– Europa zaczyna rozumieć, że zdrowie mózgu stanowi fundament gospodarki, zatrudnienia i spójności społecznej – mówi Iwona Kozłowska, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Centralnego Układu Nerwowego oraz Parlamentarnego Zespołu ds. SMA, członkini sejmowej Komisji Zdrowia

Jakie najważniejsze wnioski przywiozła pani z obchodów Europejskiego Dnia Mózgu w Parlamencie Europejskim? Czy Europa traktuje dziś zdrowie mózgu jako jeden z kluczowych priorytetów zdrowia publicznego?

Podczas obchodów Europejskiego Dnia Mózgu, które odbyły się w Parlamencie Europejskim, zgromadziło się kilkaset osób – lekarzy, neurologów, decydentów oraz przedstawicieli organizacji pacjenckich. Miałam zaszczyt być wśród nich i do Polski wróciłam z przekonaniem, że możemy znaleźć się w przełomowym momencie, lecz tylko wtedy, gdy słowa zostaną przekute w konkretne działania.

Najważniejszy wniosek? Mózg przestaje być postrzegany wyłącznie jako temat medyczny. Europa zaczyna rozumieć, że zdrowie mózgu stanowi fundament gospodarki, zatrudnienia i spójności społecznej. Choroby neurologiczne i psychiatryczne są dziś największą przyczyną niepełnosprawności na naszym kontynencie. To nie tylko statystyki – to miliony rodzin, które każdego dnia mierzą się z tym wyzwaniem, często bez wystarczającego wsparcia systemowego.

Szczególnie znaczące były dla mnie dwa sygnały polityczne płynące z Brukseli.

Jakie?

Pierwszy to wizyta przewodniczącej Parlamentu Europejskiego, Roberty Metsoli, na wystawie Brain Health Mission. Obecność najwyższych władz instytucji unijnej na wydarzeniu poświęconym zdrowiu mózgu nie jest przypadkiem – to wyraźna deklaracja polityczna. Drugi ważny sygnał: w lutym 2026 roku Komisja Zdrowia Publicznego Parlamentu Europejskiego przeprowadziła specjalne wysłuchanie poświęcone tej tematyce.

Podczas wizyty w Brukseli rozmawiałam m.in. z europosłem Adamem Jarubasem, który przewodniczył tym pracom; widać wyraźnie, że temat zdrowia mózgu nabiera realnego rozpędu parlamentarnego. Jest jednak także pewne „ale”. Wciąż brakuje tego, co w polityce europejskiej jest najtrudniejsze do osiągnięcia: spójnego planu działania z konkretnymi zobowiązaniami i zapewnionym finansowaniem. Partnerzy inicjatywy Brain Health Mission są zgodni co do tego, że potrzebujemy Europejskiego Planu Koordynacji dla Mózgu, który połączy zdrowie neurologiczne i psychiczne oraz włączy je w polityki edukacyjne, społeczne, cyfrowe oraz rynku pracy. Dziś te obszary funkcjonują oddzielnie, a właśnie ta fragmentaryzacja generuje największe koszty – zarówno w wymiarze ludzkiego cierpienia, jak i miliardów euro przeznaczanych na leczenie chorób, którym można zapobiec. Wróciłam więc z Brukseli z jasnym przesłaniem, które chcę przekuć w konkretne działania w polskim parlamencie: zdrowie mózgu to nie luksus, lecz konieczność.

Gdzie pani zdaniem Polska znajduje się dziś w kontekście profilaktyki chorób mózgu na tle innych krajów unijnych? Co robimy dobrze, a co wymaga pilnej poprawy?

Polska sieć oddziałów udarowych należy dziś do najlepiej rozwiniętych w Europie Środkowo-Wschodniej. Czas od wystąpienia objawów do podania leku trombolitycznego systematycznie się skraca – i to nie przypadek, lecz efekt wieloletniej konsekwentnej pracy środowiska neurologicznego oraz odważnych decyzji refundacyjnych. Podobnie jest z rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA); program leczenia, który wdrożyła Polska, jest przywoływany na europejskich forach jako wzór szybkiej reakcji systemu na przełomowe terapie. Dzieci, które jeszcze kilka lat temu nie miały żadnych szans, dziś rosną, rozwijają się, chodzą do szkoły. To są realne sukcesy.

Niestety, psychiatra dzieci młodzieży w Polsce jest w stanie, który powinien nas wszystkich niepokoić. Pandemia odsłoniła skalę kryzysu zdrowia psychicznego najmłodszych – i ten kryzys nie minął wraz z lockdownem. Reforma psychiatrii idzie w dobrym kierunku, ale jej tempo jest nieadekwatne do skali problemu. W niektórych regionach czas oczekiwania na wizytę u psychiatry dziecięcego wynosi kilkanaście miesięcy. W życiu nastolatka będącego w kryzysie to wieczność.

Kolejny problem: Polska niestety nie ma narodowej strategii w zakresie chorób neurodegeneracyjnych, podczas gdy Francja czy Irlandia mają takie plany od lat. Alzheimer i inne demencje dotykają w Polsce setek tysięcy osób, a ciężar opieki nad nimi spada niemal wyłącznie na rodzinę, często bez wsparcia instytucjonalnego, opieki wytchnieniowej ani koordynatora.

Trzecia sprawa to różnice między Polską A i Polską B w dostępie do neurologów. Pacjent z podejrzeniem guza mózgu czy wczesnej demencji w dużym mieście ma zupełnie inną szansę na szybką diagnozę niż pacjent z małego miasteczka.

