Nadciśnienie tętnicze to jedna z najlepiej poznanych chorób cywilizacyjnych – a zarazem jedna z najsłabiej kontrolowanych. Dlaczego pomimo nowoczesnych terapii wciąż przegrywamy walkę o zdrowe ciśnienie? I czemu młodzi pacjenci tak często porzucają leczenie? O najnowszych odkryciach, adherencji i granicach medycyny rozmawiamy z prof. dr. hab. n. med. Krzysztofem Narkiewiczem, kierownikiem Katedry Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA WKŁAD W ROZWÓJ HIPERTENSJOLOGII I POPRAWĘ PRZESTRZEGANIA ZALECEŃ TERAPEUTYCZNYCH PRZEZ PACJENTÓW

Od lat zajmuje się pan nadciśnieniem tętniczym. Jakie kierunki badań i praktyki klinicznej mają dziś największe znaczenie?

Gdybym miał to uporządkować, wskazałbym trzy kluczowe obszary. Pierwszy to współpraca pacjentów z lekarzami, czyli adherence – przestrzeganie zaleceń terapeutycznych. To dziś absolutnie fundamentalne wyzwanie. Dysponujemy bardzo skutecznymi lekami, dla 90–95 proc. chorych mamy terapie pozwalające dobrze kontrolować ciśnienie. Problem polega nie na braku narzędzi, lecz na niewykorzystaniu ich potencjału.

Drugi obszar dotyczy samych lekarzy – konsekwentnego stosowania zaleceń. Monoterapia jest w zasadzie historią; większość pacjentów powinna otrzymywać leczenie skojarzone, najlepiej w jednej tabletce. Trzeci kierunek to poszukiwanie nowych molekuł i metod dla pacjentów z nadciśnieniem opornym – tu pojawiają się zarówno nowe klasy leków, jak i metody interwencyjne, takie jak denerwacja nerkowa.

Adherencja to temat, do którego wraca pan szczególnie często. Czy rzeczywiście jest to dziś największe ograniczenie skuteczności terapii?

Zdecydowanie tak. Szacujemy, że około połowa pacjentów nie stosuje się do zaleceń w pełnym zakresie. Co więcej, mamy bardzo niepokojące dane: nawet co czwarty pacjent, który otrzyma pierwszą receptę, w ogóle jej nie realizuje. A później sytuacja się pogarsza – w ciągu pierwszego roku leczenie przerywa niemal połowa chorych. Najbardziej dramatycznie wygląda to u ludzi młodych. W grupie trzydziestolatków nawet 70 proc. To ogromna, zmarnowana szansa – bo właśnie u tych osób leczenie jest najskuteczniejsze. Skutki widzimy po 20–30 latach w postaci udarów czy zawałów.

Dlaczego młodzi, często świadomi zdrowotnie ludzie tak łatwo rezygnują z leczenia?

To problem bardzo złożony. W grę wchodzi psychologia, styl życia, chroniczny stres, nieregularność dnia, kultura natychmiastowej gratyfikacji. Dochodzi poczucie: „Jestem młody, nic mi nie będzie”. Straszenie zawałem „za 20 lat” kompletnie nie działa. Podobnie moralizowanie czy traktowanie trzydziestolatka jak sześćdziesięciolatka.

Z badań i praktyki wiemy, że skuteczniejsze jest przesunięcie narracji: mówienie o „wydolności”, o krótkoterminowych korzyściach, o mikro-zmianach, które pacjent sam wybiera. Lek nie jako porażka, lecz jako narzędzie – coś w rodzaju „biohacku”, który pomaga zresetować ciśnienie na korzyść organizmu.

Jak system może pomóc pacjentom w wytrwaniu w terapii?

Po pierwsze: komunikacja. Dlatego powstał Parlamentarny Zespół ds. Adherencji – pracujemy nad systemowym szkoleniem lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów, jak rozmawiać z pacjentami. Po drugie: technologie. Polska ma ogromny sukces w postaci e-recept. Kolejnym krokiem powinny być przypomnienia o kończących się lekach, ułatwienia w realizacji recept, realne wsparcie, a nie wyłącznie „kontrola”. Trzecim, bardzo ważnym ogniwem jest farmaceuta. To często on jako pierwszy słyszy wątpliwości pacjenta. W przyszłości marzy nam się system, w którym – za zgodą chorego – dostępna jest jedna, aktualna lista przyjmowanych leków i rozpoznań. To poprawiłoby bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.

Wspomina pan także o możliwości badania adherencji laboratoryjnie. To przyszłość czy nisza?

To już rzeczywistość. Możemy oznaczać metabolity leków we krwi, moczu, a nawet w ślinie. Ma to szczególne znaczenie u pacjentów z podejrzeniem nadciśnienia opornego. Zanim zaczniemy kosztowne, inwazyjne procedury, warto sprawdzić, czy leki są rzeczywiście przyjmowane.

Jest pan współautorem europejskich wytycznych leczenia nadciśnienia. Jakie akcenty są dziś w nich najsilniejsze?

Po pierwsze: konsekwentne stosowanie leczenia skojarzonego. Po drugie: równoczesne leczenie wszystkich czynników ryzyka, nie tylko samego ciśnienia. I po trzecie: ogromny nacisk na pomiary pozagabinetowe – zwłaszcza domowe. Ostatni tydzień pomiarów przed wizytą to dziś podstawa nowoczesnego leczenia nadciśnienia. W Polsce mamy dodatkowo bardzo dobry, wspólny dokument Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego – niezwykle przystępny, także dla pacjentów. To narzędzie, które naprawdę może poprawić kontrolę choroby.

