczyliśmy ogromną przepaść pomiędzy tym, jakie mamy możliwości terapeutyczne jako środowisko medyczne, a tym, jakie są realne efekty leczenia w populacji – tłumaczy dr hab. n. med. Jacek Wolf z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. – Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego to dziś zadanie systemowe. To nie jest wyłącznie kwestia recepty. To edukacja pacjenta, systematyczna kontrola, konsekwentne stosowanie wytycznych, współpraca lekarzy POZ, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz aktywna rola pacjentów i organizacji pacjenckich.

Celem programu jest osiągnięcie do 2030 roku co najmniej 50 proc. odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym.

– To cel ambitny, ale realny. Jego realizacja przełoży się na mniejszą liczbę udarów, zawałów, hospitalizacji i niższe koszty społeczne. Ale przede wszystkim oznacza setki tysięcy ludzi, którzy zachowają zdrowie, sprawność i możliwość realizowania swojego życia – podkreśla dr hab. Jacek Wolf.

Misja Życia zaczyna się od znalezienia sensu: psychologiczny wymiar leczenia

Tegoroczne hasło kampanii – „Misja Życia” – odwołuje się do głębokiej prawdy psychologicznej: ludzie nie zmieniają zachowań pod wpływem statystyk, lecz pod wpływem znalezienia celu, sensu, odpowiedniej motywacji.

– Cele terapeutyczne i cele życiowe są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Motywacja, która ratuje życie, pojawia się wtedy, gdy pacjent zaczyna rozumieć, po co się leczy – mówi mgr Adrianna Sobol, psycholog i psychoterapeutka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

– Pacjent nie walczy z chorobą. Pacjent walczy o coś znacznie ważniejszego: o relacje, o obecność przy dorastaniu dzieci, o możliwość bycia kazb

dziadkiem, o swoje plany, pasje, podróże, o przyszłość. I dopiero wtedy, gdy cel terapeutyczny – np. odpowiedni poziom ciśnienia tętniczego – zostaje powiązany z celem życiowym, leczenie przestaje być obowiązkiem, a zaczyna być narzędziem realizacji marzeń – uzupełnia ekspertka.

Jak podkreśla, to właśnie sens i emocje są kluczem do trwałej zmiany zachowań. – Samodyscyplina, wsparcie społeczne, poczucie sprawczości – to elementy, które podtrzymują adherencję. Jeśli pacjent wie, co jest stawką – nie statystyka, lecz konkretna osoba, konkretna chwila, konkretna przyszłość – wtedy bierze lek nie dla lekarza, ale dla siebie i dla tych, których kocha.

XXII edycja Servier dla Serca: kampania, która buduje most między medycyną a życiem

Kampania Servier dla Serca realizowana jest nieprzerwanie od 2003 roku. Tegoroczna odsłona – wraz z towarzyszącym jej hasłem „Misja Życia” – wpisuje się w założenia ogólnopolskiego programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i wzmacnia jego przekaz poprzez silną, emocjonalną narrację.

– Hasło tegorocznej kampanii – Misja Życia – nie jest tylko symboliczną metaforą, ale opisem realnego doświadczenia tysięcy pacjentów. Każdy z nas ma swoją misję, swój cel: zobaczyć, jak dorasta dziecko, być obecnym na ślubie córki, nauczyć wnuka jeździć na rowerze, zrealizować odkładaną podróż, żyć długo i w dobrej jakości. I właśnie dlatego mówimy o dwóch celach: celu terapeutycznym, który widzi lekarz, i celu życiowym, który widzi tylko pacjent. Dopiero realizacja tego pierwszego otwiera drogę do drugiego. W tym duchu tegoroczna edycja kampanii Servier dla Serca wpisuje się w założenia programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” i wzmacnia jego przekaz w przestrzeni społecznej – podkreśla Ewa Ciepałowicz, kierownik ds. ESG i komunikacji wewnętrznej w Servier Polska, organizator kampanii Servier dla Serca.

– W naszej kampanii nie chcemy mówić do ludzi językiem instrukcji. Nie mówimy jedynie: mierz ciśnienie. Mówimy: zadbaj o serce, bo ktoś na Ciebie czeka. Bo masz jeszcze coś ważnego do przeżycia. Pokazujemy, że nadciśnienie tętnicze nie boli, ale potrafi po cichu odebrać przyszłość – a jednocześnie, że dzięki świadomym decyzjom zdrowotnym tę przyszłość można realnie chronić. Chcemy budować motywację opartą nie na strachu, lecz na sensie – na relacjach, marzeniach, planach. Bo to właśnie cele życiowe są najsilniejszym impulsem do tego, by pacjent regularnie brał leki, kontrolował ciśnienie i współpracował z lekarzem. To są cele, które naprawdę ratują życie.

Wśród kluczowych działań zaplanowanych w ramach XXII edycji znajdują się m.in.:

• Wirtualna Mobilna Kardiologiczna Poradnia Servier umożliwiająca bezpłatne badania przesiewowe (pomiar glukozy i pełny lipidogram) oraz telekonsultacje kardiologiczne dla pacjentów z całej Polski.
• Spot edukacyjny pt. „Ślub”, który w symboliczny i emocjonalny sposób zwraca uwagę na znaczenie celów życiowych jako naturalnej konsekwencji realizacji celów terapeutycznych, pokazując, że kontrola ciśnienia tętniczego przekłada się na dłuższe i lepsze jakościowo życie.
• Współpraca z influencerami reprezentującymi świat nauki, sportu oraz kultury, którzy z wykorzystaniem nowoczesnych formatów internetowych będą popularyzować ideę dążenia do celów – zarówno zawodowych, jak i osobistych – podkreślając jednocześnie rolę profilaktyki i kontroli ciśnienia tętniczego.
• „Książka Celów Życiowych i Zdrowotnych”, czyli nowatorski materiał edukacyjny w formie osobistego automotywatora, który zachęca do wyznaczania celów i prowadzi użytkownika przez proces budowania trwałej motywacji do dbania o zdrowie, zawierając jednocześnie rzetelne treści medyczne dotyczące nadciśnienia tętniczego.
• Plakaty z tzw. kodami zdrowia eksponowane w przestrzeni miejskiej (m.in. na przystankach komunikacji miejskiej) zawierające krótkie, refleksyjne przekazy edukacyjne odnoszące się do realizacji celów życiowych i prawidłowej kontroli ciśnienia tętniczego oraz kody QR umożliwiające pobranie „Książki Celów Życiowych i Zdrowotnych”.
• Stała, angażująca komunikacja w mediach społecznościowych kampanii obejmująca nowoczesne formaty edukacyjne (grafiki, materiały wideo, storytelling), ukierunkowane na budowanie relacji z odbiorcami oraz wzmacnianie świadomości znaczenia profilaktyki i adherencji terapeutycznej.

XXII edycja kampanii Servier dla Serca realizowana jest pod patronatem merytorycznym Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego oraz Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Partnerami kampanii są: Fundacja My Pacjenci, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej oraz Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń „EcoSerce”.

Więcej tutaj.

Artykuł Nie boli, nie ostrzega, a zabiera lata życia. Nowa edycja kampanii Servier dla Serca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Choroba afektywna dwubiegunowa coraz rzadziej bywa opisywana jako prosta sinusoidalna zmiana nastroju między manią a depresją. O współczesnym rozumieniu ChAD jako choroby ogólnoustrojowej, znaczeniu fenotypowania cyfrowego, biomarkerów i personalizacji leczenia oraz o tym, dlaczego lit pozostaje medyczną polisą na życie dla wielu pacjentów, opowiada prof. dr hab. Jerzy Samochowiec, kierownik Katedry i Kliniki Psychiatrii USK1 PUM w Szczecinie

Jak zmieniło się w ostatnich latach postrzeganie choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD) w praktyce klinicznej?

