Polska szybko się starzeje, a wraz z tym rośnie liczba osób, które potrzebują stałej pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Co najmniej pół miliona Polaków każdego roku korzysta ze świadczeń opieki długoterminowej, a ponad milion osób żyje z potrzebą stałego wsparcia. To jednak tylko część obrazu. Zdecydowana większość opieki nadal odbywa się poza systemem – w domach, dzięki zaangażowaniu rodzin i bliskich.

Szacuje się, że nawet 80 proc. wszystkich usług opiekuńczych świadczą nieformalni opiekunowie: współmałżonkowie, dzieci, rodzeństwo i inni członkowie rodzin. W Polsce może być ich od 1,5 do nawet kilku milionów. Często są to kobiety po 50. roku życia, które ograniczają aktywność zawodową lub całkowicie z niej rezygnują, aby zająć się niesamodzielnym rodzicem, partnerem czy innym bliskim. Skala tego wyzwania będzie rosła. Według prognoz GUS do 2060 roku osoby powyżej 60. roku życia będą stanowić niemal 40 proc. polskiego społeczeństwa. Oznacza to większe zapotrzebowanie na opiekę nad osobami starszymi, przewlekle chorymi i niesamodzielnymi, ale również coraz większą presję na personel medyczny, placówki opiekuńcze i rodziny.

Jak przygotować system na tę zmianę? Jak skuteczniej wspierać osoby wymagające stałej opieki, profesjonalistów pracujących z nimi każdego dnia oraz bliskich, którzy często przejmują obowiązki opiekuńcze bez odpowiedniego przygotowania i wsparcia? O tych wyzwaniach będą rozmawiać eksperci i praktycy podczas III Ogólnopolskiego Kongresu Opieki Długoterminowej, który odbędzie się 22–23 października 2026 roku w Warszawie. Jednym z ważnych punktów programu będzie dyskusja o regionalnych potrzebach, sprawdzonych rozwiązaniach i kierunkach rozwoju opieki długoterminowej w Polsce.

Opieka długoterminowa potrzebuje nie tylko większych zasobów, ale też współpracy

Rosnąca liczba osób starszych i przewlekle chorych sprawia, że rozwój opieki długoterminowej staje się jednym z najważniejszych zadań stojących przed systemem ochrony zdrowia. Problemem nie jest wyłącznie dostępność świadczeń. Równie istotne są niedobory kadrowe, przygotowanie personelu do coraz bardziej złożonych potrzeb pacjentów, współpraca między przedstawicielami różnych zawodów medycznych oraz wsparcie rodzin, które dziś wykonują ogromną część pracy opiekuńczej.

III Ogólnopolski Kongres Opieki Długoterminowej zgromadzi pielęgniarki, lekarzy, opiekunów medycznych, fizjoterapeutów, psychologów, terapeutów zajęciowych oraz osoby zarządzające placówkami. Wspólnym punktem odniesienia będzie pacjent – jego bezpieczeństwo, jakość życia i potrzeba kompleksowej, dobrze skoordynowanej opieki.

– Istotą naszych kongresów jest integracja środowiska zajmującego się pacjentami przewlekle chorymi. Spotykają się tu przedstawiciele różnych zawodów medycznych, ponieważ tylko współpraca całego zespołu terapeutycznego pozwala zapewnić pacjentowi kompleksową opiekę – podkreśla dr n. o zdr. Mariola Rybka, przewodnicząca Komitetu Naukowego Kongresu.

Od demencji i wielolekowości po komunikację, rany i bezpieczeństwo personelu

Program Kongresu został zbudowany wokół sytuacji, z którymi personel opieki długoterminowej mierzy się każdego dnia. Eksperci będą mówić m.in. o opiece nad pacjentami z demencją i zaburzeniami zachowania, wielolekowości i bezpieczeństwie farmakoterapii, leczeniu ran przewlekłych, opiece nad pacjentem z bólem, odpowiedzialności zawodowej i prawnych aspektach opieki, a także o komunikacji z pacjentem i rodziną oraz przekazywaniu trudnych informacji.

Ważnym obszarem programu będą również zagadnienia dotyczące bezpieczeństwa samego personelu – od reagowania na zachowania agresywne i sytuacje kryzysowe po przeciwdziałanie wypaleniu zawodowemu. Uczestnicy będą rozmawiać także o roli pielęgniarki w zespole, budowaniu pozycji zawodowej, nowych technologiach oraz rozwiązaniach, które mogą usprawnić codzienną opiekę nad osobami niesamodzielnymi.

– Opieka długoterminowa nie powinna być traktowana jako praca dorywcza. Powinna być świadomym wyborem zawodowym, który daje możliwość rozwoju i satysfakcji. Tylko wtedy jesteśmy w stanie zapewnić pacjentom opiekę na najwyższym poziomie – mówi Urszula Kalemba, przewodnicząca Komitetu Naukowego Kongresu i konsultant wojewódzka w dziedzinie pielęgniarstwa opieki długoterminowej w województwie małopolskim.

Organizatorzy podkreślają, że ideą wydarzenia jest nie tylko przekazywanie wiedzy, ale również stworzenie przestrzeni do rozmowy o rozwiązaniach, które można zastosować w konkretnych placówkach. W opiece długoterminowej wiele problemów jest wspólnych niezależnie od miejsca pracy – dotyczą organizacji zespołu, współpracy z rodziną, trudnych decyzji terapeutycznych, braków kadrowych czy bezpieczeństwa pacjenta. Dlatego równie ważna jak same wykłady jest wymiana doświadczeń pomiędzy osobami, które mierzą się z podobnymi wyzwaniami.

– To właśnie podczas takich dyskusji rodzą się rozwiązania, które można wdrażać w codziennej praktyce, ale także przekazywać decydentom jako propozycje zmian systemowych. Chcemy, aby Kongres był miejscem, z którego uczestnicy wyjadą nie tylko z nową wiedzą, lecz także z konkretnymi pomysłami na poprawę opieki długoterminowej – dodaje dr n. o zdr. Mariola Rybka.

Szczególnym punktem programu będzie panel dyskusyjny „Opieka długoterminowa na mapie potrzeb zdrowotnych – regionalne wyzwania okiem ekspertów i konsultantów”, zaplanowany na 22 października. Konsultanci wojewódzcy i eksperci będą rozmawiać o potrzebach poszczególnych regionów, dobrych praktykach, współpracy ochrony zdrowia z pomocą społeczną i samorządami, a także o kadrach i rozwiązaniach, które warto rozwijać. Dyskusja ma pomóc wskazać, jak lepiej odpowiadać na zmieniające się potrzeby pacjentów i przygotować opiekę długoterminową na wyzwania związane ze starzeniem się społeczeństwa.

Ponad 13 tysięcy uczestników i ponad 50 spotkań w całej Polsce

III Ogólnopolski Kongres Opieki Długoterminowej jest kontynuacją działań edukacyjnych prowadzonych przez Vicommi Media od 2022 roku. W ramach ogólnopolskiego cyklu bezpłatnych konferencji „Opieka Długoterminowa w Praktyce” odbyło się już ponad 50 wydarzeń, w których uczestniczyło ponad 13 tys. lekarzy, pielęgniarek, opiekunów medycznych i innych profesjonalistów z całej Polski.

Partnerem merytorycznym i jednostką sprawującą nadzór naukowy nad Kongresem jest Katedra Geriatrii Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Opieka długoterminowa nie jest więc wyłącznie problemem sektora ochrony zdrowia. To coraz częściej codzienność całych rodzin, które przez miesiące lub lata organizują życie wokół potrzeb niesamodzielnego bliskiego. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa temat ten będzie dotyczył coraz większej części Polaków. Pytanie nie brzmi już zatem, czy system opieki długoterminowej będzie wymagał zmian, ale jak szybko uda się stworzyć rozwiązania odpowiadające na skalę nadchodzących potrzeb.

III Ogólnopolski Kongres Opieki Długoterminowej odbędzie się 22–23 października 2026 r. w Hotelu Sound Garden przy ul. Żwirki i Wigury 18 w Warszawie. Szczegółowy program wydarzenia oraz formularz rejestracyjny dostępne są na stronie www.kongresod.pl.

Redakcja „Świata Lekarza” sprawuje nad wydarzeniem patronat medialny.

Artykuł Miliony Polaków opiekują się bliskimi. Czy system nadąża za rosnącymi potrzebami? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Adamed Pharma przedstawił długoterminowy plan rozwoju zakładu w Riells i Viabrea w Hiszpanii. Włączenie fabryki do sieci produkcyjnej podwoi moce wytwórcze firmy i zwiększy bezpieczeństwo dostaw leków w Europie. Równolegle Adamed rozwija produkcję w Polsce. W Pabianicach powstaje nowa fabryka leków wziewnych, z której pierwsze produkty mają trafić na rynek w 2029 roku.

Adamed jest właścicielem zakładu w Riells od 1 lipca 2026 roku. Fabryka, przejęta od Sanofi wraz z ponad 260-osobowym zespołem, może produkować do 4 mld tabletek rocznie. Obecnie każdego roku powstaje w niej ok. 60 mln opakowań leków, które trafiają do 84 krajów na świecie.

Więcej miejsc wytwarzania to większe bezpieczeństwo dostaw

Zakład w Riells, jako fabryka wyspecjalizowana w produkcji dużych serii leków, wzmocni międzynarodową sieć produkcyjną Adamedu. Zakłady w Polsce, Hiszpanii i Wietnamie pełnią różne funkcje i mają odmienne kompetencje, dzięki czemu wzajemnie się uzupełniają i zwiększają odporność całej sieci produkcyjnej.

– Dodatkowe miejsce wytwarzania dla wybranych produktów oznacza większą elastyczność i mniejsze ryzyko przerw w dostawach. Rozwijamy fabrykę w Hiszpanii równolegle z inwestycjami w Polsce i Wietnamie, dzięki czemu chcemy do 2029 roku zapewnić moce produkcyjne Adamedu wynoszące ok. 10 mld tabletek rocznie – mówi Bartłomiej Rodawski, członek Zarządu i dyrektor operacyjny Adamed Pharma.

Znaczenie takiego modelu pokazały doświadczenia ostatnich lat – od pandemii po wojnę w Ukrainie. W latach 2022–2024 państwa UE zgłosiły 136 przypadków krytycznych niedoborów leków.

Polska kluczowym centrum produkcyjnym Adamedu

Polska pozostaje kluczowym miejscem produkcji, rozwoju technologii i badań Adamedu. W latach 2020–2030 firma zainwestuje w Polsce łącznie ok. 1,5 mld zł, przede wszystkim w Pabianicach.

Od 2020 roku wartość inwestycji Adamedu w Polsce sięgnęła już ok. 760 mln zł. Ponad 500 mln zł firma przeznaczyła na rozwój zakładu w Pabianicach – m.in. produkcji, pakowni, magazynu, robotyzacji i laboratoriów.

W latach 2026–2030 Adamed planuje kolejne inwestycje w Polsce o wartości ok. 700 mln zł. Jednym z najważniejszych projektów jest budowa w Pabianicach nowej fabryki leków wziewnych, na którą firma przeznaczy ok. 300 mln zł. Pierwsze produkty mają powstać tam w 2029 roku.

– Od 40 lat produkujemy i inwestujemy w Polsce i nadal będziemy zwiększać nasze moce w kraju. W ciągu pięciu lat zwiększyliśmy produkcję leków o 75 proc. Jednocześnie rozwijamy sieć produkcyjną w kilku lokalizacjach. W obecnej sytuacji geopolitycznej zwiększa to bezpieczeństwo dostaw dla pacjentów i odporność firmy na kryzysy – mówi dr n. med. Małgorzata Adamkiewicz, przewodnicząca Rady Nadzorczej i współwłaścicielka Adamed Pharma.

Fabryka w Riells zwiększa możliwości polskiej firmy

Łączna wartość zaangażowania Adamedu związanego z przejęciem i rozwojem zakładu w Riells przekroczy 100 mln euro. Planowane na lata 2026–2034 nakłady obejmują m.in. modernizację parku maszynowego i infrastruktury IT, zwiększenie zdolności magazynowych, automatyzację procesów logistycznych oraz inwestycje środowiskowe.

W pierwszych latach zakład będzie nadal wytwarzał leki dla Sanofi, zapewniając ciągłość ich dostaw. Jednocześnie Adamed będzie stopniowo wprowadzał do Riells własne produkty i zwiększał wykorzystanie dostępnych tam mocy. Część leków będzie wytwarzana równolegle w Polsce i w Hiszpanii. Polskie zakłady będą nadal zaopatrywać m.in. rynek krajowy, a zakład w Riells zwiększy możliwości dostaw na rynki zagraniczne, co zwiększy bezpieczeństwo lekowe i ciągłość dostaw leków dla pacjentów.

Polski kapitał, międzynarodowa skala

Adamed Pharma jest międzynarodową firmą farmaceutyczno-biotechnologiczną ze 100-procentowym udziałem polskiego kapitału.

Dziś 44 proc. przychodów Adamedu pochodzi ze sprzedaży zagranicznej, która generuje obecnie ok. 1 mld zł przychodu rocznie. W ciągu ostatnich 5 lat spółka niemal potroiła sprzedaż poza Polską. Rosnący eksport wspiera bilans handlowy kraju i wzmacnia pozycję polskiej firmy na światowych rynkach.

Artykuł Adamed rozwija zakład w Hiszpanii. Polska pozostaje kluczowym miejscem produkcji i inwestycji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prawie 20 instytucji i organizacji – towarzystwa naukowe, konsultanci krajowi, samorządy zawodowe, służby ratownicze i organizacje społeczne – podpisze w Krakowie list intencyjny na rzecz wdrożenia w Polsce Systemów Ratujących Życie zgodnie z Wytycznymi 2025 Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC).

