Nowoczesne leczenie to nie tylko dostęp do skutecznych terapii, lecz także sprawna diagnostyka, profilaktyka, koordynacja opieki i wsparcie pacjentki na każdym etapie choroby. W tym procesie istotną rolę odgrywają zarówno Krajowa Sieć Onkologiczna, jak i Krajowa Rada Onkologiczna

DR HAB. N. MED. BEATA JAGIELSKA
dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, specjalistka chorób wewnętrznych, chemioterapii nowotworów i onkologii klinicznej, przewodnicząca Krajowej Rady Onkologicznej

Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO) weszła w etap praktycznego funkcjonowania, a jej wdrażanie należy oceniać przede wszystkim jako proces organizacyjny, którego celem jest porządkowanie ścieżki pacjenta, standaryzacja opieki i ograniczanie różnic w dostępie do leczenia onkologicznego. Od 1 kwietnia 2025 r. opiekę onkologiczną w ramach KSO realizują świadczeniodawcy zakwalifikowani do sieci, a sam model opiera się na współpracy ośrodków o różnym poziomie referencyjności, koordynacji leczenia, monitorowaniu jakości oraz roli koordynatora, który ma wspierać pacjenta od diagnostyki po rehabilitację. To ważna zmiana systemowa, ale jej efekty będą zależały od konsekwentnego wdrażania standardów, jakości danych, sprawności przepływu informacji i realnej dostępności diagnostyki oraz leczenia w poszczególnych regionach.

Równolegle trwają prace nad zmianami w ustawie o Krajowej Sieci Onkologicznej. Mają one przede wszystkim uprościć funkcjonowanie systemu, ograniczyć część obowiązków administracyjnych po stronie placówek oraz wzmocnić cyfrowy obieg informacji o pacjencie. Kluczowym rozwiązaniem jest wprowadzenie elektronicznej karty diagnostyki i leczenia onkologicznego, czyli e-DiLO. Do końca 2026 r. możliwe ma być korzystanie zarówno z papierowej, jak i elektronicznej karty DiLO, natomiast od 2027 r. karta ma być prowadzona wyłącznie elektronicznie.

Warto przy tym jasno podkreślić rolę Krajowej Rady Onkologicznej (KRO), która jest ciałem opiniodawczo-doradczym dla Ministra Zdrowia. Nie jest organem wykonawczym, nie wdraża świadczeń, nie prowadzi samodzielnie programów zdrowotnych i nie zastępuje decyzji podejmowanych przez Ministerstwo Zdrowia, NFZ czy inne instytucje systemu. Jej znaczenie polega na eksperckim wsparciu prac prowadzonych w odpowiedzi na potrzeby zgłaszane przez resort zdrowia i instytucje odpowiedzialne za organizację opieki. Z tej perspektywy najważniejsze jest rzetelne opiniowanie rozwiązań, analiza danych i wskazywanie obszarów, które wymagają szczególnej uwagi.

Wyzwania i nowe możliwości

Nowotwory kobiece pozostają jednym z istotnych wyzwań polskiej onkologii. Według najnowszych dostępnych danych Krajowego Rejestru Nowotworów 2023 r. u kobiet w Polsce odnotowano 21 716 zachorowań na raka piersi, 6 519 zachorowań na raka trzonu macicy, 3 525 zachorowań na raka jajnika oraz 2 366 zachorowań na raka szyjki macicy. Oznacza to, że każdego roku dziesiątki tysięcy pacjentek wymagają sprawnej diagnostyki, właściwej kwalifikacji do leczenia, dostępu do badań molekularnych i kompleksowej opieki, którą zapewniają w Polsce liczne wyspecjalizowane ośrodki działające w ramach KSO.

Istotnym elementem działań na rzecz pacjentek onkologicznych jest również zabezpieczenie płodności. Program wsparcia in vitro na lata 2024–2028 obejmuje także onkopłodność, czyli możliwość zabezpieczenia materiału rozrodczego u osób przed leczeniem onkologicznym lub w jego trakcie, jeśli terapia może upośledzać płodność. Dla młodych pacjentek onkologicznych to bardzo ważny obszar opieki, ponieważ leczenie ratujące życie nie powinno automatycznie zamykać drogi do realizacji planów rodzicielskich w przyszłości.

Warto jednak przypomnieć, że dla nas, onkologów nie bez znaczenia pozostaje także cały proces poprzedzający diagnozę nowotworu, a raczej należy powiedzieć – jego wykluczenie, czyli profilaktyka, bo z niej korzystamy wtedy, kiedy mówiąc potocznie, nic się nie dzieje. W ostatnim czasie wprowadzono kilka rozwiązań szczególnie ważnych dla zdrowia kobiet. Do programu profilaktyki raka szyjki macicy włączono test HPV HR oraz cytologię na podłożu płynnym (LBC), co oznacza przejście w kierunku nowocześniejszego, bardziej precyzyjnego modelu przesiewowego. Test HPV HR jest dostępny dla kobiet w wieku 25–64 lata, a przy wyniku dodatnim cytologia LBC wykonywana jest z tej samej próbki. Równolegle rozwijany jest program szczepień przeciw HPV dla dziewcząt i chłopców.

Patrzeć na pacjentkę całościowo

Mimo postępu nadal najtrudniejsze pozostają kwestie organizacyjne: zgłaszalność na badania profilaktyczne, równość dostępu do diagnostyki, terminowość badań molekularnych i płynne przechodzenie pacjentki przez kolejne etapy leczenia. NFZ publikuje cykliczne dane o realizacji programów profilaktycznych, co pokazuje, że obszar ten wymaga stałego monitorowania.

Ważnym narzędziem może być centralna e-rejestracja, która obejmuje m.in. mammografię i test HPV HR, ale sama dostępność cyfrowego zapisu nie zastąpi edukacji, komunikacji z pacjentkami i budowania zaufania do profilaktyki – a także odpowiedzialnych decyzji samych Polek. Narzędzia są – trzeba zacząć z nich korzystać.

Równie ważnym elementem jest kompleksowa opieka onkologiczna rozumiana nie tylko jako diagnostyka i leczenie przeciwnowotworowe, ale także wsparcie pacjentki w całym procesie choroby i po zakończeniu terapii. Obejmuje ona rehabilitację onkologiczną, opiekę żywieniową, psychoonkologię, a także coraz ważniejsze obszary wyspecjalizowane, takie jak kardioonkologia i onkogeriatria. W Narodowym Instytucie Onkologii te kierunki są konsekwentnie rozwijane jako część nowoczesnego modelu leczenia.

Szczególnego znaczenia nabiera kardioonkologia odpowiadająca na potrzeby pacjentów, u których leczenie przeciwnowotworowe wymaga równoległej oceny i zabezpieczenia układu sercowo-naczyniowego. W NIO-PIB funkcjonuje ona jako wyodrębniony obszar opieki klinicznej. Wraz ze starzeniem się populacji rośnie także znaczenie onkogeriatrii, czyli opieki uwzględniającej specyficzne potrzeby starszych pacjentów onkologicznych – od kwalifikacji do leczenia, przez koordynację procesu diagnostyczno-terapeutycznego, po wsparcie pielęgniarskie, żywieniowe i rehabilitacyjne. Taki model opieki pozwala patrzeć na pacjentkę nie wyłącznie przez pryzmat rozpoznania nowotworu, ale całościowo – z uwzględnieniem jej stanu ogólnego, chorób współistniejących, sprawności, potrzeb psychicznych, jakości życia i powrotu do codziennego funkcjonowania.

W rozmowie o nowotworach kobiecych należy więc mówić jednocześnie o leczeniu i o organizacji całej ścieżki pacjentki. Nowoczesne leki, diagnostyka molekularna, programy przesiewowe, szczepienia HPV, zabezpieczenie płodności, rehabilitacja, wsparcie psychologiczne i koordynacja opieki nie są odrębnymi tematami – składają się na jakość leczenia onkologicznego.

Opr. Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Krajowa Sieć Onkologiczna porządkuje ścieżkę pacjentki. Dr hab. Beata Jagielska o najważniejszych wyzwaniach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Krajowa Sieć Onkologiczna, koordynatorzy prowadzący pacjentki przez system, przygotowania do uruchomienia wyspecjalizowanych ośrodków leczenia nowotworów ginekologicznych oraz coraz szerszy dostęp do diagnostyki molekularnej – to tylko część zmian, które mają poprawić wyniki leczenia nowotworów narządu rodnego. O tym, gdzie dziś znajduje się polska ginekologia onkologiczna, opowiada prof. dr hab. n. med. Mariusz Bidziński

W ostatnich latach wiele mówi się o potrzebie kompleksowej i skoordynowanej opieki nad pacjentkami z nowotworami narządu rodnego. Jak pan ocenia obecny model opieki onkologicznej w ginekologii onkologicznej w Polsce?