Współczesna klinika odchodzi od postrzegania ChAD jako zero-jedynkowej oscylacji między manią a depresją. Najważniejsze zmiany to:
• Coraz rzadziej mówimy o sztywnych kategoriach (ChAD I i II), a częściej o spektrum zaburzeń dwubiegunowych: tak to też definiuje Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-11. Lekarze kładą większy nacisk na stany mieszane, które kiedyś uważano za rzadkość, a dziś uznaje się za istotny element obrazu klinicznego u wielu pacjentów.
• ChAD jako choroba ogólnoustrojowa: przestaliśmy patrzeć na ChAD wyłącznie przez pryzmat „chorego mózgu”. Obecnie postrzega się ją jako chorobę systemową związaną z przewlekłym stanem zapalnym, dysfunkcją metaboliczną i zwiększonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.
• Nacisk na remisję funkcjonalną (functional recovery): sukcesem terapeutycznym nie jest już tylko remisja objawów (brak manii/depresji), ale powrót do pełnienia ról społecznych i zawodowych. To zmiana priorytetów z czysto medycznych na jakościowe.
• Destygmatyzacja i psychoedukacja: dzięki większej świadomości społecznej pacjenci trafiają do gabinetów wcześniej, co pozwala na wdrożenie leczenia przed wystąpieniem tzw. neuroprogresji – uszkodzeń strukturalnych w mózgu wynikających z kolejnych epizodów.

A jakie nowe dane kliniczne oraz biologiczne najbardziej wpływają dziś na rozpoznawanie i leczenie ChAD?

Postęp w neurobiologii i technologii dostarczył nam narzędzi, które zmieniają paradygmat opieki.

Dane biologiczne i neurobiologiczne

• Neurozapalenie i oś jelitowo-mózgowa: badania nad cytokinami prozapalnymi i mikrobiotą sugerują, że modulacja układu odpornościowego może wspomagać stabilizację nastroju.
• Rytmy okołodobowe (chronobiologia): wiemy już, że u podstaw ChAD leży dysfunkcja „zegarów molekularnych”. To sprawia, że higiena snu i regulacja rytmów dobowych stały się równorzędnym elementem terapii obok farmakologii.
• Neuroplastyczność: dane dotyczące wpływu leków (np. litu) na poziom białka BDNF (czynnik wzrostu nerwów) potwierdzają, że wczesne leczenie ma charakter neuroprotekcyjny – dosłownie chroni mózg przed zmianami zanikowymi.

Dane kliniczne i technologiczne

• Fenotypowanie cyfrowe (digital phenotyping): wykorzystanie smartfonów i tzw. wearables – urządzeń elektronicznych noszonych na ciele – do monitorowania aktywności pacjenta (liczba kroków, czas snu, tempo pisania SMS-ów) pozwala przewidzieć nawrót epizodu zanim pacjent sam go zauważy. To rewolucja w prewencji.
• Nowe cele farmakologiczne: choć lit pozostaje złotym standardem w terapii ChAD, coraz większą rolę odgrywają leki wpływające na układ glutaminianergiczny (np. szybkie działanie przeciwdepresyjne w epizodach depresyjnych).
• Personalizacja (farmakogenetyka): coraz częściej badania genetyczne pomagają określić, jak pacjent będzie metabolizował dany lek, co minimalizuje ryzyko działań niepożądanych i skraca czas poszukiwania skutecznej dawki.

Czy pana zdaniem biomarkery będą przyszłością diagnostyki ChAD?

To bardzo ważny kierunek badań, ale trzeba powiedzieć jasno: obecnie nie dysponujemy jednym biomarkerem, który mógłby zastąpić diagnostykę kliniczną. ChAD jest zbyt heterogenna. Natomiast biomarkery mogą w przyszłości wspierać klinicystę w prognozowaniu przebiegu, ryzyka nawrotów czy odpowiedzi na leczenie. Wytyczne, m.in. National Institute for Health and Care Excellence (NICE), podkreślają, że podstawą rozpoznania pozostaje obraz kliniczny i wywiad, ale coraz częściej mówi się o konieczności integracji danych biologicznych i funkcjonalnych. Myślę, że przyszłość to raczej model wielowymiarowy: klinika + biologia + dane cyfrowe (np. sen, aktywność), a nie pojedynczy „test diagnostyczny”.

A teoretyzując?

W mojej ocenie,] rola badań biologicznych w najbliższej dekadzie będzie ewoluować z obszaru czysto badawczego do roli obiektywnego wsparcia decyzji klinicznych.

Widzę tu trzy kluczowe filary:

1. Biomarkery „stanu” i „cechy”: obecnie intensywnie poszukujemy biomarkerów, które pozwoliłyby nam odróżnić depresję w przebiegu ChAD od depresji jednobiegunowej (nawracającej) już na samym początku. Badania nad profilami cytokinowymi (markerami stanu zapalnego), poziomem neurotrofin (jak BDNF) czy metabolitami w surowicy krwi dają nadzieję na stworzenie „testu panelowego”, który wsparłby diagnozę w momentach, gdy obraz kliniczny jest niejasny.

2. Procesy komórkowe i modele iPSC: niezwykle obiecujące są badania nad indukowanymi pluripotencjalnymi komórkami macierzystymi (iPSC) pobieranymi od pacjentów z ChAD. Pozwalają one na tworzenie „modeli w naczyniu” (disease-in-a-dish), co w przyszłości może umożliwić nam testowanie wrażliwości danego pacjenta na lit lub inne stabilizatory nastroju na poziomie komórkowym, zanim jeszcze podamy lek choremu. To kwintesencja medycyny precyzyjnej.

3. Neuroobrazowanie i farmakogenetyka: choć nie będziemy rutynowo diagnozować ChAD za pomocą rezonansu magnetycznego, to zaawansowane techniki obrazowania (np. badanie integralności istoty białej czy funkcjonalna łączność mózgu) w połączeniu z algorytmami AI pozwolą nam (być może) wyodrębniać subtypy choroby o różnym rokowaniu. Z kolei farmakogenetyka już teraz pomaga nam unikać leków, które u danego pacjenta byłyby toksyczne lub nieskuteczne ze względu na jego unikalny metabolizm.

Reasumując – nie sądzę, aby badania biologiczne kiedykolwiek całkowicie zastąpiły wnikliwą rozmowę z pacjentem. Jednak w przyszłości staną się one „kompasem”, który skróci czas od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia trafnej diagnozy i wdrożenia celowanej terapii, co ma kluczowe znaczenie dla zahamowania neuroprogresji tej choroby. Obecnie opóźnienie (od pierwszych objawów do diagnozy) wynosi ok. 2 lata…

Co pokazują badania nad długoterminowym leczeniem litem?

Lit jest jednym z najbardziej interesujących leków w psychiatrii, ponieważ jego działanie nie ogranicza się do kontroli objawów. Badania sugerują, że może on wpływać na procesy związane z neuroplastycznością, odpornością komórek nerwowych na stres czy modulacją procesów zapalnych. W perspektywie klinicznej ma to ogromne znaczenie: lit pozostaje jednym z najlepiej udokumentowanych leków w zakresie profilaktyki nawrotów oraz redukcji ryzyka samobójczego. To właśnie dlatego zarówno wytyczne CANMAT/ISBD, jak i WFSBP nadal traktują lit jako kluczowy element leczenia podtrzymującego, szczególnie u pacjentów z klasycznym przebiegiem ChAD typu I.