Uroczystość będzie głównym punktem Kongresu 25-lecia Polskiej Rady Resuscytacji (PRR), który odbędzie się 16-17 października 2026 r. Według rejestru EuReCa-THREE (28 krajów i ponad 230 mln mieszkańców) po pozaszpitalnym zatrzymaniu krążenia w Polsce do wypisu ze szpitala przeżywa 6,8 proc. pacjentów. To poniżej średniej europejskiej (7,5 proc.) i kilkukrotnie mniej niż w krajach o najlepszych wynikach. Różnica ta nie wynika z odmienności biologicznej pacjentów, lecz z organizacji pierwszych ogniw łańcucha przeżycia.

Według danych Krajowego Centrum Monitorowania Ratownictwa Medycznego (KCMRM) tylko we wrześniu 2026 dyspozytorzy przyjęli 3298 zgłoszeń z powodu nagłego zatrzymania krążenia (NZK) – to ponad 100 dziennie. W skali roku to ok. 40 tys. zgłoszeń. „Pierwsza pomoc i resuscytacja to nie procedura, lecz interakcja społeczna. Wymaga powszechnego konsensusu i współpracy interdyscyplinarnej” – mówi prezes PRR, prof. dr hab. Janusz Andres.

Co zakłada list intencyjny?

Sygnatariusze nie tworzą nowej, równoległej koncepcji reformy. Przyjmują jako wspólny punkt odniesienia model Systemów Ratujących Życie z Wytycznych ERC 2025 oparty na „formule przeżycia”: wiedza medyczna × skuteczność edukacji × lokalna implementacja. Według autorów wdrożenie modelu jest możliwe bez istotnego zwiększania nakładów dzięki poprawie organizacji i koordynacji istniejących zasobów.

Sygnatariusze zobowiązują się wspólnie zabiegać m.in. o:

• ustawowy obowiązek nauczania resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO) w przedszkolach i szkołach, zgodnie z kampanią Dzieci Ratują Życie, oraz pełną ochronę prawną „dobrego Samarytanina” dla świadków udzielających pomocy;
• ogólnopolski rejestr zatrzymań krążenia – pozaszpitalnych i wewnątrzszpitalnych – w protokole Utstein, który połączy rejestry POL-OHCAR i PolCARE z danymi SWD PRM i pozwoli śledzić odległe wyniki leczenia;
• jednolite protokoły dla dyspozytorów medycznych zgodne z rekomendacjami ERC, w tym instruktaż RKO przez telefon, zintegrowane z rejestrem AED i siecią pierwszych ratowników;
• prawne usankcjonowanie roli „Pierwszego Ratownika” zintegrowanego z dyspozytornią medyczną oraz certyfikowany, ogólnopolski rejestr AED z otwartym dostępem dla map cyfrowych;
• Rozwój ośrodków leczenia pacjentów po zatrzymaniu krążenia w szpitalach i skoordynowana opieka po wypisie, obejmująca rehabilitację kardiologiczną i neurologiczną oraz wsparcie psychologiczne, niezależnie od przyczyny zatrzymania krążenia.

Do współpracy zaproszono Ministerstwo Zdrowia, MSWiA oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Wśród sygnatariuszy listu znajdą się m.in.: PRR, konsultanci krajowi w dziedzinach anestezjologii i intensywnej terapii, kardiologii oraz medycyny ratunkowej, Krajowa Rada Ratowników Medycznych, Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Polskie Towarzystwo Pielęgniarstwa Ratunkowego, GOPR, TOPR, WOPR, PCK, ZHP, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych RP oraz Związek Pracodawców Ratownictwa Medycznego SP ZOZ.

Kongres objęty jest patronatem honorowym Ministra Zdrowia.

Treść listu znajduje się tutaj.

Termin: 16.10.2026, godz. 16:30 (podpisanie listu)

Miejsce: Krakowski Szpital Specjalistyczny im. św. Jana Pawła II, ul. Prądnicka 80, Kraków

Program: kongres.prc.krakow.pl/program

Organizator prosi o wcześniejsze zgłoszenie obecności.

Źródła:

EuReCa THREE

KCMRM dane za wrzesień 2026

Źródło informacji: Polska Rada Resuscytacji

Artykuł Prawie 20 organizacji ponad podziałami. W Krakowie zostanie podpisany list intencyjny „Systemy Ratujące Życie” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zespół transplantacyjny Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu przekroczył kolejną granicę. Kilka dni temu karetka z zespołem medyków z Zabrza pojechała do jednego ze szpitali na Słowacji, aby pobrać serce dla 44-letniego pacjenta z ciężką niewydolnością serca. To pierwsze międzynarodowe pobranie serca dla pacjenta SCCS przeprowadzone na Słowacji.

Dla pana Tomasza transplantacja jest szansą na nowe życie. Mężczyzna choruje na kardiomiopatię rozstrzeniową – genetycznie uwarunkowaną chorobę, która prowadzi do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia mięśnia sercowego. Historia choroby jest w jego rodzinie szczególna. Trzydzieści lat temu, również w Zabrzu, transplantację serca przeszła jego mama.

Pan Tomasz został wpisany na pilną listę transplantacyjną w połowie września. Jego stan był ciężki i zagrażał życiu, a serce było skrajnie niewydolne. Na nowy narząd pan Tomasz czekał zaledwie cztery dni. Serce udało się znaleźć dzięki międzynarodowemu zgłoszeniu ze szpitala na Słowacji.

– Nie spodziewałem się, że wszystko wydarzy się tak szybko. Myślałem, że na nowe serce będę czekać wiele miesięcy – mówi pan Tomasz.

Po otrzymaniu informacji o możliwości wykorzystania narządu i potwierdzeniu zgodności biorcy i dawcy do akcji ruszył zespół transplantacyjny ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu. Karetka pojechała na Słowację, gdzie lekarze i personel medyczny przeprowadzili pobranie serca, a następnie zabezpieczony narząd został przetransportowany do Zabrza. Transplantację przeprowadził zespół pod kierunkiem dr. Szymona Pawlaka.

Współpraca międzynarodowa szansą dla pacjentów

Pozyskanie serca na Słowacji było możliwe dzięki międzynarodowej współpracy. To czwarty przypadek, kiedy pacjent SCCS otrzymał narząd pobrany poza granicami Polski.

– Bardzo się cieszymy, że dzięki współpracy międzynarodowej kolejny nasz pacjent mógł otrzymać szanse na nowe życie. To czwarty przypadek, kiedy w naszym ośrodku wszczepiliśmy serce pobrane za granicą. Realnie wciąż jednak ponad sto osób jest na liście oczekujących na transplantacje serca w Śląskim Centrum Chorób Serca. 19 pacjentów zakwalifikowaliśmy do przeszczepu pilnego, w tym kilkoro dzieci – mówi dr n. med. Szymon Pawlak, kardiochirurg kierujący programem transplantacji serca w Śląskim Centrum Chorób Serca.

Każde zagraniczne pobranie narządu jest dużym przedsięwzięciem logistycznym. Wymaga ścisłej współpracy zespołów medycznych i koordynatorów ze szpitali w różnych krajach, a także sprawnej organizacji transportu. Istotną rolę odgrywa również Centrum Organizacyjno-Koordynujące ds. Transplantacji POLTRANSPLANT.

Do Śląskiego Centrum Chorób Serca trafiały wcześniej zgłoszenia dotyczące potencjalnych dawców narządów z różnych krajów Europy: m.in. z Litwy, Węgier, Niemiec, Rumunii. W tych przypadkach do pobrania serca ostatecznie nie doszło – przyczyną były przeciwwskazania medyczne lub problemy logistyczne związane z transportem narządu.

– Pobranie serca za granicą to jednak nie tylko wyzwanie medyczne, ale również ogromne przedsięwzięcie organizacyjne. Od momentu otrzymania informacji o dostępności narządu konieczna jest sprawna koordynacja działań zagranicznej organizacji transplantacyjnej, szpitala dawcy, polskiego ośrodka transplantacyjnego oraz zespołu odpowiedzialnego za transport. W przypadku serca czas ma szczególne znaczenie ze względu na ograniczony okres jego przechowywania poza organizmem. Dlatego tak ważna jest sprawna komunikacja i ścisła współpraca wszystkich zaangażowanych stron. Historia pana Tomasza pokazuje, że międzynarodowa współpraca w zakresie wymiany narządów przekłada się na realną szansę na życie konkretnego pacjenta – tłumaczy dr n. med. Anna Pszenny, kierownik Działu Współpracy Międzynarodowej Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnego ds. Transplantacji POLTRANSPLANT.

Zgodnie z obowiązującymi procedurami możliwość międzynarodowego wykorzystania narządu pojawia się, gdy w danym kraju nie ma na liście oczekujących odpowiednio dopasowanego biorcy. Informacja o możliwości pozyskania narządu może wówczas trafić na międzynarodową platformę wymiany narządów FOEDUS, która służy do wymiany informacji i koordynacji współpracy transplantacyjnej między organizacjami pobierania narządów w krajach europejskich.

W Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu międzynarodowa współpraca transplantologów została zainicjowana w 2023 roku. Od tego czasu zespół SCCS pobrał za granicą cztery serca: 3 w Czechach, 1 na Słowacji.

Zespół koordynatorów: Krzysztof Tkocz (SCCS), Anna Pszenny (Poltransplant), Bogumiła Król (SCCS)

Wyjazdowy zespół transplantacyjny: chirurg dr Tomasz Jaźwiec, kardiolog dr Agnieszka Kuczaj, pielęgniarki Adrianna Szałas, Agnieszka Orłowska-Ferenz, kierowca Marcin Trojak.

Zespół wszczepiający: kardiochirurdzy: Szymon Pawlak, Marcin Garbacz; anestezjolog: Łukasz Gawlik; pielęgniarki: Martyna Kluszczyńska, Ewa Pyrek, Magdalena Chamczyńska, Natalia Buła, Joanna Duda; perfuzja: Marzanna Piejko.

Artykuł Po serce na Słowację. Historyczna akcja transplantologów z Zabrza pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pierwsza w Polsce, a trzecia w Europie w pełni zautomatyzowana apteka UNIT DOSE powstała w Szpitalu Rydygiera w Krakowie. To nowa jakość w leczeniu i opiece nad pacjentami onkologicznymi, a także krok w przyszłość w codziennej pracy farmaceutów.

Uruchomienie apteki to nowa jakość w codziennej pracy 60-osobowego zespołu farmaceutycznego szpitala, który na co dzień pracuje z substancjami toksycznymi, wymagającymi stosowania rygorystycznych środków ochrony osobistej. Nowoczesne technologie zastosowane w aptece nie tylko ułatwiają precyzyjne sporządzanie leków i eliminują ryzyko pomyłek, ale także ograniczają ekspozycję farmaceutów na związki o silnym działaniu.

Nowy obiekt kompleksowo zabezpieczy proces opieki medycznej nad chorymi onkologicznie – dzięki zastosowaniu systemu poczty pneumatycznej. Umożliwia on dostarczanie wyrobów medycznych do zespołów prowadzących diagnostykę, terapię zachowawczą i zabiegową w ciągu zaledwie kilku minut.

W aptece będą powstawać m.in. gotowe oraz indywidualne leki dla głównej linii leczenia chemioterapeutycznego, leki przygotowywane w programach lekowych oraz pozostałe farmaceutyki stosowane m.in. w leczeniu powikłań terapii onkologicznej, bólu nowotworowego, zaburzeń nastroju wywołanych chorobą. W uruchomionym Zakładzie Leków Jałowych robotycznie produkowane będą zindywidualizowane w składzie preparaty żywienia klinicznego, stosowane u chorych m.in. po radykalnych zabiegach chirurgii przewodu pokarmowego oraz w uzupełnieniu niedoborów żywieniowych u wszystkich chorych onkologicznie.

Wartość całkowita zadania „Modernizacja i rozbudowa zaplecza diagnostyki, skojarzonego leczenia, farmakoterapii i opieki farmaceutycznej nad chorymi onkologicznie w Szpitalu Specjalistycznym im. Ludwika Rydygiera w Krakowie – Inwestycja D1.1.1 KPO” to ponad 150,1 mln zł, w tym: środki z KPO ponad 124,6 mln zł, środki Budżetu Województwa to 19,2 mln zł, a środki własne szpitala to 6,3 ml zł.

Małopolska stawia na zdrowie

Unikalna inwestycja w Szpitalu Rydygiera jest częścią szerokiego pakietu zdrowotnego, realizowanego w szpitalach w całej Małopolsce. Dzięki wsparciu z Funduszy Europejskich, KPO i budżetu województwa w szpitalach wojewódzkich i powiatowych w regionie trwają projekty związane z rozbudową, doposażeniem, zwiększaniem zakresu oraz dostępności świadczonych usług.

– Łącznie, na rozbudowę, modernizacje i nowoczesny sprzęt, który będzie służył pacjentom w regionie, do 2029 roku zostanie przeznaczone ponad 700 mln zł z budżetu województwa oraz środków KPO, Funduszu Medycznego i programu Fundusze Europejskich dla Małopolski 2021–2027. Małopolskie szpitale już dziś należą do najlepiej wyposażonych w kraju. Nowe oddziały, sprzęt i modernizacja placówek medycznych to najważniejsze inwestycje w ochronie zdrowia, które znacząco poprawią jakość opieki nad pacjentami, szczególnie w obszarach o największych potrzebach: onkologii, neurologii, psychiatrii oraz rehabilitacji – podkreślił marszałek Łukasz Smółka.

Największe inwestycje, których zakończenie planowane jest jeszcze w tym roku, są realizowane m.in. w Krakowie, Tarnowie i Nowym Sączu.