W swoich badaniach podkreśla pan rolę układu współczulnego i stresu. Czy współczesny świat „podkręca” nam ciśnienie?

Bez wątpienia. Układ współczulny to jeden z dwóch głównych mechanizmów podnoszących ciśnienie. Ostatnie lata – pandemia, wojna, niepewność – bardzo silnie go aktywują. Dlatego obok leków coraz częściej mówimy o jakości snu, redukcji stresu, aktywności fizycznej, a nawet o technikach oddechowych czy jodze. To nie dodatki, to elementy terapii.

Gdyby miał pan wskazać jedną zmianę, która realnie poprawiłaby leczenie nadciśnienia w Polsce, co by to było?

Lepsza współpraca z pacjentem. Mamy wiedzę, mamy leki, mamy wytyczne. Jeśli nauczymy się skuteczniej rozmawiać i wspierać ludzi w codziennych decyzjach, efekty przyjdą szybciej, niż się spodziewamy.

Artykuł Adherencja: brakujące ogniwo w leczeniu nadciśnienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy z Politechniki Gdańskiej i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego (GUMed) opracowali system, który będzie wykorzystywał sztuczną inteligencję do głosowego wypełniania dokumentacji medycznej przez lekarzy. W przyszłości będzie on mógł być wykorzystywany m.in. w szpitalnych oddziałach ratunkowych.

– AdmedVoice jest platformą wykorzystująca sztuczną inteligencję do rozpoznawania mowy personelu medycznego, a następnie do klasyfikacji i strukturyzacji informacji klinicznych. Co ważne, system został przygotowany i wytrenowany w języku polskim. Dzięki temu służy do tworzenia kompletnej dokumentacji medycznej – wyjaśnił kierownik kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed prof. Krzysztof Narkiewicz.

Dr Beata Graff z GUMedu przekazała, że w projekcie zbudowany został specyficzny korpus polskiej mowy medycznej, w formie par tekstów i nagrań. – Wytrenowaliśmy algorytmy rozpoznające znaczenie słów i fraz zgodnych z potrzebami różnorodnej dokumentacji medycznej. Na tej podstawie przygotowujemy aplikację, która będzie mogła być wykorzystywana przez personel medyczny oraz będzie współpracować ze szpitalnymi systemami informatycznymi – powiedziała.

Prof. Narkiewicz dodał, że system będzie mógł być wykorzystywany zarówno w poradniach – przy bezpośredniej pracy z pacjentem, w specjalistycznej diagnostyce (do tworzenia opisów badań), jak również do zapisu informacji w trudnych warunkach akustycznych i w trakcie dynamicznych działań medycznych np. w szpitalnych oddziałach ratunkowych.

Dr Graff podkreśliła, że AdmedVoice umożliwia interpretację wypowiedzi lekarza, a nawet wielu osób z personelu medycznego jednocześnie, w trakcie rozmowy z pacjentem lub przeprowadzanej procedury. – Na tej podstawie w czasie rzeczywistym, tworzona jest dokumentacja medyczna. W ten sposób zaoszczędzamy czas personelu medycznego oraz podnosimy jakość dokumentacji – oceniła.

Ponadto stworzony system na bieżąco może kontrolować kompletność wymaganych informacji klinicznych. – Tak zgromadzone kompletne i ustrukturyzowane dane stanowią ogromną wartość dla późniejszych analiz naukowych, szczególnie z wykorzystaniem AI – dodała.

Aplikacja stworzona przez naukowców z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i Politechniki Gdańskiej w ramach projektu zostanie wdrożona do praktyki klinicznej w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym w Gdańsku. Algorytmy wypracowane w ramach projektu firma eTrust wykorzysta w tworzonych przez siebie produktach służących personelowi medycznemu. System zostanie zaoferowany dostawcom oprogramowania medycznego, będzie także udostępniany lekarzom w formie licencji.

– Obecnie oczekujemy na ocenę II fazy projektu i mamy nadzieję, że zgodnie z planem zakończymy projekt w grudniu 2025 roku – podała dr Graff.

Zdaniem prof. Narkiewicza wartość rynkowa projektu jest duża. – Chcielibyśmy, aby było ono jak najbardziej dostępne zarówno dla przedsiębiorców jak i użytkowników indywidualnych. Model marketingowy, a co za tym idzie cenowy zostanie wypracowany w ramach konsorcjum projektowego do końca 2025 – dodał profesor.

AdmedVoice powstaje w ramach projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach konkursu INFOSTRATEG IV i realizowany jest w konsorcjum w składzie Politechnika Gdańska (lider projektu), Gdański Uniwersytet Medyczny i firma eTrust. (PAP)

pm/ agt/

Artykuł Gdańsk: Sztuczna inteligencja wypełni dokumenty medyczne pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wystartowała kolejna edycja kampanii profilaktyczno-edukacyjnej Servier dla Serca mającej na celu zwiększanie świadomości Polaków na temat chorób układu krążenia. W tym roku tematem przewodnim jest nadciśnienie tętnicze, z powodu którego w Polsce umiera ok. 90 tys. osób rocznie.

