Anafilaksja może pojawić się nagle i po raz pierwszy także u dziecka, u którego wcześniej nie rozpoznano alergii. Tymczasem w wielu szkołach nadal nie ma pewności, czy adrenalina jest dostępna, gdzie się znajduje i kto może ją podać. Podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych eksperci, lekarze, parlamentarzyści i przedstawiciele administracji publicznej dyskutowali o tym, jak stworzyć system, który pozwoli reagować w pierwszych minutach zagrożenia. Jednym z najważniejszych tematów była donosowa forma adrenaliny.

Anafilaksja nie zawsze zaczyna się od objawów, które od razu wyglądają jak stan zagrożenia życia. Jak mówił prof. Marek Jutel, kierownik Katedry i Kliniki Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, konsultant wojewódzki w dziedzinie alergologii dla woj. dolnośląskiego, reakcja może rozpocząć się od pokrzywki czy obrzęku, a następnie bardzo szybko objąć kolejne układy i doprowadzić do duszności, spadku ciśnienia, utraty przytomności i wstrząsu. Dlatego jak podkreślał, w przypadku ciężkiej reakcji alergicznej liczą się minuty. – Mówimy o bardzo poważnym problemie. Anafilaksja najczęściej rozwija się w ciągu piętnastu minut i w tym czasie adrenalina musi zostać podana – tłumaczył prof. Jutel.

W czasie posiedzenia kilkakrotnie wybrzmiało, że anafilaksja może być pierwszym objawem alergii, co oznacza, że może pojawić się u dziecka, u którego wcześniej nie rozpoznano żadnego alergicznego zagrożenia.

O tym, jak anafilaksja zmienia codzienne życie całej rodziny, mówiła podczas spotkania Anita Danisiewicz-Kawecka, mama Konstantego, który doświadczył pierwszego wstrząsu jako nastolatek po spożyciu napoju energetycznego. Jak podkreślała, po takim doświadczeniu rodzina musi być przygotowana na kolejne sytuacje, a świadomość zagrożenia wpływa również na funkcjonowanie dziecka w szkole i poza nią. – Dziś szkoła syna jest przygotowana do reagowania, ale stało się to dopiero po doświadczeniu przez niego anafilaksji.

Prof. Karina Jahnz-Różyk, konsultant krajowa w dziedzinie alergologii, zwracała uwagę, że problem chorób alergicznych u dzieci narasta, mimo coraz lepszego rozpoznawania mechanizmów tych chorób i dostępnych metod leczenia. Jak podkreślała, w kontekście anafilaksji trzeba pamiętać o dwóch grupach dzieci: tych, u których rozpoznano już alergię i ryzyko anafilaksji i które mogą być odpowiednio przygotowane na wystąpienie reakcji, oraz tych, u których dochodzi do niej po raz pierwszy.

– Nie możemy zapominać o grupie 25 proc. reakcji anafilaktycznych, które zdarzają się po raz pierwszy w miejscu, gdzie nie ma dostępu do personelu medycznego, np. w szkołach, przedszkolach, na boisku – mówiła prof. Jahnz-Różyk.

Jak zaznaczała konsultant krajowa, właśnie w takich miejscach szczególnego znaczenia nabiera przygotowanie systemowe, ponieważ dziecko, rodzic, nauczyciel czy wychowawca mogą nie wiedzieć, że istnieje ryzyko wystąpienia anafilaksji.

Podczas spotkania senator Ewa Monika Kaliszuk opowiedziała o rozmowach, które przeprowadziła w ostatnich dniach z dyrektorami szkół. Ich odpowiedzi pokazały, jak bardzo różni się sytuacja poszczególnych placówek. – W jednej z rozmów dyrektorka szkoły, w której uczy się 440 dzieci, na pytanie o dostępność adrenaliny odpowiedziała: „Ale my nie mamy takich dzieci”. Ja mówię: ale jakich dzieci nie macie? „Nie mamy dzieci z alergiami”. A przecież, jak powiedziała pani profesor, w 25 proc. przypadków dziecko może doznać wstrząsu po raz pierwszy. Drogi dyrektorze, drogi nauczycielu, wychowawco – możesz nie wiedzieć, że takie zagrożenie istnieje. To dziecko też może o tym nie wiedzieć – mówiła senator Kaliszuk, zaznaczając, że nie jest to zarzut wobec nauczycieli czy dyrektorów. Przeciwnie – zdaniem senator szkoły potrzebują systemowego wsparcia, jasnych zasad i możliwości zdobycia praktycznej wiedzy. – Jestem całym sercem po stronie dyrektorów, nauczycieli oraz wychowawców, którzy są przeciążeni, mają coraz więcej zadań, a chorób przewlekłych i chorych dzieci w szkołach również jest coraz więcej. Nie zrzucam na nich odpowiedzialności. Oni potrzebują ogromnego wsparcia – podkreślała.

Adrenalina donosowa: prostsza forma, mniejsza bariera

Jednym z najważniejszych tematów dyskusji była dostępna już w Polsce donosowa postać adrenaliny. Jej prostszy sposób podania może być istotny w sytuacji, gdy po lek sięga osoba bez wykształcenia medycznego, działająca pod presją czasu i stresu. Prof. Marek Jutel zwracał uwagę, że forma podania może mieć znaczenie ze względu na „szybkość, prostotę, akceptację”, a obawa przed podaniem adrenaliny domięśniowej może być jedną z barier w udzielaniu pomocy.

Zmiana ta otwiera też nową dyskusję o rozwiązaniach systemowych dla szkół. Prowadząca posiedzenie posłanka Maja Nowak zwracała uwagę, że jeszcze niedawno jednym z argumentów przeciwko takim rozwiązaniom była trudność w ocenie przez nauczyciela, który nie jest medykiem, czy rzeczywiście doszło już do zagrożenia zdrowia i życia. Dziś, wraz z pojawieniem się adrenaliny donosowej, sytuacja wygląda inaczej. – Dostępność adrenaliny donosowej otwiera nowe pole do dyskusji na temat systemowego wdrożenia takich rozwiązań w polskich szkołach – mówiła.

W dyskusji mocno wybrzmiał również argument dotyczący obawy przed podaniem adrenaliny w sytuacji, gdy ostatecznie okaże się, że nie była ona potrzebna. Posłanka Barbara Okuła zwracała jednak uwagę, że lęk nie powinien być barierą w ratowaniu życia. – Jeśli damy adrenalinę, a dziecko nie ma anafilaksji, to nic się nie stanie! – podkreślała.

Adrenalina to element szerszej opieki nad dzieckiem

Prof. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, zwróciła uwagę, że dostęp do adrenaliny w szkołach powinien być traktowany podobnie jak dostęp do defibrylatorów, czyli jako element infrastruktury służącej ratowaniu życia. – Dlaczego w każdym miejscu w Polsce mamy obowiązek mieć sprzęt do ratowania życia w postaci defibrylatora? To jest dla mnie to samo. Adrenalina jest równa defibrylatorowi – przekonywała, dodając, że tak samo preparat ratujący życie w anafilaksji powinien być dostępny w miejscach, w których może dojść do nagłego zagrożenia zdrowia i życia.

Natomiast senator Ewa Monika Kaliszuk zwróciła uwagę, że problem dostępności adrenaliny nie kończy się na szkolnym budynku. Jak podkreślała, reforma edukacji „Kompas Jutra” zakłada, że uczniowie będą spędzać więcej czasu poza szkołą – podczas wyjść i wycieczek. Dlatego adrenalina powinna znajdować się również w apteczce, którą nauczyciel zabiera ze sobą, wychodząc z klasą poza teren placówki.

Senator wskazywała, że w przypadku preparatu wymagającego iniekcji nauczyciel może mieć obawy przed jego zastosowaniem, podczas gdy prostsza forma podania, w aerozolu, może ułatwić szybką reakcję w sytuacji zagrożenia.

Ministerstwo Zdrowia analizuje rozwiązania

Uczestnicy spotkania nie mieli wątpliwości: adrenalina musi być dostępna w placówkach oświatowych. Równie ważne są jednak jasne procedury i szkolenia.

Mecenas Bartłomiej Sasin zwracał uwagę, że dziś jedną z podstawowych barier jest brak możliwości nabycia przez szkołę adrenaliny – jego zdaniem rozwiązaniem mogłoby być umożliwienie placówkom oświatowym zakupu określonych produktów leczniczych bezpośrednio w hurtowniach farmaceutycznych. Jak wyjaśniał mecenas Sasin, takie rozwiązanie pozwoliłoby zabezpieczyć w szkołach określoną pulę adrenaliny przeznaczoną do udzielania pierwszej pomocy przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad obrotem produktami leczniczymi.

Mecenas wskazywał także na istniejące już przepisy dotyczące wyposażenia szkół w środki do udzielania pierwszej pomocy. Jego zdaniem w ramach tych regulacji można byłoby uregulować kwestie dotyczące miejsca przechowywania adrenaliny oraz szkoleń pracowników placówek.

W czasie spotkania Magdalena Kramska z poinformowała, że trwają prace analityczne dot. dostępu do adrenaliny na terenie szkół; obecnie resort konsultuje możliwe rozwiązania z Głównym Inspektoratem Farmaceutycznym oraz Urzędem Rejestracji Produktów Leczniczych. Osobną kwestią pozostaje sposób finansowania i organizacji ewentualnego programu polityki zdrowotnej. Ministerstwo otrzymało już propozycję jego ram.

Dyskusja pokazała więc, że problem adrenaliny w szkole nie sprowadza się wyłącznie do zakupu leku. Chodzi o stworzenie całego systemu: dostępnego preparatu, jasnych zasad, praktycznych szkoleń i odpowiedzialności rozłożonej pomiędzy szkołę, ochronę zdrowia i administrację. Szczególnie ważne jest przy tym uwzględnienie dzieci, u których anafilaksja może wystąpić po raz pierwszy. – Najważniejsze pozostaje jednak umożliwienie szkołom zakupu adrenaliny – podsumowała posłanka Maja Nowak.

W spotkaniu Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych uczestniczyli:

• Katarzyna Kęcka, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia
• Magdalena Kramska, Departament Lecznictwa i Departament Równości w Zdrowiu w Ministerstwie Zdrowia
• Anna Widarska, radca w Departamencie Równości w Zdrowiu w Ministerstwie Zdrowia
• Monika Postek, Ministerstwo Edukacji Narodowej
• Maja Nowak, posłanka, Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych
• Ewa Monika Kaliszuk, senator, Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych
• Barbara Okuła, posłanka, Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych
• Norbert Pietrykowski, poseł, Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych
• Patryk Wicher, poseł, Parlamentarny Zespół ds. Chorób Alergicznych
• Ewa Kołodziej, posłanka
• Prof. dr hab. Marek Jutel, kierownik Katedry i Kliniki Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, konsultant wojewódzki w dziedzinie alergologii dla woj. dolnośląskiego
• Prof. dr hab. Karina Jahnz-Różyk, krajowa konsultant w dziedzinie alergologii
• Prof. dr hab. Teresa Jackowska, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego
• Prof. dr hab. Marek Kulus, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Alergologicznego
• Anna Ben-Drissi, dyrektor zarządzająca Polskiego Towarzystwa Alergologicznego
• Łukasz Skolimowski, specjalista ds. komunikacji Polskiego Towarzystwa Alergologicznego
• Mec. Bartłomiej Sasin, Kancelaria KRK
• Dr hab. Katarzyna Plata-Nazar, Gdański Uniwersytet Medyczny
• Agnieszka Kalinowska, redaktor naczelna portalu „Strefa Alergii”
• Anita Danisiewicz-Kawecka z synem Konstantym Kaweckim
• Dorota Janowska, Sejm RP
• Paweł Kruś, Ewa Podsiadły-Natorska, Jan Kruś, Natalia Kadzikiewicz („Świat Lekarza”)

fot. Maciej Domański

Artykuł Adrenalina w każdej szkole? Eksperci i parlamentarzyści o bezpieczeństwie dzieci z anafilaksją pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W ochronie zdrowia coraz częściej rozmawiamy o liczbach, których skala może przytłaczać: deficycie finansowym Narodowego Funduszu Zdrowia, nierozliczonych nadwykonaniach, rosnącym zadłużeniu szpitali, kosztach wynagrodzeń, cenach energii, presji płacowej i konieczności reorganizacji systemu. Wszystkie te zagrożenia są realne i wszystkie wymagają pilnych, odpowiedzialnych decyzji.

Problem zaczyna się wtedy, gdy konsekwencje systemowej niewydolności finansowej przenoszone są na pacjenta – zwłaszcza z chorobą przewlekłą, który dzięki nowoczesnemu leczeniu osiągnął jej kontrolę. W dermatologii dotyczy to m.in. osób leczonych biologicznie z powodu łuszczycy plackowatej, łuszczycowego zapalenia stawów, atopowego zapalenia skóry, ropnego zapalenia apokrynowych gruczołów potowych, przewlekłej pokrzywki spontanicznej czy łysienia plackowatego.

Dla wielu z pacjentów terapia biologiczna nie jest innowacją rozumianą jako odległy, technologiczny luksus – jest codzienną różnicą między życiem podporządkowanym chorobie a powrotem do pracy, spokojnego snu, relacji, aktywności fizycznej i zwykłego funkcjonowania bez wstydu, bólu czy świądu. Dzięki niej chory z ciężką łuszczycą może po latach unikania ludzi wrócić do pracy bez potrzeby ukrywania rąk i skóry. Osoba z atopowym zapaleniem skóry może pierwszy raz od dawna przespać całą noc bez bólu i świądu. Pacjent z łuszczycowym zapaleniem stawów może ponownie korzystać ze schodów, chodzić na dłuższe spacery i wykonywać podstawowe obowiązki. W tych sytuacjach regularność leczenia nie jest dodatkiem do terapii – jest jednym z jej warunków.

Dlatego trzeba powiedzieć jasno: problemy NFZ z płatnościami i problemy szpitali z płynnością finansową nie mogą prowadzić do arbitralnego przerywania ani opóźniania klinicznie uzasadnionego leczenia biologicznego.

Pacjent leczony w programie lekowym zazwyczaj nie śledzi planu finansowego NFZ, poziomu wykonania kontraktu ani terminów rozliczania nadwykonań. I nie musi tego robić – to nie jego zadanie. Przychodzi do ośrodka w wyznaczonym terminie, wykonuje zalecone badania, pozostaje w kontakcie z lekarzem i czeka na kolejną dawkę leczenia zgodnie z uzgodnionym schematem. Jeżeli dowiaduje się, że podanie leku zostanie przesunięte w czasie, że ośrodek „ma ograniczenia”, że trzeba „poczekać na decyzję finansową” albo że nie ma możliwości zakwalifikowania się, słyszy w rzeczywistości coś znacznie poważniejszego: jego zdrowie zależy nie od wskazań klinicznych, lecz od księgowości systemu.

To odwrócenie właściwego porządku. Płatnik publiczny, świadczeniodawca i administracja mają organizować system wokół potrzeb chorego. Pacjent nie powinien dostosowywać przebiegu swojej choroby do kalendarza rozliczeń.

Program lekowy to zobowiązanie

W 2026 r. publiczna debata dotycząca finansowania ochrony zdrowia koncentrowała się na znacznej luce w finansowaniu świadczeń ponadlimitowych, ocenianej na ok. 14 mld zł, oraz na decyzjach przesuwających część płatności za nadwykonania na kolejny rok. W skali systemu mówiono o 6–7 mld zł płatności odraczanych w czasie. W lipcu do oddziałów wojewódzkich NFZ skierowano ponad 2,4 mld zł na pokrycie nadwykonań za pierwszy kwartał, z czego niemal 600 mln zł przeznaczono na programy lekowe i chemioterapię. Te liczby mówią o skali kryzysu, ale nie zmieniają jednego fundamentalnego faktu: przesunięcie płatności nie usuwa kosztów. Ono tylko przesuwa je w czasie – najczęściej na szpital, który już wykonał świadczenie, kupił lek, zaangażował personel i wziął odpowiedzialność za pacjenta.

Program lekowy to zobowiązanie. Leczenie biologiczne w dermatologii przeznaczone jest dla osób z ciężkimi, przewlekłymi i obciążającymi chorobami zapalnymi skóry. Zanim pacjent trafi do programu lekowego, zwykle ma za sobą długą historię niewystarczającej odpowiedzi na leczenie miejscowe, fototerapię, klasyczne leczenie systemowe albo terapię, która była przeciwwskazana lub źle tolerowana. Kwalifikacja do programu jest potwierdzeniem, że w danym przypadku nowoczesne leczenie jest potrzebne, uzasadnione i powinno być prowadzone w sposób uporządkowany, z oceną skuteczności oraz bezpieczeństwa.

Po uzyskaniu pozytywnej odpowiedzi na terapię pacjent oczekuje kontynuacji procesu, który przywrócił mu sprawność i kontrolę nad chorobą. To zasadnicza różnica.

Przerwanie lub opóźnienie leczenia biologicznego z przyczyn niemedycznych może na pierwszy rzut oka wyglądać jak odroczenie wydatku. Klinicznie i ekonomicznie bywa jednak przeciwieństwem oszczędności. Zaostrzenie łuszczycy, atopowego zapalenia skóry czy pokrzywki oznacza więcej niż pogorszenie obrazu skóry. Może oznaczać świąd, ból, zaburzenia snu, utratę koncentracji, obniżenie nastroju, niezdolność do pracy, społeczne wycofanie i konieczność stosowania leczenia ratunkowego. U pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów utrzymująca się aktywność choroby może wiązać się z narastaniem bólu, ograniczeniem funkcji i trudniejszym powrotem do stabilnej kontroli zapalenia. Pacjent wraca wtedy do systemu w trybie pilnym i wymaga dodatkowych porad, badań, niekiedy hospitalizacji, intensyfikacji terapii, zwolnień lekarskich. Jeśli po przerwie trudniej odzyskać wcześniejszą odpowiedź, koszt kliniczny i organizacyjny rośnie jeszcze bardziej.

Lekarz prowadzący pacjenta w programie lekowym jest dziś często stawiany w szczególnie trudnej sytuacji. Z jednej strony odpowiada za decyzje kliniczne. Z drugiej strony musi poruszać się w świecie limitów, sprawozdawczości, kryteriów administracyjnych, harmonogramów dostaw i rosnącej presji organizacyjnej. Nie powinien jednak stawać się mediatorem między pacjentem a deficytem finansowym; nie powinien tłumaczyć choremu, że jego terapia zostanie opóźniona dlatego, że należność za wcześniej wykonane świadczenia nie została jeszcze rozliczona. Nie powinien też być zmuszany do podejmowania decyzji wbrew sztuce lekarskiej, które w rzeczywistości są konsekwencją braku środków.

Co zrobić w tej sytuacji?

Po pierwsze, trzeba zagwarantować finansowanie leczenia pacjentów już zakwalifikowanych do programów lekowych; ośrodek nie powinien wstrzymywać kolejnych podań ani odraczać wizyt z powodu wyczerpania limitu. W przypadku przekroczenia wartości umowy NFZ powinien zapewnić rozliczenie świadczeń niezbędnych do zachowania ciągłości terapii.

Po drugie, konieczne jest jasne określenie zasad finansowania nadwykonań w programach lekowych. Ośrodki powinny z wyprzedzeniem wiedzieć, w jakim zakresie i na jakich zasadach otrzymają zapłatę za leczenie wykonane ponad wartość kontraktu.

