Rekordowa zbiórka na rzecz dzieci chorych na raka to bez wątpienia powód do wzruszenia i dumy. Ponad 257 mln zł zebranych w kilka dni pokazuje skalę społecznej mobilizacji, jakiej dotąd nie było ani w Polsce, ani na świecie. Jednak obok zachwytu pojawia się pytanie, które nie daje spokoju: dlaczego takie akcje są dziś aż tak potrzebne?

Coraz częściej to nie system, lecz społeczeństwo bierze na siebie ciężar walki o zdrowie pacjentów. Oddolne inicjatywy – jak wspomniany „Diss na raka” czy Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy – stają się realnym wsparciem dla pacjentów, a czasem wręcz warunkiem dostępu do leczenia. Nie wszyscy chcą pogodzić się z tym, że tego typu działania zaczynają pełnić rolę erzacu sprawnie działającej ochrony zdrowia.

Z jednej strony mamy ogromną społeczną solidarność, zdolność do szybkiego reagowania i autentyczne zaangażowanie setek tysięcy ludzi. Z drugiej – „system zrzutkowy”, który nie nadąża za tempem zmian w medycynie, rosnącymi kosztami terapii i potrzebami pacjentów onkologicznych. Doszliśmy do momentu, w którym rak wyprzedził system, musimy więc posiłkować się inicjatywami społecznymi, żeby go dogonić.

Problem w tym, że taka sytuacja – choć chwilowo skuteczna – nie może być docelowym modelem opieki zdrowotnej. Choć zbiórki ratują pacjentów, nie zastąpią przewidywalnego i stabilnego dostępu do leczenia dla wszystkich, którzy go potrzebują. System ochrony zdrowia nie może działać według logiki zasięgów i poruszeń – jego fundamentem powinna być równość, a nie siła oddziaływania konkretnej historii i charyzma młodego youtubera.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Sukces zbiórki, porażka systemu? Niewygodne pytania po rekordowej akcji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zmiana, która dokonuje się właśnie na rynku jaj, jest ciekawym przykładem tego, jak redefiniuje się dziś pojęcie odpowiedzialności. Jeszcze niedawno oczekiwaliśmy jej głównie od regulatorów i instytucji publicznych. Dziś coraz częściej przejmują ją – z własnej inicjatywy lub pod presją klientów – sieci handlowe.

Nie chodzi już tylko o to, co się sprzedaje, ale jakie standardy stoją za produktem. A te zaczynają być… elementem konkurencji. „Bezklatkowe” przestaje być niszą czy etycznym dodatkiem: staje się nową normą. I to w tempie, które wyprzedza legislację.

Z jednej strony rośnie znaczenie świadomych wyborów i jakościowej żywności; skoro dla 7 na 10 Polaków warunki chowu kur mają znaczenie, trudno ignorować taki sygnał. Z drugiej strony coraz wyraźniej widać, że realny wpływ na to, co trafia na nasze stoły, mają dziś nie ci, których podstawową motywacją jest zdrowie.

Powinno nas to jednocześnie cieszyć i niepokoić.

Cieszyć, bo oznacza, że zmiana jest możliwa i że presja społeczna działa.

Niepokoić, bo pokazuje, jak dużą część odpowiedzialności za standardy żywnościowe oddaliśmy rynkowi.

Warto więc uważnie się temu przyglądać. Wszyscy dobrze wiemy, że profilaktyka zaczyna się dużo wcześniej niż w gabinecie lekarskim. Zaczyna się na talerzu albo wręcz w systemie produkcji żywności. Dlatego rewolucja „bezklatkowa” to nie tylko historia o kurach. To test na to, kto naprawdę kształtuje nasze zdrowie – państwo, eksperci czy półka sklepowa.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Nowa odpowiedzialność: półka sklepowa pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

To kolejne wydanie „Świata Lekarza”, w którym pochylamy się nad chorobami rzadkimi. I znów mogłabym napisać: są światełka w tunelu. Bo są. Medycyna idzie do przodu szybciej niż kiedykolwiek wcześniej. Pojawiają się terapie celowane, leki, które jeszcze kilka lat temu były wyłącznie obietnicą z kongresowych slajdów. Dla części pacjentów choroba rzadka przestaje dziś oznaczać wyrok, a zaczyna być przewlekłym schorzeniem, z którym można żyć. Problem w tym, że polski system ochrony zdrowia wciąż biegnie co najmniej kilka kroków za tą rewolucją – potykając się o własne procedury, decyzje odłożone „na później” i struktury, które istnieją bardziej w deklaracjach niż w rzeczywistości.

Znowu czekamy na powołanie Rady ds. Chorób Rzadkich. Znowu słyszymy zapowiedzi, że „już zaraz” ruszy sieć ośrodków eksperckich. Znowu mamy wrażenie, że wszystko jest w toku – tyle że ten „tok” trwa latami. W międzyczasie pacjenci krążą między poradniami, lekarze improwizują, a dostęp do diagnostyki i leczenia bywa kwestią determinacji, szczęścia albo… znajomości. Wiele rzeczy nadal dzieje się nie dlatego, że tak działa system, lecz dlatego, że ktoś zna kogoś, zadzwoni, poprosi, przyśpieszy. To nie zarzut wobec lekarzy, a wobec państwa, które od lat nie potrafi zbudować stabilnych, przejrzystych ram opieki nad jedną z najbardziej bezbronnych grup pacjentów.

Eksperci, z którymi rozmawiam o chorobach rzadkich, nie wiedzą już: śmiać się czy płakać. Jedna z wybitnych lekarek powiedziała mi wprost: „Mam wrażenie, że rozmawiamy o yeti”. Niby wszyscy o nim słyszeli, ale nikt go nie widział. Inna wyznała: „Tempo zmian jest za wolne. Choroby rzadkie naprawdę są sieroce”. Tak dziś wygląda w Polsce systemowa opieka nad chorymi na choroby rzadkie – jest opisywana w strategiach, cytowana w prezentacjach i przywoływana w wystąpieniach, ale w codziennej praktyce klinicznej wciąż pozostaje trudno uchwytna.

My jednak nie przestaniemy o tym mówić ani pisać, wierząc, że kropla drąży skałę. Dlatego w tym numerze ponownie oddajemy głos tym, którzy są najbliżej pacjentów. Ich wypowiedzi są pełne wiedzy, doświadczenia i – niestety – narastającej frustracji. Bo innowacyjne leki bez sprawnego systemu są jak klucz bez zamka. A nadzieja, której nie potrafimy przełożyć na realne rozwiązania, z czasem przestaje być nadzieją. Zaczyna być kolejnym rozdziałem opowieści, którą w polskiej medycynie znamy aż za dobrze.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Gorzka prawda pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Choroba afektywna dwubiegunowa nadal bywa opisywana językiem skrajności – spektakularnych manii i głębokich depresji – podczas gdy codzienność pacjentów to często stany mieszane, niestabilność i przede wszystkim wysokie ryzyko samobójcze. Na tym tle szczególnego znaczenia nabiera lit – lek, który pomimo wieloletniej obecności w psychiatrii, nie zawsze jest dziś właściwie rozumiany i doceniany.

Lit nie jest „lekiem starej generacji”, który ustąpił miejsca nowocześniejszym cząsteczkom. To jedna z nielicznych substancji o udokumentowanym działaniu stabilizującym nastrój i jedyny lek, który w sposób jednoznaczny obniża ryzyko samobójstw u pacjentów z ChAD. Chroni także przed rozwojem procesów otępiennych. Stosowanie go w terapii zaburzeń dwubiegunowych wymaga od lekarza doświadczenia klinicznego, monitorowania i współpracy z pacjentem, w zamian jednak daje coś bezcennego: realną stabilizację i ochronę życia.

W wywiadzie „Lit to medyczna polisa na życie dla pacjenta z ChAD” prof. dr hab. Jerzy Samochowiec mówi wprost: „Współczesne leki przeciwpsychotyczne świetnie radzą sobie z wyciszaniem objawów tu i teraz. Lit natomiast działa głębiej – on zmienia biologię mózgu”. Prof. Samochowiec tłumaczy, dlaczego współczesna psychiatria odchodzi od uproszczeń, jak zmieniło się myślenie o spektrum choroby dwubiegunowej i czemu litu nie należy się bać, lecz dobrze go rozumieć.