Kraków: onkologia, psychiatria, rehabilitacja

W Szpitalu Specjalistycznym im. Ludwika Rydygiera, oprócz realizowanego rekordowego pakietu onkologicznego, trwa m.in. modernizacja Oddziału Okulistyki wraz z Poradnią. Zadanie obejmuje kompleksową przebudowę sal pobytu pacjentów, gabinetów przyjęć, pomieszczeń zabiegowych, magazynowych, administracyjnych i socjalnych. Przewidziano także zakup wyposażenia i sprzętu. Koszt tego projektu to blisko 12 mln zł.

W Małopolskim Szpitalu Ortopedyczno-Rehabilitacyjnym im. prof. Bogusława Frańczuka w Krakowie powstaje Poradnia Marzeń, czyli nowy Zespół Poradni Specjalistycznych i oddział chirurgii jednego dnia. Umożliwi to kompleksowe leczenie i opiekę nad chorymi w jednym miejscu, co znacząco skróci drogę do pełnej sprawności dla pacjentów ze schorzeniami ruchu. Wartość przedsięwzięcia to ponad 33 mln zł.

W stolicy regionu trwa także wielka modernizacja obiektów Szpitala Babińskiego. Zadanie obejmuje remonty budynków szpitalnych zlokalizowanych na terenie zespołu szpitalno-parkowego w Kobierzynie, dzięki którym powstanie nowoczesna przestrzeń dla psychiatrii dzieci i młodzieży. Projekt ma charakter kompleksowy i obejmować będzie wsparcie I, II i III poziomu referencyjnego. W wyremontowanych budynkach miejsce znajdą: oddział stacjonarny psychiatryczny dzieci i młodzieży, ośrodek środowiskowy psychologiczny, psychoterapeutyczny oraz centrum zdrowia psychicznego. Przestrzenie będą dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Celem inwestycji o wartości ponad 57 mln zł jest poprawa jakości i dostępności opieki psychiatrycznej dla najmłodszych pacjentów.

W Krakowie powstanie również Małopolskie Centrum Psychiatrii i Leczenia Uzależnień od Nowych Technologii Cyfrowych – miejsce dedykowane psychiatrii dziecięcej oraz leczeniu uzależnień behawioralnych. Powstanie obiekt o łącznej powierzchni około 6300 m². Około 3000 m² stanowić będzie dwukondygnacyjny parking podziemny, projektowany w formule podwójnego zastosowania jako Miejsce Doraźnego Schronienia dla prawie 400 osób. W budynku będą funkcjonowały: 2 Oddziały Psychiatrii Dziecięcej (35 łóżek) wraz z Izbą Przyjęć, Oddział Dziennego Pobytu dla Dzieci (40 miejsc) oraz poradnie specjalistyczne w tym Poradnia Zdrowia Psychicznego, Poradnia Leczenia Uzależnień dla Dzieci, Poradnia dla osób z autyzmem dziecięcym i Logopedyczna. Wartość przedsięwzięcia, zaplanowanego do realizacji do 2029 roku, to ponad 95 mln zł.

W Szpitalu Specjalistycznym im. J. Dietla w Krakowie modernizację wartą ponad 13 mln zł przechodzi Oddział Neurologii, powstaje też nowa apteka i przychodnia szpitalna.

W Małopolskim Szpitalu Rehabilitacyjnym w Krzeszowicach dzięki projektowi o wartości ponad 14 mln zł zostaną zrealizowane zakupy sprzętowe dla poprawy opieki kardiologicznej i przebudowa zabytkowego budynku szpitalnego „Zofia”.

Tarnów: nowoczesny blok operacyjny, rozwój psychiatrii

Z kolei Szpital Wojewódzki im. św. Łukasza w Tarnowie już niebawem zyska nowoczesny Centralny Blok Operacyjny wraz z zapleczem. Powstaną trzy sale operacyjne onkologiczne, dwie sale chirurgii ogólnej, dwie sale diagnostyczno-zabiegowe, Oddział Anestezjologii i Intensywnej Terapii oraz Centralna Sterylizatornia i Oddział Neurologii z Pododdziałem Udarowym. Doposażone zostaną także pracownie diagnostyczne. Całość umożliwi specjalistom wykonywanie skomplikowanych zabiegów i zwiększenie liczby obsługiwanych pacjentów – a wszystko to w komfortowych warunkach i ze wsparciem zaawansowanych technologii robotycznych. Calkowita wartość tego przedsięwzięcia to ponad 117 mln zł.

W Szpitalu św. Łukasza wkrótce powstanie także Ośrodek Zdrowia Psychicznego dla dzieci i młodzieży wraz z ogrodem terapeutycznym. Dzięki realizacji przedsięwzięcia, zaplanowanego do 2028 roku, dzieci i młodzież będą mogły łatwiej uzyskać opiekę i wsparcie blisko miejsca zamieszkania. Poprawi się także jakość opieki: obejmie ona nie tylko leczenie psychiatryczne, ale również terapię psychologiczną i wsparcie psychospołeczne. Powstanie wyjątkowy ogród terapeutyczny – zewnętrzna przestrzeń terapii.

Nowy Sącz: szybsza diagnostyka, większy komfort leczenia

W Nowym Sączu, w Szpitalu Specjalistycznym im. J. Śniadeckiego jeszcze w tym roku powstanie nowoczesny Pawilon Laboratoryjno – Apteczny. W trzykondygnacyjnym budynku będą mieścić się pomieszczenia dla Medycznego Laboratorium Diagnostycznego z Pracownią Cytostatyków, apteką, Pracownią Żywienia Pozajelitowego oraz nowym punktem pobrań. Dla pacjentów to m.in. szybsza diagnostyka, większy komfort i sprawniejsze leczenie onkologiczne. Wartość tego projektu to ponad 27 mln zł.

– Inwestycje w zdrowie Małopolan są dla nas kluczowe, dlatego założyliśmy sobie cel, by w każdym szpitalu wojewódzkim były realizowane projekty rozwojowe. Priorytetowo traktujemy te najbardziej wyczekiwane z uwagi na potrzeby pacjentów. Wszystko po to, by zapewnić pacjentom jak najlepsze warunki leczenia, a kadrze medycznej nowoczesne warunki pracy. Wzmacniając potencjał szpitali, dajemy mieszkańcom konkretne korzyści: krótszy czas oczekiwania na zabiegi, możliwość korzystania z leczenia możliwie najbliżej miejsca zamieszkania, komfort i bezpieczeństwo w procesie powrotu do zdrowia – podkreślił marszałek Łukasz Smółka.

Źródło: Biuro Prasowe UMWM, fot. malopolska.pl

Artykuł Roboty przygotowują leki dla pacjentów onkologicznych. Nowa apteka w Krakowie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Badacze komórek glejowych z kilkunastu ośrodków badawczych w Polsce spotkali się w Łukasiewicz – PORT, by podczas dwudniowego wydarzenia powołać Polskie Towarzystwo Glejowe (Polish Glia Network), które ma integrować środowisko, ułatwiać wymianę doświadczeń i rozwijać wspólne inicjatywy badawcze.

– W mózgu wszystko od siebie zależy: astrocyty, mikroglej, oligodendrocyty, neurony nieustannie na siebie wpływają, a przez barierę krew-mózg kontaktują się ze sygnałami molekularnymi obecnymi w krwi. Co za tym idzie, objawy większości chorób mózgu wynikają z zaburzeń funkcji wielu typów komórek, a nowe badania dostarczają coraz większej liczby dowodów na kluczową rolę komórek gleju. Nowe terapie chorób psychicznych czy neurodegeneracyjnych wymagają zatem współpracy naukowców, którzy patrzą na te same komórki z różnych stron i pracują różnymi metodami. Nowa inicjatywa ma nam ułatwić wspólne szukanie odpowiedzi – mówi dr Michał Ślęzak, lider Grupy Badawczej Biologii Astrocytów w Centrum Doskonałości P4Health, jeden z organizatorów spotkania.

Wśród założycieli ogólnopolskiego stowarzyszenia znaleźli się przedstawiciele: Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Politechniki Wrocławskiej, Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN, Instytutu Podstaw Informatyki PAN, Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, Instytutu Farmakologii im. J. Maja PAN, Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Uniwersytetu Medycznego im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu, Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, SGGW oraz Łukasiewicz – PORT.

Biologia komórek glejowych z różnych perspektyw

Przez dwa dni liderzy grup badawczych z polskich ośrodków przedstawiali działalność swoich zespołów, w tym dostępnych technologii, by stworzyć mapę badań nad glejem w Polsce. W ponad 20 wystąpieniach mówili m.in. o astrocytach i mikrogleju, plastyczności synaptycznej, metabolizmie, śnie, neurozapaleniu, demielinizacji, bólu neuropatycznym, neurodegeneracji i nowotworach mózgu. Wystąpienia i dyskusje miały też pomóc w szukaniu partnerów do wspólnych badań.

– To pierwszy raz, kiedy wygłosiłem wykład nie po to, by prezentować swoje dane, ale by powiedzieć: szukam współpracy w określonych obszarach. I udało mi się takie współprace nawiązać – podsumował dr Ben Hur Mussulini z Uniwersytetu Warszawskiego.

Wykłady plenarne wygłosili goście specjalni: dr Kerstin Lenk z Politechniki w Grazu i dr João Bettencourt Relvas z Uniwersytetu w Porto.

Dr Lenk jest ekspertem w modelowaniu biologii gleju: – Nowe wyniki eksperymentów wprowadzamy do modeli obliczeniowych, a to, co pokażą modele, wraca do laboratorium. W ten sposób szukamy nowych celów terapeutycznych, m.in. w leczeniu depresji – mówiła dr Kerstin Lenk. W trakcie wykładu, dr Lenk przedstawiła też kierowaną przez nią inicjatywę COST EU-GLIA, projekt finansowany przez Komisję Europejską, mający na celu zwiększenie współpracy nad glejem w skali Europy.

Dr João Bettencourt Relvas bada z kolei, jak komórki glejowe dbają o kondycję tkanki nerwowej i jak reagują na jej uszkodzenie. W wykładzie wyjaśnił, jak białka z rodziny Rho GTPaz, które koordynują cytoszkielet i sygnalizację wewnątrz komórek, sterują zachowaniem oligodendrocytów i mikrogleju – a przez to wytwarzaniem i naprawą mieliny oraz reakcjami zapalnymi w mózgu. Dr Relvas przedstawił też działania fundacji Network Glia, organizującej największe cykliczne spotkanie badaczy gleju w Europie.

Od modeli obliczeniowych po neurodegenerację

Spotkanie zostało zainicjowane przez naukowców z Łukasiewicz – PORT, wspólnie z Warsaw Glia Community. Otworzył je prof. Bastian Hengerer, dyrektor Centrum P4Health, a koncepcję i cele sieci przedstawili dr hab. Anna Malik i dr Łukasz Szewczyk z Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr Michał Ślęzak.

Tematyka spotkania jest ściśle związana z badaniami prowadzonymi w Centrum Doskonałości P4Health, które zostało utworzone w Łukasiewicz – PORT dzięki finansowaniu z europejskiego projektu Teaming for Excellence, środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. Tematem badań w ramach Międzynarodowej Agendy Badawczej realizowanej w P4Health są astrocyty – jeden z typów komórek glejowych. Naukowcy analizują je na wielu poziomach, aby wskazać nowe kierunki leczenia chorób mózgu.

Artykuł Powstało Polskie Towarzystwo Glejowe pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pomysł, który powstał w Gdańsku, staje się częścią europejskich działań na rzecz ochrony zdrowia kobiet w ciąży i przyszłych pokoleń. W Hamburgu odbyło się spotkanie inaugurujące projekt LIFE MUMs – Minimising Unseen Molecules, realizowany przez dziewięć organizacji z ośmiu krajów Europy. Jego celem jest ograniczenie codziennego narażenia na związki endokrynnie czynne (EDCs), ze szczególnym uwzględnieniem okresu przed ciążą i w jej trakcie.

Koncepcja projektu rozwijana przez dr hab. Aleksandrę Rutkowską z Zakładu Koordynowanej Opieki Instytutu Pielęgniarstwa i Położnictwa GUMed wyrasta z jej wieloletniej pracy naukowej nad wpływem środowiska i substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego na zdrowie człowieka.

Jednym z najważniejszych rezultatów projektu będzie nowa wersja aplikacji CheckED, opracowywana z myślą o kobietach planujących ciążę oraz w ciąży. Aplikacja ma pomagać rozpoznawać codzienne źródła narażenia na EDC oraz przekładać wiedzę naukową na proste i możliwe do wdrożenia działania ograniczające ekspozycję. Projekt obejmuje również ocenę skuteczności interwencji w środowisku domowym oraz rozwój narzędzi edukacyjnych wspierających świadome decyzje kobiet.

Istotnym elementem LIFE MUMs będzie współpraca z położnymi, lekarzami i innymi przedstawicielami ochrony zdrowia. To właśnie położne, pozostające w bezpośrednim kontakcie z kobietami przed ciążą i w jej trakcie, mogą odegrać szczególną rolę w przekazywaniu rzetelnej wiedzy o środowiskowych czynnikach wpływających na zdrowie oraz we wspieraniu zmian możliwych do zastosowania w codziennym życiu. W działania projektu będą również angażowane kobiety w wieku reprodukcyjnym, kobiety ciężarne i studenci kierunków medycznych.

LIFE MUMs ma łączyć badania naukowe, profilaktykę, edukację i praktykę ochrony zdrowia. Zamiast koncentrować się wyłącznie na komunikowaniu zagrożeń, projekt ma dostarczać pozytywne, oparte na dowodach i możliwe do zastosowania rekomendacje, które zwiększają realny wpływ kobiet na ograniczanie ekspozycji na EDC.

Projekt LIFE MUMs (LIFE25-GIE-DE-101293708) jest współfinansowany przez Unię Europejską.

Dr hab. Aleksandra Rutkowska jest również prezesem DetoxED Sp. z o.o., czyli spin-offu Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i Politechniki Gdańskiej, który uczestniczy w realizacji projektu LIFE MUMs. Więcej o aplikacji dr hab. Rutkowskiej tutaj.