• CANMAT (Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments): Kanadyjska sieć ekspertów.
• ISBD (International Society for Bipolar Disorders): Międzynarodowe Towarzystwo Zaburzeń Dwubiegunowych.
• WFSBP (World Federation of Societies of Biological Psychiatry): Światowa Federacja Towarzystw Psychiatrii Biologicznej.

Badania nad litem, prowadzone na przestrzeni ostatnich lat, nie tylko potwierdzają jego skuteczność, ale wręcz redefiniują go jako lek o unikalnym, wielokierunkowym działaniu.

Najważniejsze wnioski z długofalowych obserwacji klinicznych to:

1. Najsilniejsze działanie profilaktyczne: lit pozostaje najskuteczniejszym lekiem w zapobieganiu nawrotom, szczególnie w przypadku epizodów manii, ale także depresji dwubiegunowej. Dane pokazują, że pacjenci z tzw. klasycznym przebiegiem ChAD (wyraźne okresy remisji, brak stanów mieszanych) mogą dzięki litowi funkcjonować bezobjawowo przez wiele lat, co określamy mianem excellent lithium responders.

2. Efekt neuroprotekcyjny: to jedno z najważniejszych odkryć ostatnich lat. Badania neuroobrazowe dowodzą, że długotrwałe przyjmowanie litu wiąże się ze zwiększeniem objętości istoty szarej w obszarach odpowiedzialnych za regulację emocji (m.in. w hipokampie i korze przedczołowej). Lit stymuluje wydzielanie czynników neurotroficznych (jak BDNF), co dosłownie pomaga mózgowi w naprawie uszkodzeń powstałych w wyniku epizodów chorobowych i hamuje proces neuroprogresji.

3. Unikalne działanie antysuicydalne: badania populacyjne jednoznacznie wskazują, że lit jest jedynym stabilizatorem nastroju o udowodnionym działaniu redukującym ryzyko samobójstw – i to niezależnie od jego wpływu na stabilizację nastroju. Pacjenci przyjmujący lit mają statystycznie znacznie niższe wskaźniki prób samobójczych i zgonów z tego powodu.

4. Nowe podejście do bezpieczeństwa (nerki i tarczyca): współczesne badania długoterminowe zmieniają też nasze podejście do działań niepożądanych. Wiemy już, że przy utrzymywaniu stężeń w dolnych granicach okna terapeutycznego (0,6–0,8 mmol/l), ryzyko ciężkiego uszkodzenia nerek jest znacznie niższe, niż sądzono w latach 80. czy 90. Kluczem jest regularny monitoring i personalizacja dawki, co pozwala na bezpieczne stosowanie leku nawet przez 30–40 lat.

5. Wpływ na długość życia: dane sugerują, że lit może mieć ogólny wpływ na procesy starzenia się komórek (poprzez wpływ na telomery). Niektóre badania wskazują, że pacjenci z ChAD leczeni litem mogą mieć mniejsze ryzyko wystąpienia chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, w porównaniu z pacjentami leczonymi innymi stabilizatorami.

Niestety obserwujemy spadek stosowania litu w krajach Europy i USA kosztem atypowych leków przeciwpsychotycznych.

Jaka jest więc dziś rola litu w erze nowych leków?

Nowoczesna psychiatria dysponuje coraz większą liczbą skutecznych strategii terapeutycznych – od lamotryginy po atypowe leki przeciwpsychotyczne o działaniu normotymicznym. Jednak lit nie stracił swojej pozycji. Raczej zmieniło się jego miejsce: dziś stosujemy go bardziej świadomie, u pacjentów, u których szczególnie zależy nam na długoterminowej stabilizacji przebiegu choroby. Wytyczne NICE nadal rekomendują lit jako leczenie pierwszego wyboru w profilaktyce nawrotów u wielu pacjentów z ChAD, oczywiście przy zachowaniu monitorowania somatycznego (funkcja nerek, tarczycy, stężenie litu).

Choć dysponujemy nowoczesnymi lekami przeciwpsychotycznymi o doskonałych profilach bezpieczeństwa, lit pozostaje w psychiatrii dwubiegunowej tym, czym insulina w cukrzycy – leczeniem niemalże substytucyjnym dla wielu pacjentów.

Jego dzisiejsza rola opiera się na trzech filarach, których nie zastąpiły nowsze cząsteczki:

1. Niekwestionowana przewaga w profilaktyce długoterminowej: pacjenci na litcie rzadziej wymagają hospitalizacji i rzadziej przerywają leczenie z powodu nawrotów choroby.
2. Efekt neurobiologiczny, a nie tylko objawowy: współczesne leki przeciwpsychotyczne świetnie radzą sobie z wyciszaniem objawów „tu i teraz”. Lit natomiast działa głębiej – on zmienia biologię mózgu. Poprzez hamowanie enzymu GSK-3 i stymulację czynnika BDNF, lit wykazuje unikalne właściwości neuroprotekcyjne. Badania pokazują, że długotrwałe przyjmowanie litu może realnie chronić przed rozwojem procesów otępiennych, co w przypadku ChAD, będącego chorobą neuroprogresywną, jest bezcenne.
3. Bezpieczeństwo metaboliczne: w erze, gdy największym problemem nowoczesnych leków przeciwpsychotycznych jest przyrost masy ciała, zespół metaboliczny i insulinooporność, lit – przy odpowiednim monitorowaniu – stanowi bezpieczną alternatywę. Paradoksalnie, to, co kiedyś uważaliśmy za jego wadę (konieczność badania krwi), dziś postrzegamy jako atut – mamy pełną, obiektywną kontrolę nad tym, co dzieje się w organizmie pacjenta.

Lit to dziś nie tylko złoty standard – to medyczna polisa na życie dla pacjenta z ChAD.

Jak wygląda przyszłość leczenia ChAD? Czy będzie bardziej spersonalizowane?

Zdecydowanie tak. Wydaje się, że przyszłość leczenia ChAD będzie coraz bardziej spersonalizowana, choć nie w uproszczonym sensie jednego testu genetycznego.

Personalizacja będzie opierać się na kilku filarach:
• dokładnym fenotypowaniu klinicznym (dominacja depresji, epizody mieszane, szybka cykliczność),
• uwzględnianiu współchorobowości (lęk, uzależnienia, zaburzenia snu),
• monitorowaniu rytmów dobowych i wczesnych sygnałów nawrotu,
• oraz łączeniu farmakoterapii z interwencjami psychospołecznymi.