To rozmowa, która odczarowuje lęki, porządkuje wiedzę i przypomina, że w psychiatrii „nowoczesność” nie zawsze oznacza rezygnację z tego, co naprawdę pomaga pacjentom. W tym kontekście węglan litu pozostaje jednym z najlepiej przebadanych i najskuteczniejszych narzędzi w leczeniu ChAD, złotym standardem terapii, a nie reliktem przeszłości.

Zachęcam Państwa do uważnej lektury tej rozmowy – to głos, który ma znaczenie zarówno dla praktyki klinicznej, jak i dla codziennych decyzji podejmowanych w pracy z pacjentami.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Lit wciąż działa. I nadal ratuje pacjentów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowy projekt Ministerstwa Zdrowia 1846 wzbudził w ostatnich tygodniach ogromne emocje. W szczególnych, nagłych sytuacjach rozporządzenie dopuszcza bowiem możliwość przyjmowania porodów w szpitalach pozbawionych oddziałów położniczych – pod opieką położnej i w specjalnie przygotowanych do tego tzw. pokojach narodzin.

Choć resort zdrowia podkreśla, że „Polki nie będą rodzić na SOR-ach”, w praktyce mamy już pierwszy poród przyjęty na Szpitalnym Oddziale Ratunkowym w Leżajsku. Kobieta urodziła tam zdrową dziewczynkę, a wszystko odbyło się bez komplikacji. Obecnie najbliżej Leżajska położne są porodówki w Rzeszowie (50 km) oraz Łańcucie (30 km). Ta w Leżajsku została zamknięta 1 stycznia 2026 roku; według dyrektora lecznicy jej utrzymanie powodowało 7 mln zł strat rocznie.

To wydarzenie staje się niejako symbolem dyskusji o przyszłości opieki okołoporodowej w Polsce. Media i politycy opozycji mówią o „piekle kobiet” i cofnięciu opieki o dziesięciolecia. Ale patrzenie na to wyłączenie przez pryzmat emocji byłoby uproszczeniem.

Demografia, ekonomia i system – to one są prawdziwym katalizatorem zmian. Na koniec 2024 roku liczba ludności Polski spadła poniżej 37,5 mln osób, a liczba urodzeń była najniższa od zakończenia II wojny światowej. Takie są fakty, które przekładają się na kondycję oddziałów położniczych i na… sens ich funkcjonowania. Drastycznie spadająca liczba porodów oznacza coraz mniej pieniędzy dla placówek, które mimo to muszą utrzymywać pełne zespoły specjalistów oraz sprzęt. Prowadzi to trudności kadrowych i ograniczeń organizacyjnych, które nie sprzyjają bezpieczeństwu rodzących – pamiętajmy, że opieka okołoporodowa wymaga stałej gotowości, doświadczenia zespołu i szybkiego dostępu do zaplecza zabiegowego, a nie funkcjonowania na granicy opłacalności.

Porodówki znikają z mapy Polski i będą znikać dalej. W samym tylko styczniu 2026 roku (!) zamknięto już 18 kolejnych oddziałów położniczych – wynika z danych Narodowego Funduszu Zdrowia, które opublikowała „Rzeczpospolita”. Liczba porodówek spadła tym samym z 284 do 266.

Projekt MZ 1846 wprowadza mechanizmy, które mają zagwarantować bezpieczeństwo kobiet w nagłych sytuacjach, utrzymać obecność położnych w szpitalach bez porodówek i zapewnić możliwość wstępnej pomocy do czasu dotarcia do wyspecjalizowanego ośrodka, jeżeli będzie ono konieczne. Chodzi o sytuacje, w których do najbliższej porodówki jest ponad 25 km. Nie będą to więc planowe porody na SOR-ach, lecz rodzaj interwencyjnego wsparcia w warunkach, kiedy dotarcie do porodówki staje się niemożliwe lub zagraża zdrowiu/życiu matki bądź dziecka.

Nie zmienia to faktu, że sytuacje, takie jak poród w Leżajsku, znowu stawiają pytanie o przyszłość systemu opieki zdrowotnej: czy nowe rozwiązania są jedynie tymczasowym „plasterkiem na ranę”, czy też realną odpowiedzią na potrzeby kobiet i ich rodzin? Te pytania będą wracać, bo źródło problemu leży dużo głębiej niż w samym rozporządzeniu – w strukturze opieki zdrowotnej, finansowaniu świadczeń i demografii kraju. W tym ostatnim właściwie przede wszystkim. Polki po prostu nie chcą rodzić dzieci.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Burza wokół porodów. Gdzie naprawdę pęka system pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Inicjatywa „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” dotyka problemu, który w polskiej ochronie zdrowia pozostaje niedoszacowany, choć skala zjawiska jest dobrze znana. Nadciśnienie tętnicze, jedna z głównych przyczyn zgonów sercowo-naczyniowych i poważnych powikłań zdrowotnych, dotyczy ok. 11–12 mln dorosłych Polaków. Pomimo dostępności skutecznych terapii u znacznej części pacjentów nie udaje się osiągnąć docelowych wartości.

Cel programu – poprawa kontroli ciśnienia tętniczego do poziomu 50 proc. populacji do 2030 roku – brzmi ambitnie i jednocześnie bardzo konkretnie; zamiast kolejnej kampanii hasłowej mamy jasny punkt odniesienia, który pozwala mówić o skuteczności leczenia nie w kategoriach deklaracji, lecz mierzalnych efektów. Ważnym elementem „Misji 50/30” jest także przesunięcie akcentu z samego leczenia farmakologicznego na codzienną praktykę i profilaktykę poprzez regularne pomiary, lepszą współpracę lekarza z pacjentem i konsekwencję w terapii. Nadciśnienie rzadko daje objawy, dlatego bez świadomego zaangażowania pacjentów nawet najlepsze rekomendacje pozostają jedynie na papierze. „Misja 50/30” przypomina nam, że kontrola ciśnienia zaczyna się nie w statystykach, ale w codziennej rutynie. Bardzo prostej, błyskawicznej, bezbolesnej i bezkosztowej.

Równie istotne jest to, że „Misja 50/30” porządkuje myślenie o nadciśnieniu jako o chorobie przewlekłej wymagającej długofalowej strategii. Pod tym względem „Misja 50/30” to więcej niż program – to wezwanie do działania. Nie potrzebujemy rewolucji, tylko konsekwencji w postępowaniu z pacjentami z nadciśnieniem.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Kontrola ciśnienia – najsłabsze ogniwo profilaktyki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W 2060 r. luka finansowa w ochronie zdrowia może sięgnąć 434 mld zł – wynika z raportu przygotowanego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Federację Przedsiębiorców Polskich. Eksperci wskazują, że bez zmiany sposobu finansowania system nie nadąży za potrzebami pacjentów. Potrzebujemy nowego modelu, a debatę publiczną i prace nad zmianami trzeba zacząć dzisiaj (1).

W życiu – jak głosi klasyk – pewne są dwie rzeczy: śmierć oraz podatki… a także to, że w ochronie zdrowia zawsze padają obietnice, które nie znajdują pełnego pokrycia w rzeczywistości. Zmieniają się rządy, ministrowie, hasła i strategie, lecz ten mechanizm pozostaje zaskakująco trwały. Każdy kolejny rok otwieramy bowiem zapowiedziami „przełomu”, „rekordowych nakładów na zdrowie” i „systemowych reform”, aby kilka miesięcy później wrócić do dobrze znanego punktu: gaszenia pożarów, dosypywania pieniędzy ad hoc i tłumaczenia, że „sytuacja jest trudniejsza niż zakładano”.

Rok 2026 nie zaczyna się więc od pytania, czy system ochrony zdrowia wymaga zmian, ale z czym wreszcie powinniśmy skończyć, a co pilnie wdrożyć, jeśli nie chcemy kolejny raz udawać, że prowizoryczne rozwiązania stanowią strategię.