Po trzecie, potrzebna jest procedura na wypadek bankructwa lub likwidacji szpitala, która umożliwiłaby płynne przejście pacjenta do innego ośrodka, z zachowaniem kontynuacji leczenia – bez rozpoczynania procedury kwalifikacji do programu od początku jak dzieje się to dziś.

Po czwarte, NFZ powinien monitorować nie tylko liczbę pacjentów w programach lekowych oraz wartość rozliczeń, ale także wskaźniki właściwie najważniejsze: opóźnienia podań, odwołane wizyty, wstrzymane kwalifikacje. Takie dane pozwoliłyby szybko wykryć, że problem z finansowaniem zaczyna skutkować przerwami w terapii.

Dermatologia jest dobrym przykładem szerszego problemu – nowoczesne leczenie chorób przewlekłych wymaga myślenia długofalowego, także finansowego. Nie da się prowadzić terapii biologicznych, onkologicznych, leczenia chorób rzadkich czy wielu schorzeń reumatologicznych metodą zarządzania od jednego przesunięcia płatności do drugiego. System ochrony zdrowia może oszczędzać racjonalnie: poprawiając organizację, ograniczając marnotrawstwo, wzmacniając profilaktykę, premiując wartość zdrowotną i eliminując świadczenia o niskiej wartości. Nie może jednak „oszczędzać” przez dopuszczanie do destabilizacji leczenia osób, które spełniają kryteria terapii, są pod opieką specjalistyczną i odnoszą z niej udokumentowaną korzyść.

Najważniejsze pytanie nie brzmi zatem: czy stać nas na ciągłość nowoczesnego leczenia? W wielu przypadkach właściwe pytanie brzmi: czy stać nas na kliniczne, społeczne i ekonomiczne skutki jej utraty? Ciągłość leczenia jest bowiem miarą wiarygodności publicznego systemu ochrony zdrowia.

Prof. dr hab. n med. i n. o zdr. Irena Walecka, MBA
Kierownik Kliniki Dermatologii
Państwowy Instytut Medyczny MSWiA
Konsultant wojewódzki w dziedzinie dermatologii i wenerologii

Felieton powstał w ramach cyklu PUNKT WIDZENIA RADY NAUKOWEJ ŚWIATA LEKARZA

Artykuł Ciągłość leczenia biologicznego nie może zależeć od płynności finansowej szpitala pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Startują prace nad jednym z najbardziej przełomowych projektów w obszarze zdrowia publicznego – „Receptą na Ruch”. O tym, dlaczego aktywność fizyczna ma stać się elementem leczenia, jak wygląda to w innych krajach i kiedy pacjenci mogą spodziewać się pierwszych pilotaży, opowiada Żaneta Cwalina-Śliwowska, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki

Pani minister, w Strategii Rozwoju Sportu 2040 pojawia się nowy, bardzo ambitny projekt „Recepta na Ruch”. Dlaczego właśnie teraz?

Problem braku aktywności fizycznej stał się jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnych społeczeństw. W Polsce również. Jak pokazują analizy, niewystarczający poziom aktywności fizycznej oraz siedzący tryb życia powodują istotne problemy zdrowotne, ekonomiczne i społeczne. To nie tylko choroby przewlekłe, ale też koszty zwolnień lekarskich i rosnące obciążenie systemu opieki zdrowotnej. Musimy działać systemowo.

Co właściwie oznacza „Recepta na Ruch”? Jak miałoby to wyglądać w praktyce?

To prosty, ale bardzo skuteczny mechanizm. Lekarz POZ podczas wizyty ocenia poziom aktywności pacjenta, jego stan zdrowia i możliwości ruchowe. Jeśli aktywność jest zbyt niska, wystawia zalecenie – „Receptę na Ruch”. Dokument precyzuje formę aktywności, częstotliwość, intensywność i ewentualne przeciwwskazania. W tekście strategii czytamy: „Recepta na ruch będzie polegać na sprawdzeniu, czy pacjent ma wystarczający poziom aktywności fizycznej (…) a następnie wskazaniu odpowiedniej dla niego formy aktywności.” To włączenie ruchu do profilaktyki i leczenia, tak samo jak farmakoterapia lub rehabilitacja.

Co musi się wydarzyć, aby lekarze mogli realnie wystawiać takie recepty?

Przede wszystkim potrzebujemy jasnych zasad kwalifikacji pacjentów, z uwzględnieniem wieku pacjenta, chorób przewlekłych, ograniczeń ruchowych. Po drugie, konieczne jest przygotowanie lekarzy POZ: szkolenia, materiały, narzędzia diagnostyczne. Po trzecie, musimy stworzyć katalog dostępnych form aktywności fizycznej, do których lekarz może kierować pacjenta. Wreszcie zbudujemy model współpracy między przychodniami, fizjoterapeutami, klubami sportowymi, ośrodkami rekreacji. To duża operacja, ale wykonalna.

W dokumencie pojawia się wiele przykładów z zagranicy. Który model jest pani zdaniem najbardziej inspirujący dla Polski?

Szwecja. Tamtejszy system „FaR Physical Activity on Prescription” działa od ponad 20 lat i został uznany przez Komisję Europejską za najlepszą praktykę. Lekarz wypisuje spersonalizowaną receptę, a pacjent trafia do lokalnych organizatorów aktywności – klubów sportowych, siłowni, organizacji pozarządowych. Kluczowe jest monitorowanie postępów i współpraca między sektorem zdrowia a sektorem sportu. To model, który udowodnił swoją skuteczność.

Co z Wielką Brytanią? Tam również funkcjonują programy kierowania na ćwiczenia.

Tak, program „Let’s Get Moving” to świetny przykład. Lekarz podczas wizyty udziela krótkiej porady motywującej i ustala z pacjentem konkretny cel ruchowy. Jeśli potrzeba bardziej zorganizowanego wsparcia, pacjent trafia do lokalnego programu ćwiczeń. To podejście bardzo praktyczne, oparte na prostych interwencjach.

Belgia, Francja, Niemcy – także w tych krajach sport trafia do gabinetów lekarskich. Co wyróżnia te kraje?

Belgia stawia na lokalne programy gminne, często bezpłatne dla pacjentów. Francja wprowadziła ramy prawne i stworzyła sieć Maisons Sport-Santé, czyli Domów Sportu i Zdrowia. Niemcy mają „Rezept für Bewegung”, gdzie zajęcia certyfikowane są częściowo refundowane przez kasy chorych. To pokazuje, że aktywność fizyczna może być elementem leczenia, a nie tylko dodatkiem do niego.

Czy Polska planuje podobne rozwiązania finansowe?

Analizujemy różne modele. Widzimy, że w wielu krajach udział pacjentów jest bezpłatny lub symbolicznie płatny, a koszty pokrywają samorządy, ubezpieczyciele lub partnerzy lokalni. W Kanadzie recepta zapewnia dostęp do darmowych wejść do obiektów sportowych. W Portugalii program dla osób z cukrzycą typu 2 jest całkowicie bezpłatny. W Polsce również chcemy, aby recepta na ruch była realnie dostępna, a nie tylko na papierze.

Kto najbardziej skorzysta na wprowadzeniu „Recepty na Ruch”?

Przede wszystkim osoby starsze, przewlekle chore i osoby z niepełnosprawnościami. Ale tak naprawdę my wszyscy. Ruch jest najtańszym i najskuteczniejszym „lekiem” na wiele chorób cywilizacyjnych. Jeśli lekarz powie pacjentowi: „To jest dla pani/pana element terapii”, motywacja rośnie. A system zdrowia zyskuje w długiej perspektywie.

Kiedy możemy spodziewać się pierwszych pilotaży?

Prace trwają. Chcemy, aby pilotaż był dobrze przygotowany z jasnymi procedurami, partnerami lokalnymi i narzędziami dla lekarzy. To projekt, który musi być trwały, nie jednorazowy. Naszym celem jest wprowadzenie recepty na ruch jako stałego elementu opieki zdrowotnej.

Co byłoby dla pani największym sukcesem tego projektu?

Jeśli za kilka lat pacjent w Polsce usłyszy od lekarza: „Zalecam pani/panu ruch, podobnie jak zalecam odpowiednie leki”, a następnie trafi do konkretnego programu w swojej gminie. Jeśli aktywność fizyczna stanie się częścią leczenia, a nie dodatkiem. To byłaby prawdziwa zmiana kulturowa.

Artykuł Minister Żaneta Cwalina-Śliwowska: „Recepta na Ruch” to inwestycja w zdrowie Polaków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polacy uwielbiają chodzić do kilku lekarzy, by potwierdzić diagnozę. Tylko dlaczego robią to za pieniądze podatników? Jak ograniczyć to zjawisko i zaoszczędzić miliardy? Z prof. Waldemarem Wierzbą, redaktorem naczelnym i założycielem „Świata Lekarza”, członkiem Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, rozmawia Paweł Kruś

Paweł Kruś (PK): Poprzednią rozmowę zakończyliśmy konkluzją, że ochrona zdrowia w Polsce jest niedofinansowana, zwłaszcza jeśli chodzi o zarobki części lekarzy i pielęgniarek oraz innych zawodów medycznych i niemedycznych zatrudnionych w placówkach publicznych. Brakuje też funduszy na wymianę sprzętu w niektórych szpitalach powiatowych i miejskich. Dzisiejszą rozmowę poświęcimy przyczynom trudnego dostępu do świadczeń gwarantowanych dla pacjentów. Jak zmienić tę sytuację?

Prof. Waldemar Wierzba (WW): Problem dostępu do świadczeń jest bardziej skomplikowany niż skierowanie strumienia dodatkowych pieniędzy do szpitali. Tak można by było na chwilę zmniejszyć kolejki. Rzecz w tym, że nie ma możliwości zakontraktowania odpowiedniej liczby procedur.

PK: Dlaczego?

WW: To bodaj największa luka finansowa w systemie: płatnik kontraktuje liczbę świadczeń na podstawie danych historycznych. Pomagają mu w tym różne instytucje, w tym Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, która zbiera informacje o historycznie wykonywanych świadczeniach oraz liczbie nadwykonań, wykonań czy niedowykonań. Brak rejestrów pacjentów chorujących na konkretne schorzenia, a nie wizyt u lekarzy, prędzej niż później doprowadzi do bankructwa systemu ochrony zdrowia w Polsce.

PK: Dlaczego ten wątek nie pojawia się w obecnej dyskusji o reformie?

WW: Moim zdaniem brak rejestrów medycznych nie pojawia się z dwóch powodów: po pierwsze, nie jest to nośny temat, a po drugie, decydentom wstyd się przyznać, że po tylu latach nie wiemy, jakie mamy prawdziwe potrzeby zdrowotne – ilu mamy cukrzyków, ilu chorych kardiologicznie itd.

PK: Największe zaległości są chyba w nefrologii, bo tam, nie wiadomo z jakich powodów, lekarze nie zlecają oznaczenia znanego i dostępnego wskaźnika UACR, wcześnie wskazującego na zagrożenie chorobami nerek.

WW: Tak jest we wszystkich dziedzinach medycyny, za wyjątkiem może kilku chorób rzadkich i hipercholesterolemii rodzinnej.

PK: A przecież były kilkakrotnie tworzone mapy potrzeb zdrowotnych…

WW: Jest wiele instytucji zbierających dane, np. Narodowy Zakład Higieny, Instytut Zdrowia Publicznego, w wielu obszarach Agencja Oceny Technologii, Technologii Medycznych i oczywiście ogromna baza danych NFZ, która zawiera informacje o wykonywanych świadczeniach pogrupowanych w tzw. jednorodne grupy pacjentów. Niestety, to system mocno przestarzały, który w dużej części zaciemnia informacje, jeśli chodzi o to, co jest potrzebne, bo pokazuje liczbę wykonanych świadczeń zakontraktowanych, a nie liczbę pacjentów.

PK: Jeśli pewne świadczenia są modne, bo są dobrze wycenione, to szpitale wykonują ich więcej, niż rzeczywiście potrzeba?

WW: Nie mamy rejestru obiektywnego, na podstawie którego można by to wykazać. W tym tkwi problem. Wszyscy intuicyjnie czujemy, że coś nie gra, tylko dowodów na to nie ma. A liczba skierowań na modne procedury nieoczekiwanie rośnie. Bez uzasadnienia medycznego.

PK: Tylko rzetelne rejestry pacjentów mogą to zmienić?

WW: Tak. Szczególnie dotyczy to chorób cywilizacyjnych. Jak można zaplanować leczenie chorych na cukrzycę, jeśli nie wiemy, ilu ich jest! Tylko rzetelna informacja z rejestrów i ich uczciwa analiza po numerach PESEL jest w stanie natychmiast wygenerować miliardowe oszczędności w budżecie.

PK: W jaki sposób?

WW: Przypisanie pacjentów do konkretnych jednostek chorobowych umożliwi skontrolowanie, przy pomocy numeru PESEL, liczby wizyt u lekarzy w tym samym celu.

PK: Polacy uwielbiają sprawdzać diagnozy lekarzy i chodzą do kilku.

WW: Tylko dlaczego ma za to płacić NFZ, dlaczego za taką beztroskę płacimy wszyscy?! Jeśli ktoś chce sześć razy iść do diabetologa, droga wolna, tylko drugi i kolejne razy już za własne pieniądze.

PK: W systemach e-skierowań muszą pojawić się ograniczniki, takie „czerwone lampki”, jak w przypadku leków wchodzących w interakcje z innymi. I rejestry pacjentów nagle staną się wiarygodne.

WW: Rejestry pokażą jednego pacjenta, a nie sześć wizyt. Dzięki temu planowane będą świadczenia gwarantowane dla jednej osoby, nie dla sześciu. Można by uwolnić pieniądze i skrócić kolejki. To byłaby rewolucja i oczekiwana zmiana.

PK: I do niej zmierzajmy.

Artykuł Brak rejestrów pacjentów doprowadzi do bankructwa systemu ochrony zdrowia w Polsce pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ukończenie 26. roku życia nie będzie już oznaczało utraty możliwości korzystania z leczenia pompą insulinową. Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozporządzenia, który zakłada zniesienie limitu wieku i rozszerzenie dostępu do tej terapii dla dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 1 lub 3, spełniających określone kryteria medyczne

– O dostępności do terapii pompą insulinową powinny decydować przede wszystkim potrzeby zdrowotne pacjenta i wskazania medyczne, a nie jego wiek – uzasadnia wprowadzenie zmiany minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

– To długo oczekiwana zmiana, która ma zapewnić ciągłość leczenia, poprawić kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej powikłań. Zniesienie limitu wieku w refundacji osobistych pomp insulinowych to ogromny przełom w leczeniu cukrzycy u osób dorosłych – podkreśla prof. Małgorzata Myśliwiec z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przedstawicielka Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Leczenie będzie można kontynuować po 26. roku życia

Obecnie ze świadczenia gwarantowanego „Leczenie insuliną z zastosowaniem pompy insulinowej” mogą korzystać pacjenci do ukończenia 26. roku życia. Projekt rozporządzenia zakłada zniesienie tego ograniczenia.

Po wejściu w życie nowych przepisów świadczenie będzie dostępne również dla osób powyżej 26. roku życia z cukrzycą typu 1 lub 3, które spełniają określone kryteria medyczne:

• kontynuacja terapii z wykorzystaniem osobistej pompy insulinowej (OPI);
• powtarzające się ciężkie hipoglikemie;
• powtarzające się hiperglikemie o brzasku;
• niestabilność glikemii;
• obecność przewlekłych powikłań cukrzycy.

Potrzeby zdrowotne pacjenta, a nie jego wiek

Pompa insulinowa umożliwia ciągłe, indywidualnie dostosowane podawanie insuliny przez całą dobę, co pomaga utrzymać właściwą kontrolę glikemii. Eksperci kliniczni wskazują, że ograniczenie wieku nie znajduje uzasadnienia medycznego i nie powinno decydować o możliwości dalszego korzystania z tej formy leczenia.

– Pacjenci nie powinni tracić dostępu do skutecznego leczenia tylko dlatego, że ukończyli 26. rok życia. Chcemy, aby o możliwości korzystania z terapii pompą insulinową decydowały przede wszystkim potrzeby zdrowotne pacjenta i wskazania medyczne, a nie jego wiek. Przygotowana przez nas zmiana ma zapewnić ciągłość terapii i umożliwić większej liczbie pacjentów korzystanie z nowoczesnego leczenia – podkreśla minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Nowoczesne leczenie to lepsza kontrola cukrzycy i jakość życia

Refundacja osobistych pomp insulinowych u dzieci i młodzieży pozwoliła osiągnąć bardzo dobre wyniki kontroli choroby mierzone wskaźnikiem TIR, czyli odsetkiem czasu, w którym osoba z cukrzycą utrzymuje glikemię w zakresie docelowym. W polskiej populacji wskaźnik ten wyniósł 79,1 proc., przy średniej europejskiej na poziomie 73 proc.

– Dotychczasowe wyniki pokazują, że warto inwestować w dostęp pacjentów do nowoczesnych metod leczenia. Rozszerzenie refundacji pozwoli dorosłym pacjentom kontynuować terapię zgodnie z najlepszymi praktykami, utrzymać dobrą kontrolę cukrzycy i ograniczyć ryzyko jej ostrych oraz późnych powikłań – dodaje prof. Małgorzata Myśliwiec.

Co ta zmiana oznacza dla pacjentów?

Najważniejszą korzyścią będzie możliwość kontynuowania leczenia pompą insulinową po ukończeniu 26. roku życia. Szerszy dostęp do nowoczesnej terapii może oznaczać lepszą kontrolę cukrzycy, mniejsze ryzyko powikłań oraz większe bezpieczeństwo w codziennym życiu. Szczególne znaczenie w nowoczesnej insulinoterapii mają systemy hybrydowej pętli zamkniętej, które automatycznie dostosowują podawanie insuliny do aktualnych potrzeb pacjenta. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2026 r. wskazują ten rodzaj pomp jako preferowaną metodę leczenia osób z cukrzycą typu 1 i typu 3.

Projekt trafi do konsultacji publicznych

Projekt rozporządzenia zostanie skierowany do 30-dniowych konsultacji publicznych i opiniowania. Uwagi będą mogli zgłaszać m.in. przedstawiciele organizacji pacjentów, samorządów zawodów medycznych, partnerów społecznych, podmiotów leczniczych i środowiska naukowego. Po zakończeniu konsultacji zgłoszone uwagi zostaną przeanalizowane, a projekt będzie dalej procedowany zgodnie z obowiązującą ścieżką legislacyjną.

Artykuł Pompy insulinowe bez limitu wieku? Pacjenci czekali na tę zmianę 10 lat pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Po aferze w Szpitalu Południowym mówi się, że pieniędzy w systemie ochrony zdrowia jest bardzo dużo, ale są one marnowane bądź, mówiąc wprost, defraudowane przez osoby nieuczciwe. Z prof. Waldemarem Wierzbą, redaktorem naczelnym i założycielem „Świata Lekarza”, członkiem Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, rozmawia Paweł Kruś

Paweł Kruś (PK): Po aferze w Szpitalu Południowym mówi się, że pieniędzy w systemie jest bardzo dużo, ale są one marnowane bądź, mówiąc wprost, defraudowane przez osoby nieuczciwe. Co pan profesor myśli na ten temat?

Prof. Waldemar Wierzba (WW): Pan redaktor użył pojęcia „system”, zacznijmy więc od wyjaśnienia mojego punktu widzenia na znaczenie tego słowa. Uważam, że w Polsce nie ma żadnego systemu ochrony zdrowia, tylko jest zlepek różnych rozwiązań i są co najwyżej jeszcze łatki dokładane interwencyjnie w kolejnych latach.