Artykuł Jak chronić kobiety w ciąży przed szkodliwymi substancjami? Rusza projekt LIFE MUMs pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Białko występujące podczas powstawania plemników i komórek jajowych może zostać ponownie uruchomione w komórkach raka piersi. Pomaga im wówczas naprawiać DNA uszkodzone przez leki i przetrwać terapię – odkrył międzynarodowy zespół z udziałem naukowców z Instytutu Biologii Medycznej PAN.

Odkrycie wskazuje, że zablokowanie działania tego białka mogłoby zwiększyć wrażliwość komórek nowotworowych na leczenie i w przyszłości stać się podstawą nowych terapii.

Wyniki swojej pracy zespół opublikował w czasopiśmie „Science Advances”.

Jednym z głównych problemów w leczeniu chorób onkologicznych jest podobieństwo komórek rakowych do zdrowych komórek organizmu. Nowotwór nie jest bowiem obcym organizmem, lecz powstaje z własnych komórek pacjenta, które uległy niebezpiecznym zmianom. Z tego powodu wiele leków chemioterapeutycznych uszkadza nie tylko guz, ale również zdrowe, szybko dzielące się komórki, m.in. w szpiku kostnym, mieszkach włosowych czy przewodzie pokarmowym. Powoduje to dotkliwe skutki uboczne, takie jak wypadanie włosów, nudności i osłabienie odporności.

Naukowcy z całego świata od lat poszukują więc cech, które są charakterystyczne wyłącznie dla komórek nowotworowych i które mogłyby stać się celem nowych, skuteczniejszych i bezpieczniejszych terapii.

Jedną z takich potencjalnych pięt achillesowych może być białko SYCP1. Jego rolę zbadał zespół z Laboratorium Cyklu Komórkowego Instytutu Biologii Medycznej PAN w Łodzi, kierowany przez dr hab. Urszulę McClurg, we współpracy z naukowcami z Francji, Portugalii, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii.

Jak poinformowała dr hab. McClurg w przesłanym PAP komunikacie, SYCP1 (synaptonemal complex protein 1) to kluczowy element procesu mejozy, czyli podziału prowadzącego do powstawania plemników i komórek jajowych. Jest jednym z głównych składników kompleksu synaptonemalnego – struktury, która łączy odpowiadające sobie chromosomy, umożliwiając wymianę materiału genetycznego i ich prawidłowe rozdzielenie do powstających komórek.

Zaburzenia w działaniu genu kodującego SYCP1 mogą prowadzić do problemów z płodnością, w tym do azoospermii, czyli braku plemników w nasieniu.

Od pewnego czasu wiadomo, że SYCP1 należy do tzw. antygenów rakowo-jądrowych. Oznacza to, że choć w zdrowym dorosłym organizmie białko to występuje głównie podczas powstawania komórek rozrodczych, jego gen może zostać ponownie uruchomiony w komórkach nowotworowych.

Dotychczas nie było jednak jasne, jaką funkcję w nich pełni. Teraz międzynarodowy zespół z udziałem Polaków ustalił, że w komórkach raka piersi SYCP1 trafia do jądra komórkowego i przyłącza się do DNA. Następnie wpływa na działanie genów odpowiedzialnych za podziały komórki oraz naprawę uszkodzeń materiału genetycznego, co pozwala jej dalej się namnażać.

Ma to szczególne znaczenie podczas chemioterapii. Działanie części leków polega bowiem na uszkadzaniu DNA nowotworu. Jeżeli komórka potrafi szybko uruchomić mechanizmy naprawcze, może uniknąć śmierci i przetrwać leczenie.

„Nowotwory potrafią wykorzystywać mechanizmy, które normalnie są aktywne wyłącznie podczas powstawania komórek rozrodczych. Odkrywając te procesy, znajdujemy nowe słabe punkty nowotworów, które w przyszłości mogą stać się celem bardziej precyzyjnych i skutecznych terapii” – podkreśliła dr hab. McClurg.

Badania zespołu wykazały również, że wyłączenie genu SYCP1 w hodowanych w laboratorium komórkach raka piersi zaburzało naprawę DNA, spowalniało namnażanie się komórek i ograniczało ich zdolność do przemieszczania. Jednocześnie zwiększało ich wrażliwość na cisplatynę i gemcytabinę – leki uszkadzające materiał genetyczny. Wyniki potwierdziły więc, że białko to pomaga komórkom guza zachować zdolność do podziałów i przetrwać leczenie.

W kolejnych eksperymentach badacze uruchomili SYCP1 w nienowotworowych komórkach nabłonka piersi, które normalnie nie wytwarzają tego białka. Wskutek tego zaczęły się one szybciej namnażać i sprawniej przemieszczać. Sugeruje to, że SYCP1 może nadawać komórkom cechy sprzyjające rozwojowi nowotworu, choć samo jego pojawienie się nie wystarcza do wywołania raka.

Autorzy przeanalizowali również próbki guzów pobranych od 137 pacjentek z rakiem piersi. Okazało się, że wysoki poziom SYCP1 wiązał się z krótszym całkowitym przeżyciem. W publikacji podkreślono, że nie dowodzi to, iż białko jest bezpośrednią przyczyną gorszego rokowania, ale sugeruje, że w przyszłości mogłoby służyć jako wskaźnik pomagający oceniać przebieg choroby.

Zdaniem naukowców zahamowanie działania SYCP1 mogłoby więc w przyszłości stać się nowym celem terapii przeciwnowotworowych, które nie tylko będą skuteczniej zwalczać raka, ale też pozwolą ograniczyć stosowanie wysokich dawek toksycznej chemioterapii. Jak podkreśliła dr hab. McClurg, odkrycie to stanowi kolejny krok w zrozumieniu, w jaki sposób nowotwory przeprogramowują własne komórki, aby przetrwać leczenie i dalej się rozwijać. Pokazuje również, że białka dotychczas uważane za istotne wyłącznie dla płodności mogą odgrywać kluczową rolę w rozwoju raka, otwierając drogę do opracowania nowej generacji precyzyjnych terapii przeciwnowotworowych.

Katarzyna Czechowicz (PAP)
kap/ agt/

Artykuł Rak piersi wykorzystuje białko związane z płodnością. Odkrycie polskich naukowców pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Asystenci AI – wykorzystujący generatywną sztuczną inteligencję, bazę wiedzy szpitala i interaktywne mapy 3D – przejmą częściowo obsługę informacyjną pacjentów i ich opiekunów w Centrum Zdrowia Dziecka w warszawskim Międzylesiu. System pomoże im odnaleźć poszczególne poradnie i oddziały, odpowie na pytania organizacyjne, dzięki czemu odciąży personel szpitala.

Twórcy rozwiązania z firmy Orange Polska podkreślają, że to jego pierwsze komercyjne wdrożenie, a poza branżą medyczną może ono znaleźć zastosowanie na dworcach, lotniskach czy w urzędach.

– Uruchomiliśmy system pięciu awatarów, które mają wspierać rodziny pacjentów w pozyskiwaniu informacji o funkcjonowaniu naszego instytutu. Ta nowoczesna technologia pomoże znaleźć praktyczne informacje osobom, które przyjeżdżają do nas na wizyty ambulatoryjne, oraz tym, które są hospitalizowane – mówi agencji Newseria dr n. med. Marek Migdał, dyrektor Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” (IPCZD). – Co roku odwiedza nas kilkaset tysięcy dzieci i ich rodzin. 52 proc. to pacjenci spoza Mazowsza, którzy bardzo często potrzebują prostych informacji odnośnie do tego, jak jest zorganizowany szpital i jak się po nim poruszać.

Pięciu interaktywnych Asystentów AI zainstalowano w najczęściej odwiedzanych punktach IPCZD, m.in. przy wejściu głównym, w izbie przyjęć czy przy wejściu do poradni specjalistycznych. Pacjenci, ich opiekunowie i osoby odwiedzające mogą za pomocą ekranów dotykowych prowadzić rozmowę z asystentami, którzy udzielają informacji organizacyjnych, pomagają odnaleźć konkretne poradnie, oddziały czy pracownie diagnostyczne, wykorzystując do tego interaktywne mapy 3D. Komunikacja jest możliwa w języku polskim i angielskim.

– Asystent AI powstał po to, by usprawnić komunikację pacjentów i ich rodziców oraz pomóc w nawigowaniu po tym ośrodku, który liczy ponad 30 budynków – podkreśla Arkadiusz Wójcik, dyrektor ICT w firmie Orange Polska, która jest partnerem technologicznym projektu. – To jest jego najważniejsza funkcja. Przekłada się to na spokój rodziców i młodych pacjentów podczas poruszania się po szpitalu. To istotne, biorąc pod uwagę stresogenność całego pobytu w tej instytucji.

Rozwiązanie zostało zaprojektowane tak, aby zapewnić szybki i intuicyjny dostęp do najważniejszych informacji, szczególnie osobom, które po raz pierwszy są w IPCZD. Asystent AI nie zastępuje personelu medycznego ani administracyjnego – jego rolą jest przejęcie prostych, powtarzalnych pytań i ułatwienie dostępu do informacji, dzięki czemu pracownicy mogą poświęcić więcej czasu sprawom wymagającym bezpośredniego kontaktu z pacjentem. To ułatwia funkcjonowanie pacjentów w przestrzeni szpitala, również tych najmłodszych. W strefie gier i aktywności dostępne są bowiem m.in. proste gry ekranowe i gry konwersacyjne wykorzystujące AI, które pozwalają przyjemnie spędzić czas np. w oczekiwaniu na badanie czy konsultację.

Firma Orange Polska odpowiadała za dostarczenie i implementację rozwiązania opartego na sztucznej inteligencji, dostosowanego do potrzeb IPCZD. Jest to pierwsze komercyjne wdrożenie tego rozwiązania. Każde urządzenie z Asystentem AI ma własną antenę 5G z kartą SIM, dzięki czemu jest niezależne od lokalnego połączenia z siecią i ma własne, bezpieczne połączenie z zapleczem rozwiązania.

– Asystent AI ma zdolność uczenia się, wyciągania wniosków, agregowania informacji, dołączania nowych odpowiedzi na pojawiające się pytania. To jest rozwiązanie uczące się, czyli wykorzystujące znane nam dzisiaj techniki i technologie w zakresie nauczania językowego – wskazuje dyrektor ICT w Orange Polska.

Przedstawiciele firmy wskazują, że w Asystentach AI zastosowano wiele innowacyjnych rozwiązań. Łączą one możliwości generatywnej sztucznej inteligencji z bazą wiedzy konkretnej organizacji (obejmującą regulaminy, procedury, informacje organizacyjne czy mapy obiektów) i z nowoczesnym interfejsem multimedialnym. Dzięki temu mogą być personalizowane pod konkretne branże i wykorzystywane tam, gdzie istotne są szybki dostęp do informacji i jakość obsługi. Czas reakcji wynosi średnio ok. 2 sekund, co pozwala na prowadzenie płynnej i naturalnej interakcji z użytkownikiem.

– To mogą być np. dworce, lotniska czy punkty obsługi klienta. Taki awatar pomaga rozładowywać kolejki ludzi stojących po informacje oraz udzielić wskazówek, bazując na wewnętrznych informacjach danej instytucji – wskazuje Arkadiusz Wójcik. – Na tym polega nowoczesna technologia, że integrujemy hardware, software i modele językowe oraz wplatamy rozwiązania w zależności od funkcji i potrzeb, które powinny spełnić. Asystent sprawdzi się doskonale również w urzędach, gdzie ułatwi pracę wszystkim osobom obsługującym obywateli.

Jak dodaje, system został zaprojektowany w sposób, który umożliwia jego skalowanie wraz z rozbudową sieci asystentów – zarówno w ramach jednej organizacji, jak i w wielu instytucjach jednocześnie. Architektura rozwiązania pozwala elastycznie zwiększać zasoby wraz ze wzrostem liczby użytkowników i wdrożeń.

Dyrektor Centrum Zdrowia Dziecka podkreśla, że wdrożenie Asystentów AI to kolejny etap transformacji cyfrowej instytutu.

– Nie byłoby to możliwe, gdyby nie środki pozyskane z KPO na wsparcie cyfryzacji, przy czym ok. 20 proc. finansujemy ze swoich środków, uważając, że ta inwestycja jest bardzo potrzebna instytutowi – mówi dr n. med. Marek Migdał. – Nowoczesne technologie to jest nasza domena. W styczniu tego roku Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” otrzymał prestiżową nagrodę Lidera Roku w Ochronie Zdrowia w Polsce w dziedzinie innowacji, nie wśród szpitali pediatrycznych, ale wszystkich szpitali.

W czerwcu warszawskie centrum uruchomiło zmodernizowaną aptekę szpitalną, w której wdrożono jeden z najbardziej zaawansowanych systemów farmacji szpitalnej w Polsce. Obejmuje on m.in. robota aptecznego, zautomatyzowane magazyny, system Unit Dose, w którym każda dawka leku jest indywidualnie przygotowywana i monitorowana, oraz automatyczne apteczki oddziałowe.

– Mamy plan naszej rewitalizacji do 2027 roku i będziemy realizować bardzo dużo takich projektów – zapowiada dyrektor Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Artykuł Asystenci AI w Centrum Zdrowia Dziecka. Jak działają? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nieodwoływane wizyty, pacjenci zapisujący się do kilku specjalistów, powtarzanie badań na kolejnych poziomach opieki i zmarli, którzy nadal zajmują miejsce w kolejce. Prof. Waldemar Wierzba, redaktor naczelny „Świata Lekarza”, punktuje problemy polskiej ochrony zdrowia. Wskazuje na potrzebę zapewnienia ciągłości leczenia, ograniczenia powielania badań i lepszej organizacji opieki nad pacjentem.

Zacznijmy od problemu nieodwoływanych wizyt. Jaki mają wpływ na funkcjonowanie ochrony zdrowia w Polsce?