Bolączka 1: dostęp do świadczeń medycznych

Największy lęk Polaków na najbliższe miesiące to pogłębiające się problemy z dostępem do opieki zdrowotnej. Badania CBOS-u pokazały, że zdecydowana większość Polaków ocenia publiczną ochronę zdrowia negatywnie, a do najgorzej ocenianych aspektów należy dostępność lekarzy specjalistów i możliwość umawiania wizyt w dogodnym terminie. Już teraz kolejki do specjalistów, badań diagnostycznych oraz planowych zabiegów są niepokojąco, a często wręcz niebezpiecznie długie. Sam czas oczekiwania na opis badań histopatologicznych – w niektórych przypadkach nawet 8 tygodni! – zaczyna przekraczać granice zdrowego rozsądku.

Centralna e-rejestracja i działania cyfrowe są ważne; koniec porannych telefonów do przychodni to krok w stronę usprawnienia obsługi pacjenta. Jednak sama technologia nie zrekompensuje podstawowego problemu: zbyt małej liczby świadczeń w stosunku do zapotrzebowania. Chcemy nie tylko łatwiejszego zapisu, chcemy większej liczby dostępnych terminów i krótszych kolejek.

Bolączka 2: finansowanie

System balansuje dziś pomiędzy obietnicami dotyczącymi ogromnych transferów finansowych a cięciami budżetowymi. Jednorazowe zastrzyki gotówki do NFZ mogą chwilowo złagodzić problem, ale bez jasnych reguł i transparentnej polityki finansowej będą jedynie leczeniem objawowym. Staje się więc oczywiste, że jeśli nie zmienimy modelu finansowania, grozi nam kolejny rok chaosu.

Szpitali, które każdego roku balansują na krawędzi upadku, nie obchodzi „miliard tu, cięcie tam” – lecznice potrzebują klarownych zasad finansowania, które pozwolą realnie planować leczenie, inwestycje i zatrudnienie.

Bolączka 3: medyczny deficyt kadrowy i organizacyjny

Braki kadrowe wśród lekarzy i pielęgniarek to problem, z którym nie poradzimy sobie jedynie kampaniami rekrutacyjnymi czy krótkoterminowymi podwyżkami. To kwestia warunków pracy, spójnej strategii szkolenia kadr, jakości środowiska pracy i migracji zawodowej. Bez tego pacjenci będą dalej cierpieć z powodu długich kolejek, a często również z braku opieki medycznej. Mówienie, że lekarzy brakuje, to truizm. Fundamentalne pytanie brzmi, jak to rozwiązać. Czy minister Jolanta Sobierańska-Grenda, która ma doktorat w dziedzinie ekonomii i finansów, znajdzie na to sposób?

U progu 2026 roku – tak jak właściwie każdego – oczekiwania pacjentów są proste: leczenie powinno być powszechnie dostępne, szybkie i skuteczne. Każdy pacjent chce mieć pewność, że w chorobie nie zostanie sam i że dostęp do lekarza, nowoczesnej diagnostyki oraz terapii będzie realny, a nie teoretyczny. I że system nie zapadnie się pod ciężarem biurokracji – na tym polu ustępujemy już chyba tylko słynącym z biurokratycznego chaosu Włochom. Wymaga to od polityków i decydentów spójnej długoterminowej strategii. To nie czekanie na cud, lecz na elementarną sprawność państwa.

Ewa Podsiadły-Natorska

(1) Cytat za: raport „Luka finansowa systemu ochrony zdrowia – wyzwania długoterminowe”, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Federacja Przedsiębiorców Polskich, grudzień 2025

Artykuł Oczekiwania vs. rzeczywistość pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Miliony ludzi w Polsce żyją z bólem przewlekłym i latami szukają pomocy. Szacunki mówią o ok. 8–9 milionach dorosłych Polaków z bólem trwającym dłużej niż 3 miesiące. To nie fanaberia, a osobna jednostka chorobowa. Mimo to w Polsce kształcący się medycy nadal nie mogą wybrać medycyny bólu jako specjalizacji

Ustawa o prawach pacjenta z 6 listopada 2008 wskazuje wyraźnie, że pacjent ma prawo do leczenia bólu, a placówka musi monitorować jego leczenie. Poradni leczenia bólu z kontraktem NFZ jest ok. 200 w całym kraju. Czas oczekiwania na pierwszą wizytę to od kilku miesięcy do prawie roku. Co zatem zgrzyta w systemie?

Brakuje specjalizacji „medycyna bólu”, więc pacjent trafia do lekarza, który nierzadko przeszedł jedynie krótkie szkolenie. W praktyce leczenie ogranicza się do farmakoterapii, czasem rehabilitacji, rzadko terapii psychologicznej. W efekcie zamiast zintegrowanej terapii mamy przypadkowe wizyty u różnych specjalistów, między którymi nie ma żadnej komunikacji.

Edukacja lekarzy w zakresie leczenia bólu jest szczątkowa, finansowanie – symboliczne. Poradnie są rozproszone, kolejki ciągną się miesiącami, a niektórzy lekarze POZ odmawiają wystawienia skierowania z absurdalnych powodów. Mentalność to nasza kolejna „bolączka”.

Co boli pacjentów

Osoby, które odesłano z kwitkiem tylko dlatego, że nie mają diagnozy nowotworu, to nie margines. Skojarzenie cierpienia z chorobą terminalną tworzy barierę nie do przeskoczenia. Tworzą ją także pacjenci, którzy wstydzą się mówić o swoim bólu. Wydaje się, że tylko ból pacjentów hospicjów traktowany jest poważnie.

Bagatelizuje się zwłaszcza ból młodych, bo „w tym wieku nie powinno boleć”. Ignoruje się ból kobiet, bo taka ich „uroda”. Z kolei wiele starszych osób słyszy: „Boli? To znaczy, że pani żyje”. Pewna anestezjolożka opowiadała mi o dziewczynie, która jeszcze przed 40. urodzinami miała za sobą kilkanaście lat tułaczki między gabinetami z powodu bólu związanego z endometriozą. Przekonanie, że „musi boleć” niszczy tysiące ludzi. W badaniach europejskich nawet co trzeci chory z bólem przewlekłym deklaruje myśli samobójcze.

Nie musi boleć

Tymczasem na Zachodzie leczenie bólu to pełnoprawna gałąź medycyny, nie dodatek do anestezjologii. W Wielkiej Brytanii, Niemczech, Skandynawii czy USA funkcjonują centra leczenia bólu – interdyscyplinarne kliniki, gdzie pacjent trafia nie po receptę, ale po plan terapii. Nad chorym pracuje zespół: lekarz medycyny bólu, fizjoterapeuta, psycholog, pielęgniarka, czasem dietetyk i pracownik socjalny.

Terapia jest złożona – farmakologia to tylko jeden z elementów, obok fizjoterapii, terapii poznawczo-behawioralnej, edukacji i metod interwencyjnych. Leczenie jest koordynowane i refundowane, a jego skuteczność mierzona – nie tyle w skali bólu, co w jakości życia i zdolności do funkcjonowania.

W Polsce nawet w programach studiów medycznych rozmaitych specjalizacji brakuje edukacji o leczeniu bólu. O interdyscyplinarnym podejściu nie ma mowy, podczas gdy ok. 90 proc. pacjentów z przewlekłym bólem potrzebuje łączenia różnych technik.

W przeglądzie „Cochrane Database” (Kamper i in., 2015) czytamy, że połączenie terapii medycznej, fizjoterapii i psychoterapii zmniejsza natężenie bólu średnio o 30–40 proc. i podwaja szansę na powrót do pracy w porównaniu z leczeniem standardowym. Z kolei według danych „British Pain Society” pacjenci uczestniczący w programach interdyscyplinarnych ograniczają zużycie leków przeciwbólowych o ok. 35 proc., a 80 proc. z nich deklaruje poprawę jakości życia już po kilku tygodniach terapii. Takie podejście zmniejsza liczbę hospitalizacji i wizyt lekarskich nawet o jedną trzecią, co oznacza, że leczenie kompleksowe jest nie tylko skuteczniejsze, ale też tańsze dla systemu.

Ból przewlekły to codzienność milionów Polaków – ludzi, którzy często zamiast leczenia dostają trening wytrwałości. Potraktujmy ich ból poważnie.