Zdecydowanie się poprawia. Jeszcze kilka lat temu opieka była rozproszona, co stanowiło duży problem zarówno dla pacjentek, jak i personelu medycznego. Dziś funkcjonuje Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO) oparta na ośrodkach o różnych poziomach referencyjności; jej założeniem jest ścisła współpraca pomiędzy placówkami, niezależnie od miejsca zamieszkania pacjentki. Bardzo ważnym elementem tego systemu są wielodyscyplinarne zespoły terapeutyczne. To one wspólnie planują diagnostykę i leczenie, aby pacjentka miała dostęp do porównywalnych standardów opieki w całym kraju. Oczywiście jest to proces, którego nie da się wdrożyć z dnia na dzień. System nie działa jeszcze idealnie, ale po roku są już widoczne pierwsze efekty, szczególnie w ośrodkach, które uczestniczyły w pilotażu KSO (m.in. świętokrzyskim, dolnośląskim, podlaskim). Cały system stopniowo nabiera rozpędu i sądzę, że w ciągu najbliższych dwóch lat będzie funkcjonował znacznie sprawniej.

Jedną z najważniejszych zmian jest pojawienie się koordynatorów opieki. W przypadku leczenia skojarzonego, obejmującego chirurgię, radioterapię czy leczenie systemowe, pacjentce trudno było wcześniej odnaleźć się w systemie. Koordynator pomaga przejść przez kolejne etapy terapii, pilnuje terminów i właściwej kolejności działań. Z naszych analiz wynika, że pacjentki bardzo wysoko oceniają tę formę wsparcia.

Jakie znaczenie dla tego procesu będzie miało wdrożenie elektronicznej karty e-DILO?

Bardzo duże. Obecnie funkcjonujemy głównie w oparciu o dokumentację papierową. Karta e-DILO pozwoli gromadzić dane dotyczące całej ścieżki pacjenta i monitorować kluczowe wskaźniki jakości, dzięki czemu będzie można dokładnie ocenić zarówno sprawność organizacyjną systemu, jak i efekty leczenia. Czekamy obecnie na zakończenie procesu legislacyjnego. Początkowo zakładano, że karta e-DILO zacznie funkcjonować już w tym roku, jednak realnie spodziewam się jej wdrożenia jesienią, pod koniec roku lub na początku 2027. Równolegle pracujemy nad stworzeniem modelu wyspecjalizowanych ośrodków leczenia nowotworów ginekologicznych działających na wzór breast unitów czy colon unitów. Dokumenty zostały już przygotowane i przekazane do konsultacji. Otrzymaliśmy pozytywne opinie środowisk współpracujących z ginekologią onkologiczną, dlatego liczę, że w niedalekiej przyszłości trafią do Ministerstwa Zdrowia. Mam nadzieję, że pierwsze takie ośrodki będą mogły rozpocząć działalność w przyszłym roku.

Szybka i właściwa diagnostyka jest jednym z najważniejszych warunków skutecznego leczenia. Na jakich etapach ścieżki pacjentki najczęściej dochodzi do opóźnień?

To prawda, że diagnostyka ma fundamentalne znaczenie, ponieważ od jej jakości zależy późniejsze leczenie. Inaczej postępujemy w przypadku nowotworu wykrytego we wczesnym stadium, inaczej przy chorobie zaawansowanej. Musimy bardzo dokładnie określić typ nowotworu i jego cechy biologiczne, ponieważ od tego zależy dobór terapii. Jednym z problemów pozostaje diagnostyka patomorfologiczna; część placówek korzysta z zewnętrznych pracowni wykonujących jedynie podstawowe badania, tymczasem coraz częściej konieczne są zaawansowane analizy, takie jak badania molekularne czy immunohistochemiczne. Jeśli nie zostaną wykonane od razu, materiał trzeba konsultować ponownie, a to spowalnia proces diagnostyki i tym samym opóźnia wdrożenie leczenia, nie mówiąc o niepotrzebnych kosztach.

Drugim wyzwaniem jest radiologia. Samo wykonanie badania nie wystarczy – potrzebny jest jeszcze specjalista, który je opisze. Zdarzały się sytuacje, gdy pacjentki czekały na wynik nawet 6–8 tygodni. To absolutnie nieakceptowalne.

Istotne znaczenie ma również prawidłowe założenie karty DILO, która umożliwia szybszą ścieżkę diagnostyczną. Jeśli karta nie zostanie wystawiona, pacjentka trafia do standardowej kolejki, co może wydłużyć czas oczekiwania na badanie. Warto jednak podkreślić, że sytuacja się poprawia. W Narodowym Instytucie Onkologii jeszcze dwa lata temu na opis niektórych badań czekało się 2–3 tygodnie. Dziś nie trwa to dłużej niż 5 dni roboczych.

Dla pacjentki każdy tydzień oczekiwania to ogromny stres.

Oczywiście. Trzeba jednak pamiętać, że równie ważna jest precyzja diagnostyki. Często spotykam się z oczekiwaniem, że leczenie powinno rozpocząć się natychmiast. Tymczasem nie można leczyć „w ciemno”. Nie są to metody obojętne dla organizmu, zatem muszą być dobrane do konkretnego typu nowotworu. Jeśli miałbym postawić na wadze czas i precyzję rozpoznania, zawsze wybiorę precyzję. W ramach KSO przyjęto, że diagnostyka wstępna do momentu uzyskania wyniku histopatologicznego nie powinna trwać dłużej niż 4 tygodnie, a diagnostyka pogłębiona, obejmująca m.in. badania obrazowe, kolejne 3 tygodnie. Łącznie daje to 7 tygodni i taki standard jest akceptowany również w innych krajach.

Które nowotwory ginekologiczne stanowią dziś największe wyzwanie pod względem skuteczności leczenia?

Zdecydowanie rak jajnika. Ok. 70 proc. przypadków rozpoznajemy już w zaawansowanym stadium choroby. Problem polega na tym, że objawy są niespecyficzne i często przypominają dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Nawet doświadczeni lekarze nie zawsze od razu kierują diagnostykę na właściwe tory.

Rak szyjki macicy nie powinien już być tak dużym problemem, ponieważ dysponujemy skuteczną profilaktyką pierwotną i wtórną. Warunkiem jest jednak korzystanie z niej. W Polsce nadal zbyt wiele kobiet nie wykonuje badań profilaktycznych i nie korzysta ze szczepień przeciwko HPV. Mimo to obserwujemy spadek umieralności; jeszcze kilkanaście lat temu z powodu raka szyjki macicy umierało ponad 2 tys. kobiet rocznie, dziś jest to ok. 1400.

Wyzwaniem pozostaje też rak trzonu macicy, który w dużej mierze związany jest z problemami cywilizacyjnymi – do głównych czynników ryzyka należą otyłość, nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Na szczęście ten nowotwór stosunkowo wcześnie daje objawy, najczęściej nieprawidłowe krwawienia, dzięki czemu częściej rozpoznajemy go we wczesnych stadiach.

Coraz większą rolę w onkologii odgrywa diagnostyka molekularna i leczenie personalizowane. Czy polskie pacjentki mają do nich dostęp?

Tak. Problemem pozostaje jednak to, aby wszystkie pacjentki były do nich kierowane. Lekarze zajmujący się onkologią są już bardzo dobrze przygotowani do wykorzystywania badań molekularnych, natomiast część specjalistów pracujących poza dużymi ośrodkami nie zawsze pamięta o konieczności kierowania pacjentek na odpowiednie badania genetyczne. Dlatego tak ważna jest edukacja i ciągłe szkolenia. Widzimy jednak wyraźną poprawę, a KSO dodatkowo wspiera ten proces.