Jak wskazują eksperci, jedną z głównych przyczyn tych zgonów jest nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych, dlatego nacisk został położony na adherence. W ramach tegorocznej edycji kampanii prowadzone są ogólnopolskie działania informacyjno-edukacyjne. Dla pacjentów przygotowane zostały praktyczne materiały, które uczą, jak dbać o utrzymanie ciśnienia tętniczego w normie i przypominają, że warto robić TO regularnie!

Przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, czyli adherence, pozostaje wyzwaniem, przed którym stoi zarówno Polska, jak i Europa. Dane pokazują, że prawie 58 proc. chorych na nadciśnienie tętnicze Polaków nie realizuje planu leczenia, co wprost zagraża ich zdrowiu, a nawet życiu. W Europie z powodu nieprzestrzegania zaleceń lekarza umiera rocznie około 200 tys. osób. Sytuacja w Polsce jest równie niepokojąca. W chorobach przewlekłych adherence jest kluczem do skutecznego przeciwdziałania ich następstwom, a zrozumienie tej zależności – pierwszym krokiem to zmiany zatrważających statystyk.

Cichy zabójca

– Brak charakterystycznych objawów choroby oraz świadomości konsekwencji nieleczonego nadciśnienia tętniczego to główne przyczyny lekceważenia przez pacjentów zaleceń lekarza – dotyczących zarówno farmakoterapii, jak i zmiany stylu życia w zakresie diety czy aktywności fizycznej. Warto uświadomić sobie, że nadciśnienie tętnicze to jeden z najczęściej występujących czynników ryzyka sercowo-naczyniowego, który niekontrolowany może doprowadzić do zawału serca czy udaru mózgu, a nawet do śmierci, dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń terapeutycznych – podkreślił prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz, specjalista w dziedzinie chorób wewnętrznych i hipertensjologii, kierownik Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym.

– Statystyki dotyczące konsekwencji niestosowania się do planu leczenia, w tym liczby zgonów, są zatrważające, dlatego w naszej strategii identyfikujemy przestrzeganie zaleceń terapeutycznych jako priorytet. Z tego samego powodu firma Servier przystąpiła do koalicji na rzecz poprawy adherence powołanej podczas spotkania w Parlamencie Europejskim 30 stycznia 2024 roku. W jej skład wchodzą europarlamentarzyści, przedstawiciele towarzystw naukowych oraz stowarzyszeń pacjentów – powiedziała lek. med. Katarzyna Urbańska, dyrektor komunikacji korporacyjnej i Public Affairs w Servier Polska.

Współodpowiedzialni dla zdrowia

Na rezygnację z leczenia lub samodzielną zmianę jego planu składa się wiele czynników związanych m.in. z sytuacją i stanem wiedzy pacjenta, przebiegiem choroby oraz specyfiką indywidualnie dobranej terapii.

– Chociaż stosowanie się do zaleceń terapeutycznych leży w gestii chorego, kluczem do sukcesu nie jest przypisywanie mu całej odpowiedzialności za realizację planu leczenia, ale partnerska współpraca z lekarzem, dzięki której pacjent zyska pełną świadomość choroby oraz niezbędną wiedzę na temat wszystkich elementów terapii – farmakologicznych i niefarmakologicznych. Efektem ma być wspólnie wypracowany plan leczenia, który pacjent będzie rozumiał i który będzie mógł bez przeszkód realizować. Na tym polega opieka skoncentrowana na pacjencie, a nie chorobie – skomentowała prof. dr hab. n. med. Agnieszka Kapłon-Cieślicka, specjalista kardiolog, adiunkt w I Katedrze i Klinice Kardiologii na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym.

– W terapii każdej choroby, a zwłaszcza przewlekłej, konieczne jest bardzo dobre zrozumienie przez pacjenta jego sytuacji. Jeśli coś jest niejasne lub budzi obawy, nie bójmy się powiedzieć o tym lekarzowi i zadawajmy pytania tak długo, aż wszystkie nasze wątpliwości zostaną rozwiane. Jego rolą jest udzielenie choremu rzetelnych i wyczerpujących informacji. Z kolei pacjent nie może zatajać żadnych ważnych danych dotyczących jego stanu zdrowia, przyjmowanych leków czy stylu życia, ponieważ od tego zależy dobór oraz skuteczność terapii. Pamiętajmy, że mamy wspólny cel, jakim jest zdrowie – podkreśliła mgr Adrianna Sobol, psycholog zdrowia na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym.

Nadciśnienie tętnicze to choroba cywilizacyjna, która zbiera ogromne żniwo i dotyka coraz większej liczby osób. Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia z 2023 roku cierpi na nie 1 na 3 dorosłych na całym świecie. Podobnie jest w Polsce, gdzie odsetek chorych wynosi ok. 30 proc. populacji.

Według obowiązujących wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego nadciśnienie tętnicze występuje, kiedy w pomiarach gabinetowych ciśnienie skurczowe jest równe lub przekracza 140 mm Hg albo gdy poziom ciśnienia rozkurczowego jest równy lub przekracza 90 mm Hg.

Aby skuteczniej zwrócić uwagę Polaków na problem nadciśnienia tętniczego oraz wesprzeć ich w drodze do zdrowia, organizator kampanii – firma Servier Polska przygotowała na XXI edycję kampanii Servier dla Serca nowe praktyczne materiały edukacyjne dla pacjentów, które mają za zadanie zaciekawić odbiorców oraz skłonić ich do refleksji i działania.

Jak często TO robisz? Rób TO regularnie!