Ewa Bukowiecka-Janik

Artykuł Leczenie bólu, czyli polskie bolączki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W czołówkach wszystkich mediów króluje wiadomość, że prezydent zdecydował o przekazaniu dodatkowych miliardów na Narodowy Fundusz Zdrowia. Słyszymy, że to „ratunek”, „zastrzyk”, „wsparcie”. Można by pomyśleć, że system ochrony zdrowia złapał wreszcie oddech.

Trudno jednak cieszyć się z kroplówki, kiedy tuż obok leży raport o amputacji.

Niemal równolegle wypłynęła wiadomość zupełnie innego kalibru – plan Ministerstwa Zdrowia przedstawiony Ministerstwu Finansów, według którego czekają nas gigantyczne cięcia w NFZ. Redukcje mają objąć m.in. dopłaty do leków dla dzieci oraz seniorów, limity w specjalistyce oraz w diagnostyce czy program „Dobry posiłek w szpitalu” (zamiast którego od 1 stycznia 2026 r. MZ we wszystkich lecznicach ma wdrożyć „jednolite standardy żywienia pacjentów” – dokładne zasady nie są jeszcze znane).

Trudno o bardziej jaskrawy kontrast: z jednej strony miliardowy przelew, z drugiej brutalne cięcia, które sprowadzą się do tego, że kolejki do lekarzy – które i tak już są za długie – staną się jeszcze dłuższe. Piszę to także z własnego doświadczenia: zdębiałam ostatnio, usłyszawszy, że na opis wycinków pobranych podczas gastroskopii będę musiała poczekać… osiem tygodni. Tak. Osiem. Ile osób to czekanie wytrzyma? Ile osób w ogóle może sobie pozwolić na to, aby poczekać do czasu, aż laboratorium nadrobi zaległości? Jedno jest pewne: choroba czekać nie będzie.

„Nie chcemy umierać w kolejkach, dlatego wychodzimy na ulicę. Dołącz do nas pod Pałacem Prezydenckim! Rząd planuje przywrócić limity na badania obrazowe finansowane przez NFZ – w tym rezonans magnetyczny i tomografię komputerową. Dla pacjentów to może oznaczać powrót do kolejek z 2018 roku, gdy na rezonans czekało się średnio 200 dni. W sytuacji, w której żyje prawie 1,2 mln osób z chorobą nowotworową, takie decyzje są nieakceptowalne” – tak Onkofundacja Alivia zapowiedziała swój ostatni protest. Całkowicie, dodajmy, uzasadniony i potrzebny.

Polski system ochrony (?) zdrowia jest zepsuty do szpiku kości, chory na brak pieniędzy, chaos, doraźność i brak spójnej wizji. Trudno o choćby minimalny optymizm, kiedy prezes Naczelnej Rady Lekarskiej w jednym z wywiadów ogłasza, że „NFZ zbankrutował”, a premier niedługo potem, otwierając Szczyt Medyczny „Bezpieczny Pacjent”, kontruje: „Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest bankrutem i jest wypłacalny”.

Bezpieczny pacjent to na pewno nie ten, który stoi w kolejce, szuka terminu, stresuje się, martwi, dwa miesiące czeka na opis badania. Niestety, tak długo, jak polityka zdrowotna będzie polegała na balansowaniu pomiędzy jednorazowymi zastrzykami gotówki a cięciami „pod stołem”, tak długo będziemy tylko udawać, że leczymy system. I ludzi.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Miliardy na stół, cięcia pod stołem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

System, który miał służyć pacjentom, stał się labiryntem

Za nami I Kongres Chorób Rzadkich – wydarzenie długo oczekiwane i bardzo potrzebne. To właśnie w kontekście chorób rzadkich najczęściej mówi się o „odysei diagnostycznej”, drodze pełnej błędnych tropów, wizyt u specjalistów, wielomiesięcznego (a czasem wieloletniego) błądzenia po systemie. Kiedy jednak słucham historii pacjentów, dochodzę do wniosku, że to pojęcie można śmiało rozszerzyć co najmniej na połowę polskiej ochrony zdrowia.

Przypadek pacjenta 50+, który postanowił zapisać się kontrolnie na kolonoskopię, mógłby posłużyć za scenariusz tragikomedii. Zaczęło się niewinnie: zgłoszenie w marcu, termin na sierpień. W sierpniu jednak telefon – nie będzie anestezjologa, zatem zmiana terminu. Potem niezamierzona, lecz konieczna zmiana ze strony pacjenta i pretensje ze strony rejestracji, groźba odległych terminów, a na koniec odkrycie, że pomimo rezygnacji pacjent wciąż widnieje w systemie… na kwiecień przyszłego roku – w zupełnie innej placówce, w innym mieście i właściwie nikt nie wie dlaczego.

Kolejne telefony, kolejne próby wypisania, konsultanci, infolinie, irytacja po obu stronach słuchawki. Okazuje się, że mężczyznę wypisano z badania, lecz nie z programu. Trzeba więc najpierw wypisać się z programu NFZ w poprzedniej placówce i wypełnić jeszcze jedną ankietę dla NFZ w nowej. Wszystko po to, aby ostatecznie zapisać się (po ośmiu miesiącach) na kolonoskopię stanowiącą żelazny filar profilaktyki raka jelita grubego.

Trudno o bardziej symboliczny obraz polskiej opieki zdrowotnej. System, który miał służyć pacjentom, stał się labiryntem. Zamiast wspierać, mnoży przeszkody. Zamiast przyśpieszać diagnostykę, zamienia ją w tor przeszkód, w którym pacjent musi wykazać się determinacją równą tej, z jaką specjaliści chorób rzadkich walczą o dostęp do terapii.

Polaków zabija biurokracja. Dublujące się systemy, brak synchronizacji pomiędzy placówkami, bałagan w dokumentacji, niekompetencja lub bezradność administracji – to codzienność, którą akceptujemy tylko dlatego, że nie mamy wyjścia. Odyseja diagnostyczna nie musi oznaczać poszukiwania rzadkiej mutacji genetycznej. Czasem oznacza walkę o rutynowe badanie profilaktyczne. I to jest najboleśniejsza diagnoza systemu: trzeba być zdrowym (i cierpliwym), żeby móc chorować.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Odyseja diagnostyczna pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ponad 20,4 mln – tyle zwolnień lekarskich, obejmujących 216,2 mln dni absencji, wystawiono w Polsce od stycznia do września 2025 r. To tak, jakby na dziewięć miesięcy z rynku pracy zniknęło nagle ponad 850 tys. pełnoetatowych pracowników. Polską gospodarkę kosztowało to, bagatela, 31 mld zł, jednak nie tylko o kwoty tutaj chodzi. W praktyce oznacza to bowiem setki, tysiące (!) przerwanych projektów, opóźnionych wdrożeń, przestojów… a także ludzi, którzy z dnia na dzień wypadli z rytmu pracy. Często na długo.

31 mld zł to nie tylko koszt choroby – to rachunek za brak wyobraźni. Chociaż raporty NFZ i ZUS-u mówią o „absencji”, to w praktyce mamy do czynienia z kryzysem zdrowia publicznego, który coraz wyraźniej uderza w gospodarkę. Bo problem nie tkwi wyłącznie w chorobach, lecz w braku profilaktyki – oraz w systemie, który wciąż nagradza harówkę i który szybciej wystawia zwolnienia niż skierowanie na fizjoterapię czy konsultację psychologiczną. Firmy płacą więc nie tylko za nieobecność, ale też za własną… krótkowzroczność.

Dlatego dziś nie należy pytać już, czy firmy mogą sobie pozwolić na inwestowanie w zdrowie swoich pracowników, a o to, jak długo mogą sobie pozwalać, aby tego nie robić. W tym kontekście profilaktyka przestaje być jedynie „miłym dodatkiem” do umowy o pracę. Staje się inwestycją o najwyższej stopie zwrotu. Niestety, polscy pracodawcy wciąż tkwią w sidłach paradoksu; choć mają dostęp do narzędzi, aby przeciwdziałać spirali piętrzących się kosztów, to wciąż rzadko z nich korzystają.