Jeśli chodzi o leczenie personalizowane, Polska nie ma dziś powodów do kompleksów. W ostatnich latach MZ zaakceptowało wiele nowych programów lekowych i nowoczesnych terapii. Nie jesteśmy w tyle za Europą – w niektórych obszarach stanowimy wręcz przykład dobrze zorganizowanego dostępu do nowoczesnego leczenia. Jako onkolog chciałbym jednak przede wszystkim zapobiegać chorobom, a nie je leczyć. Największą satysfakcję dawałaby mi sytuacja, w której rak szyjki macicy przestałby być problemem zdrowotnym dzięki skutecznej profilaktyce. W przypadku raka trzonu macicy kluczowe jest identyfikowanie grup wysokiego ryzyka. Najtrudniejszym wyzwaniem pozostaje rak jajnika, ale również tutaj trwają intensywne badania nad metodami wcześniejszego wykrywania. Mam nadzieję, że w najbliższych latach będziemy mogli mówić o kolejnych przełomach.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Prof. dr hab. n. med. Mariusz Bidziński
specjalista ginekolog położnik i ginekolog onkolog, konsultant krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej, pełnomocnik dyrektora Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie ds. wdrożenia Krajowej Sieci Onkologicznej, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, autor i współautor podręczników i publikacji w medycznych czasopismach krajowych oraz zagranicznych

Artykuł Prof. Mariusz Bidziński: Precyzyjna diagnostyka jest ważniejsza niż pośpiech pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Warszawie oficjalnie zainaugurowano działalność Koalicji Onkozdrowia Kobiet – wspólnej inicjatywy czołowych organizacji pacjenckich powołanej w celu wzmocnienia głosu środowiska w zakresie potrzeb w obszarach edukacji, świadomości, diagnostyki i leczenia nowotworów wśród kobiet. Alarmujące dane epidemiologiczne i luki w systemie ochrony zdrowia sprawiają, że Polki nadal mają mniejsze szanse na wyleczenie niż kobiety w innych krajach Unii Europejskiej

Jak wynika z najnowszego raportu OECD „Krajowe profile dotyczące nowotworów 2025”, współczynnik umieralności z powodu raka piersi w Polsce wynosi 20 na 100 tys. kobiet – o 5 proc. więcej niż średnia w UE. Tymczasem wczesne wykrycie i nowoczesne terapie pozwalają w większości przypadków na skuteczne leczenie.

Polska wypada gorzej także w odniesieniu do innych nowotworów kobiecych:
• rak trzonu macicy: 38 przypadków na 100 tys. kobiet (UE: 27);
• rak jajnika: 23 przypadki na 100 tys. kobiet (UE: 16);
• rak szyjki macicy: 19 przypadków na 100 tys. kobiet (UE: 12);

Niepokojące są też dane dotyczące innych nowotworów – np. liczba możliwych do uniknięcia zgonów z powodu raka płuc w Polsce wynosi 27 na 100 tys. kobiet i jest aż o 30 proc. wyższa niż średnia unijna.

– To nie jest dyskusja o statystykach, tylko o życiu naszych matek, żon, przyjaciółek i córek – podkreśla Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe oraz inicjatorka powołania Koalicji Onkozdrowia Kobiet. – Polki czekają na diagnostykę i leczenie onkologiczne znacznie dłużej niż kobiety w innych krajach UE – w praktyce nawet dwukrotnie dłużej. Dodatkowo dostęp do nowoczesnych narzędzi diagnostycznych i terapii, które są standardem w Europie Zachodniej, w Polsce wciąż bywa ograniczony. To się musi zmienić w ciągu najbliższych lat. Równie istotna jak leczenie jest jednak profilaktyka – a tu statystyki dotyczące zgłaszalności są jeszcze bardziej alarmujące. Musimy intensyfikować działania edukacyjne: informować, uświadamiać i budować w kobietach nawyk dbania o własne zdrowie. To właśnie profilaktyka daje największą szansę na wczesne wykrycie nowotworu, co znacząco zwiększa możliwości skutecznego leczenia.

Cel Koalicji: wyrównanie szans Polek

Koalicja Onkozdrowia Kobiet dąży do tego, by każda kobieta w Polsce miała takie same możliwości walki z nowotworem jak mieszkanka Berlina, Paryża czy Madrytu. By to osiągnąć, potrzebne są konkretne zmiany: szybsza i skuteczniejsza diagnostyka, dostęp do nowoczesnych terapii zgodnych z europejskimi standardami, lepsza organizacja leczenia i realne wsparcie na każdym etapie choroby.

Koalicja zapowiada podjęcie działań na rzecz:
• stworzenia zintegrowanej ścieżki pacjentki – od profilaktyki przez diagnostykę po leczenie i rehabilitację;
• wdrożenia systemu monitorowania jakości oraz efektywności opieki onkologicznej;
• zapewnienia maksymalnej zbieżności dostępu do skutecznych terapii, zgodnych z aktualną wiedzą medyczną;
• skrócenie czasu diagnostyki i rozpoczęcie leczenia;
• wdrożenia powszechnej, rzetelnej edukacji zdrowotnej oraz wsparcia psychoonkologicznego;
• budowania świadomość społeczna dotycząca kluczowego znaczenia profilaktyki nowotworowej, która ogranicza skuteczność działań zapobiegawczych.

– Obecnie w Polsce w onkologii ginekologicznej w raku szyjki macicy najpilniejsze są dwa obszary: profilaktyka oraz wczesne wykrywanie, czyli screening. Screening nominalnie działa, ale nie obejmuje wystarczająco dużej liczby kobiet, dlatego trzeba zwiększyć jego zasięg, szczególnie u tych, dla których szczepienia nie są już skuteczne. Drugim ważnym zadaniem jest promocja szczepień HPV, które zapobiegną zachorowaniom w przyszłości – przykładem jest Australia, gdzie udało się niemal wyeliminować ten nowotwór. W przypadku raka szyjki, trzonu macicy i jajnika kluczowa jest także centralizacja leczenia. Pacjentki powinny trafiać do ośrodków specjalistycznych, które realizują leczenie kompleksowo i zgodnie ze standardami. Choć dostęp do leków i radioterapii jest niezły, system nie działa spójnie; pacjenci często zaczynają leczenie w miejscach niedostosowanych do leczenia nowotworów, co obniża skuteczność terapii. Podobnie jak nikt nie przeszczepia serca w powiatowym szpitalu, tak leczenie onkologiczne powinno odbywać się w wyspecjalizowanych ośrodkach. Liczymy, że Krajowa Sieć Onkologiczna to uporządkuje, ale potrzebne jest też aktywne wspieranie racjonalnych decyzji systemowych – wskazał kluczowe do podjęcia działania prof. Radosław Mądry, prezes-elekt Zarządu Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.

Edukacja, wsparcie, wdrażanie nowoczesnych standardów

Koalicja planuje działania edukacyjne na temat profilaktyki i leczenia nowotworów, wsparcie pacjentek i ich rodzin w zrozumieniu procesu leczenia oraz budowanie motywacji do aktywnego udziału w terapii i rehabilitacji. Ważnym celem jest też zwiększenie wpływu organizacji pacjenckich na kształtowanie systemu opieki zdrowotnej i doprowadzenie do wdrożenia nowoczesnych standardów leczenia.

– W ostatnich latach polska onkologia w zakresie leczenia raka piersi prezentuje coraz to wyższy standard terapeutyczny (BCU), a pacjentki z tą diagnozą mają dostęp do zaawansowanych celowanych terapii w różnych jego obszarach. Od lat organizacje pacjenckie intensywnie działają na rzecz poprawy i poszerzenia dostępu do skutecznych leków oraz wyrównania szans w jakości wykonywanych usług medycznych. Dążymy do tego, aby każda kobieta w Polsce była zaopiekowana na najwyższym poziomie. I żeby to kod genetyczny, a nie kod miejsca zamieszkania stanowił o jej sposobie leczenia. Jako lider organizacji pacjentów onkologicznych dostrzegam istotne braki w opiece, diagnostyce, dostępie do pogłębionych badań genetycznych oraz różnicy pomiędzy standardem opieki i wytycznymi towarzystw naukowych. Wieloletnie zaniedbania w tym obszarze przekładają się na fatalne rokowania naszych podopiecznych. W tym kontekście kluczowe jest zapewnienie pacjentkom z nowotworami ginekologicznymi dostępu do skutecznych terapii, które są standardem w Europie. To pozwoli na poprawę wyników leczenia, ale także na zminimalizowanie kosztów związanych z leczeniem zaawansowanych stadiów choroby.

Skandalicznie wysoki poziom, bo ponad 78 proc. pacjentek, nie ma wykonywanych badań genetyczne w ginekologii onkologicznej. Chcemy wyrównać te nierówności w zdrowiu, zwracając bacznie uwagę na białe plamy w kraju. Według danych NFZ dostęp do specjalistycznej opieki ginekologicznej jest ograniczony w wielu regionach Polski, szczególnie w mniejszych miastach i na obszarach wiejskich. Pacjentki w tych rejonach często muszą pokonywać znaczne odległości, aby otrzymać niezbędną diagnostykę i leczenie. Ponadto czas oczekiwania na wizytę u specjalisty jest nieakceptowalnie długi w wielu miejscach. To wszystko prowadzi do opóźnień w diagnozie i leczeniu, co negatywnie wpływa na rokowania pacjentek z nowotworami ginekologicznymi. Musimy pilnie działać, aby uratować te kobiety – mówi Magdalena Kardynał z Fundacji OmeaLife.