Tegoroczna edycja kampanii została podzielona na dwie fazy: zaskakujący teaser z enigmatycznym pytaniem „Jak często TO robisz?” oraz reveal wyjaśniający cel akcji i zachęcający Polaków do regularnych działań mających na celu utrzymywanie ciśnienia tętniczego pod kontrolą.

Wszystkie te działania zostały opisane na stronie XXI edycji kampanii. Internauci znajdą na niej podstawowe informacje o ciśnieniu tętniczym, porady, jak prawidłowo je mierzyć oraz jak przygotować się do wizyty u lekarza i jak z nim rozmawiać, a także podpowiedzi, jak zadbać o zdrowy styl życia w zakresie diety, aktywności fizycznej i relaksu.

Na stronie dostępny jest także Nawykownik, dzięki któremu można z łatwością monitorować swoje nawyki żywieniowe, przyjmowanie leków, częstotliwość pomiarów ciśnienia oraz treningów czy terminy wizyt kontrolnych u lekarza i badań profilaktycznych.

– Nawykownik to proste narzędzie do wpisywania wszystkich działań, jakie podejmujemy każdego dnia na rzecz zdrowia. Pamiętajmy, że wcale nie muszą to być duże przedsięwzięcia. Wprowadzanie w życie nowych nawyków warto zacząć od prostych, łatwych do realizacji zadań, takich jak spacer, wieczorny relaks z dobrą książką czy zjedzenie owoców zamiast słodyczy. Zapisywane postępy będą motywowały nas do wykonania kolejnych kroków i w ten sposób z czasem stopniowo będziemy zwiększać zakres zdrowych aktywności – powiedziała Ewa Ciepałowicz, kierownik ds. CSR i komunikacji wewnętrznej w firmie Servier Polska.

Dodatkowo o konieczności regularnego dbania o utrzymywanie ciśnienia tętniczego w normie będą przypominali Zofia i Wiktor Zborowscy w spocie radiowym oraz w mediach społecznościowych, a także zabawna piosenka, którą można usłyszeć na antenie wybranych stacji radiowych.

Teaserowa oraz revealowa faza kampanii pojawiły się na nośnikach AMS i ClearChannel przy głównych ciągach komunikacyjnych oraz na przystankach autobusowych, a także na wybranych autobusach w Warszawie.

O kampanii Servier dla Serca

Kampania Servier dla Serca organizowana jest przez firmę Servier Polska nieprzerwanie od 2003 roku. Każda edycja poświęcona jest wybranym zagadnieniom związanym z profilaktyką oraz leczeniem chorób układu krążenia, które odpowiadają za aż 43 proc. zgonów w Polsce. W ciągu 20 lat, kampanii patronowały liczne towarzystwa naukowe, w tym m.in. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego, Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia czy Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Przedmiotów Przyrodniczych, a także organizacje pacjenckie, takie jak Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń „EcoSerce”, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej czy Fundacja My Pacjenci. W akcję zaangażowali się też celebryci, influencerzy oraz media. Przez ostatnie dwie dekady w Mobilnej Kardiologicznej Poradni Servier przebadanych zostało ponad 60 tys. osób w ponad 120 miastach. Na potrzeby akcji stworzono ok. 200 tys. materiałów edukacyjnych.

Artykuł Servier dla Serca. XXI edycja kampanii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nadciśnienie tętnicze (NT) zawsze było bardzo istotnym problemem, a w trakcie pandemii stało się jeszcze istotniejsze. Badania wskazują, że istnieje relatywnie niski odsetek osób dobrze kontrolujących ciśnienie tętnicze, natomiast brak kontroli ciśnienia u pacjentów z NT to czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19. Diagnostyka i leczenie NT w czasie pandemii stało się dużym wyzwaniem i w wielu przypadkach niekorzystnie wpłynęło na sytuację pacjentów ? mamy chorych, którzy ze względu na mniejszą ilość wizyt i efekt postpandemiczny zaniechali terapii  ? mówi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Czy obecnie nadciśnienie tętnicze zaliczyłby Pan Profesor do istotnych i pilnych wyzwań zdrowotnych?

Myślę, że nadciśnienie tętnicze (NT) zawsze było bardzo istotnym problemem, a w trakcie pandemii stało się jeszcze istotniejsze. NT to schorzenie rozpowszechnione ? ma je już co trzeci Polak, a u osób powyżej 50. roku życia nawet co drugi. Przy czym badania wskazują, że nawet 40 proc. chorych może nie wiedzieć o tym, że choruje, a także że istnieje relatywnie niski odsetek osób dobrze kontrolujących ciśnienie tętnicze. NT stanowi czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i jest główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. To znaczący czynnik ryzyka dla chorób takich jak niewydolność serca, choroba wieńcowa, a także ? udar mózgu. Ponadto brak kontroli ciśnienia u pacjentów z NT to także czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19.

Jak pandemia wpłynęła na diagnostykę i leczenie nadciśnienia tętniczego?