Problem jest złożony. Po pierwsze, pacjenci często zapisują się jednocześnie do kilku specjalistów. Ponieważ nie ma centralnego rejestru wizyt, który by to wyłapał – dotychczasowe próby jego stworzenia były nieudolne – w ten sposób zajmują miejsca w kolejkach innym pacjentom.

Po drugie, pacjent, który chce anulować lub przełożyć umówioną wizytę, często nie może dodzwonić się do rejestracji. A inny sposób, który by mu to umożliwił, nie istnieje.

Po trzecie, tzw. system ochrony zdrowia – celowo mówię „tak zwany”, ponieważ według mnie w Polsce system ochrony zdrowia nie istnieje – stworzył oddzielne byty. Jednym jest podstawowa opieka zdrowotna, drugim – ambulatoryjna opieka specjalistyczna, a trzecim – lecznictwo szpitalne.

Największym złem w tym wszystkim jest sytuacja, w której pacjent zostaje skierowany z POZ-u do lekarza specjalisty, który to, żeby potwierdzić podejrzewaną diagnozę, zleca badania: diagnostykę laboratoryjną, obrazową, genetyczną, po czym mówi, żeby pacjent zgłosił się do niego za 2–3 tygodnie. Co więc się dzieje? Pacjent wychodzi z gabinetu, robi badania i zapisuje się na kolejną wizytę z terminem… za rok. Jak więc mamy leczyć ludzi?

W jakich krajach organizacja opieki zdrowotnej pozwala lepiej zapewnić ciągłość leczenia?

Bardzo dobre rozwiązanie funkcjonuje w Czechach, gdzie rozwijane są elektroniczne skierowania, które pozwalają na przekazywanie i monitorowanie skierowań między lekarzami i placówkami.

Dobrze robią to w krajach skandynawskich – podejmuje się tam działania na rzecz lepszej współpracy między podstawową opieką zdrowotną, specjalistami i szpitalami, a także w celu zapewnienia ciągłości leczenia pacjentom z chorobami przewlekłymi. Wykorzystuje się m.in. zespoły interdyscyplinarne oraz plany opieki.

We Francji lekarz prowadzący odgrywa ważną rolę w koordynowaniu leczenia pacjenta i kierowaniu go do specjalistów. Dzięki temu pacjent może być prowadzony w sposób bardziej ciągły, a informacje o jego diagnostyce i leczeniu przepływają między poszczególnymi poziomami opieki.

W Austrii funkcjonuje ogólnokrajowy system Elektronicznych Akt Zdrowotnych (ELGA), który umożliwia uprawnionym pracownikom ochrony zdrowia dostęp do istotnych informacji o pacjencie, m.in. wyników badań i wypisów ze szpitala. Również w Niemczech rozwijana jest elektroniczna dokumentacja medyczna, której celem jest ułatwienie wymiany danych o pacjentach.

Powyższe kraje mają sposób na zapewnienie ciągłości i płynności leczenia. A u nas? Jest jedno wielkie nieszczęście.

Kolejnym problemem są pacjenci zmarli, którzy nadal pozostają zapisani na wizyty i zajmują miejsce w kolejce.

Dokładnie. Nieraz zdarza się, że pacjent nie doczeka się wizyty kontrolnej. Ma poważną chorobę, czasem odchodzi, a mimo to nadal blokuje miejsce w kolejce. System tego nie rozpoznaje, chociaż NFZ ma dostęp do ewidencji ludności, w tym do bazy zgonów GUS-u.

Zdarzało się, że na potrzeby badań naukowych prosiliśmy o informacje dotyczące zmarłych pacjentów i bez problemu je otrzymywaliśmy. Tylko że w codziennym funkcjonowaniu systemu to nie działa, bo nie ma odpowiedniego mechanizmu.

Co musiałoby się wydarzyć, żeby organizacja opieki zdrowotnej w Polsce zaczęła sprawnie funkcjonować?

Moim zdaniem dobre rozwiązanie już kiedyś mieliśmy. Były nim kasy chorych – terytorialnie ograniczone do województwa, a także kasa chorych dla służb mundurowych. W takim modelu system informatyczny służący do zarządzania kolejkami mógłby działać w ramach jednego województwa, a nie całego kraju. Pacjent przecież zwykle nie jeździ po całej Polsce. Szuka pomocy jak najbliżej albo – jeśli ma taką możliwość – w mieście wojewódzkim czy ośrodku akademickim.

Dziś ośrodki akademickie są w całej Polsce, dlatego uważam, że tworzenie jednego systemu, obejmującego 36 mln potencjalnych pacjentów, nie ma sensu. Taki system zawsze będzie w jakimś stopniu niedoskonały. Podam przykład: Słowenia, która ma ok. 2,5 miliona mieszkańców, czyli mniej niż Warszawa, może sobie pozwolić na system obejmujący cały kraj. W Polsce to się nie sprawdzi. Stworzyłbym systemy ograniczone do poszczególnych województw, z uwzględnieniem poziomów referencyjności. Dzięki temu można byłoby zapewnić ciągłość leczenia i uniknąć niepotrzebnego powtarzania badań.

Powtarzanie badań na kolejnych poziomach opieki to kolejny problem, na który zwraca pan uwagę. Jak to wygląda w praktyce?

To kolejne nieszczęście. Pacjent idzie do lekarza POZ, który niewiele może, ponieważ ma możliwość zlecenia tylko kilku badań. Kieruje więc pacjenta do specjalisty. Ten zleca następne badania i kieruje pacjenta do szpitala. Tam powtarzają wszystkie badania zlecone wcześniej przez lekarza POZ i specjalistę, a także wykonują nowe.

Gdy okazuje się, że szpital nie jest w stanie pomóc pacjentowi (albo wykonuje podstawową operację i wdraża leczenie), kieruje go do szpitala wojewódzkiego. Wówczas wszystkie badania są wykonywane ponownie. Później pacjent trafia na kolejny poziom opieki – do ośrodka akademickiego. Jeśli wcześniej nie udało się mu pomóc, również tam nie uzupełnia się wyłącznie brakujących wyników, lecz wykonuje zupełnie nowy komplet badań.

Jak widać, tych nieszczęść jest multum. Jerzy Ostrouch, prezes Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Gorzowie Wielkopolskim, w wywiadzie dla „Gazety Lubuskiej” zwraca uwagę na problemy związane z finansowaniem ochrony zdrowia i pokazuje, jak trudne jest zarządzanie szpitalem w obecnych warunkach. Moim zdaniem największym marnotrawcą pieniędzy podatników przeznaczanych na ochronę zdrowia jest NFZ, a nie szpitale.

Dlaczego?

Pieniądze nie zawsze są wydawane tam, gdzie rzeczywiście są potrzebne. Mamy niewydolny system, brak ciągłości leczenia, powtarzanie tych samych badań i pacjentów krążących między kolejnymi poziomami opieki. To wszystko generuje ogromne koszty. Jeżeli pacjent w każdym kolejnym szpitalu musi mieć wykonywany od nowa cały komplet badań, to płacimy za te same świadczenia wielokrotnie. Brakuje systemu, który pozwalałby przekazywać informacje i wyniki między placówkami oraz racjonalnie zarządzać środkami.

Nie chodzi tylko o to, ile pieniędzy przeznaczamy na ochronę zdrowia, ale przede wszystkim o to, jak są one wydawane i czy przekładają się na skuteczne leczenie.

Jest jeszcze jedna bolączka medycyny, o której się nie mówi. Otóż w publikacjach naukowych coraz częściej dochodzi do oszustw polegających na przedstawianiu wyników badań opartych na fałszywych, sztucznie wygenerowanych danych. Oznacza to, że publikowane są badania, w których dane dotyczące pacjentów lub wyniki eksperymentów zostały wymyślone.

Z pomocą AI?

Najczęściej tak. Sztuczna inteligencja może dziś generować fikcyjne dane dotyczące pacjentów. W efekcie ktoś przebadał pięć osób, a w publikacji przedstawia wyniki tak, jakby badanie objęło pięć tysięcy pacjentów. Następnie na podstawie takich publikacji lekarze podejmują decyzje kliniczne – decydują, jak leczyć, czego nie leczyć i jakie dalsze postępowanie zalecić.

Ciekawe, jak wygląda to w Polsce…

Podejrzewam, że u nas sytuacja nie różni się od tej obserwowanej na świecie. Stany Zjednoczone są jedynym krajem, który publikuje dane dotyczące liczby zgonów będących wynikiem błędów medycznych. Mowa o setkach tysięcy osób rocznie. Tym bardziej powinniśmy więc przyglądać się jakości publikacji naukowych i wiarygodności danych, na podstawie których podejmowane są decyzje kliniczne. Jeśli lekarze opierają się na nierzetelnych wynikach badań, konsekwencje mogą być bardzo poważne – i bezpośrednio dotykać pacjentów.

Jak widać na powyższych przykładach, ochrona zdrowia potrzebuje dziś nie tylko odpowiedniego finansowania i sprawnej organizacji, lecz także wiarygodnej wiedzy, na której opiera się codzienna praktyka medyczna.

Artykuł Prof. Waldemar Wierzba o niewydolności ochrony zdrowia: „Płacimy za te same świadczenia wielokrotnie” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Różne grupy leków psychiatrycznych mają specyficzny wpływ na aktywność elektryczną mózgu, co widać w zapisie EEG – potwierdzili naukowcy z IBD PAN. Pracę na ten temat opublikowało czasopismo z grupy „Lancet” – „eBioMedicine”.

Odkrycie to może zostać wykorzystane do monitorowania pacjentów i śledzenia efektów ich leczenia.

Analiza przeprowadzona przez zespół naukowców z Pracowni Neurofizjologii Umysłu Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN pod kierunkiem prof. Jana Kamińskiego objęła ponad 24 tys. zapisów EEG pacjentów z dwóch warszawskich jednostek: Instytutu Psychiatrii i Neurologii oraz psychiatrycznego Szpitala Nowowiejskiego. Wyniki badań były zanonimizowane, a zbierano je przez ponad 20 lat.

Jak podkreślili naukowcy, jest to największa tego typu analiza na świecie. Do tej pory poszczególne zespoły badawcze skupiały się bowiem na monitorowaniu wpływu jednego określonego leku na aktywność elektryczną mózgu, a ich prace obejmowały stosunkowo niewielkie grupy pacjentów. „Zazwyczaj badano nieco ponad 100 osób i jedną substancję leczniczą. My wyodrębniliśmy 14 grup leków stosowanych w różnych schorzeniach m.in. depresji, schizofrenii czy padaczce i przetestowaliśmy je na ponad 24 tys. zapisów EEG. Nikt wcześniej nie zrobił takich dużych analiz” – zaznaczył prof. Jan Kamiński.

Dodał, że analizy jego zespołu objęły praktycznie każdą cechę sygnału spoczynkowego EEG, jaka jest opisana w literaturze. „Uwzględniliśmy praktycznie wszystko, co może stanowić zmienną w tym badaniu, stąd wzięła się ogromna liczba ponad 75 tys. parametrów” – podkreślił badacz.

Dodatkową zaletą badania jest wzięcie pod uwagę innych czynników, które mogą wpływać na sygnał EEG, by lepiej wyodrębnić efekty samych leków.

„Podział na płcie był mniej więcej równy w każdej z badanych grup, dobieraliśmy je względem płci, zaburzeń i rozkładu wieku. W grupie osób zażywających leki oraz kontrolnej (osoby przed rozpoczęciem leczenia – PAP) płeć, wiek i zaburzenia, mają ten sam rozkład” – skomentowała doktorantka Magdalena Szponar, pierwsza autorka pracy w „eBioMedicine”, cytowana w informacji prasowej przesłanej PAP.

Wyniki analiz potwierdziły rezultaty wcześniejszych badań, a jednocześnie uzupełniły luki informacyjne. Potwierdzono na przykład, że benzodiazepiny (silne leki psychotropowe o działaniu przeciwlękowym, uspokajającym, nasennym – PAP) powodują wzrost mocy fal mózgowych beta, które często towarzyszą czuwaniu, skupieniu uwagi i aktywnemu przetwarzaniu informacji. Z kolei antydepresanty z grupy SSRI (inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny – PAP) zwiększają synchronizację fal gamma pomiędzy różnymi obszarami mózgu. Procesy te odgrywają kluczową rolę w integrowaniu informacji sensorycznych, świadomym postrzeganiu, pamięci operacyjnej oraz procesach uwagi.

Wśród nowych obserwacji znalazły się m.in. te, że benzodiazepiny obniżają moc fal theta, które są wskaźnikiem m.in. wysokiego zaangażowania emocjonalnego. Można wnioskować, że wiąże się to ze zmniejszeniem niepokoju. Natomiast leki przeciwpsychotyczne (stosowane m.in. w leczeniu schizofrenii) zwiększają synchronizację fal theta, jednocześnie zmniejszając synchronizację fal beta, co może wskazywać na obniżenie ogólnego poziomu pobudzenia mózgu i potencjalnie sprzyjać ograniczeniu procesów związanych z powstawaniem halucynacji.

Najwięcej nowych informacji udało się ustalić w przypadku leków przeciwpadaczkowych. – Zaobserwowaliśmy, że pod wpływem tych leków zwiększa się siła sygnału EEG w paśmie theta, a jednocześnie zmniejsza w paśmie alfa. Można to interpretować jako spowolnienie aktywności mózgu – powiedział PAP prof. Kamiński. Jak wyjaśnił, leki przeciwepileptyczne sprawiają, że kanały w błonie komórek nerwowych, które generują potencjały czynnościowe, stają się mniej pobudliwe. W efekcie neurony są mniej skłonne do generowania gwałtownej, nadmiernie zsynchronizowanej aktywności, która może prowadzić do napadów padaczkowych.