Wytyczne CANMAT/ISBD podkreślają, że optymalne leczenie ChAD zawsze wymaga podejścia zintegrowanego: farmakologii, psychoedukacji, terapii ukierunkowanych na nawroty oraz stabilizacji stylu życia. Myślę więc, że przyszłość to nie „jeden lek dla wszystkich”, ale coraz bardziej precyzyjna strategia długoterminowa dopasowana do konkretnego pacjenta.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Lit to medyczna polisa na życie dla pacjenta z ChAD pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Adamed Pharma, jedna z największych firm farmaceutyczno-biotechnologicznych w Polsce, kończy 40 lat. O rozwoju rodzinnego przedsiębiorstwa, które zaczynało od małego zakładu pod Warszawą, a dziś jest obecne na wielu rynkach świata, opowiada jubileuszowa kampania wizerunkowa. Spoty z udziałem wieloletnich współpracowników koncentrują się na rozwoju firmy, jej innowacyjności oraz roli w zapewnianiu bezpieczeństwa lekowego Polaków

Kampania startuje 9 lutego 2026 r. w telewizji oraz w internecie. Premierowa emisja 60-sekundowego spotu odbędzie się w TVP 1 o godz. 18.52 w czasie Zimowych Igrzysk Olimpijskich. W spocie wieloletni współpracownicy Adamedu opowiadają o medycznych korzeniach firmy, jej rodzinnym charakterze, rozwoju międzynarodowym i wpływie na bezpieczeństwo lekowe Polaków. Hasło przewodnie kampanii to: „Z pasji do rozwoju”.

Z Pieńkowa na cały świat

– W tej kampanii pokazujemy naszą czterdziestoletnią drogę – od niewielkiego przedsiębiorstwa zatrudniającego zaledwie kilka osób do międzynarodowej firmy. Stworzenie i rozwój Adamedu, rodzinnej firmy, nie byłyby możliwe bez odwagi, konsekwencji, zaangażowania i determinacji ludzi, którzy od 40 lat współtworzą nasz sukces i zgodnie z naszą misją – odpowiadają na kluczowe wyzwania współczesnej medycyny. Nasz najnowszy krok w międzynarodowej ekspansji robimy w Hiszpanii, gdzie kupujemy od Sanofi fabrykę leków. Hiszpania to dla nas strategiczna lokalizacja, blisko rynków Ameryki Łacińskiej, na których chcemy wzmacniać swoją obecność – mówi dr n. med. Małgorzata Adamkiewicz, przewodnicząca Rady Nadzorczej Adamed Pharma.

– Droga Adamedu przez ostatnie 40 lat była pełna wyzwań – podobnie jak historia Polski po transformacji. Z kraju, w którym brakowało nawet leków, staliśmy się jedną z największych gospodarek świata. Nasza firma, tak jak Polska, przeszła ogromną przemianę i dziś może inspirować innych – dodaje dr n. med. Małgorzata Adamkiewicz.

Inwestycje w badania i rozwój oraz rozwój produkcji

Adamed to rodzinna firma ze 100 proc. polskim kapitałem i jeden z największych producentów leków w Polsce. Rocznie produkuje 3,5 mld tabletek, które trafiają do pacjentów w wielu krajach na świecie.

Firma ma trzy zakłady produkcyjne: dwa w Polsce i jeden w Wietnamie, a w czerwcu przejmie w pełni zakład Sanofi w Riells w Hiszpanii. Od 2001 roku Adamed zainwestował 2,4 mld zł w badania i rozwój. W 2025 roku otworzył Centrum Badawczo-Rozwojowe Adamed Discovery w Kajetanach, gdzie prowadzone są prace nad terapiami w onkologii i neuropsychiatrii.

Adamed zatrudnia ponad 2 800 pracowników. Dorobek naukowy firmy chroniony jest 256 patentami w Polsce i za granicą.

Jubileusz i dalsze plany

Kampania wizerunkowa to początek jubileuszowych działań Adamed. W ramach obchodów 40-lecia firma planuje kolejne inicjatywy rozwijające ideę kampanii „Z pasji do rozwoju”.

– Jubileusz to dla nas nie tylko czas podsumowań, ale także moment spojrzenia w przyszłość – mówi Katarzyna Dubno, dyrektor relacji zewnętrznych, ESG i Ekonomiki Zdrowia Adamed Pharma. – Chcemy angażować współpracowników, środowiska naukowe i partnerów biznesowych w inicjatywy odzwierciedlające wartości Adamedu: otwartość i innowacyjność, jakość, wzajemny szacunek, doskonałość operacyjna, elastyczność i szybkość działania.

Redakcja „Świata Lekarza” składa serdeczne gratulacje firmie Adamed Pharma z okazji 40-lecia działalności. Droga od niewielkiego rodzinnego przedsiębiorstwa do międzynarodowej firmy farmaceutyczno-biotechnologicznej jest imponującym przykładem konsekwencji, odwagi i długofalowego myślenia o rozwoju.

Doceniamy szczególnie wkład Adamedu w budowanie bezpieczeństwa lekowego Polaków, inwestycje w badania i rozwój oraz konsekwentne łączenie innowacyjności z odpowiedzialnością społeczną. Życzymy, aby hasło jubileuszowej kampanii „Z pasji do rozwoju” nadal wyznaczało kierunek działań firmy – z korzyścią dla pacjentów, nauki i całego systemu ochrony zdrowia.

Artykuł Adamed świętuje 40. urodziny i startuje z nową kampanią wizerunkową pod hasłem „Z pasji do rozwoju” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

„Rośnie mobilność i poziom cyfryzacji usług medycznych, dlatego w Polsce chcemy jak najszybciej wdrożyć transgraniczną Skróconą Kartę Zdrowia Pacjenta – Patient Summary (PS)” – informuje Centrum e-Zdrowia. Projekt realizowany w ramach europejskiej inicjatywy MyHealth@EU ma zapewnić obywatelom bezpieczny dostęp do kluczowych informacji nt. zdrowia podczas podróży po krajach Unii Europejskiej i EFTA

Patient Summary to elektroniczny dokument zawierający najważniejsze informacje o stanie zdrowia pacjenta, m.in.:

• alergie
• aktualnie przyjmowane leki
• rozpoznania chorobowe
• przebyte procedury medyczne
• wyroby medyczne (w szczególności implanty i urządzenia medyczne)
• grupę krwi.

Zawarte w dokumencie informacje będą generowane na podstawie danych zaraportowanych do systemu P1. Dzięki Patient Summary lekarze w innym kraju UE mogą szybko zapoznać się z historią zdrowia pacjenta, co ułatwia:

• trafniejsze decyzje terapeutyczne
• uniknięcie błędów medycznych
• pokonanie barier językowych
• brak konieczności duplikowania badań
• szybsze działanie w sytuacjach awaryjnych.

Status wdrożenia w Polsce

Polska, po wdrożeniu transgranicznej e-recepty w 2022 roku, kontynuuje rozwój usług cyfrowych w zdrowiu:

trwają prace nad legislacją, która ma wprowadzić nowy rodzaj dokumentu, umożlwiający wymianę danych pomiędzy krajami Unii Europejskiej
równolegle trwa budowa rozwiązań, czyli zarówno dokumentów, jak i rozwiązań cyfrowych, które umożliwią sprawne działanie transgranicznej Skróconej Karty Zdrowia Pacjenta

Testy interoperacyjności w projekcie Patient Summary Poland

Kolejnym etapem projektu był udział CeZ w oficjalnej transgranicznej przedprodukcyjnej sesji testowej.

Testy odbywały się w czwartym kwartale 2025 roku (27.10.2025-28.11.2025 – 5 tygodni).

Na czym polegały?

• Polska uczestniczyła w testach zarówno w zakresie procesu PS(A), jak i PS(B).
  Proces PS(A) – Polska pełniła rolę kraju wystawiającego dokument Patient Summary polskiego pacjenta, umożliwiając innym państwom członkowskim wygenerowanie żądania jego udostępnienia.
• Proces PS(B) – Polska pełniła rolę kraju odbierającego dokument Patient Summary zagranicznego pacjenta, co pozwalało na wysłanie żądania wygenerowania skróconej karty zdrowia pacjenta i jej otrzymanie.
• W ramach wydarzenia testowego udało się przetestować proces PS(A) z pięcioma krajami: Cyprem, Maltą, Holandią, Norwegią i Szwecją, natomiast proces PS(B) – z dwoma krajami: Cyprem i Maltą.