Trudno jednoznacznie to określić, gdyż zarówno w Polsce, jak i na świecie dopiero pojawiają się pierwsze badania na ten temat. Wiemy jednak na pewno, że utrudniony kontakt z ochroną zdrowia podczas pandemii sprawił, że diagnostyka i leczenie wielu, różnych schorzeń, w tym NT, stało się dużym wyzwaniem i w wielu przypadkach niekorzystnie wpłynęło na sytuację pacjentów. W związku z pandemią mamy chorych, którzy ze względu na mniejszą ilość wizyt i efekt postpandemiczny zaniechali terapii, z drugiej jednak strony jest też grupa pacjentów, którzy z obawy przed zwiększonym ryzykiem zachorowania na COVID-19, a także jego powikłań występujących częściej u pacjentów z chorobami współistniejącymi, byli bardziej zmotywowani i kontynuowali leczenie. Trzeba jednak podkreślić, że tzw. efekt postpandemiczny związany m.in. ze zmniejszeniem aktywności fizycznej, zwiększeniem masy ciała, a do tego u niektórych występowaniem zaburzeń somatycznych (stany lękowe, depresja) w konsekwencji powodowało wzrost ciśnienia tętniczego i tym samym konieczność leczenia. Warto również podkreślić, że lepszą sytuację mieli chorzy z już rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym niż pacjenci przed diagnozą.

Czyli w tej sytuacji już obserwujemy falę pacjentów z niekontrolowanym ciśnieniem tętniczym?

Z własnej praktyki mogę powiedzieć, że widzę zwiększoną ilość chorych na NT. Są to przede wszystkim pacjenci, którzy jeszcze przed pandemią mieli rozpoznane nadciśnienie tętnicze, ale z jakichś względów zaprzestali terapii, a także ci, których dotyczy tzw. efekt postpandemiczny, który spowodował u nich wzrost ciśnienia tętniczego. Odrębną grupę stanowią chorzy, którzy przebyli COVID-19 i doszło u nich do dekompensacji układu krążenia. Z tego względu niezwykle ważne jest, by obecnie dążyć do zajęcia się tymi chorymi oraz uzyskania szybkiej kontroli ciśnienia tętniczego. Musimy pomóc tym pacjentom jak najszybciej.

Jak zatem skutecznie leczyć chorych z NT? Jakie są dla nich zalecenia dotyczące stylu życia?

Te zalecenia od lat się nie zmieniają. Po pierwsze chorzy powinni wdrożyć regularną aktywność fizyczną. Wysiłek powinien być dość intensywny, trwać minimum 30 minut i być wykonywany 5-7 razy w tygodniu. Ponadto rekomenduje się wykonywanie 10 tysięcy kroków dziennie. Oczywiście zalecenia te należy każdorazowo dopasować do pacjenta i jeśli ktoś wykonuje dziennie np. 500 kroków, to jego celem może być początkowo 2000 kroków dziennie, z kolei jeśli chory regularnie spaceruje, należy zachęcić go do bardziej intensywnego treningu. Warto przy tym korzystać z dostępnych narzędzi, takich jak chociażby krokomierz w telefonie komórkowym. Oprócz tego należy monitorować masę ciała i dbać, by nie pojawiła się nadwaga, a także zadbać o racjonalne odżywianie ze zmniejszoną ilością soli. Zdaję sobie sprawę, że chociaż o tych zaleceniach niefarmakologicznych w leczeniu NT mówimy od dawna, to dla wielu są trudne do wdrożenia. Dodatkowo  warto  pamiętać,  by nie nadużywać spożywania alkoholu, rzucić palenie papierosów,  w  tym  e-papierosów i różnych zastępczych form palenia, które są równie szkodliwe. U osób, które cierpią na zaburzenia somatyczne (lęki, depresję), warto wdrożyć równolegle leczenie psychiatryczne lub zlecić psychoterapię oraz stosowanie metod relaksacyjnych.

A co z farmakoterapią?

Aktualnie stosujemy prosty algorytm zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2018 r. oraz wytycznymi Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego z 2019 r. Zgodnie z nimi dużo lepiej jest łączyć substancje i stosować jeden lek w maksymalnej dawce niż preparat w monoterapii. Co więcej, zaleca się, by łączyć te leki w małych dawkach już od momentu rozpoczęcia terapii i zdecydowanie lepiej stosować preparaty złożone, czyli unikać podawania różnych leków w wielu tabletkach. Właściwie jedynym odstępstwem, kiedy stosujemy jeden lek w monoterapii ma miejsce u pacjentów w podeszłym wieku z zespołem kruchości bądź u chorych z nadciśnieniem tętniczym pierwszego stopnia (145 mmHg). Powyżej 150 mmHg zdecydowanie lepsze jest połączenie dwóch leków w średnich dawkach, gdyż istnieje dużo większa szansa na to, że uzyska się poprawę kontroli ciśnienia tętniczego oraz jego normalizację. Dodatkowo, jeżeli okaże się, że wyjściowy lek złożony daje pewną poprawę, ale nie uzyskujemy celów kontroli, można zwiększyć dawki preparatów w leku złożonym. A jeśli i to nie przyniesie oczekiwanych efektów, zaleca się przejść do preparatu trójskładnikowego. Jest to o tyle ważne, że z perspektywy chorego nic się nie zmienia, bo nadal otrzymuje tylko jedną tabletkę, co jest dla niego psychologicznie komfortowe i motywujące.

Jakie są zalety rozpoczynania leczenia lekiem złożonym?

Ma on wiele zalet zarówno dla lekarza, jak i pacjenta. Po zastosowaniu leku złożonego lekarz może mieć pewność, że są to molekuły bardzo dobrze dobrane względem siebie. W przypadku, gdybyśmy zdecydowali się na podanie dwóch różnych tabletek, istniałoby potencjalne ryzyko interakcji. Kolejna zaleta to fakt, że lekarz wie, że ten sposób leczenia będzie lepiej akceptowany przez chorego i dzięki temu jest mniejsze ryzyko braku współpracy.