I wreszcie wspomniana już przeze mnie koordynacja. W Brukseli to słowo padało wielokrotnie, bo Europa już rozumie, że fragmentaryczny system opieki neurologicznej jest nie tylko niehumanitarny, ale przede wszystkim drogi. Pacjent błądzący między specjalistami bez żadnego planu kosztuje system wielokrotnie więcej niż pacjent prowadzony w sposób skoordynowany od diagnozy do rehabilitacji. Budowa takich ścieżek dla pacjentów z chorobą Alzheimera, po udarze czy z chorobą Parkinsona to jedno z najważniejszych zadań, przed którymi stoi polski system ochrony zdrowia. Muszę w tym miejscu podkreślić, że Ministerstwo Zdrowia i sejmowa Komisja Zdrowia intensywnie pracują nad systemowymi rozwiązaniami powyższych problemów.

Sejm ustanowił 2026 rok Rokiem Profilaktyki Zdrowia. Czy widzi pani realną szansę, że to będzie coś więcej niż tylko symboliczna inicjatywa? Jakie konkretne działania powinny za tym pójść w kontekście profilaktyki chorób mózgu?

W ciągu najbliższych miesięcy musimy podjąć trzy konkretne działania – przeznaczyć pieniądze na profilaktykę, krajowe kampanie edukacyjne z prawdziwego zdarzenia oraz włączyć temat zdrowia mózgu do szkolnego programu nauczania. A jest o co walczyć. Mówimy dziś dużo o czynnikach ryzyka chorób mózgu – nadciśnieniu tętniczym, cukrzycy, otyłości, siedzącym trybie życia. To wszystko prawda, dobrze udokumentowana naukowo. Ale jest jeden czynnik, o którym mówimy zbyt rzadko: przeciążenie psychiczne. Polska jest jednym z europejskich liderów pod względem liczby przepracowanych godzin. Chroniczny stres niszczy mózg tak samo skutecznie jak papieros niszczy płuca – tyle że wolniej i mniej widocznie. Profilaktyka zdrowia mózgu bez rozmowy o tym, jak żyjemy i pracujemy, jest profilaktyką połowiczną.

Zaraz po powrocie z Brukseli jako przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Centralnego Układu Nerwowego zorganizowałam w Sejmie obchody Europejskiego Dnia Mózgu. Wspólnie z prof. Aliną Kułakowską, wybitnym neurologiem, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, przygotowałyśmy wystawę „SM – i co z tego?”. Tytuł był świadomy, ale też prowokacyjny. Bo stwardnienie rozsiane wciąż kojarzy się wielu osobom z wyrokiem – wózkiem inwalidzkim, końcem aktywnego życia, podczas gdy rzeczywistość jest zupełnie inna.

SM dotyka przede wszystkim ludzi między 20. a 40. rokiem życia, w środku kariery zawodowej, często w trakcie budowania rodziny. I właśnie dlatego wczesna diagnoza oraz szybkie wdrożenie nowoczesnego leczenia mogą zadecydować o tym, czy ta osoba za 10 lat będzie sprawna i aktywna, czy też będzie wymagała stałej opieki. To jest właśnie profilaktyka – nie tylko zapobieganie chorobie, ale zapobieganie jej najgorszym konsekwencjom. A także zapobieganie czemuś równie destrukcyjnemu jak wykluczenie i stygmatyzacja pacjenta, który choruje, ale wcale nie musi rezygnować z życia. Zależało nam, żeby wystawa dotarła do posłów, pracowników Sejmu, dziennikarzy – do ludzi, którzy podejmują decyzje i kształtują opinię publiczną.

Coraz częściej mówi się o powiązaniach między chorobami cywilizacyjnymi a kondycją mózgu. Czy według pani system ochrony zdrowia w Polsce jest przygotowany na rosnącą skalę tych wyzwań?

Po wielu rozmowach z neurologami, psychiatrami i pacjentami nie mam wątpliwości, że choroby cywilizacyjne i choroby mózgu to nie są dwa oddzielne problemy: to jeden wielki problem. Cukrzyca niszczy naczynia krwionośne mózgu, nieleczone nadciśnienie tętnicze przez dekadę podwaja ryzyko demencji, chroniczny stres podnosi poziom kortyzolu, który w nadmiarze działa jak trucizna dla neuronów. To nie są teorie, tylko twarde naukowe dane. A my w Polsce leczymy nadciśnienie u kardiologa, otyłość u internisty, o mózgu rozmawiamy dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy z pamięcią. Za późno! Dlatego potrzebujemy zmiany sposobu myślenia.

Mózg nie jest domeną wyłącznie neurologów i psychiatrów – jest wspólną odpowiedzialnością całego systemu, od lekarza rodzinnego do ministra zdrowia. W Polsce wciąż brakuje narodowego planu zdrowia mózgu. Finlandia realizuje kompleksową strategię neuroprofilaktyki od lat, z konkretnymi wskaźnikami i finansowaniem. Francja ma wieloletni plan walki z demencją osadzony w szerszej polityce zdrowia publicznego. Taki plan łączący profilaktykę, wczesną diagnostykę, leczenie i rehabilitację w jeden dokument z realnym budżetem – to nie jest fanaberia, tylko inwestycja, która zwraca się wielokrotnie. Każdy rok wcześniejszej diagnozy choroby Alzheimera to o rok mniej w instytucjonalnej opiece całodobowej. Każdy pacjent z SM objęty skutecznym leczeniem na wczesnym etapie to człowiek, który przez kolejne lata pozostaje aktywny zawodowo i społecznie – nie staje się kosztem systemu, lecz jego uczestnikiem.

Dlatego wracam z Brukseli, organizuję wystawy w Sejmie, zadaję pytania na komisjach – robię to wszystko, bo wiem, że teraz jest najlepszy czas na zmiany. I wiem, że musimy go dobrze wykorzystać.