Testy nie wykazały żadnych błędów po stronie Polski.

Korzyści dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia

• bezpieczeństwo – szybki dostęp do danych ratujących życie w nagłych przypadkach
• mobilność – ułatwienie korzystania z opieki zdrowotnej za granicą
• efektywność – ograniczenie powtarzania badań i procedur
• spójność systemowa – interoperacyjność między krajami UE.

Patient Summary w kontekście EHDS

Projekt Patient Summary Poland powstaje zgodnie z wymaganiami sieci e-zdrowia MyHealth@EU jednak wpisuje się w szerszą strategię UE dotyczącą Europejskiej Przestrzeni Danych Zdrowotnych (EHDS), której celem jest:

• zapewnienie obywatelom dostępu do danych zdrowotnych w całej Europie
• wspieranie medycyny spersonalizowanej
• budowanie zaufania do cyfrowych usług zdrowotnych.

Ważne daty

Projekt ten jest istotny, ponieważ do marca 2029 roku państwa członkowskie muszą zapewnić dostępność i transgraniczną wymianę e-recept i e-realizacji, a także skróconych kart zdrowia pacjenta.

Do 2031 roku wszystkie państwa członkowskie mają oferować pełen zakres usług, w tym m.in. dostęp do wyników badań obrazowych i laboratoryjnych wraz z opisami oraz wypisów (np. ze szpitali).

Obecnie realizowany Projekt Patient Summary Poland to krok milowy w cyfryzacji polskiej opieki zdrowotnej, który umożliwi obywatelom bezpieczny dostęp do kluczowych informacji medycznych podczas podróży po krajach UE i EFTA.

Artykuł Patient Summary Poland – cyfrowa karta zdrowia dostępna w Unii Europejskiej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W zwykłym śladzie palca można znaleźć sygnały chemiczne, które – mierzone światłem – mogą pomóc oszacować czas od zgonu w pierwszych dwóch dobach, a także wskazać cechy takie jak wiek i płeć biologiczna. Zespół naukowców z Gdańska i Krakowa pokazał, że kluczem są dwie naturalne cząsteczki: tryptofan i NADH

W kryminalistyce czas bywa równie ważny jak odcisk palca. Tradycyjne metody szacowania momentu śmierci opierają się na objawach makroskopowych i warunkach otoczenia, a ich dokładność szybko spada, gdy mijają kolejne godziny i zmienia się temperatura czy wilgotność. Metody biochemiczne potrafią być precyzyjniejsze, ale zwykle wymagają pobrania próbek tkanek lub płynów ustrojowych i przewiezienia ich do laboratorium.

Interdyscyplinarny zespół polskich naukowców z Krakowa, Gdańska i Fort Worth w amerykańskim Teksasie w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym Spectrochimica Acta Part A: Molecular and Biomolecular Spectroscopy proponuje inną ścieżkę: analizę substancji potowo-tłuszczowej, którą palec zostawia na gładkiej powierzchni, czyli tego, co i tak stanowi ślad daktyloskopijny.

Najważniejszym bohaterem badań jest NADH (dinukleotyd nikotynamidoadeninowy w formie zredukowanej), czyli cząsteczka biorąca udział w przemianach energetycznych komórek. W uproszczeniu działa ona jak przenośnik elektronów, a przy tym świeci bardzo słabą fluorescencją. Po oświetleniu promieniowaniem nadfioletowym emituje światło o innej barwie. Drugim elementem metody jest tryptofan, aminokwas obecny w organizmie, który również ma własny sygnał fluorescencji.

Zwykle w takim pomiarze problemem jest to, że sygnały są słabe, mieszają się ze sobą i zależą od środowiska, tj. od pH, obecności leków, a nawet od tego, jakie substancje stosuje się na miejscu zdarzenia do ujawniania śladów. Badacze uwzględnili te realia, testując m.in. wpływ kwaśnego środowiska (kwasu octowego), popularnego leku (paracetamolu) oraz nanosrebra, które bywa używane w procedurach kryminalistycznych.

Najciekawszy pomysł polega na wykorzystaniu tryptofanu jako anteny. Zamiast próbować bezpośrednio wzbudzać NADH, badacze oświetlają próbkę długością fali dobraną pod tryptofan (UV 295 nm), a następnie obserwują fluorescencję NADH. Dzieje się tak dlatego, że energia wzbudzenia potrafi zostać przekazana z tryptofanu do NADH bez emisji światła po drodze, podobnie jak w sztafecie, w której pałeczka przechodzi z ręki do ręki.

W fizyce i chemii takie przekazywanie nazywa się transferem energii wzbudzenia (EET), a w jednym z ważnych wariantów rezonansowym transferem Förstera (FRET). Naukowcy sugerują też, że energia nie zawsze przechodzi z tryptofanu do NADH prostą drogą, lecz czasem biegnie przez krótki, niewidoczny etap pośredni. Na moment dochodzi do przeskoku elektronu między cząsteczkami, a obecna w próbce forma NAD+, choć sama nie świeci, może wpływać na to, jak często i jak skutecznie ten mechanizm zachodzi.

Zespół zbudował modelowy eksperyment w laboratorium oraz przeprowadził testy na realnych próbkach z odcisków palców od osób żyjących oraz od osób zmarłych. W grupie żyjących pobierano ślad z palca na szkiełku, zbierano wymazówką do roztworu i odwirowywano. W grupie zmarłych materiał pobierano przed sekcją. Próbki zbierano po 24 i 48 godzinach od zgonu, ponieważ dla dłuższego czasu sygnał zaczynał być silnie zakłócany przez produkty rozkładu pośmiertnego. W wynikach widać, że fluorescencja NADH mierzona tą metodą różni się między grupami wieku i między płciami biologicznymi, a w próbkach pośmiertnych wykazuje zmiany w czasie.

Autorzy podkreślają, że taka informacja mogłaby uzupełniać klasyczną daktyloskopię. Odcisk nie musiałby być tylko „podpisem” człowieka, ale także nośnikiem wskazówek o stanie biologicznym i o tym, ile czasu upłynęło od śmierci (póki co z dokładnością do doby). Żeby przełożyć to na procedurę, sięgnięto po analizę statystyczną widm (PCA i PLS-DA) i pokazano, że same dane optyczne pozwalają z pewną skutecznością odróżniać próbki „żywe” od „martwych” (autorzy raportują m.in. dokładność około 77,4 proc. przy wysokiej czułości i niższej swoistości w tym modelu).

Czy przenośny pomiar optyczny, wykonany szybko na materiale z odcisku palca, mógłby w przyszłości wspierać śledczych w pierwszych dobach od zgonu, gdy decyzje terenowe i wstępne hipotezy muszą powstać, zanim laboratorium zakończy pełną analizę? Naukowcy nie dają gotowego rozwiązania ani godzinnej dokładności czasu zgonu. Pokazują jednak, że w pozornie zwyczajnym śladzie daktyloskopijnym tyka biochemiczny mechanizm, który da się odczytać światłem, a następnie ująć w liczby. (PAP)

kmp/ bar/

Artykuł Zegar biochemiczny w odcisku palca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ewa Podsiadły-Natorska, redaktor prowadząca „Świata Lekarza”, otrzymała wyróżnienie w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2025 w kategorii Internet. Decyzję podjęło Wysokie Jury konkursu organizowanego przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia

Wyróżnienie przyznano w uznaniu wysokich walorów edukacyjnych publikacji opartych na najnowszych osiągnięciach medycyny, rzetelności przekazu oraz konsekwentnego promowania profilaktyki zdrowotnej i postaw sprzyjających długiemu życiu w dobrym zdrowiu.