Co więc można zrobić? Wysłać pracownika na badania dodatkowe, coroczne, nie w ramach medycyny pracy, a potem na leczenie, jeśli potrzebne. Także do prywatnych szpitali. Mimo wszystko to jednak stanowczo za mało, aby zatrzymać lawinę zwolnień, bo wiele osób robi sobie przerwę z powodu zmęczenia, wypalenia czy zniechęcenia pracą. Oczywiście nie jest znana skala tego zjawiska – nikt się przecież nie przyzna, że poszedł na L4, bo „miał dość szefa”.

Światowe firmy technologiczne już dawno zrozumiały, że liczy się rezultat, a nie czas od–do. Nie przypadkiem w siedzibach Google’a znajdziemy hamaki do drzemek, sale wyciszeń czy biurka do pracy na stojąco. W Microsoft pracownicy mogą korzystać z tzw. treehouse – przestrzeni spotkań wśród drzew. To nie fanaberia Doliny Krzemowej, lecz świadoma inwestycja w elastyczność, wydajność i… zdrowie pracowników. Kiedy w Polsce przestaniemy traktować odpoczynek i wygodną przestrzeń pracy jak luksus, a zaczniemy widzieć w tym klucz do zdrowia i produktywności?

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł 31 mld zł w błoto. Polskie firmy wolą zwolnienia niż profilaktykę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zapowiadane od stycznia 2026 r. rozszerzenie wskazań do badań PET/CT to znakomita wiadomość. Decyzja stwarza realną szansę na wcześniejsze wykrywanie poważnych chorób i lepsze planowanie terapii. W projekcie rozporządzenia wyszczególniono ok. 20 sytuacji klinicznych, co oznacza, że nie będzie to jedynie kosmetyczna korekta, lecz istotne poszerzenie dostępności tej technologii dla kolejnych grup pacjentów. Ma to szczególne znaczenie w przypadku nowotworów, które – jak wiadomo – im wcześniej wykryte, tym łatwiejsze w leczeniu. Szczególnie ważne jest objęcie refundacją nowocześniejszych radiofarmaceutyków: badania PET/CT z PSMA pozwalają wykrywać wznowy raka prostaty przy znacznie niższych poziomach PSA niż wcześniejsze metody oparte na cholinie, co ma bezpośrednie przełożenie na możliwość wczesnego i ukierunkowanego leczenia.

Korzyść z rozszerzenia wskazań wykracza jednak poza onkologię: włączenie do wskazań m.in. gruczolaka przytarczyc czy możliwość zastosowania badania PET/CT w diagnostyce procesów zapalnych pokazuje, że medycyna nuklearna może rozwiązywać problemy diagnostyczne tam, gdzie inne metody zawodzą. Polski pacjent powinien mieć zapewniony dostęp do wszelkich badań, w tym najnowocześniejszych – gdy gra toczy się o zdrowie, a nierzadko także o życie, przepisy nie mogą być ograniczeniem.

Rozszerzenie wskazań do badania PET/CT to rezultat wieloletnich starań środowiska medycznego. Teraz najważniejsze, aby za zapowiedziami poszły konkretne działania, które poprawią sytuację pacjentów. Sama zmiana wskazań to dopiero połowa sukcesu; potrzebne są jeszcze sprawne przepisy wykonawcze, inwestycje w sprzęt i szkolenia personelu, aby obietnica szybszej diagnozy przełożyła się na codzienną dostępność badań dla pacjentów. Na odpowiednie zarządzenie prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia wciąż czekamy. Byle nie za długo.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Diagnostyka przyszłości staje się codziennością pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z perspektywy pacjenta trudno dostrzec, jak długa i zawiła jest droga, zanim nowy wyrób medyczny trafi do szpitala czy gabinetu. Rozmowa z Arkadiuszem Grądkowskim, prezesem Izby POLMED „Od kilku tygodni do kilku lat. Zanim wyroby medyczne trafią na rynek” przypomina, że między pomysłem a realnym zastosowaniem konkretnego wyrobu medycznego stoi cały system certyfikatów, testów, audytów oraz zezwoleń – rozciągnięty w czasie, kosztowny, często nieprzewidywalny.

Za każdym z tych etapów kryje się coś więcej niż tylko biurokracja: czas, w którym pacjent czeka. Na nową protezę, inhalator, pompę insulinową. W świecie, który coraz szybciej wymyśla rozwiązania, system dopiero uczy się za tym nadążać. I może właśnie w tym tkwi paradoks współczesnej medycyny: technologia potrafi zdziałać cuda, ale zanim z tych cudów skorzystamy, musimy uzbroić się w cierpliwość.

Procedury oczywiście są potrzebne, ponieważ to one oddzielają rzetelne rozwiązania od przypadkowych. Gdy jednak proces certyfikacji trwa dłużej niż rozwój technologii, powstaje luka, w której dobre pomysły mogą zginąć – a ich twórcy się zniechęcić. Być może największym wyzwaniem nie jest więc dziś samo tworzenie innowacji, lecz opracowanie systemu, który nie zatrzyma ich twórców w miejscu. Każdy miesiąc zwłoki oznacza, że coś, co dziś mogłoby realnie pomóc pacjentom, jutro może być już tylko ciekawostką. W tym sensie biurokracja staje się nie tylko administracyjną barierą, ale też filtrem, przez który przeciekają idee zbyt delikatne, aby przetrwać w urzędowym tempie. Oczywiście – bezpieczeństwo musi być priorytetem. Ale może bezpieczeństwo to nie tylko pieczątki i podpisy, lecz także zdolność szybkiego reagowania na tempo zmian? Jeśli technologia rozwija się szybciej niż system, to prędzej czy później ten system stanie się hamulcem. A wtedy innowacja zamiast trafić do człowieka, utknie w stercie dokumentacji – czyli tam, gdzie nie jest nikomu potrzebna.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Innowacja w kolejce po zgodę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

186 miliardów złotych – tyle według informacji Onetu wynoszą szacunkowe roczne koszty społeczne oraz ekonomiczne nadużywania alkoholu w Polsce. Tę astronomiczną kwotę od lat wydajemy m.in. na leczenie marskości wątroby, udarów, nowotworów, zaburzeń psychicznych, na dzieci urodzone z alkoholowym zespołem płodowym (FAS), interwencje policji, opiekę społeczną czy intensywną opiekę medyczną. Niby każdy problem dostrzega, jednak wynika z tego niewiele – jeśli nie nic, bo gdy przychodzi do rozmowy o prawdziwej profilaktyce, wymagającej odwagi politycznej i podejmowania niełatwych systemowych decyzji – zapada cisza.

Władza, niezależnie od barw partyjnych, od lat kluczy wokół prostego pytania: czy stać nas na to, aby być uczciwym wobec własnych obywateli? Ustawa o wychowaniu w trzeźwości istnieje od dekad, lecz jej duch z litery prawa już dawno został wypłukany; przede wszystkim wciąż dopuszcza ona reklamowanie piwa, które w Polsce zyskało status niemal „świętej krowy”. To dlatego widzimy kolorowe reklamy piwa z hasłami typu „poczuj wolność” czy „lekki smak lata” – wszystko w 100 proc. legalnie.

Światowa Organizacja Zdrowia od lat podkreśla, że „pełny zakaz reklamy alkoholu, w tym piwa, to najskuteczniejszy element polityki ograniczania szkód”. Tyle że państwo polskie zachowuje się jak strażak, który sam podpala las, a potem z dumą opowiada, jak dzielnie walczy z ogniem. Czy naprawdę wpływy z akcyzy są tak kuszące, byśmy nie mogli mówić o zdrowiu publicznym na poważnie? Dziś nie jest to już wyłącznie kwestia stylu życia. To problem zdrowia narodowego, który wymaga twardej polityki, a nie PR-owych kampanii w stylu „pij odpowiedzialnie”. Edukacja, owszem, jest bardzo ważna, wyraźnie jednak widać, że w przypadku alkoholu nie działa; powinna być uzupełnieniem konkretnych, bezkompromisowych działań, a nie jedyną czy główną formą walki z alkoholizmem.