PK: By ten dziwny mikrokosmos zdrowia mógł w ogóle funkcjonować?

WW: Tak, w związku z tym nie będę mówił o pieniądzach w systemie, tylko o jakości tych rozwiązań, które w tej chwili funkcjonują w opiece zdrowotnej, a w zasadzie o części ochrony zdrowia zwanej medycyną naprawczą, czyli o opiece zdrowotnej finansowanej z pieniędzy publicznych, ze składki na powszechne ubezpieczenie zdrowotne.

PK: Mówi się ostatnio, że w tym mikrokosmosie zdrowia jest za dużo pieniędzy. Co pan o tym sądzi?

WW: Nie zgadzam się, że pieniędzy jest za dużo. Więcej, pieniędzy w tzw. systemie jest dużo za mało, o czym świadczy nasza pozycja, jeśli chodzi o nakłady w stosunku do produktu krajowego, w porównaniu do innych krajów europejskich. Zawsze trzeba o tym mówić. To, że są patologie i jest bardzo dużo przykładów, że pieniądze są źle wydawane – pełna zgoda, ale nawet takie usprawnienie systemu, że te patologie wyeliminujemy do zera, co zresztą jest niemożliwe, nie rozwiąże problemu większych nakładów na opiekę zdrowotną i na leczenie Polaków w Polsce. W Europie wydaje się więcej.

PK: Mnie to nie przekonuje, bo argument, że ktoś wydaje więcej, nie jest dla mnie konkretem – to jego sprawa. Wydaje, bo go stać i tak chce. Na refundację leków wydajemy już tyle samo, co Europa. Grupa lekarzy zarabia więcej w Polsce niż w Niemczech. Gdzie zatem widzi pan profesor braki?

WW: Warto pamiętać, że jak to pan redaktor określił, w „mikrokosmosie zdrowia” głównym elementem są jednak wynagrodzenia personelu medycznego. Niedługo zobaczymy, ilu w rzeczywistości jest lekarzy milionerów, a ilu w swoim podstawowym miejscu pracy zarabia poniżej średniej krajowej.

PK: Jak choćby – o zgrozo – tak potrzebni obecnie pediatrzy i psychiatrzy.

WW: Jako wieloletni dyrektor różnych szpitali mogę domyślać się, że milionerów będzie 2–3 proc., a zarabiających poniżej średniej krajowej niestety ok. 30 proc. Generalnie: lekarze wielu specjalności zarabiają jeszcze o wiele mniej niż średnia europejska w ich dziedzinach; poprawiły się wynagrodzenia pielęgniarek, choć jeszcze są dalekie od oczekiwań środowiska. Ale poza tymi dwoma grupami zawodowymi jest jeszcze cały szereg zawodów medycznych i niemedycznych, które zarabiają w lecznictwie bardzo źle albo słabo. W związku z tym każde pieniądze wypracowane przez placówki medyczne będą i powinny być kierowane na zwiększenie uposażenia pozostałych pracowników opieki zdrowotnej. To jest pierwsze źródło niedoborów finansowych w ochronie zdrowia.

PK: A drugie?

WW: W dalszym ciągu, poza nielicznymi ośrodkami, które są wyposażone w bardzo dobry i nowoczesny sprzęt, większość szpitali powiatowych pierwszego poziomu referencyjnego i małych szpitali miejskich posiada bardzo przestarzałe wyposażenie.

PK: Nadal?

WW: Tak, w dalszym ciągu jest ogromna potrzeba sprzętu nowej generacji, żeby zapewnić odpowiednią jakość leczenia.

PK: Jak szpitale mają na ten sprzęt zarobić?

WW: W Polsce przeciętny szpital przeznacza 80 proc. swojego budżetu na wynagrodzenia, a teoria zarządzania zakładem opieki zdrowotnej mówi, że powinien wydawać między 50 a 65 proc. Dobrze zarządzany szpital w normalnym systemie powinien wydawać na płace ok. 60 proc. budżetu, a resztę na podnoszenie jakości świadczeń, czyli m.in. na sprzęt i własne badania. Jeśli, jak ostatnio podaje ministerstwo, są szpitale wydające powyżej 100 proc. budżetu na płace, skąd mają brać fundusze na jakość świadczeń, choćby na sprzęt? Oszczędzając: na dyżurze jest niewystarczająca obsada, za mało lekarzy i pielęgniarek… Jak w takich warunkach budżetowych myśleć o zakupach nowego sprzętu?

PK: Trzeci element niedofinansowania to dostęp do świadczeń?

WW: Tak, ale tu sytuacja jest bardziej skomplikowana. Poświęcimy jej kolejną rozmowę.

PK: Będzie się działo.

Artykuł Za mało pieniędzy w medycynie naprawczej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zdaniem ekspertów media społecznościowe oddziałują na postrzeganie siebie wśród dzieci i młodzieży. Nadmierna ekspozycja na nie i dążenie do osiągnięcia idealnej sylwetki może nasilać skłonność do sięgania po używki czy środki psychoaktywne, jak również rozwój zaburzeń odżywiania. Specjaliści podkreślają, że duży wpływ na wybory żywieniowe młodego pokolenia mają rówieśnicy. Rozwiązaniem może być chociażby obowiązkowa edukacja zdrowotna czy wprowadzenie regulacji dotyczących treści w social mediach.

– Media społecznościowe wpływają na młodzież w zaskakujący sposób. Tworzą idealny kult pięknej sylwetki. Zarówno nastolatka, jak i nastolatek w okresie dojrzewania widzą świetną figurę czy sportowca. Będą chcieli tak samo wyglądać, a nie zwracają uwagi na przykład na cykl biologiczny czy budowę ciała, a każdy może mieć inną – mówi w rozmowie z agencją Newseria dr inż. Mateusz Gemba, prorektor ds. jakości kształcenia i dydaktyki w Warszawskiej Akademii Medyczno-Technicznej Nauk Stosowanych.

Jak wynika z najnowszego raportu „Internet dzieci 2026” opublikowanego przez Instytut Cyfrowego Obywatelstwa, 2,6 mln dzieci w wieku 7–14 lat korzysta z internetu. 55 proc. dzieci regularnie używa największych serwisów społecznościowych lub komunikatorów, mimo że nie są przeznaczone dla ich grupy wiekowej.

– Nadmierny wpływ mediów na kreowanie wizerunku ciała i wyglądu może wpływać w sposób negatywny. Poprzez szukanie idealnych wzorców młodzież może sięgnąć po używki. Może to być kofeina, która w nadmiernej ilości będzie miała działanie ergogeniczne. Mam tu na myśli napoje energetyzujące pite w celu zwiększenia wydolności podczas treningów i wysiłku fizycznego – podkreśla dr Mateusz Gemba.

Zgodnie z raportem Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Instytutu Badawczego napoje energetyzujące regularnie spożywało 2,1 proc. dzieci w Polsce, natomiast wśród młodzieży w wieku 10–17 lat 35,7 proc. chłopców i 27,4 proc. dziewcząt. Od 1 stycznia 2024 roku w naszym kraju obowiązuje zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom niepełnoletnim.

– W drugim kroku możemy zwrócić uwagę na głodzenie się, na przykład przez dziewczęta, które będą chciały za wszelką cenę zredukować tkankę tłuszczową. Ona szczególnie u osób w okresie dojrzewania może negatywnie wpłynąć na rozwój układu hormonalnego – wyjaśnia ekspert.

Z badania przeprowadzonego w 2021 roku przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę „Wpływ korzystania z social mediów na postrzeganie swojego ciała przez nastolatków” wynika, że 62 proc. nastolatków uważa, że osoby, które są atrakcyjne, mogą z większą łatwością zdobyć popularność. 40 proc. z kolei sądzi, że ładne osoby są o wiele szczęśliwsze, a wśród tych spędzających więcej czasu w social mediach odsetek ten jest jeszcze wyższy (53 proc.).

– Powinny istnieć ograniczenia idealnego wizerunku w mediach społecznościowych, jednakże uważam, że to bardzo trudne do zrealizowania. Teraz mamy możliwość publikowania treści, jakie kto chce i nie ma znaczenia, kto co udostępnia. Mogą to być kanały prywatne, nie muszą być to takie, które polegają na kreowaniu treści bardziej zawodowych, gdzie pokazujemy swoją sylwetkę. Niemniej jednak uważam, że w przyszłości mogłoby to poprawić dobrostan psychiczny młodzieży – zaznacza dr Mateusz Gemba.

Z raportu „Internet dzieci 2026” wynika, że korzystanie z serwisów społecznościowych, obejmujących platformy umożliwiające tworzenie profili, publikację treści oraz interakcje między użytkownikami, stanowi centralny element aktywności cyfrowej dzieci. Średni dzienny czas korzystania wynosi 2 godziny i 33 minuty, co jest wynikiem znacząco wyższym niż w całej populacji (1 godzina i 33 minuty).

– Obserwujemy wpływ mediów społecznościowych na młodzież, po pierwsze, zaburzony dobrostan psychiczny. Coraz więcej młodzieży zmaga się z problemami, mam tu na myśli depresję, zaburzenie regulacji rytmu dnia, zaburzenia snu i odżywiania. To już nie tylko anoreksja, bulimia, ale również może być to kompulsywne objadanie się w dzień czy w nocy – tłumaczy prorektor ds. jakości kształcenia i dydaktyki w Warszawskiej Akademii Medyczno-Technicznej Nauk Stosowanych.

Badanie FDDS pokazuje, że obawa przed otyłością była jednym z częściej wyrażanych lęków związanych z własnym wyglądem. Aż 40 proc. dziewcząt martwiło się tym, że mogłoby przytyć. Obawę tę wyraża znacznie mniej chłopców (26 proc.).

– Problemy zaburzeń odżywiania w latach 90. były bardzo nasilone. Obecnie obserwujemy je ponownie, niemniej jednak to już są łączone zaburzenia odżywiania i mamy ich znacznie więcej. Ponadto kult supersylwetki sprawia, że młodzież sięga po różnego rodzaju środki odurzające. One poprzez zmniejszenie łaknienia przyczyniają się do rozwoju zaburzeń odżywiania – wyjaśnia dr Mateusz Gemba.

– Przeprowadzona przeze mnie ankieta dotycząca wpływu emocji na wybory żywieniowe dzieci i młodzieży w wieku 8–18 lat pokazała, że 3/4 osób ankietowanych uważa, że właśnie emocje wpływają na to, co oni jedzą. Główną emocją, która powoduje, że osoby ankietowane sięgają po pokarmy, jest nuda. Ona powoduje, że nasze kroki kierujemy do lodówki i spożywamy większe ilości jedzenia – podkreśla Anna Pawlak, wykładowca w Warszawskiej Akademii Medyczno-Technicznej Nauk Stosowanych.

Ankietowani uważają również, że sport jest najlepszym rozwiązaniem, które będzie pozwalało zniwelować negatywne emocje i dzięki temu przeciwdziałać kierowaniu się w stronę jedzenia.

– To, co jeszcze wyszło istotnego, to na pewno to, że dzieci też bardzo często starają się rozmawiać z rówieśnikami czy też z rodzicami na temat swoich emocji i tego, jak się czują. Bardzo istotnym pytaniem było też to, czy reklama, influencerzy i rówieśnicy wpływają na wybory żywieniowe. Okazało się, że największy wpływ mają rówieśnicy. Niestety oni powodują, że ankietowane osoby wybierały produkty głównie niezdrowe, takie jak napoje energetyzujące, chipsy czy inne popularne produkty promowane przez influencerów – wyjaśnia Anna Pawlak.

– Młode pokolenie niestety nadal nie jest odpowiednio i w pełni wyedukowane, jeśli chodzi o zdrowie i o nawyki żywieniowe. Pracujemy nad tym, mamy chociażby edukację zdrowotną. Natomiast edukując w social mediach, sam widzę, że jednak wiedza jeszcze nie jest na odpowiednim poziomie – mówi Mateusz Szałajko, dietetyk.

Raport „Wybory żywieniowe dzieci i młodzieży – co na nie wpływa?” przygotowany przez firmę Nestlé Polska, Polski Związek Lekkiej Atletyki oraz Akademię Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie pokazuje, że wraz z wiekiem regularność spożywania posiłków stopniowo spada, a styl życia dzieci staje się bardziej zróżnicowany. Młodsze dzieci (9–10 lat) zwykle jedzą śniadanie w domu, zabierają drugie śniadanie do szkoły i mają posiłki przygotowywane przez rodziców.

U starszych uczniów (11–12 lat) ta systematyczność jest mniejsza. Częściej pomijają oni śniadanie w domu, a także rezygnują z regularnego spożywania obiadu w szkole. Ponadto bardziej samodzielnie decydują o tym, co jedzą, a to przekłada się na wybieranie mniej wartościowych przekąsek.

– Młodzi ludzie potrzebują wiedzy chociażby z zakresu prawidłowego żywienia. Widzę, że w social mediach jest ona na trochę niższym poziomie, a sam jestem na platformach takich jak Instagram czy TikTok, gdzie jest powielane wiele mitów żywieniowych. Nad tym obszarem warto więc pracować – uważa Mateusz Szałajko.

Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna będzie przedmiotem obowiązkowym w klasach od IV do VIII szkoły podstawowej oraz przez dwa lata w szkołach ponadpodstawowych. Obowiązkowe będą takie działy jak m.in. higiena cyfrowa, odżywianie, profilaktyka uzależnień czy też zdrowie psychiczne, fizyczne i społeczne.

– Edukacja zdrowotna będzie wsparciem do pozyskania wiedzy przez młodych ludzi. Jej brak, szczególnie tej żywieniowej, skutkuje tym, że trudno im oddzielić żywieniowe fakty od mitów, których mamy niestety dosyć sporo w social mediach. A mając taką bazę, są w stanie stwierdzić, czy dane treści są zgodne z aktualną wiedzą naukową – podkreśla dietetyk.

Artykuł Media społecznościowe przyczyniają się do zaburzeń odżywiania wśród młodzieży pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Polsce rak płuca odpowiada za największą liczbę zgonów onkologicznych, a o skuteczności leczenia w dużej mierze decydują czas rozpoznania, sprawna diagnostyka i szybkie wdrożenie odpowiedniej terapii. O tym, jakie działania powinny stać się priorytetem państwa w tym obszarze, rozmawiamy z parlamentarzystami zaangażowanymi w kształtowanie polityki zdrowotnej

Sprawna organizacja opieki onkologicznej i skrócenie czasu oczekiwania na diagnozę stanowią fundament skutecznego leczenia nowotworów płuca. Celem wprowadzanych obecnie reform systemowych jest przede wszystkim ujednolicenie ścieżki pacjenta oraz zagwarantowanie najwyższych standardów medycznych we wszystkich ośrodkach w kraju.

– Pracując nad ustawą o Krajowej Sieci Onkologicznej, zależało nam przede wszystkim na dwóch elementach: zapewnieniu pacjentom równego dostępu do świadczeń oraz zagwarantowaniu wysokiej jakości leczenia. W przypadku raka płuca ma to szczególne znaczenie, ponieważ skuteczność terapii zależy od szybkiego wykrycia choroby i sprawnie zorganizowanej ścieżki pacjenta. Kluczowe znaczenie mają standardy leczenia, sprawna diagnostyka oraz czas oczekiwania. Pacjent z kartą DiLO powinien szybko przechodzić przez kolejne etapy diagnostyki i leczenia – podkreśla senator Beata Małecka-Libera, przewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia.

Równolegle ze standaryzacją leczenia konieczny jest ciągły rozwój medycyny prewencyjnej oraz tworzenie wyspecjalizowanych placówek, które poprowadzą chorego przez cały proces terapeutyczny. Senator Małecka-Libera zwraca uwagę, że bez nowoczesnych narzędzi genetycznych i dedykowanych ośrodków trudno mówić o przełomie w wynikach leczenia.

– Diagnostyka genetyczna i molekularna jest przyszłością onkologii. W przypadku raka płuca ma ona ogromne znaczenie, dlatego powinniśmy zadbać, aby była wykonywana zgodnie z najnowszymi standardami i dostępna dla pacjentów w całym kraju. Ważnym elementem systemu powinny być ośrodki kompetencji zapewniające kompleksową opiekę – od rozpoznania, przez leczenie, aż po dalsze monitorowanie pacjenta.

Profilaktyka i wczesne wykrywanie

Wykrycie nowotworu we wczesnym stadium daje największe szanse na całkowite wyleczenie, dlatego fundamentem polityki zdrowotnej musi być powszechna profilaktyka. Ogromną rolę odgrywa tu wdrażanie nowoczesnych programów przesiewowych oraz aktywizacja medycyny rodzinnej i czujności onkologicznej w POZ. Beata Małecka-Libera wskazuje jednak, że same narzędzia diagnostyczne nie zadziałają bez świadomości społecznej.

– To przełomowy program. Jednak nawet najlepiej przygotowane badania przesiewowe nie osiągną celu bez świadomości społecznej i aktywnego udziału osób z grup ryzyka. Lekarz rodzinny zna swojego pacjenta i jego rodzinę. Taka była idea medycyny rodzinnej – aby lekarz nie tylko leczył, ale również prowadził profilaktykę i wskazywał, jakie działania warto podjąć. Jestem pewna, że w ostatnich latach o profilaktyce antytytoniowej mówimy zdecydowanie za mało. Palenie papierosów nadal pozostaje główną przyczyną zachorowań na raka płuca i powinno ponownie stać się jednym z priorytetów zdrowia publicznego – uważa dr Małecka-Libera.

Model Lung Cancer Units

Nowoczesne leczenie raka płuca wymaga ścisłej i skoordynowanej współpracy wielu specjalistów medycznych w ramach jednego, zintegrowanego ośrodka. Wskazując na potrzebę rozwijania dedykowanych placówek typu Lung Cancer Units, poseł Marek Hok, zastępca przewodniczącego Sejmowej Komisji Zdrowia, podkreśla znaczenie kompleksowej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej oraz cyfryzacji procedur.

– Rak płuca wymaga współpracy wielu specjalistów – pulmonologów, torakochirurgów, onkologów, radiologów i diagnostów. Sieć onkologiczna musi uwzględniać specyfikę raka płuca jako choroby wymagającej skoordynowanej opieki. Pacjent powinien mieć zapewnioną płynną ścieżkę – od diagnostyki do leczenia. Elektroniczna karta DiLO w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej może być nowym otwarciem dla standaryzacji postępowania, zapewnienia kompletności diagnostyki oraz oceny zgodności leczenia z wytycznymi – uważa.

Równie istotnym wyzwaniem pozostaje zagwarantowanie odpowiedniej kadry medycznej, która obsłuży rosnącą liczbę pacjentów kierowanych na badania przesiewowe. Zastępca przewodniczącego Komisji Zdrowia przypomina, że zakup nowoczesnego sprzętu diagnostycznego to tylko jeden z elementów sprawnego systemu.

– Od dawna wspieram profilaktykę raka płuca i cieszę się, że prace nad programem badań przesiewowych są finalizowane. Jednak sama tomografia jest dopiero początkiem procesu. Potrzebujemy odpowiednich zasobów wśród pulmonologów, torakochirurgów i wszystkich specjalistów zaangażowanych w leczenie. Bez lekarzy POZ ten program nie może się udać.