Jak słusznie pani zauważyła, żyjemy w permanentnym stresie. Czy Polacy mają wystarczającą świadomość tego, jak dbać o zdrowie mózgu? Jakie działania edukacyjne uważa pani za najpilniejsze?

Polacy żyją coraz dłużej, ale niekoniecznie z coraz zdrowszym mózgiem. Mamy jeden z najkrótszych czasów snów w całej Europie – a niedobór snu to dziś jeden z najlepiej udokumentowanych czynników ryzyka choroby Alzheimera. Tymczasem w polskiej kulturze zarwana noc, niestety, wciąż bywa powodem do dumy i dowodem pracowitości. To przekonanie dosłownie niszczy mózg.

Podobnie jest z alkoholem; Polska ma wysokie spożycie napojów alkoholowych, a świadomość ich neurotoksycznego działania – nawet przy piciu uważanym za umiarkowane – jest przerażająco niska. Alkohol niszczy strukturę mózgu. Nie dramatycznie ani nie od razu, ale systematycznie i nieodwracalnie. To nie jest moralizowanie, to biologia.

Co więc zrobić? Są trzy priorytety. Pierwszy – szkoła. Wiedza o tym, jak działa mózg, co go chroni i co mu szkodzi, powinna być obecna w podstawie programowej – na lekcjach biologii, wychowaniu fizycznym, podczas godzin wychowawczych. Od pierwszych klas szkoły podstawowej. Dziecko, które rozumie, dlaczego sen jest tak ważny dla efektywnej nauki, wyrośnie na dorosłego, który nie będzie tego lekceważył.

Drugi priorytet – gabinet lekarza rodzinnego jako przestrzeń edukacji. Chodzi nie tylko o wypisywanie recept, ale o krótką, konkretną rozmowę: „Jak śpisz? Jak radzisz sobie ze stresem? Czy pijesz alkohol? Jak dużo?”. Wymaga to oczywiście czasu dla pacjenta, którego lekarzom rodzinnym dramatycznie brakuje. I to też jest problem systemowy, który można rozwiązać.

Trzeci priorytet – kampanie społeczne, ale mądre. Nie straszące statystykami, lecz pokazujące proste, możliwe do realizacji działania, np. 30 minut spaceru dziennie zmniejsza ryzyko demencji. 7 godzin snu to nie lenistwo – to profilaktyka. Takie komunikaty, powtarzane konsekwentnie przez media, influencerów zdrowotnych, pracodawców, zmieniają kulturę. Powoli, lecz trwale.

To na koniec pytanie osobiste: jak dba pani o zdrowie mózgu?

W tym momencie muszę się uśmiechnąć. Każdy, kto choć trochę zna rytm pracy parlamentarzysty, wie, że jest to praca nieszczególnie sprzyjająca higienie zdrowotnej.

Priorytetem dla mnie jest oczywiście ruch, nawet jeśli jest to tylko krótki spacer między spotkaniami. Bardzo pilnuję jakości snu; 8 godzin nocnego wypoczynku jest dla mnie podstawą sprawnego funkcjonowania w ciągu dnia.

Ważne są rozmowy i bezpośrednie relacje z ludźmi. Może wydawać się to dość banalne, ale silne więzi społeczne to jeden z najskuteczniejszych czynników chroniących mózg przed chorobami.

Bardzo lubię czytać i to nie tylko projekty ustaw, ale książki biograficzne oraz literaturę faktu. Mózg potrzebuje wyzwań, ale też ciszy, skupienia i relaksu.

Moją pasją są podróże – nowe otoczenie, miejsca, ludzie i konieczność dostosowania się do innych warunków to doskonały trening dla mózgu.

Pamiętajmy, że mózg, jego zdrowie i profilaktyka zasługują na szczególną uwagę każdego dnia.

Artykuł Posłanka Iwona Kozłowska: „W Polsce wciąż brakuje narodowego planu zdrowia mózgu” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kiedy uczeń traci przytomność w wyniku wstrząsu anafilaktycznego, liczy się każda sekunda. Tymczasem w Polsce nauczyciel stojący z autowstrzykiwaczem w ręku może nie wiedzieć, czy wolno mu z niego skorzystać. To nie jest problem wiedzy medycznej, tylko problem prawny

W praktyce szkolnej konieczność podania adrenaliny może pojawić się nagle i bez ostrzeżenia, np. podczas lekcji, przerwy, zajęć sportowych albo wycieczki. Objawy wstrząsu anafilaktycznego – m.in. duszność, objawy skórne (np. wysypki), obrzęk gardła, języka, spadek ciśnienia, utrata przytomności – wymagają natychmiastowej reakcji. Dlatego w środowisku szkolnym decyzja o użyciu autowstrzykiwacza nie jest teoretycznym dylematem, lecz realną sytuacją, z którą nauczyciel lub opiekun może zetknąć się każdego dnia.

Skąd bierze się strach przed podaniem adrenaliny?

Paradoks polskiego systemu ratunkowego wynika z kolizji dwóch aktów prawnych. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 141) w art. 3 pkt 7 definiuje pierwszą pomoc jako:

„zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym z wykorzystaniem wyrobu medycznego, wyposażenia wyrobu medycznego, zestawu zabiegowego i systemu w rozumieniu odpowiednio art. 2 pkt 1, 2, 10 i 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz. Urz. UE L 117 z 05.05.2017, str. 1, z późn. zm.) oraz produktów leczniczych dostępnych na miejscu zdarzenia, dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”.

Warto podkreślić, że poprzednio obowiązująca definicja ograniczała zakres podawanych leków wyłącznie do leków bez recepty:

„zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem wyrobów medycznych, wyposażenia wyrobów medycznych, systemów i zestawów zabiegowych, w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz. Urz. UE L 117 z 05.05.2017, str. 1, z późn. zm.), oraz produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”.