Trzecią zaletą jest to, że po zastosowaniu leku złożonego, przy kolejnej wizycie chory na 95 proc. będzie miał niższe wartości ciśnienia tętniczego (gdy nie będą obniżone, oznaczać to może najpewniej, że nie stosuje leków). Z kolei korzyścią zastosowania leków złożonych dla pacjenta jest przede wszystkim to, że już na drugiej wizycie widzi efekty terapii, co znacznie motywuje go do dobrej kontroli ciśnienia tętniczego. Dla wielu chorych dużą zaletą jest też to, że mogą stosować tylko jedną tabletkę zamiast kilku. Ponadto stosowanie średnich dawek preparatu daje mniej działań niepożądanych niż jeden preparat w dawce maksymalnej.

Jakie są aktualne cele leczenia?

Cele leczenia zmieniły się i przed rokiem 2018 specjaliści obniżali ciśnienie tętnicze poniżej 140/90 mmHg. Nie było jednak jasno sprecyzowane, do jakich konkretnie wartości należy dążyć. Teraz zalecenia mówią o tym, by na początku u każdego chorego obniżyć ciśnienie do 140 mmHg. Kolejnym celem terapeutycznym po osiągnięciu140 mmHg jest obniżenie go do 130 mmHg, a u osób do 65. r.ż. zalecenia mówią, że jeśli terapia jest dobrze tolerowana, warto starać się osiągnąć wynik 120 mmHg. Ponadto w zaleceniach jest informacja, że po wdrożeniu algorytmu leczenia zgodnego z wytycznymi docelowe wartości ciśnienia tętniczego należy uzyskać w ciągu 3 miesięcy.

Co jeszcze poza zdrowym stylem życia i nowoczesną farmakoterapią jest ważne w osiąganiu celów?

Istotna jest edukacja pacjenta i pokazanie mu, na czym polega jego choroba, a także jak trzeba funkcjonować, aby uzyskać wyznaczone cele terapeutyczne. Istotne jest także motywowanie chorych, bo wpływa ono korzystnie na uzyskanie sukcesu, a także zachęca do kontynuowania leczenia.

Rozmawiała Sonia Młodzianowska

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz: Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego w czasie pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Otyłość to nie tylko zagrożenie cukrzycą, ale ważny czynnik ryzyka zgonu z powodu zawału czy udaru mózgu. Młoda osoba z otyłością ma trzydzieści razy większe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 niż rówieśnik z idealną masą ciała. Przekłada się to na znacznie zwiększone ryzyko zawału serca, udaru mózgu i przedwczesnej śmierci – mówi prof. Krzysztof Narkiewicz z Katedry Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego w Gdańsku.

Mówi się, że otyłość to prosta droga do cukrzycy. Ale przecież nie tylko osoby z nadwagą czy otyłością to potencjalni kandydaci do cukrzycy?

Tak, bo w grę wchodzą również geny, predyspozycje rodzinne. Osoby szczupłe także mogą mieć cukrzycę typu 2, jednak zdarza się to rzadko. Związek między otyłością a cukrzycą typu 2 został już dawno jednoznacznie udowodniony. Szczególnie groźna jest otyłość tzw. brzuszna, która wiąże się z nadmiarem tkanki tłuszczowej w narządach wewnętrznych, np. wątroby, nerek. Trzewna tkanka tłuszczowa jest bardzo aktywna hormonalnie, wydziela wiele związków, które niekorzystnie wpływają ma wzrost ciśnienia krwi i rozwój procesów zapalnych w naczyniach krwionośnych. Komórki tej tkanki są dwa-trzy razy większe niż komórki tkanki tłuszczowej podskórnej i nie są wrażliwe na działanie insuliny, dlatego nie wychwytują prawidłowo glukozy z krwi i zwiększają ryzyko cukrzycy.

Dla otyłości i cukrzycy typowe są zaburzenia lipidowe?

To kolejny dowód na to jak wiele szkód w organizmie wywołuje nadmiar tkanki tłuszczowej, która między innymi przez zaburzenia lipidowe uszkadza wiele narządów. Wraz z rozwojem otyłości wzrasta insulinooporność, która nie tylko zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy, ale także niekorzystnie wpływa na zaburzenia lipidowe i nasila proces zapalny. Otyłość brzuszna jest szczególnie groźna dla naszego układu krążenia i przemiany materii, tak więc zaburzenia lipidowe ? niskie stężenia cholesterolu HDL, wysokie trójglicerydów ? są charakterystyczne i dla otyłości, i dla cukrzycy typu 2. A ponieważ ponad 60 proc. Polaków może mieć otyłość brzuszną, problem jest ogromny.

Otyłość brzuszna to ?tykająca bomba zegarowa??

Nie jest to tylko moja opinia. Otyłość to nie tylko zagrożenie cukrzycą, ale ważny czynnik ryzyka zgonu z powodu zawału czy udaru mózgu. Z powodu otyłości dzieci mogą żyć krócej niż ich rodzice. Młoda osoba z otyłością ma trzydzieści razy większe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 niż rówieśnik z idealną masą ciała. Przekłada się to na znacznie zwiększone ryzyko zawału serca, udaru mózgu i przedwczesnej śmierci.

Pominąwszy geny, predyspozycje rodzinne, czemu ?zawdzięczamy? otyłość brzuszną, prowadzącą do cukrzycy typu 2? Czynniki środowiskowe?