Ustalenia naukowców z Instytutu Nenckiego dają innym badaczom i lekarzom punkt odniesienia, co do tego, jak powinien wyglądać zapis aktywności mózgu przy zażywaniu określonych leków. Dzięki temu można będzie potencjalnie sprawdzić, czy dany pacjent przyjmuje przepisane leki oraz czy działają one zgodnie z przyjętymi założeniami.

„Mogę sobie wyobrazić, że ktoś testuje nowy lek z grupy SSRI, rejestruje EEG i sprawdza, jak zmienia się aktywność mózgu pacjenta. Jeśli tak, jak wykazały nasze analizy, może stwierdzić, że lek jest skuteczny” – wyjaśnił prof. Kamiński.

Co istotne, wyniki te zostały udostępnione na stronie BrainwavesRX, która jest internetową bazą danych oraz interaktywnym narzędziem, umożliwiającym klinicystom i naukowcom badanie wpływu powszechnie stosowanych leków psychotropowych na elektryczną aktywność mózgu.

„Koncepcja badania EEG – zapisu aktywności umysłu człowieka – liczy już ponad 100 lat. Nie oznacza to jednak, że mamy do czynienia z przestarzałą metodą badawczą. Wraz z liczbą danych oraz możliwościami analizy tego sygnału jej wartość się zwiększa. To bardzo bogaty sygnał, dużo się w nim dzieje, ale żeby zbudować jakieś algorytmy, które skutecznie zgeneralizują pewne zjawiska potrzebujemy dużo danych” – podsumował prof. Kamiński. (PAP)

jjj/ zan/

Artykuł Leki psychiatryczne zmieniają aktywność mózgu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podczas uroczystej inauguracji Kongresu Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego w Poznaniu ogłoszono laureata Grantu Naukowego Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (PTK) 2026 we współpracy z firmą Servier. W tegorocznej, 24. edycji konkursu najwyższą ocenę ekspertów uzyskał projekt prof. Zbigniewa Siudaka pt. „Wpływ leczenia agonistami receptora GLP-1/GIP na metabolizm glukozy w mięśniu sercowym u pacjentów otyłych”.

Grant w wysokości 150 tys. zł, ufundowany przez firmę Servier, przeznaczony jest na finansowanie badań naukowych z zakresu kardiologii. W tym roku do konkursu zgłoszono sześć projektów badawczych, które zostały poddane ocenie niezależnych recenzentów. Najwyższą punktację uzyskał projekt kierowany przez prof. Zbigniewa Siudaka.

Prof. Zbigniew Siudak jest kierownikiem Katedry Chorób Wewnętrznych i Medycyny Rodzinnej działającej w ramach Instytutu Nauk Medycznych Collegium Medicum Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

Nagrodzony projekt koncentruje się na ocenie wpływu nowoczesnych terapii opartych o agonistów receptora GLP-1/GIP na metabolizm glukozy w mięśniu sercowym u pacjentów z otyłością. To obszar badań o szczególnym znaczeniu klinicznym, biorąc pod uwagę rosnącą liczbę osób z otyłością oraz coraz lepiej poznawane zależności pomiędzy zaburzeniami metabolicznymi a chorobami układu sercowo-naczyniowego.

Przyznany grant umożliwi realizację projektu w ciągu dwóch lat. Wyniki badań mogą przyczynić się do poszerzenia wiedzy na temat mechanizmów działania terapii inkretynowych oraz ich potencjalnego wpływu na funkcjonowanie serca u pacjentów obciążonych wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Grant Naukowy PTK we współpracy z Servier jest jednym z najdłużej realizowanych programów wspierających badania naukowe w polskiej kardiologii. Od 24 lat stanowi ważny element wspierania innowacyjnych przedsięwzięć badawczych oraz rozwoju młodych i doświadczonych zespołów naukowych, przyczyniając się do postępu wiedzy w obszarze chorób układu sercowo-naczyniowego.

Artykuł Grant Naukowy Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego 2026 we współpracy z firmą Servier przyznany pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dwie osoby z podobnym wskaźnikiem masy ciała (tzw. BMI) mogą zmagać się z zupełnie innymi objawami, chorobami współistniejącymi czy trudnościami emocjonalnymi. Dlatego leczenie otyłości nie może opierać się na gotowym schemacie z założeniem, że jest on skuteczny dla każdego. Zawsze powinno zaczynać się od pytania: czego potrzebuje konkretny pacjent, aby poprawić zdrowie i odzyskać to, co ogranicza choroba w jego życiu?

Otyłość jest przewlekłą, nawracającą i złożoną chorobą. Jej przebieg może być różny i nie wygląda tak samo u każdej osoby. U jednej na pierwszy plan wysuwają się zaburzenia metaboliczne, u innej choroby serca, ból stawów, bezdech senny, ograniczenie sprawności oraz trudności emocjonalne często skutkujące wycofaniem się z życia społecznego. Różnić mogą się także wcześniejsze doświadczenia
Z diagnostyką i leczeniem, stylem życia, motywacją oraz konkretnymi oczekiwaniami dotyczącymi leczenia.

Właśnie dlatego współczesne podejście koncentruje się na chorym, wykraczając poza ocenę tylko masy ciała. Bierze pod uwagę ogólny stan zdrowia, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, istniejące lub zagrażające powikłania. Celem nie jest wyłącznie liczba na wadze, ale realna poprawa zdrowia i jakości życia.

Kompleksowo nie znaczy „wszystko naraz”

– Kompleksowe leczenie otyłości nie oznacza zastosowania wszystkich dostępnych metod u każdego pacjenta. Oznacza właściwe rozpoznanie choroby, ocenę jej zaawansowania i dobranie takich elementów terapii, które odpowiadają aktualnym potrzebom konkretnej osoby. U jednego pacjenta kluczowa będzie farmakoterapia, u innego leczenie chirurgiczne, a u kolejnego połączenie tych dwóch metod. W przypadku każdego pacjenta zbilansowane odżywianie oraz zindywidualizowany plan aktywności fizycznej będą stanowiły nieodłączny element procesu zdrowienia. Plan powinien być skuteczny medycznie, bezpieczny i możliwy do kontynuowania w codziennym życiu – podkreśla prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański.

Odpowiednio dobrane leczenie nie powinno wprowadzać radykalnych i obciążających zmian w życiu chorego. Metoda małych kroków, pozwalająca na stopniowe wprowadzanie modyfikacji, będzie bardziej motywująca i łatwiejsza w ich długofalowym utrzymaniu. Zmiany na drodze do odzyskania „lekkości życia”, w zależności od wskazań lekarza, mogą obejmować wsparcie żywieniowe, wdrażanie ruchu dopasowanego do możliwości i potrzeb, pomoc psychologiczną, a czasem także farmakoterapię lub leczenie chirurgiczne. Zakres i kolejność działań powinny wynikać z konkretnej diagnozy, celów pacjenta i wspólnej decyzji omówionej z lekarzem.

Filary indywidualnego leczenia:

• Pozwól się poznać (nie jesteś tylko wynikiem) – zacznij od rozmowy o zdrowiu, swoim codziennym funkcjonowaniu, nawykach, wcześniejszych próbach leczenia, obawach oraz o tym, co chcesz „odzyskać” dla siebie.
• Stwórz plan szyty na miarę – różne sytuacje wymagają różnych narzędzi; nie każdy pacjent potrzebuje tego samego zestawu interwencji.
• Wspólnie podejmuj decyzje – lekarz wnosi wiedzę medyczną, a pacjent wiedzę o swoim życiu, potrzebach i możliwościach – obie perspektywy są potrzebne.
• Miej wpływ na elastyczny plan – otyłość to choroba przewlekła; sprawdzaj postępy i samopoczucie, modyfikując plan tak, aby był bezpieczny, możliwy do zrealizowania i komfortowy.

Indywidualizacja leczenia ma kluczowe znaczenie. Zalecenie może być poprawne medycznie, a mimo to nie pasować do stylu życia chorego: ograniczeń wynikających z pracy zawodowej czy wcześniejszych doświadczeń pacjenta, przez co nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. Omówienie tych barier nie jest szukaniem wymówek; jest częścią skutecznego leczenia.

– Aby leczenie miało szansę być skuteczne, chory musi uwierzyć, że może ono zwrócić mu zdrowie i radość z życia. Nadzieja na odzyskanie lekkości życia, rozumianej jako większa sprawczość, energia i powrót do planów, marzeń oraz pasji, buduje się na solidnych fundamentach. Ważne jest dobre zrozumienie swojej sytuacji, istoty choroby, zaufanie do lekarza i zespołu specjalistów, którzy projektują konkretny model leczenia – podkreśla Asia Przenicka-Malek, ambasadorka kampanii „Odzyskaj lekkość życia”.

– Pacjenci z chorobą otyłościową bardzo często przychodzą po pomoc po latach nieskutecznych prób i oceniania. Nie potrzebują kolejnego komunikatu: „weź się w garść” lecz diagnozy, wysłuchania i planu, który uwzględnia ich stan zdrowia oraz realne życie. Indywidualizacja daje pacjentowi poczucie, że nie jest przypadkiem z tabeli, ale partnerem w leczeniu. Dzięki temu odzyskuje swoją podmiotowość, a powrót do lekkości życia staje się realną wizją – dodaje Ewa Godlewska, założycielka i prezes FLO – Fundacji na rzecz Leczenia Otyłości.

Odzyskiwanie lekkości ma różne oblicza

Nie ma jednej definicji „lekkości życia”. Dla każdego może ona oznaczać coś innego. Dla jednej osoby będzie to swobodniejsze wejście po schodach, dla innej poprawa wyników badań, spokojniejszy sen, możliwość zabawy z wnukiem, powrót do pracy, podróże, lepsze relacje lub ulubione aktywności. Nie ma jednego obrazu sukcesu ani jednej właściwej drogi. Jest za to prawo do leczenia, które dziś jest możliwe dzięki rozwojowi innowacji medycznych.

Kampania edukacyjna „Odzyskaj lekkość życia” buduje społeczną wiedzę na temat choroby otyłościowej i promuje działania antystygmatyzacyjne. Na stronie kampanii dostępne są praktyczne materiały:

• PoMOCnik dla rodziców i opiekunów, który przeprowadza ich przez różne zagadnienia dotyczące nadwagi i otyłości u osób młodych,
• Kwestionariusz z 10 pytaniami, które warto zadać lekarzowi na pierwszej wizycie,
• Mapa placówek i lekarzy, którzy posiadają wiedzę i doświadczenie w terapii pacjentów z nadmierną masą ciała,
• Podcasty i webinary które przybliżają realne doświadczenia chorych na otyłość pokazujące, że choć droga do odzyskania zdrowia nie zawsze jest łatwa, to warto podjąć to wyzwanie i obrać azymut na odzyskanie lekkości życia.

Artykuł Indywidualizacja leczenia otyłości pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podczas jubileuszowego XXX Międzynarodowego Kongresu Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, który odbył się w Poznaniu, firma Servier Polska po raz kolejny została uhonorowana tytułem Partnera Strategicznego Polskiej Kardiologii 2026.

Jest to jedno z najważniejszych wyróżnień przyznawanych przez środowisko kardiologiczne zrzeszone wokół Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i wyraz uznania dla wieloletniego zaangażowania firmy w rozwój polskiej kardiologii. Od blisko trzech dekad Servier aktywnie współpracuje ze środowiskiem medycznym, wspierając edukację lekarzy, wymianę wiedzy naukowej oraz inicjatywy służące poprawie opieki nad pacjentami z chorobami układu sercowo-naczyniowego.

Statuetkę Partnera Strategicznego Polskiej Kardiologii 2026 odebrał podczas Kongresu Maciej Lejcuś, Dyrektor Działu Marketingu Servier Polska.

Wyróżnienie stanowi potwierdzenie konsekwentnie realizowanej misji firmy na rzecz rozwoju kardiologii w Polsce, obejmującej zarówno działalność naukowo-edukacyjną, jak i działania z zakresu profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych oraz promocji zdrowia. Servier od lat angażuje się w inicjatywy wspierające wczesną diagnostykę, skuteczną terapię oraz zwiększanie świadomości zdrowotnej pacjentów.

Artykuł Servier Polska Partnerem Strategicznym Polskiej Kardiologii 2026 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czy kryzys może stać się początkiem czegoś dobrego? O trudnych momentach, które wcześniej czy później dotykają każdego z nas, rozmawiają terapeuci Robert Kowalczyk i Katarzyna Waszyńska oraz Ewa Podsiadły-Natorska, redaktor prowadząca „Świata Lekarza”. „Całe szczęście to kryzys” to książka o tym, jak przechodzimy przez życiowe zakręty, co możemy z nich wynieść i dlaczego czasem właśnie kryzys otwiera drogę do zmiany. Już w sprzedaży

Kryzysu nie da się zaplanować. Może przyjść po rozstaniu, utracie pracy, chorobie czy śmierci bliskiej osoby. Może też zaskoczyć wtedy, gdy pozornie wszystko układa się idealnie.

To moment, w którym dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają działać, a przed nami staje jedno z najważniejszych pytań: jak chcę żyć dalej? Czy kryzys jest wyłącznie doświadczeniem, które odbiera spokój i poczucie bezpieczeństwa?

A może właśnie wtedy otwiera się przestrzeń na najważniejsze życiowe zmiany?

Robert Kowalczyk i Katarzyna Waszyńska – psychologowie i terapeuci – wraz z dziennikarką Ewą Podsiadły-Natorską zapraszają do szczerej rozmowy o życiowych zakrętach. O miłości, rozstaniach, zdradzie, samotności, rodzicielstwie, chorobie, wypaleniu zawodowym, kryzysie wieku średniego i utracie sensu. Łączą aktualną wiedzę psychologiczną z doświadczeniem ty-sięcy godzin pracy terapeutycznej oraz historiami osób, które musiały zmierzyć się z tym, co wydawało się końcem ich dotychczasowego świata.