W Polsce adrenalina jest lekiem na receptę tj. wydawanym wyłącznie z przepisu lekarza (Rp) zgodnie z kategoriami dostępności wskazanymi w ustawie z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 750 ze zm.). Dosłowne zestawienie poprzednio obowiązującej definicji pierwszej pomocy oraz faktu, że adrenalina jest dostępna wyłącznie na receptę, przez lata wywoływało u nauczycieli i opiekunów fałszywe przekonanie, że użycie autowstrzykiwacza należącego do ucznia jest działaniem nielegalnym – wkroczeniem w kompetencje medyczne, które może narazić pomagającego na konsekwencje prawne. Tymczasem w 2025 roku miała miejsce zmiana definicji pierwszej pomocy, która odtąd dopuszcza użycie produktów leczniczych dostępnych na miejscu zdarzenia podczas udzielania pierwszej pomocy. Dzięki tej zmianie prawa nauczyciel może podać adrenalinę, którą dziecko ma w swoim plecaku.

Co mówi Kodeks karny?

Art. 162 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.) stanowi:

„Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 września 2013 r. (sygn. akt II AKa 271/13) doprecyzował, że „Zasadnie Sąd Okręgowy wskazał, że „charakter koniecznej do wykonania obowiązku pomocy wyznacza konkretna sytuacja. Standard tej pomocy jest wyznaczony konkretnym położeniem w jakim znalazł się człowiek wymagający pomocy, stanem wiedzy osoby zobowiązanej oraz środkami jakimi dysponuje zobowiązany do udzielenia pomocy. Ten standard powinien być określony dla danego wypadku. Zachowanie odbiegające in minus od tak wyznaczonego standardu oznaczać będzie brak udzielenia oczekiwanej pomocy i realizację tym samym typu czynu zabronionego określonego w art. 162 § 1 k.k.” – komentarz do k.k. pod redakcją A. Z. Decydujące jest, że sprawca widząc utrzymujące się lub nawet pogłębiające zagrożenie dla życia lub zdrowia człowieka, nie podejmuje wszelkich dostępnych środków mogących uchylić lub chociażby pomniejszyć wspomniane zagrożenia”.

Wyrok ten, choć wydany w sprawie niezwiązanej bezpośrednio z anafilaksją, bywał przywoływany w przestrzeni publicznej (w tym np. Fundację Allergia) jako element dyskusji na temat możliwości zastosowania adrenaliny w ramach pierwszej pomocy przez świadków zdarzenia. Podnoszenie tego problemu przyczyniło się do zmiany przepisów prawa w 2025 r. rozszerzających definicję pierwszej pomocy.

Stanowisko Ministerstwa Zdrowia z 2021 r. potwierdziło tę wykładnię, wskazując wprost, że adrenalina w autowstrzykiwaczu jest urządzeniem zaprojektowanym z myślą o podaniu przez laika – samego chorego, rodzica, nauczyciela lub przypadkowego przechodnia. [3]

„Z ChPL wynika więc, że producent przewiduje podawanie ww. leku przez pacjenta albo osoby mu towarzyszące, a więc nie będące wykwalifikowanym personelem medycznym. Również ww. wytyczne ERC w zakresie udzielania pierwszej pomocy osobom we wstrząsie anafilaktycznym zalecają podanie poszkodowanemu epinefryny domięśniowo w ampułkostrzykawce”.

Bezpieczeństwo uczniów a dostępność adrenaliny w szkołach

W polskich szkołach zestaw przeciwwstrząsowy jest dostępny w każdym gabinecie profilaktyki zdrowotnej. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1427 z późn. zm.) w załączniku nr 4 części 3 nakłada wymóg wyposażenia gabinetów profilaktyki zdrowotnej zlokalizowanych w szkołach w przenośne apteczki z zestawem przeciwwstrząsowym. Taki zestaw zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 marca 2026 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu produktów leczniczych, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym, oraz wykazu produktów leczniczych wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie (Dz. U. poz. 429) zawiera m.in.:

Adrenalinum 1 mg/ml lub 300 μg/0,3 ml, lub 150 μg/0,3 ml, lub 1 mg/10 ml – roztwór do wstrzykiwań

a także Hydrocortisonum hemisuccinatum – proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji lub odpowiedniki terapeutyczne oraz Glucosum 5% lub 10% – roztwór do infuzji (nie dotyczy zestawów dla gabinetów stomatologicznych).

Organizacyjny fundament opieki zdrowotnej w szkole określa ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami (Dz.U. 2019 poz. 1078), nakładając na dyrektora szkoły i organ prowadzący szkołę obowiązek zapewnienia warunków organizacyjnych opieki zdrowotnej nad uczniami. Problem jest jednak czysto praktyczny: pielęgniarki szkolne rzadko przebywają w placówce przez cały tydzień, a wstrząs anafilaktyczny może wystąpić w każdej chwili. Czas od ekspozycji na alergen do wystąpienia krytycznej niewydolności krążeniowo-oddechowej wynosi – według klasycznych danych Pumphreya (2000), dotyczących śmiertelnych przypadków anafilaksji – około 15 minut w przypadku jadu owadów oraz około 30 minut w przypadku alergenów pokarmowych. Alergeny pokarmowe są najczęstszym wyzwalaczem anafilaksji u dzieci, w tym w środowisku szkolnym, odpowiadając za większość reakcji anafilaktycznych w tej grupie wiekowej według danych europejskich [1].