Jesteśmy krajem, który nauczył się tolerować picie, dlatego dopóki polskie państwo będzie wspierać przemysł alkoholowy bardziej niż zdrowie obywateli, dopóty będziemy leczyć skutki, zamiast usuwać przyczyny. Można oczywiście udawać, że to temat obyczajowy, ale tak naprawdę mówimy o odwadze i odpowiedzialności.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Państwo w roli barmana pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polityczne niedopowiedzenia w sprawie ograniczenia sprzedaży alkoholu

Od niesławnego posiedzenia Rady Warszawy (16 września) w sprawie ograniczenia sprzedaży alkoholu i szokujących wypowiedzi radnego Michała Matejki o prawie do wolności zakupu spirytualiów o każdej porze, rzekomo gwarantowanego przez Konstytucję RP jako prawo człowieka i obywatela, minęły już ponad dwa tygodnie.

Nie mogłem wyjść ze zdumienia niefrasobliwością polityków, którzy sprawę sprzedaży alkoholu wybrali sobie jako pretekst do frakcyjnych rozgrywek w warszawskiej partii rządzącej. Bieg zdarzeń pokazał, że beztrosko zlekceważyli sprawę konsekwencji, jakie nadmierne i ryzykowne picie powoduje u ponad trzech milionów Polaków oraz opinię ich rodzin skazanych na skutki nadużywania alkoholu. Świetnie mówi o nich posłanka Joanna Wicha w wywiadzie dla „Świata Lekarza”.

Festiwal politycznych niedopowiedzeń

Pierwszym niedopowiedzeniem było milczenie partii opozycyjnych. Można odnieść wrażenie, że nikt w niej nie uwzględnił zmieniającej się w ostatnim czasie społecznej postawy wobec alkoholizmu. Dziś już nie ma przyzwolenia na pijaństwo; niejednokrotnie obywatele sami wyciągają z samochodów kierowców prowadzących pod wpływem, a wyniki sprzedaży piwa i wina pozbawionych alkoholu, tzw. zero, są rewelacyjne.

Milczenie opozycji wykorzystała Lewica, koalicjant w obozie rządzącym, który po niecałym tygodniu od kompromitacji warszawskich radnych złożył projekt ustawy o zakazie reklamy alkoholu oraz nocnej jego sprzedaży, również na stacjach benzynowych. Moim zdaniem Lewica bardzo na tym zyskała politycznie.

Drugim niedopowiedzeniem stał się wymiar ekonomiczny potencjalnych ograniczeń, czyli wpływ oczekiwanego spadku sprzedaży alkoholu na budżet Polski. Do tej pory nie usłyszałem, o ile spadną wpływy z akcyzy i podatków.

Jako ostatnia głos zabrała minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda. Milczenia Ministerstwa Zdrowia – głównego płacącego za leczenie alkoholików i szerokiego spektrum chorób odalkoholowych, do których zaliczyć należy również alkoholowy zespół płodowy (FAS) – nie sposób usprawiedliwić krótkim stażem nowych kadr na Miodowej. Minister Sobierańska-Grenda dostrzegła problem dopiero 25 września, generalnie popierając wprowadzenie zakazu.

Trzecie niedopowiedzenie

Pani minister pominęła natomiast milczeniem, że ma prawo jednym podpisem opodatkować „małpki”, czyli buteleczki do 300 ml z wysokoprocentową zawartością. Pierwszy i ostatni raz zrobił to minister Łukasz Szumowski w 2020 roku, ale… od tego czasu nikt ministrowi zdrowia tego prawa nie odebrał ani nie unieważnił dwóch związanych z uprawnieniami ministra zdrowia ustaw. Czytamy w nich, że pieniądze pochodzące z opłaty trafią w połowie do gmin, a druga połowa do NFZ na edukację, profilaktykę oraz świadczenia w zakresie opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień. Dziś opłata wynosi tylko 25 zł do litra stuprocentowego alkoholu sprzedawanego w opakowaniach o objętości do 300 ml. Przykładowo oznacza to 1 zł od 100 ml buteleczki trunku o mocy 40% czy 2 zł od 200 ml 40% itd.

Czy ten poziom opłaty nie jest dziś śmiesznie niski? Nawet dziesięciokrotne jej podniesienie nie wyeliminuje „małpek” z rynku, ograniczy jednak skalę sprzedaży (obecnie to minimum 510.000.000 „małpek” rocznie – dane z grudnia 2020, nowszych nie znalazłem).

Te trzy niedopowiedzenia podsumowali przyszli wyborcy: według badań 70 proc. Polaków jest za wprowadzeniem zakazu nocnej sprzedaży alkoholu.

Dopiero po ogłoszeniu wyników tego sondażu sprawa ograniczeń odżyła i nabrała politycznego wigoru. Śmiać się więc czy płakać? Będziemy patrzeć.

Paweł Kruś

Artykuł Śmiać się czy płakać? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Reportaż Wirtualnej Polski „Granica została przekroczona. Lekarze ze szpitala psychiatrycznego w Tworkach przerywają milczenie” wstrząsnął opinią publiczną. Opisane w nim dramatyczne relacje lekarzy – brak obsady oraz dostępu do diagnostyki, konieczność podjęcia decyzji, który pacjent będzie oddychał, a który pozostanie sam – szokują. I każą się zastanowić, jak coś takiego w dużym europejskim kraju w 2025 roku może w ogóle mieć miejsce?

Ale ma. Świadectwa medyków pracujących w Tworkach nie są opisem jednostkowych zaniedbań, lecz obrazem systemowej patologii. Kiedy w placówce psychiatrycznej decyzje o ograniczeniu badań uzasadnia się optymalizacją kosztów czy brakiem środków, w rzeczywistości przesądza się o czyimś życiu. Reportaż o szpitalu w Tworkach obnaża coś jeszcze: dramatyczne poczucie bezradności lekarzy, którzy zostali postawieni wobec niemożności niesienia adekwatnej pomocy. To krzyk o ratunek dla pacjentów, ale i dla całego środowiska medycznego zmuszanego do pracy w warunkach zagrażających etyce lekarskiej oraz podstawowym standardom bezpieczeństwa.

Polska psychiatria potrzebuje zmian. Głos lekarzy z Tworek, tak samo jak opublikowany na naszych łamach artykuł „Interna i psychiatria, razem… na dobre i na złe”, powinny stać się impulsem do podjęcia natychmiastowych działań. Problem został zasygnalizowany – teraz czas na ruch decydentów. I nastąpił on od razu! Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec zlecił kontrolę szpitala w Tworkach. Wystarczył jeden artykuł. Ciekawe, dlaczego ten sam rzecznik nie reagował na skargi pacjentów szpitala w Tworkach, a dziesiątki zostały złożone przed powstaniem publikacji Wirtualnej Polski. Wiele można o tym przeczytać w komentarzach. Kontrola rzecznika Bartłomieja Chmielowca zapewne wskaże winnego. I co? Rzecz w tym, że prawdopodobnie nic. Przyjdzie następca, problem pozostanie.

Nie wystarczy tylko mówić, że jest źle. Trzeba to jeszcze naprawić. W naszej petycji o utworzenie oddziałów internistycznych w szpitalach psychiatrycznych podkreślamy, że pacjent psychiatryczny ma takie samo prawo do pełnej opieki medycznej jak każdy inny i nie może być traktowany jak pacjent drugiej kategorii. Jeśli ten systemowy mechanizm nie zostanie zmieniony, tragedie takie jak opisywane w Tworkach będą się powtarzać.

Szanujmy głos lekarzy jako pierwszy alarm systemu i nie traktujmy ich protestów jako zagrożenia; gdy mówią „nie możemy dłużej milczeć”, to znaczy, że przekroczono wszelkie dopuszczalne normy bezpieczeństwa.

Ewa Podsiadły-Natorska
Paweł Kruś

PODPISZ PETYCJĘ ONLINE

Artykuł Opieka psychiatryczna w Polsce to rosyjska ruletka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Młoda kobieta przez wiele lat bezskutecznie leczyła się na depresję. Od lekarzy wciąż słyszała, że jej choroba jest „w głowie”, a jedyne, co mogą dla niej zrobić, to przepisać inne leki lub zmienić dawkowanie. W końcu sama zaczęła szukać przyczyn gdzie indziej. To endokrynolog stwierdzając, że z hormonami wszystko w porządku, zalecił badanie poziomu witaminy D. Bingo!

Iniekcja zadziałała jak magia. W ciągu kilku tygodni pacjentka odzyskała zdrowie i jakość życia… po latach wizyt u lekarzy psychiatrów.