Nie znajdziesz tu prostych recept ani obietnic szybkiej przemiany. Nie nauczysz się również, jak uniknąć kryzysu – bo tego nie da się zrobić. Dowiesz się natomiast, jak przejść przez niego tak, aby nie odebrał Ci nadziei ani przyszłości, lecz stał się impulsem do budowania życia bardziej świadomego i bliższego Tobie.

To książka dla każdego, kto przeżywa trudny moment, ale także dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć siebie i innych. Czasem właśnie wtedy, gdy wszystko wydaje się rozpadać, rodzi się przestrzeń na życie, którego wcześniej nie potrafiliśmy sobie wyobrazić.

dr n. med. Robert Kowalczyk, prof. UMW

Psycholog, seksuolog kliniczny, psychoterapeuta, terapeuta par i biegły sądowy. Profesor w Klinice Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, współtwórca Instytutu Psychoterapii i Terapii Seksuologicznej SPLOT w Warszawie. Wieloletni kierownik Zakładu Seksuologii Uniwersytetu Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie. Od ponad 20 lat zajmuje się zdrowiem psychicznym, seksualnością, relacjami i terapią par. Autor i współautor kilkudziesięciu publikacji naukowych oraz książek popularnonaukowych, m.in. Sztuka bycia razem, Sztuka rozstania, Męska rzecz. Wszystko, co mężczyzna musi wiedzieć, by żyć długo i aktywnie czy Wstępu do seksuologii. W radiu TOK FM współprowadzi „SexAudycję” i „SexPodcast”, dla „Vogue Polska” podcasty „Męskie światy” i „Optimum”. Laureat listy 100 osób wspierających edukację seksualną w Polsce „Forbes” i SEXEDPL oraz wyróżnienia „Czerwona Kokardka”. Stały felietonista magazynu psychologicznego „Charaktery”.

dr hab. n. społ. Katarzyna Waszyńska, prof. UAM

Psycholożka, seksuolożka kliniczna (certyfikat Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego), specjalistka w zakresie edukacji seksualnej (certyfikat Instytutu Zdrowia Seksualnego Towarzystwa Rozwoju Rodziny), specjalistka w zakresie terapii stresu pourazowego (certyfikat Polskiego Towarzystwa Terapeutycznego), doradczyni w problemach małżeńskich i rodzinnych (certyfikat Polskiego Towarzystwa Terapeutycznego). Profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kierowniczka Zakładu Promocji Zdrowia i Psychoterapii na Wydziale Studiów Edukacyjnych UAM i specjalności socjoterapia i promocja zdrowia. Konsultantka ds. przeciwdziałania molestowaniu seksualnemu na UAM. Od 30 lat pracuje z pacjentami indywidualnymi i parami, łącząc praktykę terapeutyczną z działalnością naukową i dydaktyczną. Autorka i współautorka licznych publikacji naukowych.

Ewa Podsiadły-Natorska

Dziennikarka, redaktorka i autorka książek. Redaktor prowadząca „Świata Lekarza”. Specjalizuje się w tematyce zdrowia, psychologii, relacji, rozwoju osobistego oraz współczesnych problemów społecznych. Od lat tworzy wywiady, reportaże i artykuły m.in. dla Wirtualnej Polski i Hello Zdrowie. Entuzjastka medycyny opartej na faktach. Szczególnie interesują ją przemiany zachodzące we współczesnej rodzinie oraz wpływ rozwoju nauki na zdrowie i jakość życia. Absolwentka filologii polskiej o specjalności redaktorsko-medialnej na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Autorka czterech powieści, laureatka konkursów dla dziennikarzy medycznych. Należy do Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia oraz Dziennikarskiego Klubu Promocji Zdrowia.

Wydawnictwo Zwierciadło. Książkę, również jako e-book, można zamówić tutaj.

Artykuł „Całe szczęście to kryzys” – nowa książka Ewy Podsiadły-Natorskiej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kuchnie w polskich szkołach musiały od września otworzyć się na dietę roślinną. Wprowadzona zarządzeniem szefowej resortu zdrowia zmiana, tzw. dieta planetarna, wpisuje się w rosnący trend ograniczania spożycia mięsa, ale wymaga też edukacji, szkoleń personelu oraz odpowiedniego bilansowania diety dzieci

Dieta roślinna pozwala zmniejszyć ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, ale nieprawidłowo zaplanowana i wdrożona może doprowadzić do niedoborów ważnych składników. Eksperci podkreślają tymczasem, że dieta bezmięsna to tak naprawdę nie do końca „nowy trend” – jest mocno zapisana w polskiej tradycji kulinarnej.

– Od 1 września w Polsce w szkołach w jeden dzień w tygodniu będą posiłki oparte na diecie roślinnej. Będzie to w pewien sposób dotykało nas wszystkich. Warto poczytać o tej diecie i pewnym trendzie, który się pojawi – mówi w wywiadzie dla agencji Newseria Katarzyna Gubała, ekspertka kuchni roślinnej.

Mowa o podpisanym w połowie lutego przez minister zdrowia Jolantę Sobierańską-Grendę tzw. rozporządzeniu sklepikowym. Zgodnie z nim od nowego roku szkolnego w jadłospisach stołówek co najmniej raz w tygodniu ma się pojawić posiłek obiadowy w pełni roślinny na bazie nasion roślin strączkowych. Oprócz tego w żywieniu zbiorowym ma być preferowane podawanie do picia wody, a co najmniej dwa razy w tygodniu zupy będą przygotowywane na wywarach warzywnych. Rozporządzenie nakazuje też zwrócenie uwagi na produkty sezonowe i lokalne, możliwość zamiany produktów mlecznych ich roślinnymi odpowiednikami oraz podkreślenie roli produktów zbożowych pełnoziarnistych.

– Na pewno będzie to ciekawe z punktu widzenia dzieci, które będą sobie spróbować dań opartych na roślinach, np. na fasoli, soczewicy, ciecierzycy. Nie zawsze są to produkty, które na co dzień dzieci jedzą, a to jest główne źródło białka. Często się śmieję, że nasze babcie i dziadkowie tak jedli: fasolę, ziemniaki, kaszę. Tym nasycali własny organizm, a mięso jedli raz na tydzień. Wracamy z tym trendem do szkół. Dzieciaki będą próbowały zjeść coś zupełnie innego, pytanie, czy będą chciały próbować kuchni roślinnej, ale to jest zupełnie inny problem – mówi ekspertka.

Dotarcie ze smakami do gustów najmłodszych konsumentów nie będzie jedynym wyzwaniem, jakie będą mieli zarządzający stołówkami. Zmiana jadłospisów będzie wymagała również przeszkolenia personelu.

– Stąd szkolenia, przede wszystkim dla stołówek szkolnych, intendentek, kucharek i kucharzy, żeby tak przygotować te dania, żeby dzieci chciały tego spróbować, jak fasola, ciecierzyca czy soczewica będzie smakować i w jaką stronę będą chciały dalej iść ze swoim odżywianiem – tłumaczy Katarzyna Gubała.

Z uwagi na to Fundacja ProVeg startuje z programem „Szkoła na roślinach”. Ma to być kompleksowe wsparcie dla szkół i przedszkoli we wprowadzaniu pełnowartościowych posiłków roślinnych do codziennego żywienia. Jak czytamy na stronie internetowej fundacji, program oferuje kompleksowe wsparcie dla placówek – od szkoleń dla personelu kuchennego i intendentek, przez materiały edukacyjne i komunikacyjne, po działania edukacyjne skierowane do całych społeczności szkolnych. Fundacja przekonuje, że takie wsparcie pozwoli szkołom stopniowo i w sposób przystępny wdrażać zbilansowane menu roślinne, odpowiadające na potrzeby zdrowotne, środowiskowe i społeczne współczesnej edukacji.

Zdaniem ekspertów mówiąc o „społeczności szkolnej”, należy pamiętać, że tworzą ją również rodzice i opiekunowie, a to oni odpowiadają za układanie jadłospisów w domu. Przejście na potrawy jarskie jest często inicjatywą płynącą ze strony ich dorastających pociech. Z badania przeprowadzonego na Polakach w wieku 15–29 lat, którego wyniki zostały opublikowane w „Atlasie Mięsa”, wynika, że 44 proc. badanych deklaruje zmniejszanie ilości spożywanego mięsa, a 8 proc. podaje, że stosuje dietę całkowicie bezmięsną (wegetariańską lub wegańską). Jeśli wyniki te zawęzimy tylko do nastolatków (15–17 lat), to 37 proc. osób ogranicza jedzenie mięsa, a 7 proc. nie je go wcale. Eksperci podkreślają jednak, że dieta bezmięsna musi być odpowiednio zbilansowana – tak, by organizmowi dostarczać wszystkich niezbędnych składników. To szczególnie istotne w okresie wzrastania.

Z badania przeprowadzonego przez naukowców z UCL Great Ormond Street w Londynie i Instytutu „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie wynika, że dzieci stosujące dietę wegańską były średnio o 3 cm niższe, miały o 4–6 proc. mniejszą zawartość minerałów w kościach i były ponad trzykrotnie bardziej narażone na niedobór witaminy B12 niż osoby nieeliminujące żadnej z grup produktów. Jednocześnie dzieci te miały o 25 proc. niższy poziom lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) – niezdrowej formy cholesterolu i niższą zawartość tkanki tłuszczowej. Autorzy badania podkreślali, że stosując dietę wykluczającą mięso, trzeba zwracać uwagę na często zaniedbywaną suplementację witaminy B12 i witaminy D, aby zmaksymalizować korzyści zdrowotne diet roślinnych u dzieci.

– To, co dla mnie jest zawsze ważne i o czym opowiadam na swoich szkoleniach, to fakt, że dieta wegetariańska i wegańska to są diety wykluczeniowe. Wykluczamy pewne produkty i musimy je zastąpić innymi. Powinniśmy tego pilnować, a nie stosować pewne monodiety, które pojawiają się nam w trendach, czyli z jednej strony akurat teraz będzie modne białko, to będziemy jedli tylko białko roślinne, albo będziemy stawiać tylko na jakieś konkretne witaminy. Warto pamiętać, że przy tego typu wykluczeniowych dietach należy sprawdzić, jak wygląda bilans tygodniowy tego, co i jak jemy. Nie ma jednej diety cud. Musimy też pamiętać o tym, że każdy z nas ma inny organizm. Jednemu będą służyły strączki, a drugiemu trochę mniej – wyjaśnia Katarzyna Gubała.

Jadłospis oparty na daniach bezmięsnych dominował w kuchni staropolskiej – jak podają historycy, głównie z uwagi na wymiar religijny i dużą liczbę dni postnych w kalendarzu. Momentami bliższymi historycznie, w których „jarskość” potraw w polskim menu stała się wymuszona, były natomiast najpierw II wojna światowa, a potem okres Polski Ludowej. Mięso w PRL było towarem deficytowym, więc gospodynie domowe były niejako zmuszone do szukania jego substytutów.

– Trend z niejedzeniem mięsa utrzymuje się już bardzo długo. W Polsce szczególnie zauważam go, kiedy robię warsztaty kulinarne z kołami gospodyń wiejskich. Opieram je często na kuchni roślinnej, ale nie zawsze komunikuję to wprost. Raczej opowiadam o kuchni roślinnej jako o zdrowej diecie. Wprowadzam fasolę, ciecierzycę czy soczewicę do przepisów i przygotowujemy z paniami dania, które nagle okazują się super, fantastyczne. I nagle te panie mówią: o, to jest mój smak dzieciństwa, to rzeczywiście tak smakowało. Zależałoby nam na tym, żeby ludzie jedli zdrowiej i szli w stronę roślinną, która będzie odżywiała ich organizmy, a nie wyłącznie gotowych produktów – kwituje ekspertka kuchni roślinnej.

Artykuł Dieta planetarna w polskich szkołach. Co zmieniają nowe zasady żywienia dzieci? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z ubrań podczas prania odrywają się włókna tak małe, że nie widzimy ich w wodzie odpływającej z pralki. Mogą one trafić jednak do jezior i organizmów wodnych. Polscy badacze sprawdzili, czy liczba takich mikrowłókien w zbiornikach wodnych rośnie wraz z obecnością człowieka i czy obszary chronione rzeczywiście ograniczają zanieczyszczenie

Po wyjęciu ubrania z pralki widzimy czasem kłaczki przyklejone do tkaniny. Znacznie drobniejsze włókna odpływają jednak razem z wodą albo unoszą się w powietrzu. Ich dalsza droga może prowadzić do rzek i jezior. Potem te drobne włókna mogą być połykane przez organizmy wodne. Niektóre zawierają barwniki i dodatki używane przy produkcji tkanin, mogą też wiązać inne zanieczyszczenia. Zanim można będzie ocenić ryzyko i chronić jeziora, trzeba poznać źródła i rozmieszczenie drobin.

Taki był cel polskich badań. Naukowcy sprawdzili, czy jeziora przy miastach, drogach i ośrodkach turystycznych zawierają więcej mikrowłókien oraz czy ochrona środowiska naturalnego stanowi przed nimi skuteczną barierę.

Zespół zbadał 11 jezior: siedem na Mazurach, trzy w Wigierskim Parku Narodowym oraz Hańczę w Suwalskim Parku Krajobrazowym. Latem 2020 roku pobrano przy brzegach po cztery próbki z każdego jeziora. W tym celu każdorazowo 100 litrów wody przepuszczano przez drobną sieć filtrów.