Na marginesie, w kontekście szkolnych pielęgniarek warto zwrócić uwagę na praktyczny problem, jaki wiąże się z faktem, że adrenalina jest lekiem dostępnym wyłącznie na receptę. Zgodnie z art. 15a ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 15 ze zm.) w zw. z załącznikiem nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne oraz wykazu badań diagnostycznych, na które mają prawo wystawiać skierowania pielęgniarki i położne (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1054) pielęgniarki mogą wystawić receptę wyłącznie na leki zawierające substancje czynne wskazane w załączniku do ww. rozporządzenia. Niestety, nie ma w tym wykazie adrenalinum. W praktyce oznacza to, że w szczególnych sytuacjach, w których na stanie szkolnej apteczny nie ma adrenaliny, pielęgniarki nie mogą wystawić recepty celem niezwłocznego podania pacjentowi. O takie rozszerzenie uprawnień postulowała m.in. Naczelna Rada Pielęgniarek i Położonych w 2025 r.

Obwieszczenie MZ z 2022 r.: krok naprzód, biurokratyczna pułapka

Ministerstwo Zdrowia podjęło próbę częściowego uregulowania sytuacji. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2022 r. w sprawie zaleceń postępowania dotyczących opieki nad uczniami z anafilaksją, astmą oskrzelową, alergicznym nieżytem nosa, atopowym zapaleniem skóry i pokrzywką (Dz. Urz. Min. Zdrow. 2022 poz. 116) określiło protokół działania:

„1) wezwij zespół ratownictwa medycznego (nr alarmowy 112 lub 999) oraz powiadom rodzica ucznia – jeżeli możesz poproś o to inną osobę; w przypadku potrzeby, poproś dyspozytora ratownictwa medycznego o wskazówki, jak pomóc uczniowi;

2) w przypadku pojawienia się co najmniej 2 objawów, w miarę dostępności podaj autowstrzykiwacz lub ampułkostrzykawkę z adrenaliną (samodzielne podanie przez ucznia, pielęgniarkę środowiska nauczania i wychowania albo higienistkę szkolną lub nauczyciela po odpowiednim przeszkoleniu), w przednioboczną powierzchnię uda w 1/3 jego górnej części (…)”.

Jednocześnie załącznik do rozporządzenia w części pierwszej określającej ogólne zasady sprawowania opieki nad uczniem przewlekle chorym w szkole w ustępie 5 utrwalił wymóg podwójnej zgody pisemnej:

„Podawanie leków podczas pobytu ucznia w szkole przez pracowników szkoły może odbywać się wyłącznie za ich pisemną zgodą oraz na podstawie upoważnienia przez rodzica”.

Co się ostatnio zmieniło?

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie wykazu produktów leczniczych, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym, oraz wykazu produktów leczniczych wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1772 z późn. zm.), która weszła w życie 14 kwietnia 2026 r., zniosła rozróżnienie na zestawy przeciwwstrząsowe, z których produkty lecznicze mogły być podawane przez lekarza, lekarza dentystę, felczera lub starszego felczera od tych które mogły być podawane przez pielęgniarkę, położną i ustanowiła jeden wykaz dla wszystkich tych zawodów. Ponadto nowelizacja wprowadziła podział wyposażenia zestawów przeciwwstrząsowych pomiędzy poszczególnymi rodzajami ambulatoryjnych świadczeń oraz stacjonarnych i całodobowych. Zgodnie z rozporządzeniem w skład każdego zestawu wchodzi adrenalina (Adrenalinum) w postaci roztworu do wstrzykiwań (1 mg/ml lub 300 μg/0,3 ml, lub 150 μg/0,3 ml, lub 1 mg/10 ml).

Takie rozwiązanie pozostaje zgodne z aktualnymi wytycznymi Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI, 2021; aktualizacja 2024) [3] oraz standardami Resuscitation Council UK (RCUK, 2021) [4], które wskazują domięśniowe podanie adrenaliny jako leczenie pierwszego rzutu w anafilaksji.

Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) w dokumencie European Advocacy Manifesto z 2024 r. szacuje, że możliwe do uniknięcia koszty pośrednie wynikające z niewłaściwego leczenia alergii w Unii Europejskiej wynoszą od 55 do 151 miliardów euro rocznie [3]. W Polsce każdego roku problem anafilaksji dotyka szacunkowo ponad 130 tys. osób, a liczba zgonów oceniana jest na około 100 rocznie. W przypadku anafilaksji wywołanej jadem owadów nawet połowa śmiertelnych reakcji dotyczy osób bez udokumentowanej wcześniej historii uczulenia na jad, natomiast w anafilaksji pokarmowej – zwłaszcza u dzieci – większość zgonów odnotowuje się u osób z wcześniej rozpoznaną alergią [1].

Środowiska medyczne i prawnicze, w tym Polskie Towarzystwo Alergologiczne oraz Fundacja Allergia, od lat postulują zmiany systemowe mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa osób zagrożonych anafilaksją. Nowelizacja ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z 2025 r. rozszerzyła definicję pierwszej pomocy, jednoznacznie dopuszczając podanie adrenaliny z autowstrzykiwacza przez świadków zdarzenia, w tym pracowników placówek edukacyjnych. W związku z powyższym aktualne postulaty koncentrują się przede wszystkim na zapewnieniu szerokiej dostępności autowstrzykiwaczy w szkołach i przestrzeni publicznej, niezależnie od tego, czy poszkodowany posiada własne urządzenie i dokumentację alergologiczną, czy też nie.