Razem możemy zmienić rzeczywistość pacjentek

Organizacje założycielskie Koalicji – Fundacja OmeaLife – Rak Piersi Nie Ogranicza, Fundacja OnkoCafe – Razem Lepiej, Stowarzyszenie Eurydyki, Stowarzyszenie na Rzecz Walki z Rakiem Jajnika Niebieski Motyl, Stowarzyszenie Ruch Onkologiczny PARS – podkreślają, że współpraca i wspólne, dobrze zaplanowane działania to jedyny sposób na trwałą poprawę sytuacji kobiet dotkniętych chorobami nowotworowymi w Polsce. W inauguracji działalności Koalicji udział wzięli także Agnieszka Mrozik – zastępca dyrektora Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia oraz Marek Hok – poseł na Sejm RP, Przewodniczący Podkomisji Stałej ds. Onkologii.

Koalicja zaprasza decydentów, ekspertów i opinię publiczną do współpracy na rzecz poprawy opieki onkologicznej dla kobiet.

Realizację działań wspiera patron społeczny – Ogólnopolska Federacja Onkologiczna – oraz partnerzy: GSK, MSD, Novartis, Roche i AstraZeneca.

Artykuł Rusza Koalicja Onkozdrowia Kobiet pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Głównym celem Krajowej Sieci Onkologicznej jest zapewnienie pacjentom dostępu do kompleksowej, profesjonalnej diagnostyki i terapii onkologicznej, niezależnie od miejsca zamieszkania. W analizie satysfakcji pacjentów uczestniczących w pilotażu KSO odnotowaliśmy bardzo wysokie oceny naszych działań, przede wszystkim w zakresie skrócenia czasu dostępu do badań diagnostycznych i leczenia – mówi prof. Adam Maciejczyk, past prezes Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.

Krajowa Sieć Onkologiczna: co dzięki niej zyskuje pacjent?

Głównym celem Krajowej Sieci Onkologicznej jest zapewnienie pacjentom dostępu do kompleksowej, profesjonalnej diagnostyki i terapii onkologicznej, niezależnie od miejsca zamieszkania. Założenia KSO są zgodne z zaleceniami Unii Europejskiej, która również zaleca tworzenie sieci szpitali onkologicznych.

Ważną rolę w Krajowej Sieci Onkologicznej odgrywają koordynatorzy, którzy towarzyszą pacjentom od momentu rozpoczęcia diagnostyki onkologicznej do zakończenia leczenia. W ramach sieci monitorowany będzie czas dostępu do lekarza, do poszczególnych badań, wprowadzone zostaną jednolite standardy podstawowych usług.

KSO to pierwszy system, w którym cała uwaga skupiona jest przede wszystkim na wsparciu pacjenta w dostępie do profesjonalnej, dobrej jakościowo opieki.

Jak pacjenci oceniają pilotaż KSO, co najbardziej doceniają?

W analizie satysfakcji pacjentów uczestniczących w pilotażu odnotowaliśmy bardzo wysokie oceny naszych działań, przede wszystkim w zakresie skrócenia czasu dostępu do badań diagnostycznych i leczenia. Analiza satysfakcji na terenie województwa dolnośląskiego objęła grupę blisko 3 tysięcy pacjentów. Na zlecenie Ministerstwa Zdrowia proces oceny satysfakcji pacjentów z pilotażu był poddany audytowi przez niezależnych ekspertów – uzyskał pozytywną ocenę.

Czy w Dolnośląskim Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii, które koordynowało pilotaż w województwie dolnośląskim, pacjent jestfaktycznie prowadzony przez diagnostykę i leczenie? Jak w nowej roli sprawdzają się koordynatorzy leczenia?

Stale doskonalimy koordynację opieki onkologicznej w naszym szpitalu. W DCOPiH poza pilotażem KSO przeprowadziliśmy w 2021 roku certyfikację międzynarodową IPAAC z zakresu kompleksowej opieki onkologicznej (certyfikat dla całego szpitala) oraz dodatkowo w zakresie diagnostyki i leczenia nowotworów jelita grubego i trzustki. W 2022 roku przeszliśmy z powodzeniem audyt nowego rodzaju certyfikatu z zakresu raka piersi, przygotowanego przez Komisję Europejską (ECIBC – European Commission Initiative on Breast Cancer). Obecnie jesteśmy w trakcie certyfikacji kompleksowej opieki onkologicznej w ramach raka płuca (projekt CraNE)

Jesienią podczas sesji Rynku Zdrowia mówił Pan, że KSO powinna być wprowadzana stopniowo. Co to oznacza?

Wprowadzenie nowych rozwiązań organizacyjnych wymaga odpowiedniej uwagi i cierpliwości. Przede wszystkim należy uważnie wdrożyć już przygotowaną przez nasz Zespół, z dużym zaangażowaniem Centrum e-Zdrowia, nową formę karty DiLO – eDiLO. Musimy nauczyć się korzystać z tego kompleksowego rozwiązania.

Kiedy można się spodziewać funkcjonowania KSO w całej Polsce i kiedy zobaczymy efekty – w postaci poprawy wyników leczenia?

To pytanie do Ministerstwa Zdrowia. Pierwsze efekty wdrożenia sieci będą widoczne już po kilku tygodniach – na pewno skróci się czas oczekiwania na wizytę u onkologa

Artykuł Prof. Adam Maciejczyk: Pierwsze efekty sieci będą widoczne po kilku tygodniach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Najważniejsze wyzwanie na 2024 rok w onkologii to wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej w całej Polsce i monitorowanie funkcjonowania sieci. Istotna jest  również poprawa efektywności programu szczepień przeciw HPV, lepsza edukacja zdrowotna w szkołach, wprowadzenie testu HPV DNA w raku szyjki macicy – mówi prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.

Jakie widzi Pan największe wyzwania na 2024 rok w onkologii?

Najważniejsze to wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej w całej Polsce i monitorowanie funkcjonowania sieci, m.in. dzięki stworzeniu mierników, wskaźników. Krajowa Sieć Onkologiczna jest kluczem do monitorowania jakości opieki onkologicznej, a także do prowadzenia opieki koordynowanej nad pacjentem z chorobą nowotworową.

Druga rzecz to zakończenie tworzenia wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych. Bardzo ważna jest też poprawa funkcjonowania profilaktyki, pod wieloma względami, nie tylko zgłaszalności na badania profilaktyczne. Istotna jest poprawa efektywności programu szczepień przeciw HPV, lepsza edukacja zdrowotna w szkołach, wprowadzenie testu HPV DNA w raku szyjki macicy. Kolejną rzeczą jest wprowadzenie testu FIT w profilaktyce raka jelita grubego. Chcielibyśmy również, by informacje na temat profilaktyki znajdowały się na Indywidualnym Koncie Pacjenta, by było tam wiele spersonalizowanych informacji dotyczących profilaktyki – dla konkretnego pacjenta.

Czekamy też od Ministerstwa Zdrowia na umowę dotyczącą uruchomienia Narodowego Portalu Onkologicznego – z naszej strony jest on już gotowy. Kolejną rzeczą, na którą oczekujemy, jest wdrożenie Lung Cancer Unitów – ośrodków kompleksowej diagnostyki i leczenia raka płuca. Ten nowotwór jest wciąż największym zabójcą, a od dwóch lat projekt LCU jest zawieszony.

Ważnym elementem opieki onkologicznej są również kompleksowe badania patomorfologiczne. Wiele już się zmieniło, konieczne jest jednak poprawienie akredytacji w diagnostyce.

Gdyby to wszystko udało się zrealizować w 2024 roku, to moglibyśmy mówić o sukcesie.

Jak ocenia Pan dziś stopnień realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej? Idziemy zgodnie z jej zapisami?

66 proc. zadań jest realizowanych zgodnie z zapisami, pozostałe części są przesuwane w czasie, modyfikowane. Część musiało zostać zaktualizowane, jednak w wielu sprawach mamy opóźnienia, np. z wprowadzeniem testu HPV DNA w raku szyjki macicy.

Na jakim etapie znajduje się tworzenie wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych? Dla jakich nowotworów już udało się je opracować?

Wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne, które już zostały opracowane i od początku były tworzone w Polsce, dotyczą nowotworów klatki piersiowej, czerniaków i innych nowotworów skóry, mięsaków, raka gruczołu krokowego, raka pęcherza, raka nerkowokomórkowego, wątrobowokomórkowego, raka tarczycy, a także nowotworów neuroendokrynnych. Wykonaliśmy też adaptację wytycznych NCCN w przypadku raka szyjki macicy, jajnika, okrężnicy, nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, nowotworów głowy i szyi, a także raka piersi.

Na 2024 rok planujemy stworzenie wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych dla raka odbytnicy, odbytu, nowotworów macicy, trzonu macicy, sromu, żołądka, przełyku, a także aktualizację części wytycznych. Powinniśmy ukończyć w tym roku tworzenie większości wytycznych.

Czy polskie wytyczne są opracowywane zgodnie z możliwościami leczenia zawartymi w programach lekowych?