Otóż to, a przede wszystkim styl życia. I to właśnie ten styl życia powinien stanowić prewencję otyłości i cukrzycy typu 2. Chodzi głównie o odpowiednią dietę i aktywność fizyczną. To proste, wręcz banalne, ale jak się okazuje, najprostsze rzeczy wydają się najtrudniejsze do realizacji. Pandemia jeszcze bardziej nasiliła te problemy, średnio każdemu Polakowi od początku pandemii ?przytyło się? kilka kilogramów. Pozbyć się ich nie będzie łatwo, ale należy próbować. I to od zaraz.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Krzysztof Narkiewicz: Tykająca bomba zegarowa pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Preparaty złożone, często oparte na mniejszych dawkach leków hipotensyjnych, wykazują większą skuteczność, zapewniają szybszą i skuteczniejszą kontrolę ciśnienia, zmniejszają ryzyko wystąpienia zdarzeń niepożądanych w porównaniu z jednym lekiem zastosowanym w dawce minimalnej ? mówi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz, kierownik Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Kiedy parę lat temu leki złożone dopiero wchodziły do terapii nadciśnienia tętniczego, wytyczne towarzystw naukowych zalecały, aby stosować je w dalszych etapach leczenia. Dziś te same towarzystwa wskazują, aby wprowadzać je to terapii dużo wcześniej, także na wczesnym etapie, a nie dopiero wówczas, gdy pojawia się wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe i znacząco podniesione ciśnienie tętnicze. Skąd taka zmiana?

Istotnie, leki złożone są dziś wprowadzane do terapii nadciśnienia tętniczego w dużo większym zakresie i cieszą się uznaniem zarówno lekarzy, jak i pacjentów. To wynika z wielu korzyści, jakie ze sobą niosą. Przede wszystkim terapia tymi lekami oznacza uproszczony schemat leczenia i większą skuteczność. Jeśli pacjent ma przyjmować dwa czy trzy leki hipotensyjne o różnym mechanizmie działania, a do tego trzeba dodać, że z reguły są to pacjenci obciążeni chorobami współistniejącymi, przyjmujący leki również na te inne schorzenia, to może niekorzystnie wpłynąć na przestrzeganie zaleceń. Wskutek tego różny może być efekt terapeutyczny.

Natomiast jeśli zastosujemy te dwa czy trzy leki o różnych mechanizmach działania w jednej tabletce, to, dzięki działaniu synergistycznemu, mamy większą szansę na uzyskanie spodziewanej, pożądanej odpowiedzi hipotensyjnej.

Preparaty złożone, często oparte na mniejszych dawkach leków hipotensyjnych, wykazują większą skuteczność, zapewniają szybszą i skuteczniejszą kontrolę ciśnienia. Poza tym zmniejszają ryzyko wystąpienia zdarzeń niepożądanych w porównaniu z jednym lekiem zastosowanym w dawce minimalnej.

Niewątpliwie do korzyści wynikających ze stosowania leków złożonych należy zaliczyć także compliance, co ma szczególne znaczenie w czasach pandemii COVID-19.

Otóż to. Można powiedzieć, że leki złożone, zresztą nie tylko w przypadku terapii nadciśnienia tętniczego, ale również innych chorób, doskonale się sprawdzają właśnie podczas COVID-19. Jeśli zamiast kilku tabletek dziennie, przyjmowanych o różnych porach, pacjent ma możliwość zażywania jednej, to jest dla niego większy komfort. I o tej jednej tabletce będzie mu łatwiej pamiętać niż o kilku. A w rezultacie przekłada się to m.in. na rzadszy kontakt z lekarzem lub z farmaceutą.

Jakie mamy najczęstsze kombinacje leków złożonych ukierunkowanych na leczenie nadciśnienia tętniczego?

Mamy preparaty 2- i 3-składnikowe. Zaczynamy od tych pierwszych, a następnym krokiem, jeśli zajdzie taka potrzeba, są preparaty 3-składnikowe. Z mojego doświadczenia wynika, że ok. 30-40 proc. pacjentów po zastosowaniu leku 2-składnikowego będzie wymagało intensywniejszej, 3-składnikowej terapii.

Jeśli chodzi o skład tych leków, to w przypadku 2-składnikowych najczęściej są to połączenia inhibitora angiotensyny z antagonistą wapnia, inhibitora konwertazy angiotensyny z antagonistą wapnia, inhibiotora konwertazy angiotensyny z diuretykiem tiazydowym lub tiazydopodobnym, sartanu z antagonistą wapnia, sartanu z diuretykiem tiazydowym. W wybranych przypadkach można sięgnąć po połączenie diuretyku tiazydopodobnego z antagonistą wapnia, beta-adrenolityku z antagonistą wapnia lub inhibitora konwertazy z beta-aderenolitykiem.

W połączeniach trójlekowych możemy zastosować inhibitor z antagonistą wapnia i diuretykiem tiazydopodobnym lub sartan z antagonistą wapnia i diuretykiem tiazydowym.

Coraz powszechniej stosowane są, w różnych kombinacjach, sartany. Na czym polega ich działanie, w odróżnieniu od inhibitorów konwertazy angiotensyny ? ACE?