To nie jest science-fiction

Według badań opublikowanych w „The American Journal of Psychiatry” nawet 30 proc. pacjentów z depresją nie reaguje na standardową farmakoterapię. To nie jest margines – to tysiące osób, które latami zmagają się z objawami, mimo że przyjmują leki. Termin nutripsychiatria odnosi się do interdyscyplinarnej dziedziny badającej wpływ diety na zdrowie psychiczne. Łączy wiedzę z zakresu psychiatrii, dietetyki klinicznej i neurobiologiii. To nowa dziedzina na starych fundamentach, która zyskuje coraz większe znaczenie.

Badania Uniwersytetu Deakin (Australia) potwierdzają, że połączenie terapii psychologicznej z odpowiednią dietą (bogatą w kwasy omega-3, witaminy z grupy B i probiotyki) może zmniejszyć objawy depresji nawet o 30 proc. Inne badanie wykazało, że grupa stosująca dietę śródziemnomorską miała o 32 proc. wyższe szanse na remisję depresji niż grupa kontrolna. Kolejne prace udowadniają, że niedobory witaminy D, B12 czy cynku mogą nasilać stany lękowe i obniżać nastrój.

Zalecenia dietetyczne to poważna broń w rękach lekarzy. Czy zechcą z niej skorzystać?
W krajach takich jak Australia, Wielka Brytania, Kanada, Nowa Zelandia czy Stany Zjednoczone nutripsychiatria jest coraz częściej włączana do standardów leczenia zaburzeń psychicznych. W 2013 roku powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Badań Żywieniowych w Psychiatrii (ISNPR). Royal Australian and New Zealand College of Psychiatrists (RANZCP) wydało w 2020 roku wytyczne uwzględniające interwencje żywieniowe w leczeniu depresji.

Polska raczkująca

Tymczasem w Polsce wciąż nie ma standardów, które nakazywałyby psychiatrom zlecać choćby podstawowe badania krwi przed przepisaniem leków. Badanie „Psychiatria Polska” (2020) wykazało, że aż 82 proc. pacjentów z depresją otrzymywało wyłącznie farmakoterapię, bez zaleceń dotyczących stylu życia. Raport WHO z 2021 roku wskazuje, że byliśmy wśród 5 krajów UE bez narodowego programu łączącego leczenie psychiatryczne z dietetycznym.

Przyczyny? Po pierwsze: edukacja, a raczej jej brak. W Polsce temat żywienia nie figuruje w oficjalnym programie specjalizacji dla lekarzy psychiatrów. Z raportu Naczelnej Izby Lekarskiej (2022) wynika, że 68 proc. psychiatrów na żadnym etapie edukacji nie miało formalnego szkolenia z wpływu diety na zdrowie psychiczne, a w licznych wypowiedziach w mediach lekarze psychiatrzy przyznawali, że nie wiedzą, do kogo skierować pacjenta z niedoborami żywieniowymi.

Po drugie: system. W Polsce – nawet jeśli lekarz zleci badania poziomu witaminy D czy kwasów omega-3 – nie są one refundowane. Koszt takiej diagnostyki to kwota znacznie wyższa niż miesięczna terapia lekami SSRI. Ponosi go pacjent.

Po trzecie: brak dialogu między gabinetami. Dietetyk kliniczny w Polsce rzadko widzi wyniki badań psychiatrycznych, a psychiatra często nie wie, jak interpretować zalecenia żywieniowe. W efekcie pacjent jest jak piłka odbijana między gabinetami.

Tymczasem w USA coraz więcej szpitali psychiatrycznych wprowadza współpracę z dietetykami. Badania z 2019 roku pokazują, że ok. 35 proc. placówek oferuje takie konsultacje, a w tych, które wdrożyły kompleksowe programy żywieniowe, odnotowano nawet o 25 proc. zmniejszenie nawrotów depresji.

Nie chodzi o to, by zastąpić farmakologię dietą, ale by wreszcie przestać leczyć, jakby mózg funkcjonował w oderwaniu od reszty ciała. By w końcu pacjenci usłyszeli to od lekarzy, zamiast: „Proszę brać leki i wrócić za 3 miesiące”. Światowa psychiatria od dawna wie, że tabletki to nie wszystko.

Ewa Bukowiecka-Janik

Artykuł „Tajne” narzędzie psychiatrii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czy nigdy nie mieli Państwo wrażenia, że medycyna lubi myśleć o sobie w kategoriach podziału terytoriów? Tu kardiologia, tam neurologia, jeszcze dalej psychiatria – a każdy strzeże swojej działki, gdzie „podlewa tylko swoje rośliny”. Tyle że człowiek nie jest ani kardiologią, ani psychiatrią. Człowiek jest całością, choć system lubi kroić go na kawałki.

Felieton lek. Marcina Karolewskiego jest bardzo ważnym głosem w sprawie od dawna ignorowanej. Otóż szpital psychiatryczny nie jest odciętym od świata bunkrem, w którym rozgrywają się dramaty wyłącznie z psychiką w tle. To miejsce, w którym codzienność pisze scenariusze znacznie bardziej złożone: delirium, zachłystowe zapalenie płuc, niewydolność wątroby, zespół neuroleptyczny – przykładów jest mnóstwo. Bo tam, gdzie krzyczy dusza, ciało nigdy nie milczy.

W tekście lek. Karolewskiego czytam o pacjentach znalezionych we własnych wymiocinach, niedożywionych, wychłodzonych – i zastanawiam się: jaką opowieść o nich usłyszymy? Że to alkoholicy? A może „wariaci” (niestety, nasze społeczeństwo wciąż lubi posługiwać się tym słowem na określenie osób z zaburzeniem psychicznym)? Łatwo kogoś ocenić, zaszufladkować. O wiele trudniej dostrzec, że to człowiek ze zniszczonym ciałem, którego choroba psychiczna i somatyczna skleiły się w jedną całość. A lekarz psychiatra, choćby najlepszy, nie zastąpi internisty, tak jak internista nie zastąpi psychiatry.

Lek. Karolewski podkreśla, że duży szpital psychiatryczny bez zabezpieczenia internistycznego to niebezpieczeństwo. Pacjent psychiatryczny jest często pacjentem wielochorobowym – np. do lecznicy trafia z majaczeniem, a okazuje się, że ma zaostrzenie objawów POChP. Nie można udawać, że jego przypadek to wyłącznie „sprawa psychiatrii”. A jednak system w dalszym ciągu udaje.

Może właśnie dlatego w polskich oddziałach psychiatrycznych tak często unosi się nie tylko dym papierosowy, ale też coś cięższego – poczucie zaniedbania. Nie wynikające z braku wiedzy lekarzy, lecz z braku struktur. Który to już raz państwo i organizacja ochrony zdrowia nie nadążają za realiami… A te mówią jasno: interna i psychiatria nie są dwiema wykluczającymi się dziedzinami. Są niczym dwie ręce, które muszą pracować razem.

Czytając o internie i psychiatrii, zastanawiam się, czy przypadkiem nie jest to metafora całego systemu ochrony zdrowia: fragmentarycznego, łatanego, podzielonego, a jednak zmuszonego do wielopoziomowej współpracy, bo inaczej runąłby cały system. Może właśnie dlatego tekst lek. Marcina Karolewskiego jest tak ważny, przypomina bowiem, że pacjent zawsze (!) jest całością. Do gabinetu czy szpitala nie trafia „w częściach”, tylko cały – ze swoim sercem, płucami, wątrobą, ale i lękami oraz depresją.