Wytyczne zawierają zarówno opcje finansowane w Polsce, jak niefinansowane. Oprócz tego tworzymy także tzw. kluczowe wytyczne, które zawierają tylko terapie finansowane ze środków publicznych. To konieczne, gdyż jeśli wytyczne mają stanowić podstawę dla mierników, to muszą być oparte o to, co jest finansowane. Nie można przecież oceniać jakości, opierając się na wytycznych zawierających procedury, które nie są finansowane. Wszystkie wytyczne są przekazane do Krajowej Rady Onkologicznej.

Wytyczne będą obowiązywać każdego lekarza, w każdym ośrodku w Polsce?

Oczywiście, opracowane wytyczne już znajdują się na stronie Narodowego Instytutu Onkologii – są tam zawarte jako wytyczne Krajowego Ośrodka Monitorującego. Kluczowe wytyczne będą służyły głównie budowaniu wskaźników.

Wracając do profilaktyki i szczepień przeciw HPV – jak ocenia Pan ich realizację?

Do tej pory zaszczepiło się tylko ok. 20 proc. dzieci w wieku 12 i 13 lat. To niewiele; chcielibyśmy, by zaszczepiło się ponad 60-70 proc. Uważam, że jest to realne, przy dobrej akcji informacyjnej. Szczepionki są dostępne. Jednak jak do tej pory dotarcie z akcją informacyjną do rodziców oraz młodzieży było niewystarczające.

Przede wszystkim nie było promocji szczepień w szkołach; mam nadzieję, że to się zmieni. Czekam na działania nowych Pań Minister – minister zdrowia i minister edukacji.

Szczepienia powinny być realizowane także w szkołach?

Tak byłoby najprościej, gdyż wtedy dotarcie do młodzieży jest największe. Jednak ponad 5 tys. placówek Podstawowej Opieki Zdrowotnej ma podpisaną umowę na szczepienia. Nie jest więc trudno dotrzeć do punktu szczepień i zaszczepić się. Szczepionki są dostępne.

W Polsce jest coraz więcej zachorowań na nowotwory, również z powodu starzejącego się społeczeństwa. Jak ocenia Pan kadry w polskiej onkologii: myślę tu zarówno o nowych miejscach specjalizacyjnych, jak o chętnych do wybierania tej specjalizacji. Czy mamy wystarczającą liczbę onkologów w stosunku do liczby chorych na nowotwory?

Myślę, że sytuacja poprawia się, jednak wciąż onkologia jest specjalizacją deficytową. Brakuje onkologów. Ministerstwo Zdrowia prowadziło kampanię „Onkologia – włącz medyczną pasję”, która ma na celu zachęcenie młodych lekarzy do wybierania tej specjalizacji. Uważam, że kampania była interesująca, jednak dotarcie do studentów i młodych lekarzy mogłoby być lepsze. Mam nadzieję, że uda nam się to poprawić.

Zachęcałby Pan młodych lekarzy do jej wyboru?

Oczywiście; ja nie miałem żadnych wątpliwości, gdy wybierałem tę specjalizację. Być może jest trudna, ale wiele specjalizacji jest trudnych. Poza tym leczenie nowotworów to dziś praca zespołowa, lekarz nie jest pozostawiony sam sobie. Może również specjalizować się tylko w części onkologii. Onkologia bardzo mocno się rozwija, są ogromne przełomy w leczeniu. Warto podkreślać sukcesy tej dziedziny medycyny. To bardzo przyszłościowa, nowoczesna specjalizacja.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Rutkowski: Rok wyzwań w onkologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nie wiem, kiedy Krajowa Sieć Onkologiczna zostanie wdrożona w całym kraju – zależy to od efektywności działań naszego Parlamentu. Mam nadzieję, że posłowie i senatorowie pozytywnie zaopiniują działania proponowane przez środowisko specjalistów. KSO jest obecnie jedynym pomysłem na poprawę losu pacjentów onkologicznych. Uważam, że najwyższy czas skończyć debaty i dyskusje, czas na wprowadzenie zmian, które realnie poprawią sytuacje pacjentów – mówi prof. Adam Maciejczyk, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, przewodniczący Krajowej Rady ds. Onkologii.

Polska onkologia wymaga reform i są one od pewnego czasu wdrażanw Jak ocenia Pan  – i jak oceniają pacjenci – pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej w województwie dolnośląskim?

W licznie organizowanych debatach i raportach od lat powtarzane są te same opinie: opieka nad chorymi z nowotworami jest nieskoordynowana, pacjenci nie mają dostępu do kompleksowego leczenia, brakuje ujednoliconych standardów postępowania diagnostyczno-terapeutycznego, brakuje monitorowania jakości i efektów opieki. Z danych NFZ dotyczących jakości chirurgii onkologicznej  wynika, że próg 250 zabiegów w raku piersi w 2020 r. osiągnęło tylko 11 na 167 ośrodków realizujących ten zakres świadczeń. Natomiast w raku jelita grubego próg 75 zabiegów osiągnęło zaledwie 38 spośród 418 ośrodków. Podobne problemy można zauważyć również w wielu krajach europejskich. Najwyższy czas na wprowadzanie realnych zmian w organizacji opieki onkologicznej.

W 2017 roku w ramach unijnej inicjatywy CanCon (Joint Action on Cancer Control) opublikowano Europejski przewodnik poprawy jakości w kompleksowej walce z rakiem (European Guide on Quality Improvement in Comprehensive Cancer Control).  W przewodniku przedstawiono model ?sieci kompleksowej opieki onkologicznej?, który łączy specjalistyczną wiedzę i doświadczenie w ramach jednej struktury zarządzania, obejmującej pacjentów kompleksowym leczeniem z różnych obszarów danego regionu.

W Polsce potrzebna jest reforma organizacji onkologii, a model koniecznych do wdrożenia zmian możemy zaczerpnąć nie tylko z opracowań europejskich, ale również z analiz przygotowanych przez środowisko polskich specjalistów z zakresu onkologii i hematologii. W 2018 powstała Koncepcja Krajowej Sieci Onkologicznej, w której zawarto rekomendacje dotyczące konieczności przeprowadzenia zmian w organizacji onkologii wraz z zaleceniem realizacji pilotażu, w którym przetestowane zostaną proponowane działania. Pilotaż trwa od 2019 roku i realizuje wyznaczone zadania. Podczas intensywnych analiz zebranych danych udało się uzyskać bardzo dużo dodatkowych informacji dotyczących problemów, z którymi na co dzień spotykają się pacjenci i pracownicy zajmujący się opieką onkologiczną. Pilotaż pozwolił przetestować możliwość zastosowania wszystkich proponowanych rozwiązań organizacyjnych.  W mojej ocenie to bardzo ważny czas dla wszystkich uczestników tego systemowego projektu. Najważniejszą osiągniętą korzyścią jest poprawa jakości procesów, które są stale mierzone przez zespół analityków i koderów. Co istotne, jest to na bieżąco oceniane przez pacjentów, którzy cały proces ocenili bardzo dobrze. Oznacza to, że w stosunkowo krótkim czasie można poprawić sytuację pacjentów onkologicznych. Konstrukcja ankiety, z której korzystają pacjenci, aby ocenić realizację opieki i leczenia onkologicznego oraz uzyskane wyniki tej oceny zostały poddane profesjonalnej analizie i pozytywnie zaopiniowane.

Co pokazał pilotaż? Gdzie są największe bolączki opieki onkologicznej?

Największym problemem systemu jest duża dysproporcja między ośrodkami, zarówno w dostępie do świadczeń spowodowana nieefektywną komunikacją pomiędzy pacjentami a świadczeniodawcami, jak również w jakości oferowanych usług onkologicznych związana z brakiem standaryzacji procesów, brakiem wymogów jakościowych wykonywanych usług. Dlatego w ramach pilotażu wprowadzono szereg nowych rozwiązań organizacyjnych i informatycznych, które skupiają się na poprawie komunikacji z pacjentem, np. : uruchomiono wojewódzką infolinię onkologiczną, której rola daleko wykracza poza funkcje informacyjną. Pacjent w trakcie jednej rozmowy telefonicznej umawiany jest na pierwszą wizytę onkologiczną. Czas oczekiwania na to istotne dla procesu leczenia spotkanie z onkologiem jest obecnie krótszy niż w okresie wdrażania pilotażu, czyli jeszcze przed pandemią.  Bardzo ważnym elementem pilotażu jest również zapewnienie rozszerzonego dostępu do koordynatora, który na każdym etapie opieki onkologicznej (już od etapu diagnostyki) wspiera pacjenta w procesie przejścia przez często skomplikowaną ścieżkę diagnostyczno-terapuetyczną.

Szansę na wyrównanie dysproporcji jakościowej we wszystkich jednostkach działających w ramach pilotażu (35 szpitali w 4 województwach) dało wprowadzenie standaryzacji procesu diagnostyki i leczenia pacjenta onkologicznego. Opracowane zostały m.in. ścieżki dla pacjentów, protokoły badania histopatologicznego, checklisty i wzory karty konsylium, czyli pierwszy w historii system monitorowania jakości w onkologii w Polsce.