Oba te leki działają na układ renina-angiotensyna-aldosteron, ale mają inny mechanizm działania. Inhibitory konwertazy angiotensyny powodują większe stężenie bradykininy i mniejsze stężenie angiotensyny II w osoczu, co prowadzi do rozszerzenia naczyń, efektu profibrynolitycznego, przeciwzakrzepowego, hipotensyjnego i przeciwmiażdżycowego. Sartany, czyli blokery receptora angiotensyny, antagoniści receptora AT1 dla angiotensyny II, hamują działanie angiotensyny. Polega to na blokowaniu receptorów angiotensyny II, a konkretnie tzw. receptora AT1, występujących m.in. na powierzchni komórek mięśni gładkich w ściankach naczyń krwionośnych. Sartany działają ochronnie na naczynia krwionośne i nerki, obniżają ciśnienie bez wpływu na częstotliwość rytmu serca.

O coraz większej powszechności sartanów świadczy także to, że ich bezpieczeństwo i skuteczność zostały bardzo dobrze przebadane w badaniach klinicznych oraz to, że te molekuły bardzo dobrze łączą się z innymi cząsteczkami, dając jeszcze lepsze efekty. I jeszcze jedna istotna sprawa ? wykazują o wiele dłuższy czas działania niż wcześniej stosowane leki.

W lekach złożonych sartany często występują w połączeniu z amlodypiną i lekami moczopędnymi.

Można zastosować lek składający się z któregoś z sartanów i np. antagonisty receptora wapniowego, amlodypiny czy tiazydowego leku moczopędnego. Amlodypina działa głównie na obwodowe naczynia krwionośne, a blokując kanały wapniowe, powoduje zmniejszenie napięcia ścian naczyń krwionośnych i ich rozszerzenie.

Czy wręcz przytłaczająca przewaga leków złożonych oznacza, że monoterapia odejdzie do przeszłości?

Monoterapia nadal może być przydatna u niektórych chorych. Zasadniczo są trzy takie sytuacje: kiedy nadciśnienie jest tylko nieznacznie podwyższone, do ok. 145 mm/Hg, kiedy pacjentem jest osoba starsza i kiedy mamy do czynienia u pacjenta z zespołem kruchości. W pozostałych przypadkach preferujemy leki złożone.

A jak wyglądamy z dostępnością do leków złożonych, w porównaniu z krajami Unii Europejskiej?

I tu jest problem. Są one refundowane zaledwie w niewielkim stopniu. Decydenci powinni zrozumieć, że terapia lekami złożonymi to inwestycja w przyszłość.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Krzysztof Narkiewicz: Leki złożone w terapii nadciśnienia tętniczego to doskonała opcja pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pacjenci z chorobami układu krążenia mają gorsze rokowanie w przebiegu COVID-19 ? mówi prof. dr. hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz, Kierownik Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Czy hiperurykemia może wpływać na przebieg COVID-19?

Wiedza, którą mamy na ten moment, poparta m.in. analizami ekspertów i publikacjami w New England Journal of Medicine, The Lancet i innych wiodących czasopismach medycznych jest taka, że choroby naczyniowo-sercowe i cukrzyca były najczęstszymi schorzeniami współistniejącymi u osób, które zmarły w wyniku COVID 19. Już od dawna wiadomo, że hiperurykemia ? między innymi poprzez nasilanie dysfunkcji śródbłonka i stresu oksydacyjnego ? ma ścisły związek z chorobami kardiometabolicznymi. Co więcej, jest uznana za niezależny czynnik ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. W praktyce oznacza to, że niewłaściwie leczona hiperurykemia, podobnie jak to ma miejsce w przypadku niekontrolowanego nadciśnienia tętniczego, cukrzycy i dyslipidemii, może pośrednio przyczyniać się do gorszego rokowania w przebiegu COVID-19.

Co wiemy o związku nadciśnienia tętniczego z COVID-19?

Zarówno wirus SARS-CoV-2, jak COVID-19 wciąż budzą wiele pytań, również jeśli chodzi o związek z chorobami współistniejącymi. Wiemy natomiast, że nadciśnienie tętnicze uszkadza naczynia krwionośne, co przy dodatkowych obciążeniach, jak podwyższony poziom cholesterolu czy kwasu moczowego, które występują u ponad połowy pacjentów z nadciśnieniem, ma szczególne znaczenie, ponieważ są one bezpośrednio związane z rozwojem np. miażdżycy. Wiadomo też, że zakażenie wirusem SARS-CoV-2 wywołuje ostry stan zapalny, podczas którego wytwarzane są w nadmiarze tzw. mediatory stanu zapalnego (interleukiny itd.), które również oddziałują na naczynia krwionośne. Pewne jest też to, że COVID-19, wywołując tzw. ?sztorm cytokinowy?, uszkadza komórki mięśnia sercowego. To takie podwójne uderzenie, które skutkuje tym, że pacjenci z chorobami układu krążenia mają gorsze rokowanie w przebiegu COVID-19. Podobnie ryzyko rośnie również w konsekwencji przebiegu grypy. Dlatego tak ważne jest, aby ? zgodnie z rekomendacjami towarzystw naukowych ? choroby przewlekłe, w tym nadciśnienie, cukrzyca, dyslipidemia, ale również hiperurykemia, były dobrze kontrolowane oraz nieprzerwanie leczone, i to dawkami terapeutycznymi, czyli takimi, które przynoszą wymierne efekty. Może mieć to wpływ na to, w jaki sposób organizm poradzi sobie z infekcją.

Artykuł Wpływ hiperurykemii na przebieg COVID-19 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.