Rola diagnostyki molekularnej

Szybki postęp w dziedzinie immunoterapii i terapii celowanych sprawia, że rutynowe wykonywanie badań genetycznych staje się warunkiem koniecznym do podjęcia skutecznego leczenia. Poseł Tadeusz Chrzan, członek Sejmowej Komisji Zdrowia, zwraca uwagę, że pełny dostęp do profilowania molekularnego powinien być zagwarantowany każdemu pacjentowi, niezależnie od stopnia oddalenia od dużych ośrodków medycznych.

– Nowoczesna diagnostyka, w tym badania molekularne i immunohistochemiczne, pozwala precyzyjnie dobrać terapię, skrócić czas rozpoczęcia właściwego leczenia i zwiększyć szanse pacjentów na lepsze wyniki. Pacjent z małej miejscowości powinien mieć takie same możliwości diagnostyczne jak osoba leczona w dużym ośrodku akademickim. Diagnostyka powinna być traktowana na równi z dostępem do innowacyjnych terapii – mówi poseł.

Skuteczna transformacja opieki onkologicznej wymaga równoległego nakładu środków na infrastrukturę laboratoryjną, wycenę świadczeń oraz kadry. Tadeusz Chrzan zaznacza, że poprawa wskaźników przeżywalności w raku płuca nie nastąpi w wyniku pojedynczych zmian, lecz kompleksowej reformy całego sektora.

– Konieczne są stabilne finansowanie, odpowiednia wycena badań oraz rozwój sieci laboratoriów i ośrodków referencyjnych. Nie można wskazać jednego najważniejszego priorytetu. Skuteczna walka z rakiem płuca wymaga działania całego systemu: szybkiej diagnostyki, badań molekularnych, dostępu do terapii, koordynacji opieki oraz odpowiedniej liczby specjalistów.

Kompleksowe wsparcie pacjenta

Nowoczesny model leczenia onkologicznego wykracza poza samą procedurę medyczną i obejmuje holistyczne wsparcie chorego oraz jego bliskich na każdym etapie walki z chorobą. Posłanka Iwona Kozłowska z Sejmowej Komisji Zdrowia tłumaczy, jak ważną rolę w procesie terapeutycznym odgrywa powszechny dostęp do biomarkerów oraz rehabilitacji i opieki psychologicznej.

– Pacjenci z nowotworem płuca powinni mieć powszechny dostęp do kompleksowej diagnostyki biomarkerowej. Jest ona fundamentem nowoczesnej terapii celowanej oraz immunoterapii. Konieczne jest rozwijanie kompleksowego profilowania genomowego oraz sieci referencyjnych ośrodków diagnostycznych, które ograniczą różnice regionalne. Wsparcie psychoonkologiczne, rehabilitacja oddechowa, kontrola bólu i pomoc rodzinie chorego powinny być integralną częścią procesu leczenia – wymienia.

Odrębnego podejścia i ścisłej współpracy wielodyscyplinarnej wymagają pacjenci w wieku senioralnym, u których diagnostyka bywa utrudniona przez liczne schorzenia towarzyszące. Posłanka wskazuje, że właściwa ocena stanu zdrowia chorego zapobiega jego nieuzasadnionej dyskwalifikacji z nowoczesnych programów lekowych.

– Szczególnej uwagi wymagają pacjenci starsi, u których rak płuca często współistnieje z innymi chorobami przewlekłymi. Konieczna jest współpraca onkologów, pulmonologów, kardiologów i geriatrów już na etapie kwalifikacji do leczenia. Pozwala to właściwie ocenić ryzyko terapii i uniknąć nieuzasadnionego wykluczania pacjentów z nowoczesnych metod leczenia.

Dominika Czapkowska

Artykuł Kompleksowa walka z rakiem płuca: wyzwania i priorytety systemu opieki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Laboratoryjna porada diagnostyczna, możliwość zlecania badań uzupełniających, większy udział diagnostów w profilaktyce i stworzenie Departamentu Medycyny Laboratoryjnej w Ministerstwie Zdrowia – to najważniejsze rekomendacje zmian systemowych opracowane przez Krajową Izbę Diagnostów Laboratoryjnych. Rozmawiamy o nich z dr n. med. Moniką Pintal-Ślimak, prezeską KIDL

Krajowa Izba Diagnostów Laboratoryjnych przedstawiła minister zdrowia Jolancie Sobierańskiej-Grendzie 10 rekomendacji zmian systemowych w obszarze medycyny laboratoryjnej. Czy to zupełnie nowe postulaty, czy raczej konsekwentne przypominanie o potrzebnych rozwiązaniach?

Zdecydowanie nie są to nowe postulaty; składaliśmy je poprzednim ministrom zdrowia, których w czasie mojej kadencji było ich już pięciu. Rekomendacje są efektem wieloletnich doświadczeń naszego środowiska i przekonania, że proponowane rozwiązania realnie usprawniłyby funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia. Najważniejsze jest jednak to, że wszystkie nasze propozycje są rozwiązaniami propacjenckimi. Chcemy lepiej wykorzystać wiedzę, kompetencje i doświadczenie diagnostów laboratoryjnych – zawodu medycznego przygotowanego do interpretacji wyników badań laboratoryjnych i wspierania procesu diagnostycznego.

Jednym z najważniejszych postulatów jest laboratoryjna porada diagnostyczna. Na czym miałaby polegać?

To znacznie szersza koncepcja niż samo omówienie wyniku badania z pacjentem. Diagnosta laboratoryjny, który analizuje wyniki badań, dysponuje wiedzą pozwalającą ocenić, czy wskazują one na zaburzenia funkcjonowania określonych narządów lub układów. Naszą rolą nie byłoby stawianie diagnozy ani podejmowanie decyzji terapeutycznych – to pozostaje wyłączną kompetencją lekarza. Moglibyśmy natomiast wskazać, że na podstawie uzyskanych wyników warto rozszerzyć diagnostykę o kolejne badania, dzięki którym lekarz otrzyma pełniejszy obraz sytuacji klinicznej pacjenta.

Dobrym przykładem jest badanie TSH. Bardzo często pacjent wykonuje wyłącznie to jedno oznaczenie. Tymczasem już na etapie laboratorium możemy stwierdzić, że warto rozszerzyć diagnostykę o oznaczenie hormonów tarczycy czy przeciwciał przeciwtarczycowych. Dzięki temu lekarz podczas jednej wizyty dysponowałby kompletem wyników i mógłby od razu podejmować kolejne decyzje diagnostyczne. Pacjent nie musiałby wracać po skierowanie na następne badania ani ponownie zgłaszać się do punktu pobrań.

Co skróciłoby ścieżkę diagnostyczną, ograniczyło liczbę wizyt i przyśpieszyło rozpoczęcie właściwego leczenia.

Jak najbardziej. Mimo to pojawiają się głosy, że mogłoby to oznaczać wykonywanie większej liczby badań i wzrost kosztów systemu. Ten argument nie znajduje potwierdzenia w doświadczeniach innych krajów. Badania prowadzone na świecie pokazują, że problemem jest nie tyle liczba wykonywanych badań, ile ich niewłaściwy dobór.

Nie chodzi o to, aby wykonywać więcej badań, lecz aby wykonywać właściwe badania we właściwym czasie. Dzięki wiedzy diagnostów laboratoryjnych można uniknąć zarówno zbyt wąskiej diagnostyki, jak i niepotrzebnego powtarzania oznaczeń. W szpitalach bardzo często obserwujemy sytuacje, gdy pewne parametry zlecane są zbyt często, mimo że – ze względu na swój metabolizm czy rytm dobowy – ich ponowne oznaczenie po kilku godzinach nie wnosi żadnej nowej informacji. Diagnosta laboratoryjny potrafi to ocenić i może wskazać, kiedy wykonanie kolejnego badania rzeczywiście ma uzasadnienie, a kiedy nie. Laboratoryjna porada diagnostyczna może więc ograniczać zarówno niedodiagnozowanie pacjentów, jak i nadmierne zlecanie badań.

Czy dziś diagnosta laboratoryjny może udzielać takich porad?

W praktyce dzieje się to każdego dnia. Diagności bardzo często konsultują wyniki z lekarzami czy przekazują pacjentom informacje dotyczące wykonywanych badań. Chcielibyśmy jednak, aby możliwość udzielania laboratoryjnej porady diagnostycznej została jednoznacznie uregulowana prawnie. Co ważne, obecnie nie oczekujemy nawet, aby było to dodatkowo finansowane. Zależy nam przede wszystkim na stworzeniu odpowiednich ram prawnych, które pozwolą w pełni wykorzystywać kompetencje diagnostów laboratoryjnych.
Niestety, czasem spotykamy się z obawami części środowiska lekarskiego, że diagności chcieliby przejmować kompetencje lekarzy. Zupełnie nie o to chodzi. Nie chcemy diagnozować ani leczyć pacjentów, tylko wspierać proces diagnostyczny, wykorzystując wiedzę, którą zdobywamy podczas pięcioletnich studiów medycznych oraz wieloletniej praktyki zawodowej.

Chciałabym przy tym podkreślić, że Rada Organizacji Pacjenckich działająca przy ministrze zdrowia przyjęła już uchwałę popierającą wprowadzenie laboratoryjnej porady diagnostycznej. To dla nas sygnał, że pacjenci rozumieją, na czym polega nasza propozycja i dostrzegają jej potencjalne korzyści. Naszym celem od początku było stworzenie rozwiązania, które skróci ścieżkę diagnostyczną, pozwoli lepiej wykorzystać kompetencje diagnostów i przede wszystkim ułatwi szybsze uzyskanie właściwej diagnozy.

Jednym z postulatów KIDL jest utworzenie Departamentu Medycyny Laboratoryjnej w Ministerstwie Zdrowia.

Rozwój medycyny laboratoryjnej jest dziś niezwykle dynamiczny, a zakres tej dziedziny stale się poszerza. Trudno oczekiwać od urzędników, aby byli ekspertami we wszystkich obszarach medycyny. Dlatego potrzebne jest miejsce, w którym osoby reprezentujące nasze środowisko mogłyby wspólnie z administracją publiczną wypracowywać najlepsze rozwiązania systemowe. Korzystałby na tym przede wszystkim pacjent. Warto przy tym podkreślić, że podobne rozwiązania były już stosowane; kiedy funkcjonował Departament Pielęgniarek i Położnych, udało się wprowadzić wiele korzystnych zmian dla tej grupy zawodowej, a pośrednio również dla pacjentów.

Dziś często cała dyskusja o ochronie zdrowia koncentruje się wyłącznie na lekarzach. Tymczasem na dziesięciu przedstawicieli zawodów medycznych jedynie trzech to lekarze. Pozostali to m.in. pielęgniarki, położne, diagności laboratoryjni, farmaceuci, fizjoterapeuci, ratownicy medyczni. Bez współpracy wszystkich tych zawodów nowoczesny system ochrony zdrowia nie będzie działał sprawnie.

W rekomendacjach pojawia się także postulat zapewnienia jednolitych standardów jakości badań laboratoryjnych, w tym badań wykonywanych w modelu POCT (Point of Care Testing). Dlaczego jest to tak ważne?

Mówimy o badaniach z użyciem szybkich testów diagnostycznych. Obecnie ich wykonywanie jest uregulowane w odniesieniu do lecznictwa szpitalnego, natomiast poza szpitalami, np. w POZ, takich jednolitych zasad już nie ma.

Jakość tych badań musi podlegać nadzorowi. Choć często są to badania przesiewowe, mają ogromne znaczenie dla dalszych decyzji diagnostycznych. Państwo finansuje zakup części testów, chociażby w kierunku COVID-19 czy RSV dla POZ, dlatego musimy mieć pewność, że są one odpowiedniej jakości i rzeczywiście mają wartość diagnostyczną. Jeżeli wynik takiego badania wymaga potwierdzenia, powinien zostać zweryfikowany metodą laboratoryjną. W szpitalach te procedury są jasno określone, natomiast poza nimi nadal istnieje obszar wymagający uporządkowania.

Dużo miejsca w rekomendacjach poświęcamy również profilaktyce. Chcemy znacznie lepiej wykorzystywać potencjał diagnostów laboratoryjnych oraz samych badań laboratoryjnych na wszystkich poziomach profilaktyki – od profilaktyki pierwotnej po wtórną i trzeciorzędową. Niestety, badania laboratoryjne wciąż nie są wykorzystywane w takim stopniu, w jakim mogłyby być. A przecież dysponujemy zarówno badaniami naukowymi, jak i analizami ekonomicznymi pokazującymi, że odpowiednio zaplanowana diagnostyka laboratoryjna jest rozwiązaniem bardzo efektywnym kosztowo. Mówimy więc nie tylko o poprawie jakości opieki nad pacjentem, ale również o racjonalnym gospodarowaniu środkami publicznymi.

Ile mogłoby kosztować wdrożenie proponowanych przez KIDL rekomendacji?

Nie prowadziliśmy szczegółowych analiz. Warto natomiast podkreślić, że wprowadzenie laboratoryjnej porady diagnostycznej nie oznaczałoby dodatkowych kosztów dla płatnika. Nie oczekujemy tworzenia nowego, odrębnie finansowanego świadczenia – zależy nam przede wszystkim na zmianach legislacyjnych, które umożliwią pełniejsze wykorzystanie kompetencji diagnostów.

Jeżeli chodzi o profilaktykę, dysponujemy natomiast opracowaniami pokazującymi, jakie oszczędności mogłoby przynieść szersze wykorzystanie badań laboratoryjnych. Już w 2017 roku powstał raport analizujący efektywność ekonomiczną takich rozwiązań. Pokazywał on, że wcześniejsze wykrywanie chorób dzięki odpowiednio dobranym badaniom przekłada się na znaczące oszczędności dla systemu w perspektywie kolejnych lat. To bardzo ważne, bo często patrzymy wyłącznie na koszt wykonania badania, zapominając o kosztach późniejszego leczenia zaawansowanej choroby.

Dobrym przykładem jest badanie UACR, czyli oznaczenie stosunku albuminy do kreatyniny w moczu. To proste badanie pozwala wykryć uszkodzenie nerek nawet kilkanaście lat przed koniecznością dializoterapii. Jeżeli odpowiednio wcześnie wykryjemy nieprawidłowości i wdrożymy właściwe postępowanie, możemy znacząco opóźnić rozwój choroby. Skorzysta na tym przede wszystkim pacjent, ale również cały system ochrony zdrowia, ponieważ leczenie zaawansowanej niewydolności nerek jest wielokrotnie droższe niż działania profilaktyczne. To doskonały przykład pokazujący, że dobrze zaplanowana diagnostyka laboratoryjna nie jest kosztem, lecz inwestycją.

Chciałabym poruszyć jeszcze jedną kwestię, która często pojawia się w rozmowach z diagnostami laboratoryjnymi. Wielu z nich zwraca uwagę, że lekarze POZ nie mogą zlecać wszystkich badań, które byłyby pacjentom potrzebne. Czy pani zdaniem ten katalog powinien zostać rozszerzony?

Moim zdaniem badania laboratoryjne powinny przede wszystkim być odrębnie finansowane, a pacjent w POZ powinien mieć do nich szerszy dostęp. Nie chodzi wyłącznie o rozszerzenie katalogu badań, ale także o lepsze wykorzystanie możliwości, które już istnieją. Wielu pacjentów nie wie, jakie badania przysługują im bezpłatnie w ramach POZ. Tymczasem ich zakres wcale nie jest mały. Być może warto szerzej informować pacjentów o ich prawach. Część badań można zlecać również w ramach tzw. budżetów powierzonych, jednak nie wszystkie placówki wykorzystują te możliwości. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że lekarz POZ gospodaruje określonym budżetem i każde zlecone badanie wpływa na jego wykorzystanie. To również ma znaczenie dla praktyki funkcjonowania systemu.

Natomiast niewiele osób ma świadomość, że badania laboratoryjne można wykonywać komercyjnie również w laboratoriach szpitalnych. Większość szpitali posiada własne cenniki i świadczy takie usługi. Warto z tego korzystać. Nie chodzi o ocenianie jakości laboratoriów komercyjnych, ale o zwrócenie uwagi na tzw. fazę przedlaboratoryjną, w której powstaje największa liczba błędów. Im krótszy czas od pobrania materiału do wykonania badania, tym mniejsze ryzyko ich wystąpienia. W laboratorium szpitalnym materiał trafia do analizy praktycznie od razu, bez długiego transportu i dodatkowych etapów logistycznych, co zwiększa wiarygodność wyniku. Dodatkowym atutem jest większa dostępność – wiele laboratoriów szpitalnych wykonuje badania również w weekendy.

Rekomendacje, o których rozmawiamy, zostały przekazane minister zdrowia. Co dalej?

Jesteśmy w stałym dialogu z Ministerstwem Zdrowia i liczymy, że nasze postulaty będą stopniowo wdrażane. Już teraz prowadzimy intensywne rozmowy dotyczące ustawy o badaniach genetycznych, która jest jednym z naszych priorytetów. Prace nad tymi przepisami trwają w Polsce od 2011 roku. Dziś jesteśmy już na bardzo zaawansowanym etapie i widzimy dużą otwartość ze strony resortu zdrowia. To niezwykle ważna ustawa, ponieważ będzie regulowała m.in. kwestie bezpieczeństwa danych genomowych Polaków. W prace zaangażowani są diagności laboratoryjni, lekarze genetycy kliniczni, prawnicy oraz etycy. Wierzymy, że uda się je wkrótce zakończyć i stworzyć nowoczesne regulacje odpowiadające współczesnym wyzwaniom.

Równolegle będziemy kontynuować rozmowy dotyczące pozostałych rekomendacji. Wierzę, że uda się przekonać decydentów, że pełniejsze wykorzystanie kompetencji diagnostów laboratoryjnych przyniesie korzyści całemu systemowi ochrony zdrowia, a przede wszystkim pacjentom.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Diagnosta laboratoryjny to nie tylko wykonawca badań pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Już drugi tydzień publikujemy propozycje uporządkowania ochrony zdrowia; nie kontestujemy stanu obecnego, chcemy wprowadzić w nim dziesiątki drobnych poprawek o ogromnym znaczeniu dla finansów i dla pacjentów. Wierzymy, że pani ministra Jolanta Sobierańska-Grenda ma unikatową szansę wprowadzenia zmian i chcemy pomóc.

Powiatowe Centra Zdrowia (PCZ) to planowana nowa sieć placówek medycznych  w powiatach pozbawionych własnego szpitala. Mają świadczyć całodobową opiekę w przypadkach nagłych, w miejscowościach oddalonych powyżej 30 kilometrów od szpitalnych izb przyjęć działających w trybie 24/7.  

Paweł Kruś (PK): Panie profesorze, czy PCZ to zwiastun pierwszych zmian w organizacji powiatowej ochrony zdrowia?

Prof. Jarosław Peregud-Pogorzelski (JPP): Zdecydowanie tak. Idea powołania Powiatowych Centrów Zdrowia zrodziła się już jakiś czas temu. Miały one powstać w tych powiatach, w których likwidowane będą oddziały chirurgii ogólnej, pediatryczne oraz ginekologiczno-położnicze w celu zapewnienia pacjentom opieki doraźnej.  

PK: Czyli, mówiąc wprost, w miejscach, gdzie powinny być zlikwidowane oddziały o średnim obłożeniu zbliżonym do jednego pacjenta dziennie? 

JPP: Założenie było takie, by likwidować oddziały ale nie wygaszać działalności szpitali, tylko stworzyć w nich miejsca opieki długoterminowej, ściśle współpracujące z pozostawionymi w tych szpitalach oddziałami internistycznymi. Ma to głęboki sens i jest to jedyne racjonalne działanie, które umożliwi odciążenie oddziałów internistycznych, dziś zapełnionych nadmiernie seniorami wymagającymi opieki długoterminowej.   