Jakie korzyści zmiana organizacji opieki w ramach pilotażu sieci przyniosła dla pacjentów, dla medyków i systemu ochrony zdrowia? 

Poza oczywistymi korzyściami dla pacjenta, który ma zapewniony dostęp do szybszej i lepszej jakościowo opieki onkologicznej, skorzystali również medycy. Powstał system informatyczny, który zapewnia dostęp do danych na temat jakości realizowanych świadczeń, możemy monitorować efektywność naszych działań oraz oceniać nasze wyniki. Niezwykle ważnym elementem tych działań jest stworzenie populacyjnego rejestru pacjentów onkologicznych – zbioru danych klinicznych, które stanowią bardzo dobrze przygotowaną bazę do rozwoju działalności naukowej, ale również do analizy efektywności ekonomicznej naszych działań.

Na jakie trudności napotyka prowadzenie pilotażu sieci, zwłaszcza w czasie pandemii?

Największą trudnością jest przezwyciężenie niechęci do zmian w organizacji realizacji świadczeń.  Dlatego też tak ważne jest prowadzenie konstruktywnej i merytorycznej dyskusji na temat licznych problemów, z którymi na co dzień spotykają się onkolodzy i pacjenci onkologiczni oraz wspieranie promowanych w Europie rozwiązań. Onkologia musi sprawnie działać w każdych warunkach, również w czasie pandemii. To się udało. Pilotaż KSO od 2019 roku działa nieprzerwanie i z powodzeniem realizuje wyznaczone cele.

Dlaczego tak ważne jest wprowadzenie Krajowej Sieci Onkologicznej w całej Polsce? Jakich efektów jej wprowadzenia można się spodziewać?

Powszechna krytyka systemu służby zdrowia również w onkologii świadczy o dużej potrzebie zmian systemowych. Od wielu lat borykamy się z różnymi deficytami i tylko transparentny, oparty na rzetelnych danych system, będzie miał szansę na wyrównanie jakości leczenia onkologicznego, usprawnienie komunikacji z pacjentem czy wypracowanie odpowiedniego finansowania procedur.

Krajowa Sieć Onkologiczna jest zgodna z rekomendacjami Unii Europejskiej. W dokumencie opisującym Europejską Strategię Walki z Rakiem jednoznacznie zapisano zalecenia stworzenia sieci szpitali onkologicznych. Z wspomnianego dokumentu wyłaniają się główne cele sieci, która przede wszystkim ma zapewnić równy dostęp do kompleksowej opieki onkologicznej Po drugie, sieć jest strukturą funkcjonalną, w ramach której optymalizuje się działania poszczególnych struktur, nadaje role i zadania wszystkim uczestnikom systemu. Wybór ośrodków do sieci następuje w oparciu o jasne kryteria ilościowe i jakościowe dotyczące: kadr, sprzętu medycznego oraz doświadczenia. Bardzo ważne jest jednak to, że wprowadzanie zmian organizacyjnych wymaga uważnego monitorowania, dlatego ogromny nacisk kładziony jest na jakość gromadzonych danych, które umożliwiają monitorowanie efektywności systemu. Europejskie wytyczne są bardzo spójne z założeniami Krajowej Sieci Onkologicznej. W naszym pilotażu KSO udało się wprowadzić bardzo dużo zmian organizacyjnych, a największa innowacja systemowa, która powstała, przynosząc wymierne efekty w zakresie poprawy organizacji onkologii, to informatyczny system monitorowania jakości, który zapewnia możliwość automatyzacji procesów przekazywania oraz analizy danych.

Proponowane w projekcie ustawy zmiany prawne ustanawiają ramy funkcjonowania sieci onkologicznej, a więc określonego mechanizmu działania świadczeniodawców. Planowana struktura sieci, zwłaszcza wyodrębnienie trzech poziomów ośrodków specjalistycznych, a także ustrukturyzowanie zasad kooperacji pomiędzy wszystkimi jednostkami zajmującymi się dotąd diagnostyką i leczeniem onkologicznym, dają możliwość powstania  efektywnego systemu zarządzania onkologią.

Kiedy KSO zostanie wprowadzona w całej Polsce (zgodnie z zapowiedziami miało się stać już od początku 2022 roku)?  

Nie wiem niestety, kiedy Krajowa Sieć Onkologiczna zostanie wdrożona w całym kraju – zależy to od efektywności działań naszego Parlamentu. Mam jednak nadzieję, że posłowie i senatorowie, mając świadomość braków obecnie działającego systemu opieki onkologicznej oraz mając w pamięci wieloletnie zaniedbania w zakresie działań decydentów na rzecz poprawy losu pacjenta onkologicznego, pozytywnie zaopiniują działania proponowane przez środowisko polskich i europejskich specjalistów. KSO jest obecnie jedynym pomysłem na poprawę losu pacjentów onkologicznych, jest rozwiązaniem otwartym dla wszystkich świadczeniodawców, którzy zobowiążą się do przestrzegania i sprawozdawania informacji o jakości swojej pracy. Uważam, że najwyższy czas skończyć debaty i dyskusje o potrzebach coraz liczniejszej liczby pacjentów onkologicznych – czas na wprowadzenie zmian, które realnie poprawią sytuacje pacjentów.

Artykuł Prof. Maciejczyk: Krajowa Sieć Onkologiczna – czas skończyć debaty i zacząć wprowadzać zmiany pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Program 40+, losy Funduszu Kompensacyjnego, Funduszu Medycznego, Krajowej Sieci Onkologicznej i Kardiologicznej, to tematy posiedzenia Komisji Zdrowia Senatu w dniu 20 października, którą poprowadziła Senator Beata Małecka – Libera. Na pytania odpowiadał Minister Maciej Miłkowski.

Rekomenduję obejrzenie tej bardzo ciekawej dyskusji: https://av8.senat.pl/10KZ651

Brałem udział w tym posiedzeniu. Będę zaszczycony, jeśli poświęcicie 3 minuty na przeczytanie mojej refleksji po tej dyskusji: Uwaga: Zwolnij!

Paweł Kruś

Artykuł Komisja Zdrowia Senatu: trudne pytania do Ministerstwa Zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Konstruktywna opozycja jest podstawą demokracji. Dlatego z uznaniem wracam do wydarzeń w Komisji Zdrowia Senatu z ubiegłego tygodnia.

Czas był najwyższy na przypomnienie o  sprawach zaniedbanych, które można i trzeba dokończyć i na zadanie Ministerstwu Zdrowia pytań o realizację:

– programu Profilaktyka 40+,

– terminu uruchomienia Krajowych Sieci Kardiologicznej i Onkologicznej,

– losów ponad 5 miliardów złotych z Funduszu Medycznego, których nie wykorzystamy w 2021,

– sytuacji związanej z Funduszem Kompensacyjnym, którego nie uchwalił Sejm.

W dobrym momencie Senator Beata Małecka-Libera zapytała o stan spraw najistotniejszych dla ochrony zdrowia. Ostrzegła przed zakrętem, gdzie trzeba zwolnić, po to, by pojazdem nie pokierowała siła bezwładności.

Paweł Kruś

Artykuł Zakręt. Zwolnij! pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Minister zdrowia powołał zespół do opracowania planu naprawczego dla odbudowy profilaktyki onkologicznej w związku z pandemią SARS-CoV-2. Aktualnie trwa analiza propozycji rozwiązań, a także realna ocena możliwości ich wdrożenia. Dbamy o organizację opieki i wzrost finansowania – mówi wiceminister zdrowia Sławomir Gadomski.

Jakie są doświadczenia pilotażu Krajowej Sieci Onkologicznej? Co poprawiło się w regionach, gdzie sieć została wprowadzona?

Pilotaż sieci onkologicznej ruszył w lutym 2019 roku w województwie dolnośląskim i świętokrzyskim, później rozszerzono go o województwa podlaskie i pomorskie. W nowym modelu opieki pacjent jest kierowany do ośrodka przygotowanego do leczenia danego nowotworu. Chory dzięki temu jest zaopiekowany, nie błądzi już, szukając najlepszego leczenia. Standardem jest to, że operacje są wykonywane tylko w ośrodkach z odpowiednim doświadczeniem, a ponieważ zależy nam na podnoszeniu jakości, wprowadziliśmy także ankiety, w których pacjenci oceniają, czy są zadowoleni z poziomu opieki.