Nagroda została wręczona podczas Konferencji Noworocznej Dziennikarzy Medycznych, która odbyła się 23 stycznia 2026 roku w Warszawie. W skład Jury Konkursu weszli przedstawiciele środowiska medycznego i organizacji pacjenckich, w tym eksperci związani z samorządem lekarskim i towarzystwami naukowymi. Dyplom w imieniu nieobecnej Ewy Podsiadły-Natorskiej odebrał Jan Wacław Kruś.

Konkurs Dziennikarz Medyczny Roku od lat wyróżnia autorów, którzy w sposób odpowiedzialny, merytoryczny i przystępny przyczyniają się do popularyzowania wiedzy medycznej, wspierania zdrowia publicznego oraz budowania zaufania do nauki i medycyny.

Artykuł Ewa Podsiadły-Natorska wyróżniona w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowy rozdział w polskich badaniach nad terapiami onkologicznymi właśnie się rozpoczął. Projekt PACMAN wyłoniony w czwartej edycji konkursu Wirtualnego Instytutu Badawczego wchodzi w fazę realizacji, łącząc niemal 100 naukowców z sześciu ośrodków badawczych wokół celu opracowania precyzyjnych, bezpieczniejszych terapii dla pacjentów z nowotworami litymi

Projekt PACMAN, czyli „Personalized antibody-drug conjugates activated by matrix metalloproteinases for solid tumors”, zgłoszony do Wirtualnego Instytutu Badawczego przez konsorcjum jednostek naukowych z Wrocławia i Warszawy, decyzją międzynarodowego panelu ekspertów otrzymał niemal 73 mln zł ze środków Funduszu Polskiej Nauki.

– Celem naszych badań jest opracowanie koniugatu przeciwciało–lek, czyli połączenia przeciwciała z bardzo silnym związkiem terapeutycznym, który samodzielnie jest zbyt toksyczny, by podać go pacjentowi do krwiobiegu – tłumaczy prof. Marcin Poręba z Politechniki Wrocławskiej, który jest liderem projektu i badań, w których w ciągu pięciu lat będzie uczestniczyć blisko 100 naukowców z sześciu jednostek naukowych.

To pierwszy projekt WIB, w którym lider konsorcjum znajduje się we Wrocławiu. Naukowcy Politechniki Wrocławskiej tworzą je wspólnie z Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN, Uniwersytetem Wrocławskim i Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu, natomiast z Warszawy komplementarnego wsparcia merytorycznego udzielą im badacze z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN i Instytutu Chemii Fizycznej PAN.

Jak tłumaczy prof. Poręba, kluczowym elementem projektu jest zastosowanie strategii konia trojańskiego: – Chcemy podłączyć silny lek do przeciwciała, zamaskować go, dzięki czemu dostanie się do mikrośrodowiska guza i dopiero tam zacznie działać aktywowany przez enzymy nowotworowe. To zapewni wysoką toksyczność i w konsekwencji śmierć komórki nowotworowej, ale nie uszkodzi tkanek po drodze.

Naukowcy wybrali do badań pięć nowotworów litych, które są dużym wyzwaniem klinicznym dla współczesnej medycyny – niedrobnokomórkowego raka płuca, czerniaka skóry, raka piersi, jelita grubego i trzustki. Szeroki panel badań podstawowych – od chemii po biochemię, biologię molekularną i cytofizjologię – zostanie w projekcie uzupełniony zaawansowanymi analizami z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i modeli matematycznych oraz badaniami in vivo.

Umowę o finansowaniu projektu PACMAN podpisali rektor Politechniki Wrocławskiej, prof. Arkadiusz Wójs oraz dyrektor Łukasiewicz – PORT, prof. Jarosław Bosy, który zwrócił uwagę na znaczenie usieciowienia badań: – WIB nie jest łatwym programem, ale jest programem dla najlepszych. Daje duże pieniądze, ale ich nie rozprasza. Fundusze mają być skupione wokół wybitnych naukowców, którzy chcą i potrafią współpracować w ramach konsorcjum, którzy szukają interdyscyplinarności i rozwoju na zewnątrz swoich jednostek, we współpracy z innymi.

Łukasiewicz – PORT jako operator programu odpowiada nie tylko za organizację i przeprowadzenie konkursów, ale przede wszystkim wspiera komercjalizację ich wyników.

– Fundamentem innowacji jest nauka. Fundamentem innowacji jest nauka – powtórzę to dwukrotnie, ponieważ bez solidnego fundamentu nie zbudujemy żadnej innowacji i niczego nie skomercjalizujemy. Efektywne wykorzystanie unikatowej infrastruktury i kompetencji jakimi dysponujemy można łączyć z potrzebami przemysłu, ale też można nimi odpowiadać na wyzwania cywilizacyjne. A takim wyzwaniem są niewątpliwie choroby nowotworowe – mówiła prof. Jolanta Itrich-Drabarek, wiceprezes Sieci Badawczej Łukasiewicz, dodając, że celem sieci są długofalowe partnerstwa, dlatego ma nadzieję, że konsorcjum, które się właśnie zawiązuje, nie będzie dla jego uczestników ostatnim.

Artykuł Blisko 73 mln zł na rozwój nowych terapii onkologicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jak naśladownictwo, czyli mimikra, wpływa na to, jak oceniamy innych ludzi? Czyje zachowania powielamy i w jakich sytuacjach? Okazuje się, że częściej naśladujemy osoby, które wyrażają radość, są one w naszych oczach atrakcyjniejsze oraz bardziej wiarygodne. Pracę na ten temat opublikowali naukowcy m.in. z Uniwersytetu SWPS w magazynie „Emotion”

Ludzie lubią oceniać innych na podstawie wyglądu zewnętrznego. I tak na przykład kwadratowa szczęka, wysokie czoło i mocne brwi kojarzone są często z dominacją społeczną. Drugą istotną wskazówką, na podstawie której przypisujemy innym określone cechy charakteru, jest wyraz twarzy. Mimika odgrywa znaczącą rolę w komunikacji niewerbalnej i jest źródłem wielu informacji o drugiej osobie. Już na podstawie krótkiej obserwacji twarzy innego człowieka wyciągamy wnioski o jego uczuciach czy intencjach. Co więcej, mamy tendencję do naśladowania naszego rozmówcy, czyli do mimikry emocji. A naśladownictwo odgrywa ważną rolę w budowaniu relacji społecznych, bo pomaga lepiej zrozumieć innych.

Rola naśladowania emocji w ocenie innych

Naukowcy postanowili zbadać, jaką rolę naśladowanie emocji odgrywa w przypisywaniu innym określonych cech charakteru. Wzięli pod uwagę kilka czynników: emocjonalne znaczenie wyrazu twarzy, kontekst sytuacyjny i cechy charakteru podlegające ocenie.

Nowe badanie przeprowadzili: dr hab. Michał Olszanowski, prof. Uniwersytetu SWPS i dr Aleksandra Tołopiło, z Centrum Badań nad Biologicznymi Podstawami Funkcjonowania Społecznego, Wydziału Psychologii w Warszawie USWPS, oraz prof. Ursula Hess z Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie.