PK: Ale? 

JPP: W żadnym wypadku Powiatowe Centra Zdrowia nie powinny udzielać  świadczeń specjalistycznych. Bo nie mają kadry. 

PK: Wrócimy do punktu wyjścia, czyli kosztownego leczenia? 

JPP: Tak w istocie się wydarzy. Bo kadra specjalistów, której już dziś brakuje, nie spadnie z nieba. Zresztą, ilu pacjentów miałaby ratować? Kilku na tydzień? Zbudowalibyśmy najdroższe leczenie na świecie w miejsce racjonalnego kosztowo.  

PK: Rozporządzenie ministry zdrowia ma umożliwić NFZ zorganizowanie konkursów dla podmiotów chcących prowadzić PCZ? Wymienione są kryteria. 

JPP: Najbardziej bulwersujące jest wysoko punktowane zatrudnienie pediatry w powiązaniu z chirurgiem dziecięcym.  

PK: Nihil novi. 

JPP: Ten zapis jest absurdalny i nie ma żadnego uzasadnienia. Jestem właśnie po rozmowie z konsultantem krajowym w dziedzinie chirurgii dziecięcej, prof. Beatą Jurkiewicz, która przed dwoma miesiącami wydała jednoznacznie negatywną opinię dotyczącą zatrudniania chirurgów dziecięcych w Powiatowych Centrach Zdrowia. Pozostawienie tego zapisu spowoduje drenowanie personelu z oddziałów specjalistycznych. W efekcie słabo będą działały i PCZ i szpitale z oddziałami specjalistycznymi.  

PK: W rozporządzeniu pani ministry jest wykaz świadczeń gwarantowanych udzielanych w PCZ. Zapiera dech jego zakres.    

JPP: Nie tyle zapiera dech, co udowadnia, że aparat administracyjny zagubił ducha tej reformy. Wykaz świadczeń gwarantowanych udzielanych w Powiatowych Centrach Zdrowia zaproponowany przez Ministerstwo Zdrowia i NFZ musi ulec redukcji. Proponuję usunięcie z rozporządzenia następujących procedur: szycia ran języka, tylnej tamponady nosa, drenażu ropnia przegrody nosa, usunięcia ciała obcego ze światła tchawicy i oskrzela bez nacięcia, usunięcia ciała obcego ze światła pochwy (może wymagać wziernikowania pochwy), usunięcia ciała obcego ze światła cewki moczowej bez nacięcia. Wysoce dyskusyjne jest też usuwanie ciała obcego z przełyku i żołądka (chyba że będziemy w PCZ urządzać kolejne pracownie endoskopii, a to są kolejne koszty bez uzasadnienia). Moim zdaniem również wstrzyknięcia substancji do nerwów obwodowych, czyli neuroliza nerwów wymaga dużego doświadczenia, i nie powinno być wykonywane w PCZ.  

PK: Z tego, co pan profesor mówi, wynika, że wystarczy wprowadzić kilka poprawek do rozporządzenia i startować z reformą. 

JPP: Dobrze, że ministerstwo widzi problem reorganizacji opieki zdrowotnej na poziomie powiatów. Uważam jednak, że jest zdecydowanie za wcześnie na uruchamianie Powiatowych Centrów Zdrowia. Najpierw powinna nastąpić reorganizacja szpitali powiatowych z nowym dokładnie określonym  zakresem świadczeń a dopiero potem uruchamianie Powiatowych Centrów Zdrowia. Powinniśmy w końcu  jasno zdefiniować czego wymagać od szpitali powiatowych, zdając sobie sprawę, że nie ominie ich kategoryzacja.  

PK: Czy rozporządzenie o Powiatowych Centrach Zdrowia rzeczywiście powinno być skierowane do poprawki?  

JPP: Rozporządzenie zdecydowanie wymaga korekt. Nie wyobrażam sobie, by w takiej formie mogło zostać zaakceptowane przez panią ministrę zdrowia.

Z prof. Jarosławem Peregudem-Pogorzelskim, konsultantem krajowym w dziedzinie pediatrii, rozmawiał Paweł Kruś. 

Artykuł Do poprawki! Czyli o rozporządzeniu ministry zdrowia o zakresie świadczeń w Powiatowych Centrach Zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O przyszłości ochrony zdrowia zdecyduje nie tylko sposób organizacji szpitali czy finansowania świadczeń, lecz także jakość kształcenia przyszłych lekarzy. Prof. dr hab. n. med. Jarosław Peregud-Pogorzelski, konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii, uważa, że studia medyczne muszą być bardziej praktyczne, a nauczyciele akademiccy powinni otrzymać warunki pozwalające kształcić kolejne pokolenia specjalistów na najwyższym poziomie

Ewa Podsiadły-Natorska (EPN): Co należy zmienić w kształceniu przyszłych kadr medycznych?

Jarosław Peregud-Pogorzelski (JPP): Należy przede wszystkim położyć większy nacisk na upraktycznienie szkolenia studentów i lekarzy. Pomimo podejmowania działań w tym kierunku, niestety są one niewystarczające. Z mojego wieloletniego doświadczenia w kształceniu przyszłych medyków oraz z rozmów, które prowadzę ze studentami, wynika, że informacje, które przekazujemy im na pierwszych dwóch latach studiów, okazują się później zupełnie nieprzydatne. Nauczanie takich przedmiotów, jak farmakologia, patomorfologia, mikrobiologia, diagnostyka laboratoryjna czy genetyka – ze szczególnym uwzględnieniem genetyki klinicznej – powinno zostać przeformułowane. Nauczanie tych przedmiotów musi być ściśle powiązane z praktyką kliniczną. Moim zdaniem liczba godzin przeznaczonych na przedmioty kliniczne powinna zostać zwiększona kosztem pozostałych. Ważnym elementem jest również wprowadzenie przedmiotu poświęconego komunikacji z pacjentem i cieszę się, że takie zmiany już zaczynają być wdrażane.

Przeczytaj również: Reforma POZ i AOS nie może dłużej czekać

EPN: Co jeszcze?

JPP: Studenci oczekują od nas wprowadzania nowoczesnych pomocy dydaktycznych. Duży postęp w tym zakresie nastąpił dzięki utworzeniu Centrów Symulacji Medycznych na wszystkich uczelniach medycznych. Bardzo istotną rolę we wdrażaniu nowych metod i pomocy dydaktycznych powinny odegrać Pracownie Innowacyjnej Dydaktyki Medycznej (PIDM). W Pomorskim Uniwersytecie Medycznym w Szczecinie mamy już w tym zakresie własne doświadczenia i osiągnięcia. Studenci bardzo pozytywnie oceniają pomoce dydaktyczne powstające z wykorzystaniem nowoczesnych technologii informatycznych.

EPN: Czy reforma powinna objąć także system egzaminów medycznych i kształcenie akademickie?

JPP: Moim zdaniem zmiany w zakresie sprawdzania wiedzy studentów, lekarzy przystępujących do egzaminów LEK i LDEK oraz rezydentów podchodzących do egzaminów specjalizacyjnych idą w dobrym kierunku. Dobrze byłoby je utrzymać i nie próbować zmieniać przyjętych już rozwiązań.

Praca nauczyciela akademickiego jest bardzo wymagająca, szczególnie na uczelniach medycznych, gdzie trzeba połączyć kształcenie przyszłych kadr medycznych z leczeniem pacjentów na najwyższym poziomie. Nie każdy potrafi sprostać tym wymaganiom. By zapobiec odpływowi kadry z uczelni medycznych, a przede wszystkim zapewnić jej odpowiedni dopływ w przyszłości, powinniśmy znacząco zwiększyć wynagrodzenia tej grupy zawodowej. W przeciwnym razie za kilka lat problem może stać się na tyle poważny, że okaże się nie do rozwiązania.

Przeczytaj również: Czy reforma w ochronie zdrowia może się udać? Czas pracy lekarzy pod lupą

Główne postulaty:

• Szkolenie przyszłych lekarzy powinno być bardziej praktyczne i ściślej powiązane z kliniką.
• Nowoczesne metody dydaktyczne powinny stać się standardem kształcenia medycznego.
• Ważnym elementem kształcenia jest wprowadzenie przedmiotu poświęconego komunikacji z pacjentem.
• Należy utrzymać obecny kierunek zmian w systemie egzaminów LEK, LDEK i egzaminów specjalizacyjnych.
• Bez zwiększenia wynagrodzeń nauczycieli akademickich zabraknie kadr do kształcenia przyszłych medyków.

Przeczytaj również: Jaka choroba, który szpital? Czas uporządkować zakres świadczeń

Artykuł Bez zmian w sposobie kształcenia medyków reforma się nie powiedzie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Barbara Okuła, posłanka i członkini Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Podczas debaty „Świata Lekarza” eksperci przedstawili konkretne rekomendacje dotyczące poprawy bezpieczeństwa dzieci zagrożonych anafilaksją. Które z nich powinny zostać wdrożone w pierwszej kolejności?

Najważniejsze jest to, aby w sytuacji zagrożenia życia dziecko mogło jak najszybciej otrzymać pomoc. Dlatego w pierwszej kolejności powinniśmy stworzyć szkołom realną możliwość korzystania z preparatów adrenaliny przeznaczonych do natychmiastowego podania oraz przygotować jasne procedury postępowania w przypadku wstrząsu anafilaktycznego.

Równie ważna jest edukacja. Nawet najlepsze rozwiązania nie spełnią swojej roli, jeśli personel szkoły będzie miał obawy lub nie będzie wiedział, jak prawidłowo zareagować. W przypadku anafilaksji liczy się każda minuta, dlatego potrzebujemy prostych procedur, odpowiednich szkoleń i rozwiązań, które pozwolą działać szybko i skutecznie.

W najbliższym czasie odbędzie się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych poświęcone właśnie anafilaksji. Jakie cele stawia sobie zespół? Jakie decyzje lub ustalenia chciałaby pani, aby zapadły podczas tego spotkania?

Chcemy przede wszystkim wysłuchać ekspertów, lekarzy, przedstawicieli organizacji pacjentów oraz wszystkich środowisk zaangażowanych w poprawę bezpieczeństwa dzieci z ciężkimi alergiami. Mam nadzieję, że efektem spotkania będzie wypracowanie konkretnych rekomendacji dotyczących zmian organizacyjnych i prawnych. Kluczowa będzie również ścisła współpraca Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Tylko wspólne działania obu resortów pozwolą stworzyć rozwiązania, które będą skuteczne, bezpieczne i możliwe do wdrożenia w polskich szkołach.

Czy jest szansa, że efektem prac zespołu będą propozycje zmian przepisów, które umożliwią szkołom posiadanie adrenaliny oraz jej podanie dziecku w sytuacji zagrożenia życia?

Wierzę, że taki kierunek jest możliwy i warto nad nim pracować. W wielu krajach podobne rozwiązania już funkcjonują i pomagają ratować życie dzieci. Musimy jednak pamiętać, że samo wprowadzenie przepisów nie wystarczy. Równie ważne jest stworzenie takich procedur, które nie będą dodatkowym źródłem stresu ani dla dziecka, ani dla nauczyciela, który w sytuacji zagrożenia życia będzie musiał podjąć szybką decyzję. Dlatego niezbędnym elementem tych zmian powinny być odpowiednie szkolenia i praktyczne przygotowanie personelu szkół. Chcemy stworzyć system, który będzie dawał poczucie bezpieczeństwa dzieciom, rodzicom i pracownikom szkół.

Eksperci zwracają uwagę, że nauczyciele często obawiają się odpowiedzialności prawnej za podanie adrenaliny. Czy widzi pani potrzebę wprowadzenia przepisów, które zapewnią pracownikom szkół ochronę prawną podczas udzielania pomocy?

Zdecydowanie tak. Nie możemy oczekiwać od nauczycieli natychmiastowej reakcji, jeśli jednocześnie pozostawiamy ich z obawą o ewentualne konsekwencje prawne. Osoba, która działa zgodnie z obowiązującymi procedurami, przeszła odpowiednie szkolenie i podejmuje działania w celu ratowania życia dziecka, powinna mieć zapewnioną odpowiednią ochronę prawną. Takie rozwiązanie zwiększy poczucie bezpieczeństwa nauczycieli, ale przede wszystkim pozwoli szybciej udzielić pomocy tam, gdzie liczą się sekundy.

Jaki jest harmonogram dalszych działań? Czy można oczekiwać, że jeszcze w tej kadencji uda się przygotować rozwiązania legislacyjne zwiększające bezpieczeństwo dzieci zagrożonych anafilaksją w szkołach?

Proces legislacyjny wymaga współpracy wielu środowisk oraz uzgodnień między resortami, ale uważam, że bezpieczeństwo dzieci powinno być ponad wszelkimi podziałami. Jeżeli uda się wypracować dobre, odpowiedzialne rozwiązania i zbudować wokół nich szerokie porozumienie, widzę realną szansę na przygotowanie odpowiednich zmian jeszcze w tej kadencji. Najważniejsze jest jednak to, aby były to przepisy przemyślane, skuteczne i rzeczywiście zwiększające bezpieczeństwo dzieci oraz zapewniające nauczycielom narzędzia do bezpiecznego udzielania pomocy.

Artykuł Barbara Okuła: Szkoły muszą być lepiej przygotowane na przypadki anafilaksji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Reforma szpitalnictwa nie powinna sprowadzać się wyłącznie do zmian organizacyjnych czy finansowych. Kluczowe jest jednoznaczne określenie, jakie procedury mogą być wykonywane w poszczególnych placówkach oraz stworzenie spójnego modelu współpracy między szpitalami powiatowymi i wysokospecjalistycznymi – uważa prof. dr hab. n. med. Jarosław Peregud-Pogorzelski, konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii

Ewa Podsiadły-Natorska (EPN): Czy polski system szpitalnictwa wymaga dziś jednoznacznego określenia, jakie świadczenia powinny być realizowane w poszczególnych placówkach?

Prof. Jarosław Peregud-Pogorzelski (JPP): Zdecydowanie tak. Dziś brakuje jednoznacznego przypisania zakresu świadczeń do poszczególnych podmiotów leczniczych. Dlatego uważam za niezbędne, aby NFZ i Ministerstwo Zdrowia jak najszybciej określiły, jakie świadczenia powinny być realizowane przez powiatowe centra zdrowia, w tym szpitale powiatowe. W wielu krajach kwestie te są jednoznacznie uregulowane, natomiast w Polsce nadal brakuje takich rozwiązań.

Paweł Kruś (PK): NFZ powinien jednoznacznie zdefiniować zakres procedur – w szczególności zabiegowych i diagnostycznych, w tym diagnostyki inwazyjnej – które mogą być wykonywane w danym szpitalu.

JPP: Zgadzam się. Obecna praktyka pokazuje, że w szpitalach powiatowych często wykonuje się bardzo skomplikowane zabiegi z zakresu chirurgii ogólnej i onkologicznej, a także procedury z neurochirurgii, ortopedii i traumatologii, chirurgii naczyniowej czy kardiologii inwazyjnej. Często realizują je wyjazdowe zespoły specjalistów z wysokospecjalistycznych jednostek ochrony zdrowia lub spółki lekarskie, które nie dysponują własnym zapleczem medycznym.

EPN: Nie przeszkadza to jednak w pobieraniu wysokich wynagrodzeń za takie usługi od szpitali powiatowych. Co więcej, zdarza się, że specjaliści przywożą tam do leczenia pacjentów ze swoich prywatnych praktyk…

JPP: Zdefiniowanie zakresu procedur, jakie może wykonywać dany szpital, to jedyne rozwiązanie, które zapobiegnie „turystyce wyjazdowej” i tworzeniu fikcyjnych wysokospecjalistycznych ośrodków. Jest wiele procedur, których szpitale powiatowe nie powinny wykonywać. Ktoś jednak musi wreszcie wprowadzić jednoznaczne zasady, które to określą.

PK: Wciąż brakuje przejrzystego systemu wyceny procedur medycznych.

JPP: Dlatego w trybie pilnym powołałbym w NFZ zespoły ekspertów, w skład których – obok medyków – powinni wejść również specjaliści z zakresu ekonomiki ochrony zdrowia. Ich zadaniem byłaby ponowna weryfikacja wyceny procedur medycznych. Dotyczy to zarówno – moim zdaniem zawyżonych – procedur z zakresu neurochirurgii, ortopedii, kardiologii inwazyjnej, chirurgii naczyniowej i radiologii interwencyjnej, jak i wyraźnie niedoszacowanych procedur z zakresu interny, pediatrii oraz onkologii, zwłaszcza onkologii dziecięcej. Propozycje dotyczące wyceny świadczeń w onkologii dziecięcej kilka miesięcy temu przekazałem zarówno Ministerstwu Zdrowia, jak i NFZ. Niestety, do dziś nie otrzymałem odpowiedzi.

Przeczytaj również: Reforma POZ i AOS nie może dłużej czekać

EPN: W przestrzeni publicznej coraz częściej pojawia się temat ograniczenia liczby oddziałów pediatrycznych, chirurgicznych oraz ginekologiczno-położniczych w szpitalach powiatowych. To bardzo wrażliwa kwestia. Czy pana zdaniem taka zmiana jest konieczna?

JPP: Wiem, że w MZ trwają już prace nad urealnieniem liczby tych oddziałów. Sam uczestniczyłem w pracach dotyczących oddziałów pediatrycznych. Podobne działania prowadzone są także w odniesieniu do oddziałów chirurgicznych oraz ginekologiczno-położniczych. Konsultanci uczestniczący w tych pracach jednoznacznie wspierają MZ w tym zakresie. Uważam, że redukcja liczby oddziałów w szpitalach powiatowych ma kluczowe znaczenie dla reformy systemu ochrony zdrowia w naszym kraju.

EPN: Nikt nie ma chyba wątpliwości, że ochronę zdrowia należy traktować jako system naczyń połączonych.

JPP: Oczywiście. Reforma nie może polegać tylko na łączeniu podmiotów leczniczych wykazujących zysk z podmiotami, które wykazują deficyt finansowy. Proponowane zmiany w szpitalach powiatowych i rozbudowa ośrodków wysokospecjalistycznych stworzą model komplementarny dla całej Polski. Szybszy, tańszy i sprawniejszy niż dotychczasowy. Oraz niezawodny dla pacjentów.

Główne postulaty:

• Jednoznacznie określić zakres świadczeń realizowanych przez poszczególne szpitale.
• Zdefiniować katalog procedur, które mogą być wykonywane w szpitalach powiatowych.
• Wyeliminować „turystykę wyjazdową” i fikcyjne wysokospecjalistyczne ośrodki.
• Zweryfikować wycenę procedur medycznych z udziałem ekspertów klinicznych i ekonomistów ochrony zdrowia.
• Racjonalnie dostosować liczbę oddziałów szpitalnych do rzeczywistych potrzeb zdrowotnych.
• Budować komplementarny model współpracy między szpitalami powiatowymi i wysokospecjalistycznymi.