Materiał powstał we współpracy z ALK-Abelló

Bibliografia i podstawy prawne

Polskie akty prawne

1. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 141), art. 3 pkt 7;
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 z późn. zm.), art. 162 § 1;
3. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 750 z późn. zm.);
4. Ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami (Dz.U. 2019 poz. 1078);
5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1427 ze zm.) załącznik nr 4;
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu produktów leczniczych, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym, oraz wykazu produktów leczniczych wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie (Dz. U. poz. 429).
7. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2022 r. w sprawie zaleceń postępowania dotyczących opieki nad uczniami z anafilaksją, astmą oskrzelową, alergicznym nieżytem nosa, atopowym zapaleniem skóry i pokrzywką (Dz. Urz. Min. Zdrow. 2022 poz. 116)

Orzecznictwo

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt II AKa 271/13

Wytyczne i dokumenty naukowe

[1] Jahnz-Różyk K. i in., Anaphylaxis in Poland: the epidemiology and direct costs, Postępy Dermatologii i Alergologii, 2017; PMC5799754; dane NFZ 2008–2015;
[2] Fundacja Allergia, Pierwsza pomoc – podanie adrenaliny przez świadka zdarzenia, allergia.pl, 2022; Projekt ustawy zmieniającej definicję pierwszej pomocy – i co dalej?
allergia.pl, 2023;
[3] https://allergia.pl/podanie-adrenaliny-przez-swiadka-zdarzenia/

Ponadto

EAACI, European Advocacy Manifesto, 2024, eaaci.org;
Resuscitation Council UK (RCUK), Emergency Treatment of Anaphylaxis – Guidelines for Healthcare Providers, maj 2021, resus.org.uk;

Artykuł Adrenalina w szkole – kto ma prawo jej użyć i dlaczego wciąż się boimy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Anafilaksja może pojawić się nagle i błyskawicznie doprowadzić do zagrożenia życia – nawet u osób, które nigdy nie miały objawów alergii. O rosnącej skali tego zjawiska oraz konieczności zapewnienia powszechnego dostępu do adrenaliny dyskutowali eksperci podczas konferencji, która odbyła się 15 kwietnia w Warszawie

To może stać się nagle, w dowolnym, najczęściej całkiem nieoczekiwanym miejscu, o każdej porze, w każdej chwili. Anafilaksja to ciężka, szybko, bardzo szybko, nierzadko wręcz błyskawicznie rozwijająca się reakcja alergiczna, która stanowi zagrożenie życia. Takie właśnie zdarzenie dotknęło 15-letniego Konstantego, który nigdy przedtem nie cierpiał na alergię, był całkowicie zdrowy.

Podczas urodzinowego wyjścia do kina po spożyciu napoju i przekąsek chłopiec nagle poczuł drapanie w gardle. Następnie pojawiły się wysypka, obrzęk i nasilające się trudności w oddychaniu. Dzięki szybkiej reakcji i podaniu adrenaliny w pobliskiej aptece jego życie zostało uratowane. Drugą dawkę adrenaliny otrzymał w szpitalu.

Jak relacjonowała jego mama, niedługo później doszło do kolejnego epizodu – tym razem w domu, już po spożyciu hot doga. Rodzina była jednak przygotowana i natychmiast podała Kostkowi adrenalinę. Przyczyna reakcji nadal pozostaje nieznana, a chłopiec jest w trakcie szczegółowej diagnostyki.

Ta poruszająca historia otworzyła dyskusję o koniecznych zmianach systemowych, które mogą zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, zwłaszcza poprzez zapewnienie powszechnego dostępu do adrenaliny jako jedynego skutecznego leku ratującego życie w anafilaksji, szczególnie w środowisku szkolnym.

Rosnąca skala problemu

Prof. dr hab. n. med. Karina Jahnz-Różyk, konsultant krajowa w dziedzinie alergologii, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii Wojskowego Instytutu Medycznego – Państwowy Instytut Badawczy, zwróciła uwagę na rosnącą liczbę reakcji anafilaktycznych, które mogą rozwinąć się w ciągu minut, a nawet sekund.

W Polsce rocznie rozpoznaje się ok. 130 tys. przypadków anafilaksji, z czego blisko 100 kończy się zgonem. Najczęstszymi przyczynami są alergeny pokarmowe  szczególnie orzechy – ale także leki i użądlenia owadów. – Składa się na to wiele przyczyn, m.in. coraz większy udział różnych alergogennych dodatków do żywności, o których producenci nie zawsze albo niezbyt konkretnie informują, jedzenie w różnych zakątkach świata, gdzie nie zawsze wiemy, co spożywamy. A alergie na pokarmy mogą być bardzo silne. Szczególnie na orzechy, zwłaszcza nerkowce. Ok. 23 proc. wszystkich ciężkich alergii pokarmowych stanowią właśnie alergie na orzechy. Wystarczą śladowe ilości, żeby doszło do reakcji alafilaktycznej. Nerkowce powodują jedne z najczęstszych alergii u dzieci, zaś u dorosłych migdały – tłumaczyła prof. Jahnz-Różyk.

Ekspertka podkreśliła również, że anafilaksja wciąż bywa niedostatecznie rozpoznawana, co prowadzi do opóźnienia w podaniu adrenaliny. Kluczowe znaczenie ma edukacja społeczeństwa oraz wprowadzenie jednolitych standardów postępowania, zwłaszcza w placówkach oświatowych. – Dostęp do adrenaliny zdecydowanie powinien być powszechniejszy, ale do tego potrzebujemy zmian systemowych, stworzenia jednolitych standardów i skoordynowanej opieki nad pacjentami, którzy doznali reakcji anafilaktycznej – argumentowała.