– Postawiliśmy hipotezę, że uczestnicy będą lepiej oceniali i ufali osobom uśmiechniętym, niż osobom wyrażającym gniew lub smutek. Dodatkowo przewidywaliśmy, że badani będą chętniej naśladowali przejawy szczęścia niż smutku, podczas gdy gniew będzie powielany w najmniejszym stopniu. Co ważne, to właśnie intensywność naśladowania będzie pozwalała przewidzieć, na ile uczestnicy zaufają naśladowanym osobom. Innymi słowy, im ktoś bardziej naśladuje czyjś uśmiech, tym bardziej tej osobie zaufa – mówi psycholog dr hab. Michał Olszanowski, prof. USWPS.

Cechy wypisane na twarzy

W celu zbadania wzajemnego oddziaływania kontekstu społecznego i mimikry emocji na ocenę cech charakteru badacze poprosili uczestników o przyjrzenie się twarzom wyrażającym radość, smutek i gniew. Przeprowadzono trzy eksperymenty. Aktywność mięśni twarzy badanych w dwóch eksperymentach mierzono za pomocą elektromiografii (EMG).

W pierwszym eksperymencie 62 uczestników (w tym 43 kobiety) oceniało wiarygodność, pewność siebie i atrakcyjność osób, których twarze (o różnym wyrazie) pokazywano im na kilkusekundowych nagraniach. Dzięki wykorzystaniu EMG potwierdziło się, że uczestnicy chętniej naśladowali radość niż smutek i złość, a dotyczyło to częściej osób podobnych do nich społecznie. Przed eksperymentem badani wypełniali kwestionariusz ze stwierdzeniami, które miały wywołać u nich wrażenie powiązań społecznych z niektórymi z oglądanych osób.

W drugim eksperymencie badano związek przyczynowo-skutkowy między mimiką 46 uczestników (32 kobiety) a oceną cech charakteru osób, które im prezentowano. Badanych poproszono o obejrzenie nagrań twarzy różnych osób i ocenę ich wiarygodności. Mieli też naśladować prezentowane reakcje, przy czym część zdjęć nie pasowała do emocji, które miały odzwierciedlać. Uczestników poinformowano, że ich własny wyraz twarzy zostanie zarejestrowany i przeanalizowany przez specjalne oprogramowanie. Ten eksperyment potwierdził, że aktywność mięśni twarzy związana z naśladowaniem emocji może wpływać na ocenę cech charakteru drugiej osoby.

W trzecim eksperymencie naukowcy oceniali zaufanie, prosząc uczestników (64 osoby, w tym 43 kobiety) o podzielenie się wirtualnymi punktami w „grze zaufania/inwestycji”. Mogli je przekazać uczestnikom, o których uzyskali informacje wcześniej. Trzeci eksperyment potwierdził, że osoby, które się uśmiechały, były częściej naśladowane niż te smutne. Co więcej, mimikra odgrywała znaczącą rolę, jeśli chodzi o wyrażane zaufanie. W przeciwieństwie do eksperymentu pierwszego, tutaj społeczne podobieństwo nie miało znaczenia.

Uśmiech oznacza, że można zaufać

Badacze potwierdzili wcześniejsze obserwacje, że ludzie lepiej oceniają uśmiechnięte osoby, okazują im też większe zaufanie, zwłaszcza gdy są do nich podobni społecznie. Zweryfikowano również obserwację związaną z tym, że częściej naśladujemy radość niż oznaki smutku czy gniewu.

– Nasza praca świadczy o tym, że ludzie wyciągają wnioski na temat innych na podstawie ich mimiki twarzy. Co najważniejsze, badanie to wzmacnia pogląd, że mimika prognozuje ocenę cech charakteru, a szczególne znaczenie ma tutaj szczęście. Potwierdza to w pewnym stopniu powszechną obserwację, że wyrażanie pozytywnych emocji może skutkować lepszym nastawieniem innych do danej osoby. Z naukowego punktu widzenia wyniki te poszerzają naszą wiedzę na temat roli mimiki w interakcjach społecznych – mówi prof. Olszanowski.

Przeczytaj artykuł Smile and the World Smiles (and Trusts) with You: Happiness Mimicry Shapes First Impressions.

Artykuł Uśmiechnij się, a świat ci zaufa: jak naśladownictwo kształtuje pierwsze wrażenie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kompulsywne zachowania seksualne, które dla tysięcy osób oznaczają utratę kontroli nad życiem, relacjami i zdrowiem psychicznym, po raz pierwszy stają się przedmiotem tak szeroko zakrojonego badania klinicznego. Naukowcy z CMKP i Instytutu Psychologii PAN rozpoczynają pionierski projekt, który ma odpowiedzieć na kluczowe pytanie: czy i jak farmakoterapia może skutecznie leczyć CSBD – nową jednostkę diagnostyczną w klasyfikacji ICD-11

Zespół naukowców z Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego (CMKP) pod kierunkiem prof. Michała Lew-Starowicza we współpracy z naukowcami z Instytutu Psychologii Polskiej Akademii Nauk pod kierunkiem prof. Mateusza Goli realizuje pierwsze na świecie randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne dotyczące farmakoterapii zaburzenia kompulsywnych zachowań seksualnych (CSBD – Compulsive Sexual Behaviour Disorder). Projekt finansowany jest przez Agencję Badań Medycznych (nr projektu: 2022/ABM/03/00039-00).

Zaburzenie CSBD (Compulsive Sexual Behaviour Disorder), uznane w 2022 roku przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za nową jednostkę diagnostyczną w klasyfikacji ICD-11, polega na utracie kontroli nad impulsami seksualnymi, skutkującej powtarzaniem zachowań, które – mimo negatywnych konsekwencji – stają się centralnym elementem życia osoby dotkniętej tym zaburzeniem.

Do najczęstszych form należą kompulsywne korzystanie z pornografii i masturbacja, impulsywne podejmowanie przygodnych kontaktów seksualnych oraz nadmierne korzystanie z płatnych usług seksualnych. CSBD może prowadzić do cierpienia psychicznego, problemów w relacjach, pracy czy życiu społecznym. Szacuje się, że dotyczy od 3 do 5 proc. mężczyzn i 1–2 proc. kobiet w populacji.

W ramach badania ponad 400 mężczyzn w wieku 18–60 lat zostanie losowo przydzielonych do jednej z czterech grup terapeutycznych otrzymujących escitalopram, naltrekson, terapię skojarzoną lub placebo. Projekt obejmuje 18 miesięcy obserwacji, pomiary aktywności mózgu za pomocą EEG przed i po terapii, badania psychologiczne, laboratoryjne i dzienniczki codzienne prowadzone w dedykowanej aplikacji mobilnej. Celem jest określenie, które z dostępnych leków skutecznie redukują objawy CSBD, poprawiają kontrolę impulsów i jakość życia oraz ustalenie optymalnego dawkowania.

Prof. Michał Lew-Starowicz podkreśla: – To pierwsze na świecie badanie o takiej skali i rygorze metodologicznym, które może wyznaczyć nowe kierunki leczenia kompulsywnych zachowań seksualnych.

Badanie łączy farmakoterapię z badania reaktywności mózgu na bodźce erotyczne, co pozwoli lepiej zrozumieć mechanizmy działania leków na poziomie neuronalnym. Prof. Gola dodaje: – Wykorzystujemy najnowsze narzędzia neuronauki i psychometrii, aby stworzyć naukowe podstawy skutecznego leczenia CSBD. Polska jest dziś liderem w tej dziedzinie, a udział w badaniach może być pomocny nie tylko dla uczestników, ale dla dziesiątek tysięcy osób na świecie zmagających się z tym problemem, które skorzystają z wyników tego nowatorskiego projektu.