Przeczytaj również: Czy reforma w ochronie zdrowia może się udać? Czas pracy lekarzy pod lupą

Artykuł Jaka choroba, który szpital? Czas uporządkować zakres świadczeń pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ujawnienie sposobu zatrudnienia lekarza Dawida Kacprzyka wywołało dyskusję o konieczności zmian w organizacji pracy lekarzy i funkcjonowaniu systemu ochrony zdrowia. Prof. dr hab. n. med. Jarosław Peregud-Pogorzelski, konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii, przekonuje, że bez skutecznych mechanizmów kontroli, obejmujących m.in. czas pracy i formy zatrudnienia, nawet najlepiej zaprojektowana reforma nie przyniesie oczekiwanych skutków

Paweł Kruś (PK): Pierwsze propozycje zmian w ochronie zdrowia przedstawione przez minister zdrowia Jolantę Sobierańską-Grendę nie mają charakteru systemowego. Nie jest to jednak wada – żaden system nie będzie funkcjonował prawidłowo, jeśli nie zostaną w nim uwzględnione skuteczne mechanizmy kontrolne. Kierunek zakładający najpierw zdefiniowanie takich mechanizmów i przetestowanie ich skuteczności, a następnie budowę nowego modelu ochrony zdrowia w oparciu o przejrzyste i szczelne procedury, jest rozwiązaniem, które można stosunkowo szybko wdrożyć w praktyce.

Ewa Podsiadły-Natorska (EPN): Ujawnienie sposobu zatrudnienia lekarza Dawida Kacprzyka wywołało dyskusję o koniecznych zmianach w ochronie zdrowia. Jakie rozwiązania należy wprowadzić, aby zapobiec podobnym sytuacjom?

Prof. Jarosław Peregud-Pogorzelski (JPP): Podjęty przez minister zdrowia trud zmiany zasad uposażenia medyków jest jak najbardziej zasadny, ale może się udać pod kilkoma warunkami. Po pierwsze, płatnik, czyli NFZ, musi mieć wgląd we wszystkie formy zatrudnienia (umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, umowa zlecenie, umowa o dzieło) z uwzględnieniem rodzaju oraz zakresu świadczeń medycznych realizowanych w ramach tych umów. Pozwoli to zapobiegać dublowaniu rozliczeń. Po drugie, pracodawca powinien być zobowiązany do bieżącego informowania NFZ o terminach świadczonych usług przez lekarzy w podmiotach medycznych, a także o tym, czy dany lekarz pełni dyżury zabezpieczające funkcjonowanie placówki – jest to informacja krytyczna, która pozwoli zapobiec praktyce dyżurowania w kilku miejscach jednocześnie, w tzw. ciągu dyżurowym.

EPN: Czy NFZ powinien wiedzieć, jakie jest podstawowe miejsce pracy lekarza?

JPP: Moim zdaniem tak. Obecnie znacząca część medyków pracuje w kilku placówkach, wykonując obowiązki przez kilkadziesiąt godzin bez przerwy, co jest niezgodne z Kodeksem pracy. Dotychczasowe rozwiązania powodują, że podmioty medyczne nie wiedzą, iż lekarz rozpoczynający dyżur w ich szpitalu ma już za sobą kilka dyżurów w innych placówkach. Dlatego planowane działania Ministerstwa Zdrowia – poza egzekwowaniem przestrzegania Kodeksu pracy – powinny obejmować również wprowadzenie mechanizmów kontrolnych, o których wcześniej wspomniałem.

PK: Zgoda – w przeciwnym razie nic się nie zmieni. Ktoś, kto postulował wprowadzenie tachografów dla lekarzy, intuicyjnie wskazał czas pracy jako obszar wymagający kontroli. Tyle że obowiązkowe dołączanie raportu godzinowego do każdej lekarskiej wypłaty lub faktury uporządkowałoby ten problem niemal od ręki.

Główne postulaty:

• Zapewnić NFZ pełny wgląd we wszystkie formy zatrudnienia lekarzy.
• Zobowiązać podmioty lecznicze do bieżącego raportowania czasu pracy i dyżurów lekarzy do NFZ.
• Wyeliminować możliwość pełnienia dyżurów w kilku placówkach jednocześnie.
• Wprowadzić skuteczne mechanizmy kontroli czasu pracy lekarzy.
• Powiązać reformę ochrony zdrowia z egzekwowaniem przestrzegania przepisów Kodeksu pracy.

Przeczytaj również: Reforma POZ i AOS nie może dłużej czekać

Artykuł Czy reforma w ochronie zdrowia może się udać? Czas pracy lekarzy pod lupą pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Podstawowa opieka zdrowotna i ambulatoryjna opieka specjalistyczna wymagają głębokich zmian organizacyjnych oraz nowego modelu finansowania – uważa prof. dr hab. n. med. Jarosław Peregud-Pogorzelski, konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii. Wskazuje, że kluczowe jest powiązanie finansowania z jakością i zakresem udzielanych świadczeń oraz skuteczniejsze wykorzystanie danych, którymi dysponuje NFZ

Ewa Podsiadły-Natorska (EPN): Dlaczego POZ i AOS wymagają dziś najpilniejszych zmian?

Jarosław Peregud-Pogorzelski (JPP): Uzdrowienie funkcjonowania AOS i POZ uważam za krytyczne – z kilku powodów.

Przede wszystkim nie ma skutecznego systemu weryfikacji świadczeń udzielanych w ramach AOS. Podstawą powinno być zróżnicowanie wyceny świadczeń w zależności od jakości udzielanego świadczenia poprzez uwzględnienie sumy wartości badań wykonanych podczas wizyty oraz wzmocnienie kontroli w celu wyeliminowania nadmiernej liczby wykonywanych badań, a przede wszystkim przewlekłości opieki przy braku wskazań. NFZ ma dostęp do wszystkich danych, dzięki czemu może w bardzo krótkim czasie zidentyfikować wizyty pacjentów systematycznie korzystających z AOS z tych samych powodów, a także badania powielane z nadmierną częstością, bez merytorycznego uzasadnienia i wskazań.

EPN: A co z podstawową opieką zdrowotną? Jakich zmian wymaga dziś POZ?

JPP: Dzisiaj najbardziej brakuje informacji dotyczących zmian w funkcjonowaniu POZ, która sprawuje opiekę nad pacjentami na pierwszej linii. Należy w końcu nie tylko zaproponować, ale przede wszystkim zmienić zasady finansowania POZ. Powinny one opierać się na wyraźnym zróżnicowaniu stawek za pacjentów pozostających pod opieką POZ – wyższych w przypadku pacjentów, którym w danym okresie rozliczeniowym udzielono świadczeń, oraz znacząco niższych w przypadku tych, którym takich świadczeń nie udzielono. W tym drugim przypadku finansowanie powinno obejmować jedynie gotowość do sprawowania opieki. Wycena w przypadku udzielenia świadczenia powinna uwzględniać koszt porady lekarskiej, koszt wykonanych badań, które powinny być sumowane z wartością udzielonego świadczenia, oraz koszty związane z utrzymaniem placówki i rejestracji.

Oddzielnie należy także wycenić świadczenia medyczne udzielane przez pielęgniarki, z uwzględnieniem procedur wykonywanych przez nie w POZ.

Nie mniej istotne wydaje się doprecyzowanie zasad płatności NFZ za świadczenia realizowane w POZ. Kluczowe byłoby ustalenie stawki bazowej wraz z określeniem, jakie procedury obejmuje, a następnie jej zwiększanie poprzez doliczanie kosztów wykonanych badań.

Koniecznością jest kategoryzacja POZ. Podmioty zatrudniające pediatrów mogłyby kontraktować i realizować świadczenia dotyczące medycyny szkolnej, dzięki czemu wszystkie dzieci zostaną objęte okresowymi badaniami umożliwiającymi ich wczesne zakwalifikowanie do poszczególnych grup dyspanseryjnych. Należy określić liczbę szkół podlegających jednemu POZ oraz wycenić wartość świadczenia medycznego realizowanego w szkole.

EPN: Czy przedstawił pan swoje propozycje zmian minister zdrowia i prezesowi NFZ?

JPP: Jako jeden z konsultantów krajowych w kluczowej dziedzinie, jaką jest pediatria, uznałem za konieczne przekazanie swoich przemyśleń i propozycji osobom mającym wpływ na funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia. Dlatego wystąpiłem z pismem z prośbą o spotkanie z panią minister zdrowia oraz prezesem NFZ, aby przedstawić im propozycje, które mogłyby zostać uwzględnione w reformie systemu ochrony zdrowia w naszym kraju.

Główne postulaty:

• Powiązać finansowanie świadczeń AOS z ich jakością i zakresem.
• Wprowadzić skuteczny system weryfikacji świadczeń realizowanych w AOS.
• Zmienić model finansowania POZ, premiując faktycznie udzielone świadczenia.
• W przypadku pacjentów niewymagających świadczeń finansowanie powinno obejmować wyłącznie gotowość do sprawowania opieki.
• Wprowadzić odrębną wycenę świadczeń realizowanych przez pielęgniarki w POZ.
• Doprecyzować zasady finansowania świadczeń POZ przez NFZ poprzez określenie stawki bazowej oraz mechanizmu uwzględniającego koszty wykonywanych badań.
• Wprowadzić kategoryzację POZ oraz stworzyć warunki do realizacji świadczeń z zakresu medycyny szkolnej przez podmioty zatrudniające pediatrów, z odpowiednim określeniem ich organizacji i finansowania.

Artykuł Reforma POZ i AOS nie może dłużej czekać pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak szyjki macicy jest jednym z nowotworów, którym można zapobiegać dzięki szczepieniom. Jak skuteczniej przekonywać rodziców i młodzież do szczepień przeciw HPV w czasach narastającej dezinformacji zdrowotnej?

Alicja Łepkowska-Gołaś
Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Przeciwdziałania Wirusowi HPV i Chorobom z nim Powiązanym

Zakażenia HPV dotyczą zarówno kobiet, jak i mężczyzn, a ich konsekwencje mogą prowadzić do poważnych chorób nowotworowych. Jednym z najczęściej przywoływanych przykładów chorób związanych z HPV jest rak szyjki macicy, choroba, której w dużej mierze można zapobiegać. Za każdą diagnozą i każdą śmiercią stoi konkretna osoba: córka, matka, partnerka, przyjaciółka. Dlatego rozmowa o szczepieniach przeciw HPV nie jest abstrakcyjną debatą o statystykach, lecz pytaniem o odpowiedzialność za zdrowie kobiet i mężczyzn oraz o to, czy potrafimy skutecznie zapobiegać tragediom, którym współczesna medycyna umie przeciwdziałać.

Trzy lata temu Polska uruchomiła powszechny, bezpłatny program szczepień przeciw HPV – dla dziewcząt i chłopców, w przychodniach i szkołach. Był to ważny krok, ale dziś widać wyraźnie, że sam program nie wystarczy. Przy obecnym modelu możemy osiągnąć wyszczepialność na poziomie ok. 37–43 proc., podczas gdy Narodowa Strategia Onkologiczna zakłada 60 proc. do końca 2028 roku. Rocznik 2011, który jako pierwszy przeszedł pełną ścieżkę programu, jest zaszczepiony w 34 proc. To wynik, który powinien być dla nas sygnałem alarmowym – nie po to, by szukać winnych, ale by uczciwie zapytać, dlaczego wciąż nie potrafimy dotrzeć do tak wielu rodzin. Jedną z odpowiedzi jest dezinformacja (więcej na str. 27): fałszywe narracje realnie osłabiają zaufanie do szczepień. Nie wolno jednak odpowiadać na nie zawstydzaniem rodziców, którzy mają wątpliwości i szukają informacji w internecie. Możemy rozmawiać z nimi spokojnie, rzetelnie i z szacunkiem albo stracić szansę na ochronę ich dzieci.

Skuteczna odpowiedź wymaga działania na kilku poziomach jednocześnie. Kluczowa jest aktywna rola lekarza POZ, który nie czeka na pytanie, lecz sam inicjuje rozmowę. Zaufanie do lekarza pozostaje jednym z najsilniejszych narzędzi przekonywania – często skuteczniejszym niż kampanie w mediach. Potrzebujemy także komunikacji opartej nie tylko na statystykach, ale również na prawdziwych historiach. Dane przemawiają do rozumu, ale historia konkretnej pacjentki zostaje w pamięci. Trzecim elementem jest obecność tam, gdzie rodzą się wątpliwości: w szkołach, lokalnych wspólnotach i środowiskach, w których zaufanie do instytucji publicznych bywa najsłabsze.

Szczególnie wyraźnie pokazują to różnice regionalne. W województwie podkarpackim zaszczepiono 10,6 proc. uprawnionych, podczas gdy w pomorskim – ponad 21 proc. To nie jest kwestia dostępu do szczepionki, a raczej efekt różnic w zaufaniu i komunikacji. Dlatego parlamentarzyści z regionów o niskiej wyszczepialności mają tu konkretną rolę: być obecni, rozmawiać i łączyć lokalne środowiska z rzetelną wiedzą medyczną.

Nie można też pominąć zmian systemowych. Jako Parlamentarny Zespół ds. Przeciwdziałania Wirusowi HPV i Chorobom z nim Powiązanym postulujemy rozszerzenie bezpłatnych szczepień co najmniej do 18. roku życia, a optymalnie do 19. roku życia. Ten dodatkowy czas ma znaczenie – daje młodej osobie możliwość samodzielnego podjęcia decyzji o własnym zdrowiu. Popieramy również kierunek, w którym zmierza Ministerstwo Zdrowia, czyli wprowadzenie szczepienia przeciw HPV jako obowiązkowego dla kolejnych roczników.

Dezinformacja jest realnym zagrożeniem. Realna jest jednak także nasza sprawczość – jako lekarzy, nauczycieli, parlamentarzystów oraz rodziców. Za każdą niewykorzystaną szansą na profilaktykę może stać czyjeś zdrowie i życie. Dlatego nie możemy pozwolić sobie na bierność ani wobec wirusa, ani wobec fałszywych narracji, które go chronią.

Jolanta Zięba-Gzik
Wiceprzewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Przeciwdziałania Wirusowi HPV i Chorobom z nim Powiązanym, Komisja Zdrowia

Od lat zajmuję się tematyką zdrowia publicznego i z coraz większym niepokojem obserwuję, że Polska pozostaje w ogonie Europy, jeśli chodzi o wyszczepialność dzieci, w tym także przeciwko wirusowi HPV. Moim zdaniem podstawowym powodem niskiego zainteresowania szczepieniami przeciwko HPV jest brak świadomości. Wielu rodziców wciąż nie wie, że to szczepienie realnie chroni przed nowotworami. I nie chodzi wyłącznie o raka szyjki macicy, lecz także o nowotwory głowy, szyi, gardła czy odbytu. Co więcej, nadal zbyt rzadko mówi się o tym, że HPV dotyczy również chłopców. A przecież oni także chorują, także są narażeni i także mogą przenosić wirusa.

Dlatego powtarzam: edukacja jest absolutnie kluczowa. Edukacja rzetelna, spokojna, oparta na faktach, a nie na straszeniu czy moralizowaniu. Mam jednak świadomość, że sama edukacja to za mało. Dziś przegrywa ona z fake newsami, które w mediach społecznościowych rozchodzą się szybciej i skuteczniej niż wiedza medyczna. Algorytmy podsyłają ludziom treści sensacyjne i nieprawdziwe, a wielu odbiorców nie weryfikuje informacji, tylko przyjmuje je bezkrytycznie. Tak rodzą się lęki i teorie spiskowe, które później bardzo trudno odkręcić.

Oprócz edukacji potrzebujemy także działań bezpośrednich. Podam przykład Holandii, gdzie młodzi ludzie otrzymują imienne zaproszenia na bezpłatne szczepienia przeciwko HPV. To proste rozwiązanie, a jednocześnie niezwykle skuteczne. Podobne mechanizmy działają w Wielkiej Brytanii, Norwegii, Australii czy Islandii – krajach, w których wyszczepialność jest znacznie wyższa niż w Polsce. Jestem przekonana, że takie „celowane” działania – listy, SMS-y, przypomnienia – realnie zwiększają liczbę zaszczepionych.

Niepokoi mnie również narracja, która próbuje seksualizować szczepienie przeciwko HPV. Spotykam się z opiniami, że szczepienie dzieci w wieku 9–14 lat ma rzekomo zachęcać do wcześniejszej inicjacji seksualnej. Uważam to za argument całkowicie chybiony. Wiek szczepienia wynika z biologii i skuteczności odpowiedzi immunologicznej, a nie z jakichkolwiek założeń obyczajowych. To klasyczny przykład mylenia profilaktyki z ideologią – i niestety bardzo skuteczny straszak.

Z moich obserwacji wynika, że opór wobec szczepień znacznie częściej pochodzi od rodziców niż od samej młodzieży. Wielu młodych ludzi ma dziś większą świadomość zdrowotną niż ich opiekunowie i gdyby mogli, chętnie by się zaszczepili. Zdarza się, że robią to dopiero jako dorośli, nadrabiając decyzje, których wcześniej za nich nie podjęto. Daje mi to nadzieję, że kolejne pokolenie będzie bardziej racjonalne w podejmowaniu decyzji zdrowotnych.

Jednocześnie uważam, że państwo powinno poważniej podejść do kwestii egzekwowania szczepień ochronnych i przeciwdziałania dezinformacji. Dziś zbyt często obserwujemy pobłażliwość wobec nieszczepienia dzieci, a przecież konsekwencje takich decyzji ponosi nie tylko konkretna rodzina, lecz całe społeczeństwo. Medycyna jest jedna i wielokrotnie udowodniła, że szczepienia potrafią eliminować groźne choroby. Podważanie tego dorobku uważam za niezwykle niebezpieczne.

Artykuł HPV: potrzebujemy więcej niż programu szczepień pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Po sześciu latach realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej (2020–2030) większość najważniejszych obietnic wobec pacjentów nadal pozostaje niespełniona. Choć kolejne zadania są formalnie zamykane, to oczekiwane rezultaty – szybsza diagnostyka, skuteczniejsza profilaktyka czy lepszy dostęp do leczenia – w większości nie zostały osiągnięte

O szansach pacjenta w dużej mierze decyduje dziś miejsce zamieszkania. Takie wnioski płyną z najnowszego raportu Onkofundacji Alivia, który podsumowuje realizację NSO w latach 2020–2025.

Obietnice kontra rzeczywistość – Fundacja Alivia mówi: sprawdzam!

Narodowa Strategia Onkologiczna miała być największym programem reformy polskiej onkologii. Dokument przyjęty w 2020 roku wyznaczył 95 zadań i 28 rezultatów, które miały poprawić sytuację milionów pacjentów oraz przygotować system ochrony zdrowia na rosnącą liczbę zachorowań na nowotwory.

Sześć lat po wdrożeniu Strategii Onkofundacja Alivia sprawdziła, co z tych obietnic udało się zrealizować. Wnioski są dość jednoznaczne. Spośród 78 zadań wyznaczonych do realizacji do końca 2025 r. w pełni i na czas wykonano jedynie 26, czyli co trzecie. A spośród 16 oczekiwanych rezultatów, których termin już minął, nie udało się osiągnąć żadnego. Jedynym wyjątkiem jest rezultat osiągnięty przed terminem – dotyczy wzrostu liczby lekarzy.

Największy problem nie leży jednak wyłącznie w liczbach. Raport Onkofundacji pokazuje, że w wielu przypadkach sukces administracyjny nie oznacza poprawy sytuacji pacjenta. Zadania są formalnie zamykane, przepisy zmieniane, kolejne dokumenty przyjmowane, jednak rzeczywista poprawa dostępności diagnostyki i leczenia często nie następuje.