Luki systemowe i potrzeba edukacji

Prof. dr. hab. n. med. Marek Jutel, kierownik Katedry Immunologii Klinicznej Uniwersytetu we Wrocławiu, dyrektor Central and Southern European Allergy and Asthma Alliance, prezydent Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej(EAACI) w latach 2019–2022, wskazał, że choć nie każda reakcja anafilaktyczna od razu zagraża życiu, każda może w każdej chwili przybrać taki charakter. Najczęstszą przyczyną zgonów jest opóźnienie w podaniu adrenaliny, szczególnie u osób, które doświadczają wstrząsu po raz pierwszy. Dlatego – jak zaznaczył – kluczowe jest nie tylko zapewnienie dostępu do leku, ale także powszechna edukacja dotycząca rozpoznawania pierwszych objawów i zasad podawania adrenaliny.

Prof. Marek Jutel: – Reakcja anafilaktyczna może dotyczyć wielu układów – krążeniowego, oddechowego, pokarmowego, skóry. Rozpoznanie pierwszych objawów i ich uważna obserwacja mogą uchronić przed groźnymi następstwami. Adrenalinę lepiej podać za wcześnie niż za późno.

Z kolei prof. dr hab. n. med. Radosław Gawlik, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, omówił znaczenie diagnostyki po przebytym epizodzie anafilaksji. Wskazał, że u dzieci najczęstszymi przyczynami są pokarmy, użądlenia owadów i leki, natomiast u dorosłych dominują reakcje polekowe. Zwrócił również uwagę na zjawisko anafilaksji idiopatycznej oraz możliwy związek z mastocytozą, która może maskować objawy choroby. Mastocytoza to rzadka grupa nowotworów układu krwiotwórczego charakteryzująca się nadmiernym gromadzeniem komórek tucznych (mastocytów) w skórze lub narządach wewnętrznych.

– Postać skórna (pokrzywka) występuje głównie u dzieci, układowa u dorosłych. Może być i tak, że to incydent anafilaksji prowadzi do wykrycia mastocytozy. W każdym przypadku po zdarzeniu anafilaksji konieczna jest konsultacja z alergologiem, który zleci odpowiedną diagnostykę dla ustalenia, jakie jest ryzyko ponownej reakcji anafilaktycznej. To m.in. rozszerzone badania laboratoryjne, testy skórne, molekularne – wyliczał prof. Gawlik.

Adrenalina ratuje życie

Szczególne miejsce w dyskusji zajęła kwestia bezpieczeństwa w placówkach edukacyjnych. Dr hab. n. med. Katarzyna Plata-Nazar podkreśliła, że nawet 20 proc. dzieci doświadcza anafilaksji bez wcześniejszych objawów skórnych, co utrudnia jej rozpoznanie. Dlatego niezbędne jest przeszkolenie całego personelu szkół i przedszkoli oraz ścisła współpraca z rodzicami.

– Adrenalina ratuje życie i tak powinna być traktowana – mówiła ekspertka. – Placówki oświatowe, ale też inne miejsca publiczne, należą do tzw. miejsc krytycznych. Idealnie byłoby, gdyby wzorem takich urządzeń jak defibrylatory, wstrzykiwacze z adrenaliną znajdowały się w tych miejscach, a personel wiedziałby, jak się nim posługiwać. Tak jak każdy, kto doznał już wstrząsu anafilaktycznego i nosi przy sobie autowstrzykiwacz, potrafi samodzielnie podać sobie ten lek ratujący życie, tak tym bardziej wiedziałby to personel placówki edukacyjno-opiekuńczej. A podać adrenalinę z automatycznego wstrzykiwacza może każdy świadek zdarzenia. W sytuacji dramatycznej wręcz powinien to zrobić.

Eksperci zgodnie wskazywali, że autowstrzykiwacze z adrenaliną powinny być dostępne w miejscach publicznych, a świadkowie zdarzenia powinni mieć możliwość ich użycia bez obaw prawnych.

Nowoczesna forma podania adrenaliny

Dr n. med. Anna Kosowska, specjalistka Pediatrii i Alergologii z Katedry Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, zaprezentowała nowe możliwości terapeutyczne, w tym donosową formę adrenaliny, która – choć w Polsce jeszcze nierefundowana (istnieje szansa, że w tym roku się to zmieni) – może znacząco zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, zwłaszcza dzieci. Metoda ta eliminuje barierę strachu przed igłą i może ułatwić szybkie podanie leku przez osoby bez wykształcenia medycznego.

Wszyscy eksperci byli zgodni: w przypadku anafilaksji liczy się czas, a adrenalina jest lekiem pierwszego wyboru i powinna być podana jak najszybciej. Jej błyskawiczne zastosowanie zmniejsza ryzyko powikłań i zgonu.

W czasie konferencji dziennikarze i zaproszeni goście odbyli trening podawania adrenaliny na specjalnym fantomie.

Konferencja w Warszawie pokazała, że choć świadomość problemu rośnie, wciąż istnieje pilna potrzeba zmian systemowych, które zapewnią powszechny dostęp do adrenaliny oraz odpowiednie przygotowanie społeczeństwa do reagowania w sytuacjach zagrożenia życia. Spotkanie było ważnym krokiem w kierunku poprawy bezpieczeństwa pacjentów – szczególnie dzieci i młodzieży – oraz budowania systemu, w którym szybka pomoc stanie się standardem, a nie wyjątkiem.

Bożena Stasiak
fot. Bartek Dąbrowski

Artykuł Gdy liczą się sekundy. Eksperci apelują o powszechny dostęp do adrenaliny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poseł Tadeusz Chrzan z Komisji Zdrowia Sejmu RP, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Suwerenności Lekowej Polski, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

W ostatnim czasie kwestia bezpieczeństwa lekowego Polski w debacie publicznej pojawia się dość często, dlaczego jednak nie idą za tym konkretne decyzje? Co jest główną barierą – brak pieniędzy, woli czy czegoś jeszcze innego?