Do głównych efektów pilotażu można zaliczyć wprowadzenie standaryzacji procesu leczenia pacjenta, wprowadzenie analizy kompletności diagnostyki oraz histopatologii, zapewnienie koordynatora na każdym etapie opieki, skrócenie czasu oczekiwania na przyjęcie do poradni onkologicznej, skrócenie czasu oczekiwania na wyniki badań. Standardem w ośrodkach biorących w pilotażu jest tworzenie konsyliów wyjazdowych, podczas których określany jest stopień zaawansowania nowotworu złośliwego, warunkujący wyznaczenie odpowiedniego planu leczenia onkologicznego. Bardzo ważne jest także przydzielenie koordynatora do każdego pacjenta już w czasie pierwszej wizyty (do momentu zakończenia leczenia). Koordynator obejmuje opieką maksymalnie 40 pacjentów. Jedną ze zmian organizacyjnych było również wprowadzenie infolinii onkologicznej, dzięki której pacjent z podejrzeniem choroby nowotworowej może sprawniej umówić się na wizytę.

Podczas posiedzenia senackiej Komisji Zdrowia pojawiały się wątpliwości i zarzuty dotyczące braku wcześniejszych danych, z którymi można porównać efekty pilotażu. Czy w takim razie można jednoznacznie ocenić efekt pilotażu?

Rozpoczęcie pilotażu miało na celu przede wszystkim wprowadzenie, a następnie ocenę nowych mechanizmów poprawiających jakość opieki onkologicznej. Już na tym etapie, biorąc pod uwagę cząstkowe wyniki pilotażu, można stwierdzić, które mechanizmy powinny być uwzględnione w ustawie o Krajowej Sieci Onkologicznej, a tym samym wprowadzone i zastosowane w całym kraju. Nie jest możliwe porównanie wyników pilotażu z danymi sprzed jego rozpoczęcia, ponieważ tego typu dane nigdy nie były sprawozdawane. Całościowa, szczegółowa analiza efektów zawarta zostanie w raporcie końcowym, opracowanym po zakończeniu pilotażu.

Od stycznia 2022 Krajowa Sieć Onkologiczna ma już funkcjonować w całym kraju. Co KSO zmieni dla pacjenta onkologicznego?

Krajowa Sieć Onkologiczna ma na celu poprawę jakości leczenia nowotworów zarówno w skali całego kraju, jak i w odniesieniu do społeczności lokalnych, dzięki standaryzacji i koordynacji procedur wysokospecjalistycznych oraz monitorowaniu jakości. Krajowa Sieć Onkologiczna to nowa struktura organizacyjna i nowy model zarządzania opieką onkologiczną, która ma zapewnić, aby nie pominięto żadnego z etapów opieki onkologicznej. Cel tych zmian jest jeden: chcemy, aby każdy pacjent, niezależnie od miejsca zamieszkania, otrzymywał opiekę onkologiczną opartą o jednakowe standardy diagnostyczno-terapeutyczne. Po wejściu w życie ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej będzie funkcjonować wystandaryzowana ścieżka pacjenta. Pacjent będzie miał koordynatora leczenia, który poprowadzi go przez proces diagnostyki, konsylium, leczenie i rehabilitację.

Wyniki leczenia w Polsce często zależą od tego, czy pacjentowi uda się trafić do ośrodka, który potrafi leczyć kompleksowo, nowoczesnymi metodami. Czy planowane jest udostępnienie pacjentom danych dotyczących jakości leczenia onkologicznego i lepsze płacenie ośrodkom osiągającym lepsze wyniki leczenia onkologicznego?

Krajowa Sieć Onkologiczna zapewni wystandaryzowaną strukturę wyspecjalizowanych, referencyjnych Specjalistycznych Ośrodków Leczenia Onkologicznego, w ramach której najbardziej skomplikowane świadczenia medyczne będą realizowane na poziomie wysokospecjalistycznym; złożone świadczenia medyczne na poziomie specjalistycznym; a najprostsze świadczenia medyczne na poziomie podstawowym. W ramach Krajowej Sieci Onkologicznej będą również funkcjonować Centra Kompetencji, czyli ośrodki wyspecjalizowane w diagnostyce i leczeniu określonego rodzaju nowotworu lub grupy nowotworów, zapewniające kompleksową realizację procesu diagnostyczno-terapeutycznego. Projekt ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej został przygotowany i jest obecnie na etapie uzgodnień wewnętrznych. Z chwilą skierowania projektu do konsultacji publicznych lub opiniowania projekt zostanie udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie Rządowego Centrum Legislacji w serwisie: Rządowy Proces Legislacyjny.

Zostaną wprowadzone kryteria jakościowo-ilościowe wejścia do sieci onkologicznej, a ocena opieki onkologicznej nad pacjentem będzie prowadzona z uwzględnieniem mierników oceny i wskaźników jakości opieki onkologicznej. W przypadku niespełnienia określonego poziomu wskaźników jakości opieki onkologicznej, podmiot zakwalifikowany do Krajowej Sieci Onkologicznej będzie zobowiązany do opracowania planu naprawczego, a jeżeli ten nie poprawi wskaźników jakościowych, to podmiot ten straci finansowanie ze środków publicznych i zostanie usunięty z Krajowej Sieci Onkologicznej.

Będzie funkcjonował system informatyczny, ujednolicony na terenie wszystkich województw, umożliwiający generowanie raportów o poziomie jakości opieki w ramach KSO. Raporty te, zawierające dane o jakości leczenia, będą publikowane i możliwe do sprawdzenia przez pacjentów.

Leczenie onkologiczne bardzo ucierpiało podczas epidemii COVID-19: znacznie mniej osób korzystało z profilaktyki onkologicznej, zmniejszyła się liczba wystawianych kart DILO, odwoływane były operacje z zakresu chirurgii onkologicznej. Czy jest plan, jak odbudować leczenie onkologiczne?

Istotnym problemem była niska zgłaszalność pacjentów na badania profilaktyczne, spowodowana  w głównej mierze obawą przed zakażeniem wirusem.

Minister zdrowia powołał, w drodze zarządzenia, zespół do opracowania planu naprawczego dla odbudowy profilaktyki onkologicznej w związku z pandemią SARS-CoV-2, którego zadania polegały na wypracowaniu szczegółowych założeń dla działań w obszarach profilaktycznych zidentyfikowanych jako wymagające dodatkowego wsparcia w związku z pandemią, narzędzi zwiększających zgłaszalność na badania profilaktyczne, nowych programów profilaktycznych, metod i narzędzi ich realizacji oraz rozwiązań wspierających wczesną diagnostykę onkologiczną w czasie i po pandemii. Aktualnie trwa analiza propozycji rozwiązań przygotowanych przez zespół ekspertów, a także realna ocena możliwości ich wdrożenia.

W związku z sygnałami dotyczącymi zakłóceń w możliwości zapewnienia nieprzerwanej opieki onkologicznej pacjentom z podejrzeniem oraz zdiagnozowanymi nowotworami, w listopadzie 2020 r. wydana została dyspozycja do wszystkich wojewodów o wyłączenie personelu medycznego szpitali i oddziałów onkologicznych udzielających świadczeń opieki zdrowotnej pacjentom onkologicznym, szczególnie w zakresie diagnostyki i terapii przeciwnowotworowej, z decyzji wydawanych na mocy art. 47 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi i tym samym niedelegowanie do pracy przy zwalczaniu epidemii COVID-19. Biorąc pod uwagę wysoki wskaźnik umieralności na choroby nowotworowe, taka decyzja była niezbędna w celu zapewnienia odpowiednich zasobów kadrowych w ośrodkach onkologicznych. Warto zauważyć, że z roku na rok rosną nakłady na onkologię. W 2020 r. wydatki na onkologię wyniosły ok. 11,4 mld zł (w 2009 r. było to zaledwie 4,8 mld zł). W 2021 r. będzie to ponad 12 mld zł. Dbamy nie tylko o organizację opieki, ale także o wzrost finansowania w onkologii.

Artykuł Wiceminister Gadomski: Onkologia po trzeciej fali COVID pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Radiochemioterapię jednoczesną (równoległe zastosowanie chemioterapii i radioterapii) otrzymuje obecnie w Polsce niespełna 20% chorych na zaawansowanego miejscowo niedrobnokomórkowego raka płuca, u których należy rozważać to postępowanie. Należy też stworzyć większe możliwości sekwencyjnego stosowania wartościowych leków – mówi prof. Maciej Krzakowski, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii.

Jakie zmiany organizacyjne w onkologii są najważniejsze w 2020 r.?

Zmiany organizacyjne powinny dotyczyć najważniejszych działań, które prowadzić mogą do zmniejszenia zagrożenia chorobami nowotworowymi: zmniejszenie zachorowalności na nowotwory, zwiększenie wykrywalności nowotworów w stadium wczesnym oraz zmniejszenie umieralności związanej z nowotworami. Zachorowalność można zmniejszyć ? między innymi ? przez poprawienie świadomości społeczeństwa na temat czynników ryzyka i metod profilaktyki pierwotnej nowotworów. Należy poprawić organizację systemu edukacji społeczeństwa na temat odpowiedniego stylu życia i zwracania większej uwagi na objawy mogące być sygnałem choroby. Edukacją prozdrowotną powinny zajmować się instytucje publiczne oraz pracodawcy i stowarzyszenia, którym należy zapewnić odpowiednie wsparcie.