Mikroplastik znaleziono w każdym z badanych jezior, choć nie w każdej pobranej próbce. Łączna liczba włókien i fragmentów wynosiła od 47 do 875 w metrze sześciennym wody. Średnio trzy czwarte drobin miało postać włókien. Najwyższe poziomy stwierdzono m.in. w jeziorze Czos w Mrągowie oraz w Jeziorze Mikołajskim przy Mikołajkach. Na obszarach chronionych znajdowano od 33 do 370 włókien w metrze sześciennym, a w jeziorach miejskich – od 285 do 845. Jeziorom przyznano punkty m.in. za sąsiedztwo dróg i budynków, położenie w mieście oraz ruch turystyczny, uwzględniając też głębokość i ochronę terenu. Im wyższy był tak obliczony wskaźnik presji człowieka, tym więcej włókien znajdowano w wodzie.

Do ustalenia, z czego powstały drobiny, wykorzystano specjalistyczną metodę zwaną spektroskopią Ramana. Światło lasera daje w niej odpowiedź charakterystyczną dla budowy materiału – rodzaj chemicznego odcisku palca.

Spośród 297 włókien wybranych do analizy 152 przypisano do trzech głównych grup. Najwięcej było celulozy i jej pochodnych – 69. Nie wszystkie są plastikiem w ścisłym znaczeniu: mogą pochodzić m.in. z bawełny, wiskozy lub rayonu. Rozpoznano również 46 włókien polipropylenu oraz 37 włókien PET, stosowanego w opakowaniach i poliestrowych tkaninach.

Obszary chronione miały mniejsze zanieczyszczenie, ale nie miały szczelnej osłony. Mikrowłókna znajdowano nawet w odizolowanych jeziorach. Badacze wskazują, że część mogły przynieść wiatr i opady, choć przyznają, że nie badali bezpośrednio ich drogi. W miejskich jeziorach większe znaczenie mogą mieć ścieki, spływ z otoczenia, odpady i turystyka.

Badanie połączyło fizyków i specjalistów inżynierii materiałowej z Politechniki Poznańskiej z biologami z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie. Jedni wykorzystali światło do rozpoznawania materiałów, a inni badali środowisko i presję człowieka. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Chemosphere”.

Badanie nie dowodzi, że jeziora są niebezpieczne dla kąpiących się ani że wykryte stężenia zagrażają zdrowiu. Nie oceniano wpływu włókien na organizmy ani jakości wody pitnej. Pomiary wykonano latem i tylko przy brzegach, a około połowy wybranych włókien nie udało się rozpoznać. Wynik wskazuje jednak miejsca, w których warto dokładniej poszukiwać źródeł zanieczyszczenia. Potrzebne są do tego porównywalne dane. Liczba wykrytych drobin zależy od miejsca pobrania wody, wielkości oczek sieci i metody identyfikacji. Badacze postulują wspólne zasady monitorowania oraz pomiary w różnych porach roku.

Jeśli włókien przybywa wraz z presją człowieka, rozwiązania należy szukać m.in. w lepszym oczyszczaniu ścieków, gospodarowaniu odpadami i infrastrukturze sanitarnej wokół miejsc turystycznych. Ochrona jeziora nie zaczyna się bowiem na jego brzegu. Zaczyna się przy pralce, oczyszczalni i drodze prowadzącej na plażę. (PAP)

Nauka w Polsce

kmp/ agt/

Artykuł Co zostaje po praniu? Polscy naukowcy tropią mikrowłókna w jeziorach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Produkcja leków, tworzyw i substancji zapachowych wymaga reakcji, w których łatwo o pożar, wybuch lub toksyczne odpady. Międzynarodowy zespół z udziałem naukowców Uniwersytetu Jagiellońskiego pokazał, że w jednym z takich procesów bezpieczniejszym źródłem tlenu może być dwutlenek węgla

Chemicy nie tylko łączą atomy w coraz większe cząsteczki. Czasem muszą przeciąć cząsteczkę w wybranym miejscu i do powstałych fragmentów przyłączyć tlen. Z takich fragmentów buduje się później leki, tworzywa, paliwa i substancje zapachowe. Reakcje tego rodzaju odpowiadają za blisko 30 proc. produkcji przemysłu chemicznego.

Jedna z podstawowych operacji polega na rozerwaniu szczególnie mocnego połączenia między dwoma atomami węgla. Chemicznymi „nożyczkami” bywa wówczas ozon. Inne metody wymagają związków metali ciężkich albo dużych ilości tlenu, zwiększających ryzyko pożaru. Poszukiwanie łagodniejszego rozwiązania jest więc również kwestią bezpieczeństwa fabryk i ich pracowników.

Międzynarodowy zespół badaczy sięgnął po substancję, która wydawała się do tego zupełnie nieodpowiednia: dwutlenek węgla. CO2 jest końcowym produktem spalania i bardzo niechętnie uczestniczy w kolejnych reakcjach. Atomy tlenu są w nim wyjątkowo silnie związane. Ta chemiczna bierność ma jednak zaletę – dwutlenek węgla jest niepalny i znacznie bezpieczniejszy od silnych utleniaczy.

Naukowcy przygotowali stały materiał zawierający niewielkie ilości żelaza. Po oświetleniu niebieskim światłem działa on jak pośrednik między CO2 a przetwarzaną substancją. Cząsteczka dwutlenku węgla przyczepia się do atomu żelaza i ulega wygięciu, przez co łatwiej odebrać jej tlen. W tym samym miejscu zatrzymywana jest cząsteczka przeznaczona do przecięcia. Tlen zostaje na nią przeniesiony, a po kilku kolejnych przemianach cząsteczka rozpada się na dwa użyteczne fragmenty.

Jak podkreśla Shoubhik Das z Uniwersytetu w Bayreuth, jeden z autorów badań, proces przebiega w temperaturze pokojowej i pod normalnym ciśnieniem, bez sprężonego tlenu i silnych utleniaczy. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Science”.

Metodę sprawdzono na 45 różnych substancjach. Nie były to wyłącznie proste cząsteczki przygotowane na potrzeby eksperymentu, lecz także pochodne leków i hormonów. W typowej próbie po 24 godzinach uzyskano 82 proc. oczekiwanego produktu. Reakcję przeprowadzono również w skali gramowej oraz w urządzeniu, przez które składniki przepływały w sposób ciągły. Katalizator wykorzystano dziesięć razy, a jego wydajność zmniejszyła się do 70 proc. W innym teście układ pracował ponad 21 dni.

Badacze musieli jeszcze dowieść, że tlen rzeczywiście pochodził z CO2. Zastosowali więc dwutlenek węgla zawierający nieco cięższą odmianę atomów tlenu. Działała ona jak niewidoczny znacznik. Odnaleziono ją później w kolejnych produktach reakcji, co potwierdziło drogę tlenu od gazu do otrzymanej substancji.

W badaniach uczestniczyli prof. Piotr Kuśtrowski z Wydziału Chemii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz dr Lulu Alluhaibi z Narodowego Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS. W krakowskim synchrotronie prześwietlono katalizator wyjątkowo silną wiązką promieniowania rentgenowskiego. Pozwoliło to sprawdzić, co otacza atomy żelaza i czy materiał zachowuje swoją budowę podczas pracy.

Eksperymenty prowadzono w małej skali, a na wynik trzeba było czekać wiele godzin. Proces wymaga też chloroformu, z którego powstaje kłopotliwy chlorowany odpad. Autorzy sami wskazują ten element jako poważne ograniczenie środowiskowe, które musi zostać rozwiązane, aby myśleć o zastosowaniach na większą skalę. Osiągnięte wyniki pokazują jednak, że nawet tak trwałą cząsteczkę jak CO₂ można skłonić do oddania tlenu.

Jeśli uda się zastąpić problematyczny rozpuszczalnik, skrócić proces i zwiększyć jego skalę, metoda może ograniczyć stosowanie bardziej niebezpiecznych substancji. Korzyścią byłoby nie tylko mniej szkodliwych odpadów, lecz także bezpieczniejsze wytwarzanie produktów obecnych później w lekach, tworzywach i przedmiotach codziennego użytku. (PAP)

Nauka w Polsce

kmp/ agt/

Artykuł Dwutlenek węgla może zwiększyć bezpieczeństwo produkcji leków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska, kierownik Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Szpitala MSWiA w Warszawie, otrzymała najwyższe indywidualne wyróżnienie przyznawane przez Światową Organizację Gastroenterologii (World Gastroenterology Organisation). Tytuł Master of the WGO jest wyrazem uznania dla jej wybitnego wkładu w rozwój gastroenterologii

Tytuł Master of the WGO przyznawany jest wyłącznie wybitnym specjalistom. Wyróżnienie stanowi wyraz uznania dla wieloletniego wkładu prof. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej w rozwój polskiej i światowej gastroenterologii – jej działalności naukowej i klinicznej oraz zaangażowania w rozwój środowiska medycznego, w tym działalności w strukturach Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii na rzecz środowiska medycznego i lokalnej społeczności.

Prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska jest jedyną kobietą wśród ośmiu tegorocznych laureatów reprezentujących różne kontynenty i regiony świata.

Tytuł Master of the WGO przyznawany jest od 2009 roku podczas kolejnych Światowych Kongresów Gastroenterologii. Jest wyróżnieniem honorującym wieloletni dorobek naukowy, dydaktyczny i organizacyjny. Spośród ponad 65 tys. specjalistów zrzeszonych w WGO zaledwie kilkudziesięciu osobom przyznano ten tytuł. Laureaci mogą posługiwać się tytułem „Master of the WGO” oraz skrótem MWGO przy nazwisku.

Wyróżnienie zostanie oficjalnie wręczone podczas World Congress of Gastroenterology 2026 w New Delhi, który odbędzie się w dniach 30 września – 3 października.

Serdecznie gratulujemy Pani Profesor tego niezwykłego osiągnięcia!

Artykuł Prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska w gronie najwybitniejszych gastroenterologów świata pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Skóra w miejscu ukłucia przez kleszcza kryje odpowiedzi, które mogą zrewolucjonizować diagnostykę chorób przenoszonych przez kleszcze. Dzięki grantowi z Narodowego Centrum Nauki międzynarodowy zespół pod kierownictwem prof. Anny Moniuszko-Malinowskiej z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku stworzy trójwymiarowe, molekularne mapy zmian komórkowych wywoływanych przez groźne patogeny

Przedsięwzięcie wyróżnia się silnym partnerstwem interdyscyplinarnym (Zakład Chemii Nieorganicznej i Analitycznej UMB kierowany przez prof. Elżbietę Skrzydlewską) i międzynarodowym (czeskie instytucje: Biology Centre CAS oraz National Institute of Public Health).

Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji UMB, którą kieruje prof. Anna Moniuszko-Malinowska, od dawna jest centrum innowacyjnych badań nad chorobami przenoszonymi przez kleszcze w Polsce. Dlatego nie dziwi fakt, że realizowany tu będzie bardzo ciekawy międzynarodowy projekt naukowy, który zyskał finansowanie w wysokości 1 998 665 zł w ramach konkursu OPUS 30 (LAP). Badanie nosi nazwę „HUMAN TICK BITE-MAP: molekularne, proteomiczne/lipidomiczne oraz trójwymiarowe mapowanie komórkowe zmian powodowanych przez patogeny przenoszone przez kleszcze w ludzkich bioptatach i płynach ustrojowych”.

Rosnąca skala zachorowań to bezpośredni skutek zmian klimatycznych, środowiskowych oraz demograficznych, które wydłużają okres aktywności kleszczy i stale rozszerzają ich zasięg. W Europie Środkowej największym wyzwaniem pozostaje borelioza z Lyme. Jej wczesnym objawem, występującym u 50–80 proc. zakażonych, jest rumień wędrujący, a kluczem do uniknięcia późnych powikłań jest natychmiastowe rozpoznanie i wdrożenie terapii.

Właśnie dlatego naukowcy skupiają się na skórze w miejscu pokłucia. To on stanowi wrota zakażenia i obszar pierwszej odpowiedzi immunologicznej organizmu. Zespół przeanalizuje próbki od pacjentów po pokłuciu przez kleszcza, aby precyzyjnie zidentyfikować patogeny oraz współwystępujące koinfekcje. Unikalne połączenie danych klinicznych z nowoczesną diagnostyką, trójwymiarowym obrazowaniem 3D oraz zaawansowanymi analizami białek i lipidów pozwoli ustalić, czy konkretne zakażenia i koinfekcje mają swoje swoiste, unikalne cechy kliniczne i molekularne. Docelowym efektem tych prac ma być stworzenie paneli biomarkerów, które pozwolą na szybsze i bardziej precyzyjne różnicowanie chorób przenoszonych przez kleszcze, a tym samym ułatwią dobór celowanego leczenia.

Merytoryczną innowacyjność projektu wzmacnia wykorzystanie modelu króliczego boreliozy. Posłuży on do zbadania, jak krętki rozprzestrzeniają się w organizmie, w jaki sposób unikają odpowiedzi immunologicznej oraz gdzie dokładnie przetrwają w tkankach. Ta integracja badań klinicznych, diagnostyki laboratoryjnej oraz zaawansowanego obrazowania to szansa na zupełnie nową wiedzę o najwcześniejszych etapach zakażenia.

Liderka projektu, prof. Anna Moniuszko-Malinowska, to lekarz i naukowczyni z blisko 20-letnim doświadczeniem w badaniach nad chorobami zakaźnymi. Jej dorobek naukowy skupia się wokół epidemiologii, diagnostyki, patogenezy, leczenia, profilaktyki i długofalowych następstw chorób przenoszonych przez kleszcze, w tym boreliozy, kleszczowego zapalenia mózgu, anaplazmozy oraz riketsjoz. Poza pracą ściśle naukową prof. Moniuszko-Malinowska aktywnie angażuje się w kształtowanie strategii zdrowia publicznego w zakresie zapobiegania boreliozie i KZM.

Za administracyjną obsługę tego wymagającego projektu odpowiada Dział Rozwoju i Ewaluacji UMB.

Artykuł Co dzieje się w skórze po ukłuciu kleszcza? Powstaje niezwykła mapa zakażeń pochodzi z serwisu Świat Lekarza.