– Wiele zobowiązań z 2020 r. zostało w trakcie realizacji przesuniętych w czasie lub złagodzonych w treści, a formalne „odhaczenie” zadania zbyt często nie oznacza poprawy sytuacji pacjenta, dla którego czas ma decydujące znaczenie. Potwierdza to nasze badanie z lutego 2026 r., w którym pacjenci mówią wprost o zbyt długich kolejkach oraz straconym czasie na drodze do rozpoznania i leczenia – komentuje Joanna Frątczak-Kazana, autorka raportu oraz wicedyrektorka Onkofundacji Alivia.

Badania profilaktyczne: spadki zamiast planowanych wzrostów

Najbardziej alarmujące wnioski dotyczą profilaktyki nowotworów. Narodowa Strategia Onkologiczna zakładała znaczący wzrost udziału Polek i Polaków w badaniach przesiewowych. Tymczasem po sześciu latach wskaźniki są niższe niż na początku realizacji NSO.

Na koniec 2025 roku zgłaszalność do programów profilaktycznych wynosiła: 33,5 proc. w programie profilaktyki raka piersi, 15,8 proc. w programie badań przesiewowych raka jelita grubego i 12,3 proc. w programie profilaktyki raka szyjki macicy.

We wszystkich przypadkach wyniki pozostają nie tylko dalekie od celów wyznaczonych przez Strategię, ale również niższe od poziomu bazowego z 2020 roku. Według autorów raportu oznacza to, że jeden z najważniejszych filarów walki z nowotworami, czyli wczesne wykrywanie chorób, nie działa z oczekiwaną skutecznością.

Skala rozminięcia się z celami jest uderzająca. Strategia zakładała, że już do końca 2024 r. na badania w kierunku raka piersi zgłosi się 60 proc. uprawnionych (wobec 39 proc. w 2020 r.), na badania w kierunku raka szyjki macicy – 60 proc. (wobec 17), a raka jelita grubego – 30 proc. (wobec 18). Zamiast wzrostu nastąpił regres poniżej punktu wyjścia.

Progu zgłaszalności 16 proc., uprawniającego placówki POZ do dodatku motywacyjnego w programie badań raka jelita grubego, nie osiągnął żaden podmiot w kraju. Mimo terminu wyznaczonego na koniec 2025 r. nie uruchomiono też zapowiadanych ogólnopolskich badań przesiewowych w kierunku raka płuca i raka gruczołu krokowego. Jednocześnie, jak ustaliła Najwyższa Izba Kontroli, na kampanie zachęcające do badań wydano w latach 2019–2023 ok. 136 mln zł – bez mierzalnego efektu.

Kolejne cele pozostają poza zasięgiem

Raport pokazuje, że trudności z realizacją Narodowej Strategii Onkologicznej dotyczą niemal każdego etapu opieki onkologicznej – od zapobiegania chorobie, przez diagnostykę, aż po leczenie.

Choć w ostatnich latach wzrosła liczba specjalistów onkologii klinicznej, eksperci nadal szacują niedobór na około 500 lekarzy. To znacząca skala – w Polsce jest obecnie 1274 lekarzy specjalistów onkologii klinicznej, z czego 1258 aktywnie wykonuje zawód, co oznacza, że braki odpowiadają niemal jednej trzeciej potrzebnej liczby specjalistów. Dodatkowo blisko dwie trzecie miejsc rezydenckich w specjalizacjach onkologicznych pozostaje nieobsadzonych – w 2024 r. zapełniono zaledwie 24,5 proc. miejsc rezydenckich w czterech dziedzinach onkologicznych, a w 2025 r. jedynie 33,1 proc., co rodzi obawy o możliwości systemu w obliczu stale rosnącej liczby zachorowań.

Nie udało się również osiągnąć zakładanych efektów w zakresie profilaktyki pierwotnej. Program szczepień przeciw HPV objął zaledwie 15,08 proc. populacji docelowej, podczas gdy NSO zakłada osiągnięcie 60 proc. do końca 2028 roku. Jednocześnie zamiast zaplanowanej w NSO poprawy wskaźników zdrowotnych obserwujemy niekorzystne trendy – rośnie odsetek osób z nadwagą i otyłością, zwiększa się liczba osób palących papierosy oraz e-papierosy, a zachorowalność na nowotwory skóry wzrosła o ponad 20 proc. względem okresu bazowego.

Autorzy raportu zwracają również uwagę, że mimo rozszerzania dostępu do innowacyjnych terapii, tempo zmian pozostaje niewystarczające, aby osiągnąć cele zapisane w NSO, czyli objęcie refundacją 90 proc. terapii onkologicznych dostępnych w Unii Europejskiej. W efekcie dostęp polskich pacjentów do nowoczesnego leczenia nadal odbiega od poziomu, który Narodowa Strategia Onkologiczna zakładała osiągnąć do 2030 roku.

Leczenie bez koordynacji i system pozbawiony kontroli jakości

Poważne zaległości dotyczą również organizacji opieki. Wyspecjalizowane ośrodki kompleksowego leczenia (tzw. Cancer Units) dla raka płuca, nowotworów ginekologicznych i urologicznych miały działać już od 2020 r. Po pięciu latach wciąż ich nie ma. Skutki widać w danych: w raku piersi, gdzie funkcjonują Breast Cancer Units, 96 proc. leczenia zabiegowego rozliczane jest w ramach procedury DiLO, ale w raku płuca – już tylko 79 proc. W tym samym czasie terminowość diagnostyki onkologicznej w skali kraju się pogorszyła, a obiecane na koniec 2024 r. objęcie 100 proc. pacjentów koordynowaną opieką onkologiczną pozostaje niezrealizowane.

Raport wskazuje ponadto, że system w praktyce nie mierzy własnych efektów. Nie wdrożono elektronicznej karty DiLO (eDiLO), przez co przestrzeganie wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych nie jest centralnie monitorowane. Nie działa ogólnopolski pomiar satysfakcji pacjentów ani rejestry narządowe, a pierwsze publiczne wskaźniki jakości leczenia NFZ ma opublikować dopiero w 2026 r., choć dostęp do informacji o jakości leczenia pacjenci mieli uzyskać już w 2021 r. Bez tych narzędzi jakość i bezpieczeństwo leczenia pozostają nierozliczalne.

Nierówności wojewódzkie: miejsce zamieszkania decyduje o szansach

Onkofundacja Alivia porównała wszystkie 16 województw w sześciu obszarach odpowiadających ścieżce pacjenta – od profilaktyki pierwotnej i badań przesiewowych, przez terminowość diagnostyki i koordynację leczenia, po kadry i efekt zdrowotny – dzieląc regiony w każdym z nich na trzy grupy (tercyle). Wyniki układają się w mapę głębokich, strukturalnych nierówności: najlepszy profil ma województwo podlaskie (pięć z sześciu obszarów w najlepszej grupie), a najtrudniejszy – świętokrzyskie i lubuskie.

Rozpiętości są drastyczne. W województwie mazowieckim na 100 tys. mieszkańców przypada 5,65 onkologa, w opolskim – zaledwie 1,18, czyli blisko pięć razy mniej. Objęcie badaniami w kierunku raka piersi waha się od ok. 39,6 proc. w woj. wielkopolskim do 29,0 w opolskim, a raka szyjki macicy – od 18,9 proc. w świętokrzyskim do 9,0 w lubuskim. Relacja liczby zgonów do liczby zachorowań wynosi od 0,43 na Podkarpaciu do 0,61 na Śląsku. Zapisany w NSO cel wyrównania dostępu do profilaktyki i leczenia nie został osiągnięty – kod pocztowy wciąż pozostaje jednym z czynników rokowania.

Raport w szczególnym momencie dla polskiej ochrony zdrowia

Publikacja raportu przypada na okres szczególnie ważnej debaty o przyszłości polskiego systemu ochrony zdrowia.

Organizacje pacjenckie od wielu miesięcy alarmują, że pogłębiające się problemy finansowe ochrony zdrowia mogą przełożyć się na wydłużanie kolejek, ograniczenie dostępności świadczeń i zahamowanie rozpoczętych reform. W takich warunkach szczególnego znaczenia nabiera pytanie, czy państwo będzie w stanie nie tylko kontynuować dotychczasowe działania, ale również dokończyć ambitne cele zapisane w Narodowej Strategii Onkologicznej.

Autorzy raportu podkreślają, że właśnie dziś potrzebna jest konsekwencja w realizacji reform, a nie ich spowalnianie. Liczba zachorowań na nowotwory będzie rosła wraz ze starzeniem się społeczeństwa, dlatego każda niewykorzystana szansa na wcześniejsze wykrycie choroby czy sprawniejsze leczenie oznacza konsekwencje dla pacjentów i całego systemu.

– Największym wyzwaniem jest teraz luka finansowa w systemie ochrony zdrowia, która w 2026 r. szacowana jest na około 23 mld zł, a prognozy ostrzegają, że bez zmian może sięgnąć nawet 171 mld zł w 2040 r. Skutki są już odczuwalne dla pacjentów onkologicznych: od 2026 r. ograniczono rozliczanie nadwykonań w diagnostyce, w tym w kolonoskopii, gastroskopii, rezonansie i tomografii, czyli w badaniach decydujących o wczesnym wykryciu nowotworu. Stawką jest pytanie zasadnicze: czy w warunkach narastającej presji finansowej Polskę będzie stać na leczenie onkologiczne na poziomie światowym? – pyta Joanna Frątczak-Kazana.

W onkologii nie da się odzyskać straconego czasu. Dlatego druga połowa realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej będzie sprawdzianem z tego, czy państwo potrafi przełożyć ambitne zapisy dokumentu na coś, co dla pacjentów ma największe znaczenie – szansę na wcześniejszą diagnozę, skuteczne leczenie i dłuższe życie.

Onkofundacja Alivia będzie nadal monitorować realizację Narodowej Strategii Onkologicznej i co roku publikować niezależną ocenę jej postępów. Pacjenci mają prawo wiedzieć nie tylko, jakie działania zostały zaplanowane, ale przede wszystkim, czy przekładają się one na poprawę jakości i dostępności opieki onkologicznej.

Artykuł Narodowa Strategia Onkologiczna na półmetku. Z 16 obiecanych rezultatów nie udało się osiągnąć żadnego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dla rodziców dzieci zagrożonych anafilaksją największym wyzwaniem jest nieprzewidywalność – wystarczy chwila, aby doszło do stanu zagrożenia życia. O codziennych doświadczeniach rodzin, barierach w szkołach i znaczeniu szybkiego podania adrenaliny opowiada mec. Joanna Kuczyńska z Fundacji Allergia

Fundacja Allergia od lat wspiera rodziny dzieci zagrożonych anafilaksją. Z naszych doświadczeń wynika, że polskie szkoły znajdują się dziś na bardzo różnym etapie przygotowania do zapewnienia im bezpieczeństwa. Są placówki, które mają już doświadczenie, przeszkolony personel i wiedzą, jak postępować w sytuacji zagrożenia życia. Są też takie, które nie zetknęły się dotąd z dzieckiem zagrożonym anafilaksją, ale są otwarte na zdobywanie wiedzy i wdrażanie odpowiednich procedur. Niestety, wciąż spotykamy również szkoły, które nie tylko nie mają doświadczenia, ale także obawiają się podejmowania działań i nie chcą zdobywać niezbędnej wiedzy.

Do naszej fundacji rodzice trafiają z bardzo trudnymi historiami. Zdarza się, że szkoły przedstawiają im do podpisania oświadczenia o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego na terenie placówki. Widzieliśmy regulaminy, z których wynikało, że dziecko po przebytym wstrząsie anafilaktycznym nie może wrócić do szkoły. Zgłaszali się do nas nauczyciele, którym dyrektor zakazał udzielania pierwszej pomocy, ograniczając ich rolę wyłącznie do wezwania zespołu ratownictwa medycznego.

Ogromne znaczenie ma również to, jak dziecko funkcjonuje w grupie rówieśniczej – powinno być ono traktowane jak każdy inny uczeń, a obowiązkiem szkoły jest stworzenie takich warunków, aby wszyscy byli bezpieczni i mogli uczestniczyć we wszystkich aktywnościach. Tymczasem zdarzają się sytuacje, w których dziecko słyszy, że przez jego alergię klasa nie może pójść na lody czy pojechać na wycieczkę. Prowadzi to do wykluczenia i poczucia, że takie dziecko jest problemem dla całej grupy.

Coraz częściej spotykamy się z bardzo niepokojącymi zachowaniami rówieśników. Docierają do nas informacje o przypadkach celowego dodawania alergenów do jedzenia przynoszonego przez dziecko z domu, aby sprawdzić, czy reakcja alergiczna rzeczywiście wystąpi. Pokazuje to, jak bardzo potrzebna jest edukacja nie tylko nauczycieli, ale również uczniów.

Jeśli miałabym jednym słowem opisać doświadczenia rodzin dzieci zagrożonych anafilaksją, byłaby to nieprzewidywalność. Wstrząs anafilaktyczny może wystąpić nagle i nie da się przewidzieć, kiedy do niego dojdzie. Dlatego adrenalina dostępna w szkole jest jak polisa ubezpieczeniowa – mamy nadzieję, że nigdy nie będzie potrzebna, ale jeśli nadejdzie moment zagrożenia życia, jej obecność może uratować dziecko. Rodzice, którzy przeżyli już taki dramat, żyją w ogromnym lęku przed jego powtórzeniem. Widok własnego dziecka walczącego o życie, podłączonego do aparatury medycznej czy przebywającego na oddziale intensywnej terapii, pozostaje z nimi na zawsze. Kiedy później mają ponownie posłać je do szkoły, zwłaszcza jeśli do wstrząsu doszło właśnie tam, ten strach jest jeszcze większy.

Dlatego uważam, że adrenalina powinna być dostępna w każdej szkole i każdym przedszkolu, a możliwość jej podania powinien mieć każdy przeszkolony pracownik placówki. W przypadku starszych uczniów również oni sami, po edukacji z zakresu pierwszej pomocy i bezpieczeństwa, są w stanie rozpoznać objawy anafilaksji i podać adrenalinę jeszcze przed przybyciem nauczyciela, pielęgniarki szkolnej czy zespołu ratownictwa medycznego. W sytuacji zagrożenia życia liczy się bowiem każda minuta.

Joanna Kuczyńska
radczyni prawna, członkini zarządu Fundacji Allergia, innowatorka społeczna, ekspertka w zakresie praw dzieci z alergiami

Artykuł Nieprzewidywalność i strach. O lęku rodzin dzieci z anafilaksją pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nie wystarczy mówić o bezpieczeństwie dzieci z anafilaksją – potrzebne są konkretne rozwiązania. Dostępność adrenaliny w szkołach, zmiany legislacyjne, edukacja nauczycieli oraz wprowadzenie adrenaliny donosowej to najważniejsze postulaty, które wybrzmiały podczas debaty „Adrenalina ratuje życie polskich uczniów nie tylko podczas wakacji”

– Spotykamy się dziś, aby porozmawiać o jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej medycyny i zdrowia publicznego: o bezpieczeństwie dzieci i młodzieży zagrożonych anafilaksją – tymi słowami debatę otworzyła Ewa Podsiadły-Natorska, redaktor prowadząca „Świata Lekarza”, przypominając, że według dostępnych danych z powodu wstrząsu anafilaktycznego w Polsce umiera ok. 100 osób rocznie, a liczba pacjentów wymagających pomocy medycznej z powodu anafilaksji stale rośnie.

Choć dla wielu osób anafilaksja nadal wydaje się zjawiskiem rzadkim, lekarze nie mają wątpliwości, że problem staje się coraz poważniejszy. Choroby alergiczne należą dziś do najczęstszych schorzeń wieku dziecięcego, a szkoła jest miejscem, w którym uczniowie spędzają znaczną część dnia – podczas lekcji, zajęć sportowych, wycieczek czy szkolnych uroczystości. To właśnie tam może dojść do pierwszego kontaktu z alergenem i pierwszego w życiu wstrząsu.

Prof. Marek Jutel, kierownik Katedry i Kliniki Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, Harvard University, past prezydent Europejskiej Akademii Alergii i Immunologii Klinicznej, dyrektor Central and Southern European Allergy and Asthma Alliance, tłumaczył, że anafilaksja jest najcięższą postacią reakcji alergicznej. Obejmuje jednocześnie kilka układów organizmu, rozwija się bardzo gwałtownie i bez natychmiastowego leczenia może doprowadzić do niewydolności oddechowej lub krążeniowej. Polskie Towarzystwo Alergologiczne szacuje, że każdego roku nawet ok. 130 tys. osób doświadcza reakcji anafilaktycznych, a kilkaset ciężkich przypadków dotyczy dzieci. W samych szkołach może dochodzić do kilkuset epizodów wymagających pilnego podania adrenaliny.

Profesor zwrócił uwagę na jeszcze jeden niezwykle istotny aspekt. Nawet co czwarty przypadek ciężkiej anafilaksji dotyczy osoby, u której wcześniej nie rozpoznano alergii. Oznacza to, że wielu uczniów nie ma przy sobie własnego autowstrzykiwacza z adrenaliną, bo ani oni, ani ich rodzice nie wiedzą jeszcze o zagrożeniu. – Nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkich takich sytuacji. Dlatego adrenalina powinna być dostępna również dla tych dzieci, u których pierwszy wstrząs wystąpi właśnie w szkole – podkreślał prof. Jutel.

Rodzice każdego dnia wysyłają dzieci do szkoły z lękiem

O tym, jak wygląda codzienność rodzin dzieci zagrożonych anafilaksją, opowiadała mec. Joanna Kuczyńska z Fundacji Allergia. Jak wskazywała, sytuacja w polskich szkołach jest bardzo zróżnicowana – są placówki doskonale przygotowane, które przeszły szkolenia i wiedzą, jak reagować, oraz takie, które chcą się uczyć i współpracować z rodzicami. Niestety, nadal istnieją szkoły, w których dominuje strach i niewiedza.

– Rodzice opowiadają nam o sytuacjach, w których proszeni są o podpisywanie oświadczeń zwalniających szkołę z odpowiedzialności za ewentualny wstrząs anafilaktyczny. Zdarzają się regulaminy ograniczające udział dziecka w zajęciach czy wycieczkach, a nawet przypadki sugerowania, że uczeń z ciężką alergią nie powinien uczęszczać do danej placówki – mówiła mec. Joanna Kuczyńska. – Największym problemem jest jednak bezradność i nieprzewidywalność. Rodzice żyją w ciągłym napięciu. Kiedy raz zobaczy się własne dziecko walczące o życie na oddziale intensywnej terapii, każda kolejna droga do szkoły staje się źródłem ogromnego stresu.

Szczególnie poruszające były przykłady dotyczące funkcjonowania dzieci w grupie rówieśniczej. Zdarza się, że uczniowie są wykluczani z wyjść klasowych, wspólnych posiłków czy wycieczek, ponieważ ich alergia jest postrzegana jako problem całej klasy. Jeszcze bardziej niepokojące są przypadki celowego podawania alergenów przez rówieśników, którzy chcą „sprawdzić”, czy reakcja rzeczywiście wystąpi. – Takie sytuacje pokazują, że równie ważna jak dostęp do leczenia jest edukacja całej społeczności szkolnej – nauczycieli, uczniów i rodziców – argumentowała mec. Kuczyńska.

Przedstawicielka Fundacji Allergia zwracała uwagę, że adrenalina dostępna w szkole byłaby dla rodziców swego rodzaju polisą bezpieczeństwa. Najlepiej, gdyby nigdy nie trzeba było z niej korzystać, jednak sama świadomość jej dostępności daje rodzinom ogromne poczucie bezpieczeństwa. – Świadomość, że w razie zagrożenia lek jest dostępny natychmiast, daje rodzinom poczucie bezpieczeństwa, którego dziś często brakuje – mówiła.