Psychiatrię można oczywiście spleść z interną, ująć w ramy opieki koordynowanej, wdrożyć kilkuletni pilotaż, przeszkolić specjalistów i, po kolejnych paru latach, uruchomić w wybranych ośrodkach. Tak niestety działa ten mechanizm – bo brakuje urzędnika, który zamiast odprawiać „biurokratyczne rytuały”, po prostu przyznałby szpitalom psychiatrycznym etat internistyczny. Dla dobra pacjentów.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Interna i psychiatria: dwie twarze tego samego pacjenta pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Opublikowanie przez „Świat Lekarza” pierwszego tekstu dotyczącego tzw. Lex Szarlatan przygotowanego przez kancelarię Pilawska Zaorski Adwokaci zaowocowało pytaniami do redakcji ze środowisk zielarskich i fitoterapeutycznych. Proszono nas o interwencję. Nowe prawo zostało odebrane jako zagrożenie dla medycyny tradycyjnej, jest to tyleż widoczne, co niezrozumiałe. Zniszczenie dorobku medycyny tworzonej przez ludzkość od kilku tysięcy lat jest niepotrzebnym działaniem, a straty dla pacjentów, których ustawa zamierza w intencji bronić, będą globalnie znacznie większe niż korzyści. Co ciekawsze, medycynę tradycyjną promuje Światowa Organizacja Zdrowia – jej sekretarz generalny uznał ją za zasób ludzkości. W 2019 roku w polskim Sejmie na jednym z zespołów parlamentarnych dyrektor biura WHO w Polsce dr Paloma Cuchi przedstawiła nawet „Strategię Rozwoju Medycyny Tradycyjnej w latach 2013–2024”.

Mamy, co prawda, rok 2025, szokuje jednak, że tak szybko zmieniono polski punkt widzenia na sugestie WHO. „Ustawa o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego” jest z nimi sprzeczna.

„Świat Lekarza” od lat opisywał – i będzie czynił to nadal – terapie naturalne w różnych schorzeniach i w profilaktyce: nie tylko zielarskie; także balneoterapię, leczenie dietą, a nawet najsłabiej w Polsce znane leczenie minerałami, tak popularne w Niemczech od czasu św. Hildegardy z Bingen. Wspieramy też medycynę stylu życia, promowaną przez polskich kardiologów. A medycynę stylu życia można określić jako metodę naturalną.

Wiele elementów upublicznionego projektu „Ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego” już opisują prawnicy, bo wydaje się, że pomysłodawcy ominęli Konstytucję RP i wynikające z niej prawa obywatela, również chorego. Zaproponowali swoje rozwiązania, mnożąc kompetencje, co jest całkowicie sprzecznie z oficjalną polityką deregulacji.

Niepokoją skutki, jakie może spowodować wprowadzenie ustawy, m.in. likwidacja wielu tysięcy miejsc pracy w zielarstwie, zniszczenie upraw, słowem – kreowanie bezrobocia podczas wyraźnie już widocznego światowego kryzysu gospodarczego. Czy naprawdę pomysłodawcy nie dostrzegli bieżącej sytuacji ekonomicznej?

„Ustawa o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta…” przy okazji walki z pseudomedycyną kreuje nowy Superresort, czyli Biuro Rzecznika Praw Pacjenta. Ma ono zapewne zastąpić prokuraturę oraz sądy. W świetle ustawy decyzja administracyjna Rzecznika Praw Pacjenta będzie ostateczna, co ma dwojakie znaczenie: milionowa kara może ekonomicznie zniszczyć każdego, a jednocześnie prawo nakłada obowiązek zapłaty kwoty przed możliwością obrony. Dopiero po zapłaceniu kary pseudomedyk lub szerzący fałszywe poglądy medyczne obywatel, np. zielarz czy dziennikarz medyczny, będą mogli odwołać się do sądu.

Można się tylko spodziewać, że po 5 albo 10 latach niejeden „wyrok” Rzecznika Praw Pacjenta zostanie obalony i Państwo Polskie odda milion z odsetkami… Lat życia ukaranemu człowiekowi to jednak nie wróci.

Widocznie politycy nie widzą takich zagrożeń, bo projekt „Ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta…” trafił już do konsultacji społecznych, czyli niebawem nowy Superresort RPP stanie się prawnym faktem.

Trochę mnie niepokoją kompetencje medyczne urzędującego od 2017 roku Rzecznika Praw Pacjenta: Bartłomiej Chmielowiec (MBA) jest radcą prawnym, a wcześniej był dyrektorem w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. Czy będzie potrafił merytorycznie ocenić spory między EBM a leczeniem tradycyjnym, które w większości zastosowań nie ma argumentów naukowych? Posługujemy się medycyną tradycyjną, bo jest skuteczna i ma mniej działań ubocznych. Wymaga cierpliwości w stosowaniu, ale za to przecież milionową grzywną karać nie można.

I na zakończenie: czy wiecie, Drodzy Czytelnicy, komu podlega bezpośrednio Rzecznik Praw Pacjenta? Premierowi.

Podziwiam odwagę Pana Rzecznika i Pana Premiera za wzięcie odpowiedzialności za orzekanie, kto stosuje praktyki pseudomedyczne, a kto medycynę czy jaki dziennikarz lub publicysta głosi poglądy medycznie fałszywe.

Nowa ustawa, a w zasadzie poprawki do starej, wymagają przemyślenia przed szkodą, jaką mogą spowodować.

Paweł Kruś
Wydawca „Świata Lekarza”

Artykuł Rzecznik Praw Pacjenta buduje Superresort pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Forbes pisał niedawno o „fali idealnych CV”. Dokumenty, które coraz częściej generuje sztuczna inteligencja, zaczynają wyglądać tak samo: poprawne do bólu, wygładzone, idealnie dopasowane do wymagań rekrutera. Problem polega na tym, że za tą perfekcją często nie stoi prawdziwy człowiek, a jedynie język, który wyuczył się powtarzalnych formuł – język sztucznej inteligencji. Rekruterzy zaczynają więc tracić czujność, bo jak odróżnić kandydata z krwi i kości od kogoś, kto istnieje tylko w pliku PDF?

Ta historia ma jednak znacznie szersze znaczenie. Jeśli przyjrzymy się jej przez pryzmat medycyny, zobaczymy, że mechanizm „uniformizacji” może zagrozić także tam, gdzie stawką jest nie praca, lecz życie i zdrowie pacjenta.

Wyobraźmy sobie, że algorytmy, które już dziś wspierają lekarzy w analizie badań obrazowych czy w dokumentacji medycznej, zaczną produkować ujednolicone opisy przypadków; każdy pacjent sprowadzony do szeregu schematycznych zdań, takich samych słów, identycznych sformułowań. I choć technologia może imponować precyzją, to w pewnym momencie zniknie z niej to, co w medycynie jest najważniejsze: człowiek i jego wyjątkowość.

Bo medycyna, wbrew pokusom uniformizacji, zawsze była i pozostanie sztuką dostrzegania różnic. Pacjent z cukrzycą nigdy nie jest „po prostu” pacjentem z cukrzycą. Jeden boi się igły bardziej niż choroby, drugi wstydzi się przyznać, że zapomina o lekach, trzeci woli przemilczeć objawy, żeby nie „zawracać głowy” lekarzowi. Szablon tego nie uchwyci. A jeśli lekarz zaufa tylko schematowi, to straci szansę, aby dostrzec człowieka w jego pełnym, niepowtarzalnym kontekście.

„Idealne CV” w rekrutacji staje się więc metaforą „idealnej dokumentacji medycznej”, która – choć uporządkowana i poprawna – nie oddaje całej prawdy albo wręcz tylko jej zalążek. I tak jak nieudana rekrutacja kosztuje firmę czas oraz pieniądze, tak w medycynie „nieudana diagnoza” oparta na zbyt powierzchownych danych kosztuje zdrowie, a czasem wręcz życie. Dlatego lekarz XXI wieku potrzebuje podwójnej czujności: wobec technologii, która kusi wygodą, i wobec własnych przyzwyczajeń, które każą ufać schematom. Bo choć systemy AI mogą wskazać drogę, to tylko człowiek potrafi usłyszeć, co kryje się między słowami pacjenta, w drżeniu jego głosu, w spojrzeniu, w tym, co niewygodne i trudne do zapisania w tabeli.

Technologia jest narzędziem, a nie substytutem relacji lekarz–pacjent. W epoce sztucznej inteligencji, która uczy nas, że wszystko da się ujednolicić i sprowadzić do algorytmu, największym wyzwaniem dla medycyny będzie ocalenie indywidualności. Tego, że każdy pacjent to osobna historia, której nie da się opisać gotowym wzorem.

Bo medycyna, choć korzysta z nauki i technologii, wciąż pozostaje sztuką – a sztuka zaczyna się tam, gdzie kończy się powtarzalność.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Między algorytmem a sercem pacjenta pochodzi z serwisu Świat Lekarza.