Organizacyjnych zmian wymaga również profilaktyka wtórna ? badania przesiewowe muszą być lepiej projektowane i promowane oraz realizowane, co może poprawić wykrywanie nowotworów w stadium wczesnym.

Zmniejszenie umieralności można osiągnąć ? w znacznym stopniu ? dzięki zmianom organizacyjnym w zakresie zapobiegania i wczesnego wykrywania, ale równie ważne jest zapewnienie organizacyjnych warunków rzeczywistego wykorzystania zasady kompleksowego postępowania i monitorowania wyników leczenia.

Jak ocenia Pan pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej?’ Czy to dobry kierunek zmian?

Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO) została stworzona w celu poprawienia wyników postępowania przeciwnowotworowego i wyrównania różnic między poszczególnymi regionami lub ośrodkami. Dotychczasowe doświadczenia ośrodków i osób realizujących pilotaż KSO wskazują, że możliwe jest lepsze przestrzeganie standardów i wytycznych postępowania oraz szersze wykorzystanie nowoczesnych i wartościowych metod leczenia. W województwach objętych pilotażem KSO poprawiło się rejestrowanie informacji epidemiologicznych w częstych nowotworach. Rozpoczęto wprowadzanie procesów monitorowania jakości postępowania. Wyniki pilotażu należy uznawać wciąż za wstępne i potrzebne będą zapewne zmiany organizacyjne, których celem będzie bardziej optymalne działanie KSO.

Jak powinien funkcjonować Lung Cancer Unit? I co może zyskać pacjent dzięki takiemu rozwiązaniu?

Ośrodki kompleksowego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego (tzw. ośrodki kompetencji) powinny zapewniać możliwość wykorzystania wszystkich metod rozpoznawania i leczenia. Muszą również zajmować się rejestrowaniem zjawisk epidemiologicznych i prowadzeniem profilaktyki. W przypadku ośrodków kompleksowego postępowania w raku płuca uważam, że celowe byłoby tworzenie konsorcjów ośrodków zapewniających wszystkie metody rozpoznawania i leczenia ? obecnie liczba ośrodków zapewniających możliwość oprowadzenia w jednej lokalizacji wszystkich działań jest bardzo niewielka i zapewne nie zmieni się w najbliższym czasie, co przemawia za wprowadzeniem systemu konsorcyjnego. Uważam, że ośrodki kompleksowej opieki powinny zajmować się wszystkimi nowotworami pierwotnymi klatki piersiowej (w największym stopniu ? rakiem płuca, dodatkowo ? pierwotnymi nowotworami opłucnej i śródpiersia).

Leczenie nowotworów coraz częściej jest leczeniem spersonalizowanym. Jednak żeby można je było zastosować, konieczne jest wcześniejsza diagnostyka. Jak ocenia Pan dostęp pacjentów do nowoczesnej diagnostyki patomorfologicznej i molekularnej? Co powinno się zmienić?

Dostępność nowoczesnej diagnostyki patomorfologicznej i molekularnej jest zdecydowanie niedostateczna. Przyczyną jest zbyt mała liczba specjalistów oraz niewłaściwy system raportowania i finansowania diagnostyki patomorfologicznej, która ściśle łączy się obecnie z diagnostyką molekularną. Dodatkowym czynnikiem jest niewłaściwy system współpracy klinicystów i specjalistów w omawianych dziedzinach diagnostycznych (np. niewłaściwe uzyskiwanie materiału do badań i konieczność powtarzania biopsji). Należy zwiększyć liczbę patomorfologów i specjalistów w zakresie diagnostyki molekularnej, opracować zasady nowoczesnego raportowania wyników oraz stworzyć odpowiednie warunki wykonywania badań.

Wskazania do radioterapii i chemioterapii ma ok. 3 tys. chorych z niedrobnokomórkowym miejscowo zaawansowanym rakiem płuca, w tym połowa z nich powinna być leczona jednoczasową radiochemioterapią. Dlaczego tak niewielu chorych ją jednak otrzymuje?

Radiochemioterapię jednoczesną (równoległe zastosowanie chemioterapii i radioterapii) otrzymuje obecnie w Polsce niespełna 20% chorych na zaawansowanego miejscowo niedrobnokomórkowego raka płuca, u których należy rozważać to postępowanie. Jednoczesna radiochemioterapia jest skuteczniejsza i powinna być wykorzystywana u większego odsetka chorych (w Europie Zachodniej jest stosowana dwukrotnie częściej). Przyczyną jest brak współpracy między ośrodkami prowadzącymi leczenie farmakologiczne i ośrodkami radioterapii oraz niewłaściwe finansowanie jednoczesnej radiochemioterapii, która wymaga większej staranności pod względem wspomagającego postępowania w porównaniu do sekwencyjnego leczenia.

Kilka lat temu Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej zaproponowało wskaźnik mający na celu ocenę efektywności nowych terapii onkologicznych. Na czym ten wskaźnik polegał? Czy uważa Pan, że taki wskaźnik powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu decyzji refundacyjnych? 

W ostatnich latach wprowadzane są w coraz większej liczbie nowe leki przeciwnowotworowe. Nowoczesne leki ukierunkowane molekularnie oraz immunoterapia są bardzo kosztowne i w większości krajów została dostrzeżona konieczność racjonalnej oceny tzw. wartości dodanej nowych metod leczenia ? tworzone są algorytmy określające rzeczywistą wartość wprowadzanych technologii. Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej opracowało i opublikowało algorytm oceny, który uwzględniał szereg wskaźników ? analizowane były wskaźniki przeżycia, odpowiedzi, jakości życia, tolerancji leczenia, jakości pochodzenia danych oraz miejsca nowych metod wobec istniejących możliwości. Algorytm był prezentowany kilkakrotnie decydentom, ale nie wywołał zainteresowania i nie był dotychczas uwzględniany podczas podejmowania decyzji refundacyjnych. Ostatnio Ministerstwo Zdrowia i Agencja Oceny Technologii Medycznych zwróciło uwagę na możliwość racjonalnego wykorzystania algorytmu. Mam nadzieję, że zainteresowanie będzie skutkować wprowadzeniem algorytmu do bardzo złożonego procesu oceny wartości nowych metod leczenia.

Jak ocenia Pan obecny dostęp pacjentów w Polsce do terapii onkologicznych?I czy założony w Narodowej Strategii wskaźnik 90 proc. terapii zarejestrowanych w UE na 2030 to optymalny wskaźnik? 

Nie oceniam dostępności w zakresie leczenia chirurgicznego i radioterapii ? moje kompetencje pozwalają jedynie na określenie sytuacji w zakresie metod leczenia farmakologicznego. Uważam, że dostępność leków przeciwnowotworowych jest na zadowalającym poziomie. Pamiętać trzeba, że część leków zarejestrowanych nie ma w obiektywnej ocenie najwyższego poziomu naukowego uzasadnienia lub nie odnosi się do rzeczywistych sytuacji klinicznych z uwagi na charakterystykę badań będących podstawą decyzji rejestracyjnych. Bardziej istotnymi problemami w Polsce są raczej zbyt długi okres podejmowania decyzji refundacyjnych, niedostateczne wykorzystanie mechanizmów tzw. podziału ryzyka oraz brak możliwości wydawania okresowych (np. rocznych) decyzji o warunkowej refundacji. Okresowe decyzje refundacyjne są praktykowane w wielu krajach w celu weryfikowania wartości nowych leków w warunkach codziennej praktyki klinicznej ? ostateczne decyzje są wydawane w przypadku potwierdzenia wartości ocenianych metod.

Pamiętać trzeba, że umieszczenie określonego leku w wytycznych postępowania jest w części przypadków opatrzone kategorią poziomu rekomendacji, który nie zawsze jest najwyższy.

Uważam, że w przypadku kilku najczęstszych nowotworów dostępność nowych leków ? stosowanych w programach finansowanych z publicznych środków ? jest bardzo duża. Przykładem mogą być programy lekowe w raku piersi lub raku płuca, w których brakuje bardzo niewiele do poziomu optymalnego. Uważam natomiast, że należy tworzyć większe możliwości sekwencyjnego stosowania wartościowych leków ? problem sekwencyjnego leczenia jest obecnie przedmiotem coraz większego  zainteresowania Ministerstwa Zdrowia.    

Prof. Maciej Krzakowski, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii klinicznej, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii- Instytutu im. M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie-Państwowego Instytutu Badawczego

Artykuł Prof. Maciej Krzakowski: Konieczne są zmiany w leczeniu onkologicznym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.