Adrenalina donosowa może zmienić zasady gry

Choć uczestnicy debaty zgodzili się, że autowstrzykiwacze z adrenaliną pozostają dziś standardem postępowania we wstrząsie anafilaktycznym, równie często podkreślali, że w najbliższych miesiącach może nastąpić przełom. Coraz większe nadzieje środowisko medyczne wiąże bowiem z adrenaliną donosową – preparatem, którego podanie jest znacznie prostsze i nie wymaga wykonania iniekcji.

– Państwo powinno inwestować w rozwiązania proste, szybkie i skuteczne. Właśnie takim rozwiązaniem jest adrenalina donosowa. Jej zastosowanie jest niezwykle łatwe, a to może przełamać wiele barier, które dziś powodują, że osoby udzielające pierwszej pomocy obawiają się podania leku – zwracał uwagę poseł Norbert Pietrykowski z Komisji Zdrowia Sejmu. Przypomniał, że podobnie jak defibrylatory AED stały się naturalnym elementem przestrzeni publicznej, tak samo adrenalina powinna znaleźć się w szkołach. – To nie jest rozwiązanie przyszłości. To rozwiązanie, którego potrzebujemy już dziś – zaznaczył.

Podobnego zdania była dr hab. Katarzyna Plata-Nazar, adiunkt w Katedrze i Klinice Pediatrii, Gastroenterologii, Alergologii i Żywienia Dzieci Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, która zwracała uwagę, że nowa postać leku może znacząco ułatwić udzielanie pomocy przez osoby bez wykształcenia medycznego.

– Preparat jest niewielki, prosty w użyciu i nie wymaga wykonywania zastrzyku. To ogromna zmiana z punktu widzenia szkoły, gdzie każda sekunda ma znaczenie, a stres towarzyszący nagłemu zagrożeniu życia jest ogromny – mówiła. – Najważniejsze pozostaje jednak szybkie rozpoznanie anafilaksji i natychmiastowe podanie adrenaliny. Nawet najlepszy preparat nie pomoże, jeśli świadkowie zdarzenia nie będą wiedzieli, kiedy należy go użyć.

Dr hab. Plata-Nazar zwróciła również uwagę na kwestie praktyczne. Obecnie szkoły korzystające z zestawów przeciwwstrząsowych muszą brać pod uwagę zasady przechowywania produktów leczniczych, ich termin ważności czy warunki transportu podczas wycieczek szkolnych. To zagadnienia, które również wymagają uregulowania, jeśli adrenalina ma być powszechnie dostępna.

Potrzebne są nie tylko leki, ale również odwaga do działania

Jednym z najmocniejszych głosów debaty była osobista wypowiedź Żanety Cwaliny-Śliwowskiej, przewodniczącej Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych, wiceminister Sportu i Turystyki, która dwukrotnie przeszła wstrząs anafilaktyczny – po antybiotyku i użądleniu osy. – Dopiero po drugim wstrząsie uświadomiono mi, że adrenalinę muszę mieć przy sobie zawsze. Straciłam przytomność, miałam obrzęk dróg oddechowych i trafiłam do szpitala. Nikomu nie życzę takiego doświadczenia.

Minister podkreślała jednak, że nawet najlepsze rozwiązania legislacyjne nie zastąpią edukacji. – Co z tego, że będziemy mieli lek ratujący życie, jeśli nikt nie będzie wiedział, kiedy go użyć? Dokładnie tak samo jest z defibrylatorem. Samo urządzenie nie uratuje człowieka. Potrzebni są ludzie, którzy potrafią z niego skorzystać i nie boją się podjąć decyzji – zaznaczyła.

W podobnym tonie wypowiadała się Barbara Okuła, posłanka i członkini Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Alergicznych. – Największą barierą jest brak wiedzy. Brak wiedzy rodzi strach, a strach powoduje, że nauczyciele boją się pomagać. Musimy to zmienić. Ludzie powinni wiedzieć, że większym zagrożeniem jest niepodanie adrenaliny niż jej podanie – przekonywała. Zwróciła również uwagę na dramat rodzin dzieci z ciężkimi alergiami, które każdego dnia wysyłają swoje dzieci do szkoły z obawą, czy w razie zagrożenia otrzymają pomoc.

Minister Żaneta Cwalina-Śliwowska zaznaczała z kolei, że potrzebne są działania wykraczające poza jednorazowe kampanie informacyjne. – Musimy budować świadomość i przygotowywać szkoły do reagowania. To nie jest temat wyłącznie dla lekarzy. To wyzwanie dla całego państwa: od administracji po system edukacji.

Prawo nie może być przeszkodą

Chociaż podczas debaty wielokrotnie podkreślano potrzebę edukacji, równie dużo miejsca poświęcono przepisom. I właśnie tutaj padły jedne z najbardziej konkretnych propozycji.

Mec. Bartłomiej Sasin z Kancelarii KRK przekonywał, że wbrew powszechnemu przekonaniu nie jest potrzebna wielka reforma ustawowa. – Szkoły nie mogą dziś kupować adrenaliny „na zapas”, ponieważ jest ona wydawana na receptę dla konkretnego pacjenta. Można to jednak stosunkowo szybko zmienić. Wystarczyłaby zmiana rozporządzenia Ministra Zdrowia dotyczącego podmiotów uprawnionych do nabywania produktów leczniczych z hurtowni farmaceutycznych – wyjaśniał.

Do katalogu podmiotów uprawnionych można dopisać szkoły, przedszkola i inne placówki oświatowe – wyłącznie w zakresie produktów wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych. – To rozwiązanie można wprowadzić w ciągu kilku miesięcy. Nie mówimy o rewolucji legislacyjnej, ale o bardzo konkretnym i realnym kroku, który pozwoli szkołom legalnie posiadać adrenalinę przeznaczoną do ratowania życia – podkreślał mec. Sasin.

Jednym z najważniejszych głosów podczas debaty było stanowisko Ministerstwa Zdrowia. Magdalena Kramska, zastępca dyrektora Departamentu Lecznictwa, wyjaśniła, że resort nie ogranicza się do obserwowania dyskusji, lecz prowadzi już analizy możliwych rozwiązań. – Rozpatrujemy różne scenariusze, zarówno wspólnie ze środowiskiem ekspertów, jak i Departamentem Polityki Lekowej i Farmacji. Analizujemy rozwiązania, które pozwolą odpowiedzieć na realne potrzeby, ale jednocześnie będą bezpieczne i możliwe do wdrożenia – mówiła.

Zdaniem dyrektor Kramskiej dziś największym wyzwaniem nie jest zakup adrenaliny, ale stworzenie całego systemu jej funkcjonowania w szkołach. – Musimy odpowiedzieć na pytania dotyczące przechowywania leku, monitorowania terminu ważności, jego wymiany oraz odpowiedzialności za cały proces. To kwestie techniczne, ale niezwykle istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa pacjentów – zaznaczyła.

Magdalena Kramska zwróciła również uwagę, że powodzenie całego projektu zależy od współpracy kilku resortów. – Nie wyobrażamy sobie prowadzenia tych prac bez ścisłej współpracy z Ministerstwem Edukacji. Dopiero po stworzeniu odpowiednich ram prawnych będziemy mogli rozmawiać o mechanizmie finansowania takich rozwiązań.

Podczas debaty wiele miejsca poświęcono przygotowywanemu przez Polskie Towarzystwo Alergologiczne programowi polityki zdrowotnej dotyczącemu anafilaksji. Jak wyjaśniała dr hab. Katarzyna Plata-Nazar, dokument ma uporządkować działania związane z profilaktyką, diagnostyką i leczeniem ciężkich reakcji anafilaktycznych. Dziś takiego programu w Polsce nie ma. Jednak – jak podkreślano – jego wdrożenie będzie możliwe dopiero wtedy, gdy zostaną usunięte bariery prawne dotyczące dostępności adrenaliny w placówkach oświatowych.

Szkolenia muszą uczyć działania, a nie tylko dawać certyfikat

Uczestnicy debaty byli zgodni, że samo wyposażenie szkół w adrenalinę nie rozwiąże problemu. Potrzebne są systemowe szkolenia, które dadzą nauczycielom i innym pracownikom placówek pewność, że potrafią właściwie zareagować. Prof. Marek Jutel zwracał uwagę, że edukacja musi być procesem ciągłym. – Jedno szkolenie nie wystarczy. Trzeba stale budować świadomość i przypominać, jak rozpoznać anafilaksję oraz jak postępować w sytuacji zagrożenia życia – podkreślał.

W dyskusji pojawiły się propozycje szkoleń online zakończonych certyfikatem, jednak część ekspertów, w tym Katarzyna Kęcka, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia, wskazywała, że teoria nie zastąpi ćwiczeń praktycznych. Podobnie jak w przypadku nauki obsługi defibrylatora AED, nauczyciele powinni mieć możliwość przećwiczenia całej procedury, aby w sytuacji zagrożenia działać automatycznie, a nie pod wpływem paraliżującego stresu.

Minister Katarzyna Kęcka przekonywała: – Jestem całkowicie za tym, żeby zabezpieczyć dzieci, przedszkola i szkoły. Musimy jednak pamiętać, że wokół tego rozwiązania jest bardzo wiele aspektów. Jeśli nauczyciel poda adrenalinę, która była przechowywana w nieodpowiedniej temperaturze, np. w upale, a nie uda się uratować dziecka, pojawią się pytania o odpowiedzialność. Dlatego musimy stworzyć system, który będzie bezpieczny zarówno dla dzieci, jak i dla osób udzielających pomocy.

Czas przejść od deklaracji do decyzji

Podsumowując debatę, poseł Norbert Pietrykowski zaznaczył, że powodzenie całego przedsięwzięcia zależy od współpracy ponad podziałami. – To temat, którego nie rozwiąże jedno ministerstwo. Potrzebna jest współpraca Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Edukacji oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki. Mamy przed sobą rozwiązanie, które jest proste, praktyczne i może uratować życie dzieci. Teraz potrzebna jest determinacja, by je wdrożyć – mówił.

Na zakończenie Ewa Podsiadły-Natorska zwróciła uwagę, że spotkanie nie miało być jedynie kolejną konferencją poświęconą problemowi anafilaksji. – To nie koniec tej dyskusji. To dopiero początek. Cieszę się, że wszyscy uczestnicy są zgodni co do jednego: adrenalina powinna być dostępna w szkołach. Teraz czas na działania – podsumowała debatę.

Z debaty zorganizowanej przez redakcję „Świat Lekarza” wybrzmiał bezdyskusyjny wniosek: dyskusja nie dotyczy już tego, czy szkoły powinny dysponować adrenaliną. Wszyscy uczestnicy – lekarze, przedstawiciele administracji, parlamentarzyści, prawnicy i organizacje pacjenckie – uznali to za konieczność. Najważniejszym wyzwaniem pozostaje dziś stworzenie spójnego systemu obejmującego odpowiednie przepisy, finansowanie, szkolenia i edukację. Jeśli uda się wykorzystać potencjał adrenaliny donosowej oraz wprowadzić proponowane zmiany legislacyjne, polskie szkoły mogą zrobić ogromny krok w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa dzieci zagrożonych anafilaksją.

Adrenalina (epinefryna) formie donosowej została już dopuszczona do użycia przez Europejską Agencję Leków. W Polsce będzie dostępna od jesieni.

Fotorelacja z debaty

Artykuł Anafilaksja nie czeka. Eksperci przedstawili plan dla polskich szkół pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowoczesne leczenie to nie tylko dostęp do skutecznych terapii, lecz także sprawna diagnostyka, profilaktyka, koordynacja opieki i wsparcie pacjentki na każdym etapie choroby. W tym procesie istotną rolę odgrywają zarówno Krajowa Sieć Onkologiczna, jak i Krajowa Rada Onkologiczna

DR HAB. N. MED. BEATA JAGIELSKA
dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, specjalistka chorób wewnętrznych, chemioterapii nowotworów i onkologii klinicznej, przewodnicząca Krajowej Rady Onkologicznej

Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO) weszła w etap praktycznego funkcjonowania, a jej wdrażanie należy oceniać przede wszystkim jako proces organizacyjny, którego celem jest porządkowanie ścieżki pacjenta, standaryzacja opieki i ograniczanie różnic w dostępie do leczenia onkologicznego. Od 1 kwietnia 2025 r. opiekę onkologiczną w ramach KSO realizują świadczeniodawcy zakwalifikowani do sieci, a sam model opiera się na współpracy ośrodków o różnym poziomie referencyjności, koordynacji leczenia, monitorowaniu jakości oraz roli koordynatora, który ma wspierać pacjenta od diagnostyki po rehabilitację. To ważna zmiana systemowa, ale jej efekty będą zależały od konsekwentnego wdrażania standardów, jakości danych, sprawności przepływu informacji i realnej dostępności diagnostyki oraz leczenia w poszczególnych regionach.

Równolegle trwają prace nad zmianami w ustawie o Krajowej Sieci Onkologicznej. Mają one przede wszystkim uprościć funkcjonowanie systemu, ograniczyć część obowiązków administracyjnych po stronie placówek oraz wzmocnić cyfrowy obieg informacji o pacjencie. Kluczowym rozwiązaniem jest wprowadzenie elektronicznej karty diagnostyki i leczenia onkologicznego, czyli e-DiLO. Do końca 2026 r. możliwe ma być korzystanie zarówno z papierowej, jak i elektronicznej karty DiLO, natomiast od 2027 r. karta ma być prowadzona wyłącznie elektronicznie.

Warto przy tym jasno podkreślić rolę Krajowej Rady Onkologicznej (KRO), która jest ciałem opiniodawczo-doradczym dla Ministra Zdrowia. Nie jest organem wykonawczym, nie wdraża świadczeń, nie prowadzi samodzielnie programów zdrowotnych i nie zastępuje decyzji podejmowanych przez Ministerstwo Zdrowia, NFZ czy inne instytucje systemu. Jej znaczenie polega na eksperckim wsparciu prac prowadzonych w odpowiedzi na potrzeby zgłaszane przez resort zdrowia i instytucje odpowiedzialne za organizację opieki. Z tej perspektywy najważniejsze jest rzetelne opiniowanie rozwiązań, analiza danych i wskazywanie obszarów, które wymagają szczególnej uwagi.

Wyzwania i nowe możliwości

Nowotwory kobiece pozostają jednym z istotnych wyzwań polskiej onkologii. Według najnowszych dostępnych danych Krajowego Rejestru Nowotworów 2023 r. u kobiet w Polsce odnotowano 21 716 zachorowań na raka piersi, 6 519 zachorowań na raka trzonu macicy, 3 525 zachorowań na raka jajnika oraz 2 366 zachorowań na raka szyjki macicy. Oznacza to, że każdego roku dziesiątki tysięcy pacjentek wymagają sprawnej diagnostyki, właściwej kwalifikacji do leczenia, dostępu do badań molekularnych i kompleksowej opieki, którą zapewniają w Polsce liczne wyspecjalizowane ośrodki działające w ramach KSO.

Istotnym elementem działań na rzecz pacjentek onkologicznych jest również zabezpieczenie płodności. Program wsparcia in vitro na lata 2024–2028 obejmuje także onkopłodność, czyli możliwość zabezpieczenia materiału rozrodczego u osób przed leczeniem onkologicznym lub w jego trakcie, jeśli terapia może upośledzać płodność. Dla młodych pacjentek onkologicznych to bardzo ważny obszar opieki, ponieważ leczenie ratujące życie nie powinno automatycznie zamykać drogi do realizacji planów rodzicielskich w przyszłości.

Warto jednak przypomnieć, że dla nas, onkologów nie bez znaczenia pozostaje także cały proces poprzedzający diagnozę nowotworu, a raczej należy powiedzieć – jego wykluczenie, czyli profilaktyka, bo z niej korzystamy wtedy, kiedy mówiąc potocznie, nic się nie dzieje. W ostatnim czasie wprowadzono kilka rozwiązań szczególnie ważnych dla zdrowia kobiet. Do programu profilaktyki raka szyjki macicy włączono test HPV HR oraz cytologię na podłożu płynnym (LBC), co oznacza przejście w kierunku nowocześniejszego, bardziej precyzyjnego modelu przesiewowego. Test HPV HR jest dostępny dla kobiet w wieku 25–64 lata, a przy wyniku dodatnim cytologia LBC wykonywana jest z tej samej próbki. Równolegle rozwijany jest program szczepień przeciw HPV dla dziewcząt i chłopców.

Patrzeć na pacjentkę całościowo

Mimo postępu nadal najtrudniejsze pozostają kwestie organizacyjne: zgłaszalność na badania profilaktyczne, równość dostępu do diagnostyki, terminowość badań molekularnych i płynne przechodzenie pacjentki przez kolejne etapy leczenia. NFZ publikuje cykliczne dane o realizacji programów profilaktycznych, co pokazuje, że obszar ten wymaga stałego monitorowania.

Ważnym narzędziem może być centralna e-rejestracja, która obejmuje m.in. mammografię i test HPV HR, ale sama dostępność cyfrowego zapisu nie zastąpi edukacji, komunikacji z pacjentkami i budowania zaufania do profilaktyki – a także odpowiedzialnych decyzji samych Polek. Narzędzia są – trzeba zacząć z nich korzystać.

Równie ważnym elementem jest kompleksowa opieka onkologiczna rozumiana nie tylko jako diagnostyka i leczenie przeciwnowotworowe, ale także wsparcie pacjentki w całym procesie choroby i po zakończeniu terapii. Obejmuje ona rehabilitację onkologiczną, opiekę żywieniową, psychoonkologię, a także coraz ważniejsze obszary wyspecjalizowane, takie jak kardioonkologia i onkogeriatria. W Narodowym Instytucie Onkologii te kierunki są konsekwentnie rozwijane jako część nowoczesnego modelu leczenia.

Szczególnego znaczenia nabiera kardioonkologia odpowiadająca na potrzeby pacjentów, u których leczenie przeciwnowotworowe wymaga równoległej oceny i zabezpieczenia układu sercowo-naczyniowego. W NIO-PIB funkcjonuje ona jako wyodrębniony obszar opieki klinicznej. Wraz ze starzeniem się populacji rośnie także znaczenie onkogeriatrii, czyli opieki uwzględniającej specyficzne potrzeby starszych pacjentów onkologicznych – od kwalifikacji do leczenia, przez koordynację procesu diagnostyczno-terapeutycznego, po wsparcie pielęgniarskie, żywieniowe i rehabilitacyjne. Taki model opieki pozwala patrzeć na pacjentkę nie wyłącznie przez pryzmat rozpoznania nowotworu, ale całościowo – z uwzględnieniem jej stanu ogólnego, chorób współistniejących, sprawności, potrzeb psychicznych, jakości życia i powrotu do codziennego funkcjonowania.

W rozmowie o nowotworach kobiecych należy więc mówić jednocześnie o leczeniu i o organizacji całej ścieżki pacjentki. Nowoczesne leki, diagnostyka molekularna, programy przesiewowe, szczepienia HPV, zabezpieczenie płodności, rehabilitacja, wsparcie psychologiczne i koordynacja opieki nie są odrębnymi tematami – składają się na jakość leczenia onkologicznego.

Opr. Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Krajowa Sieć Onkologiczna porządkuje ścieżkę pacjentki. Dr hab. Beata Jagielska o najważniejszych wyzwaniach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.