Osoby zainteresowane bezpłatnym udziałem w badaniu i farmakoterapią mogą zgłaszać się poprzez stronę: tutaj.

Projekt „Leczenie farmakologiczne zaburzenia kompulsywnych zachowań seksualnych” finansowany z budżetu Państwa w ramach konkursu Agencji Badań Medycznych.

Artykuł Przełomowe badanie kliniczne w leczeniu kompulsywnych zachowań seksualnych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

68,5 proc. Polek i Polaków obawia się inwazji militarnej na nasz kraj, z czego ponad jedna czwarta (28,8 proc.) społeczeństwa polskiego zgłasza silne obawy przed wojną – wynika z najnowszego raportu „Polacy i Polki w obliczu wojny – obawy, poczucie skuteczności, przewidywane reakcje” przygotowanego przez Centrum Badań nad Relacjami Społecznymi Uniwersytetu SWPS. Autorzy badania wskazują, że kluczowy dla dobrostanu psychicznego Polaków jest jednak nie strach przed wojną, lecz wiara we własne możliwości działania w sytuacji zagrożenia

Po raz pierwszy od lat perspektywa wojny na terytorium Polski stała się dla wielu osób realnym zagrożeniem, co odbiło się zarówno na życiu społecznym, jak i polityce. Dyskusje o wojnie zaczęły dominować w mediach, a temat ten coraz częściej pojawiał się w wypowiedziach kandydujących do krajowych urzędów. Jak zauważają twórcy raportu „Polacy i Polki w obliczu wojny – obawy, poczucie skuteczności, przewidywane reakcje”, tak intensywna obecność tematu wojny i obronności w debacie publicznej może przekładać się na samopoczucie Polaków i Polek.

Jak pokazują wyniki badań psychologicznych, ciągłe życie w ogólnym poczuciu zagrożenia może wzmagać objawy lęku oraz przekładać się na wzrost objawów depresji.

Lęk przed wojną a poczucie własnej sprawczości

Wyniki sondażu przeprowadzonego między wrześniem a październikiem 2025 roku przez Centrum Badań nad Relacjami Społecznymi Uniwersytetu SWPS, na reprezentatywnej próbie Polaków (N=1029), wskazują, że choć większość społeczeństwa (68,5 proc.) obawia się inwazji militarnej na Polskę, to kluczowym czynnikiem decydującym o dobrostanie psychologicznym obywateli jest nie sam poziom lęku, lecz przekonanie o własnej skuteczności w radzeniu sobie w sytuacji kryzysowej. Co czwarty Polak (23,9 proc.) ma poczucie, że poradzi sobie w obliczu wojny. Autorzy raportu wskazują, że świadomość, iż „damy sobie radę”, ma większe znaczenie dla dobrostanu psychicznego niż deklarowane obawy przed wybuchem wojny.

– Wyniki naszego badania pokazują, jak ważne jest budowanie w Polakach i Polkach przekonania, że w razie wybuchu wojny poradzą sobie z sytuacją. Zamiast nieustannie podkreślać wagę potencjalnego niebezpieczeństwa, media i politycy powinni raczej informować o tym, jakie konkretne działania możemy podejmować w sytuacji zagrożenia. Taki konstruktywny sposób podejścia do sprawy może mieć znacznie lepszy skutek i przynieść realny zysk naszemu społeczeństwu tak dziś, jak i w przyszłości – mówi dr Dominika Bulska z Centrum Badań nad Relacjami Społecznymi Uniwersytetu SWPS, współautorka raportu.

Jak zauważają twórcy publikacji, choć na przestrzeni minionego roku (w okresie wrzesień 2024–wrzesień 2025) wzrosło poczucie zagrożenia wojną deklarowane przez Polaków i Polki, większe jest również przekonanie o własnej skuteczności w obliczu wojny. To sugeruje, że chociaż w 2025 roku Polacy i Polki bardziej obawiają się wybuchu wojny niż przed rokiem, to również w nieco większym stopniu twierdzą, że poradzą sobie w razie jej wybuchu w Polsce.

W 2024 roku niemal 40 proc. Polaków i Polek deklarowało, że nie wie, co zrobi, jeśli w Polsce wybuchnie wojna. Co piąta osoba (19,4 proc.) twierdziła, że wyjedzie za granicę, zaś co dziesiąta (10,8 proc.) zgłaszała, że w sytuacji wojny wstąpi do wojska. Jak podkreślają twórcy badania, mężczyźni byli istotnie bardziej skłonni deklarować gotowość do służby wojskowej w razie wybuchu wojny w Polsce niż kobiety. Autorzy raportu zauważają, że w grupie badanych osób w 2025 roku gotowość do przystąpienia do wojska nadal jest silnie uzależniona od płci i w zdecydowanej większości deklarują ją mężczyźni.

Rola tożsamości narodowej w kształtowaniu obaw i reakcji na zagrożenie wojenne

Twórcy badania przeanalizowali również, w jakim stopniu obawy przed wojną oraz poczucie własnej skuteczności w obliczu wojny związane są z dwiema formami identyfikacji narodowej. Przeprowadzone analizy pokazały, że osoby o wyższym natężeniu bezpiecznej identyfikacji z narodem – przy kontroli narcyzmu narodowego, wieku i płci – były bardziej skłonne deklarować obawę przed inwazją militarną na Polskę. Z kolei narcyzm narodowy – przy kontroli bezpiecznej identyfikacji z narodem – nie był istotnie związany z postrzeganym zagrożeniem wybuchem wojny. Jak wskazują twórcy badania, obydwie formy tożsamości narodowej mają inne podstawy psychologiczne i co za tym idzie, różne konsekwencje dla funkcjonowania społeczno-psychologicznego poszczególnych osób.

Bezpieczna forma identyfikacji z narodem związana jest nie tylko z pozytywnym obrazem swojej grupy, lecz także z dbaniem o jej dobro i wzrost oraz konstruktywnym reagowaniem na napięcia międzygrupowe. U podstaw narcyzmu narodowego leżą natomiast niezaspokojone potrzeby psychologiczne, takie jak obniżona (lub niestabilna) samoocena i podwyższona potrzeba poczucia kontroli. Autorzy raportu zauważają, że w konsekwencji osoby o wysokim stopniu narcyzmu narodowego są szczególnie wrażliwe na zagrożenia dla wizerunku grupy własnej (np. własnego narodu), niekoniecznie zaś dla jej faktycznego bezpieczeństwa i dobrostanu.

– Osoby odczuwające patriotyczną więź z narodem polskim w większym stopniu obawiają się wojny niż osoby niezwiązane z Polską w tak dużym stopniu. Taki wynik nie jest jednak zaskakujący – w końcu to dla tych osób naród polski ma szczególne znaczenie, więc to i te osoby bardziej niepokoją się o jego dobro – dodaje dr Dominika Bulska.

W przypadku przekonania o własnej skuteczności w obliczu wojny, zarówno narcyzm narodowy, jak i bezpieczna identyfikacja narodowa okazały się być nieistotnymi czynnikami.

Autorami raportu są dr Dominika Bulska i Bronisław Bremer.

Artykuł Polacy wobec ryzyka wojny – między strachem a działaniem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.