Ma Pani rację; od pewnego czasu bezpieczeństwo lekowe jest wyraźnie obecne w debacie publicznej, ale wciąż trudno o jednoznaczną odpowiedź na pytanie, dlaczego nie stoją za tym konkretne działania. Myślę, że wynika to z kilku nakładających się na siebie czynników. Z jednej strony mamy interesy dużych koncernów farmaceutycznych, które nie zawsze są zbieżne z interesem krajowym. Rozwój produkcji w Polsce i wzmacnianie rodzimego przemysłu oznaczałoby ograniczenie części tego rynku, a więc i kapitału, co może być jedną z barier. Z drugiej strony niezrozumiała pozostaje dla mnie – i, jak sądzę, dla wielu osób zajmujących się tym tematem – bierność władz. Tym bardziej że nie chodzi o brak pieniędzy; w pierwotnym Krajowym Planie Odbudowy przewidziano niemal 140 mln euro na budowę fabryki substancji czynnych oraz rozwój produkcji leków generycznych i biologicznych. To były konkretne fundusze, które mogły realnie wpłynąć na bezpieczeństwo lekowe.

Ale?

Po zmianie władzy Ministerstwo Rozwoju i Technologii zrezygnowało z tego, a pieniądze w marcu 2024 roku zostały przesunięte na… elektromobilność. To decyzja trudna do zrozumienia, zwłaszcza w kontekście doświadczeń pandemii i przerwanych łańcuchów dostaw. Bezpieczeństwo lekowe nie jest wyłącznie kwestią zdrowia obywateli, lecz także elementem szeroko pojętego bezpieczeństwa państwa – w sytuacji wojny za granicą i niestabilności międzynarodowej leki są zasobem strategicznym na równi z innymi.

Istotny jest również wymiar gospodarczy. Przemysł farmaceutyczny to sektor innowacyjny, oferujący ponadprzeciętne wynagrodzenia i mający realny wpływ na PKB. Im większy jego udział, tym silniejsza gospodarka. Tym bardziej niezrozumiałe pozostaje, dlaczego ten obszar nie jest dziś rozwijany w sposób zdecydowany i konsekwentny. Rozmawialiśmy na ten temat z przedstawicielami ministerstwa, którzy zwracali uwagę m.in. na fundusze dla nowoczesnej gospodarki oraz na instrumenty wspierające technologie strategiczne w Europie. Problem w tym, że choć środki formalnie istnieją, to w praktyce firmy farmaceutyczne nie są w stanie z nich skorzystać. Mijają już nie miesiące, ale lata, a nabory są konstruowane w taki sposób, że żadna firma poważnie myśląca o rozwoju produkcji w Polsce nie była w stanie skutecznie do nich aplikować. Do tego dochodzi kwestia europejskiej listy leków krytycznych, która została ogłoszona w 2023 roku, natomiast w Polsce pojawiła się dopiero rok później. To pokazuje skalę opóźnienia. Bez tej listy dostęp do części instrumentów wsparcia był de facto zamknięty. Mamy więc sytuację, w której pieniądze są, możliwości również, ale brakuje sprawnego działania i decyzji.

Czy Polska nie powinna stworzyć silniejszych mechanizmów zachęt dla firm do lokowania produkcji leków w naszym kraju?

Kilka lat temu, przy dużej nowelizacji ustawy refundacyjnej, wprowadzono mechanizm, który miał zachęcać do lokowania produkcji w Polsce. Pojawił się tzw. partner polskiego przemysłu farmaceutycznego. Leki produkowane w Polsce – zarówno generyczne, jak i te, w których substancje czynne, czyli API, są wytwarzane w kraju – miały ułatwioną ścieżkę wejścia na listę refundacyjną. Był to pierwszy krok w kierunku wzmacniania suwerenności lekowej, ale równocześnie… jedyny. Funkcjonowały też rozwiązania podatkowe, jak estoński CIT, jednak dotyczyły one całej gospodarki. W przypadku przemysłu farmaceutycznego właśnie ten mechanizm refundacyjny był kluczowy – i na tym właściwie się zatrzymaliśmy.

Sytuacja związana z produkcją API wydaje się szczególnie niepokojąca…

Substancje czynne są sercem każdego leku. Dziś ok. 80 proc. API pochodzi z Azji – głównie z Chin i Indii, przy czym Indie zaczynają ograniczać eksport. W Polsce produkcja substancji czynnych jest śladowa. Istnieją pojedyncze przykłady, ale to są marginalne ilości, liczone raczej w promilach zapotrzebowania. A przecież powinniśmy co najmniej dla leków z listy krytycznej zabezpieczyć produkcję substancji czynnych w kraju! Bez tego trudno mówić o realnym bezpieczeństwie.

Jak w tej kwestii wypadamy na tle innych europejskich krajów?

Niestety, wyraźnie od nich odstajemy. Inne kraje wykorzystały środki z KPO, dokonując świadomego wyboru i wspierając swoje krajowe przemysły farmaceutyczne – np. Węgrzy, Włosi, Niemcy, Czesi. My z tego komponentu zrezygnowaliśmy. Co więcej, w Europie pojawiają się bardzo konkretne inicjatywy. We Francji powstała spółka EuroAPI, dofinansowana kwotą ok. 150 mln euro ze środków publicznych, której celem jest właśnie produkcja substancji czynnych. Podobne działania podejmowane są również w obszarze leków biologicznych. Europa nam ucieka. Jeśli nie zareagujemy odpowiednio wcześnie, rynek API może się domknąć. Produkcja wyłącznie na potrzeby krajowe stanie się ekonomicznie nieopłacalna, a my pozostaniemy uzależnieni od dostaw z zewnątrz. W sytuacjach kryzysowych – czy to pandemii, czy napięć geopolitycznych – oznacza to bardzo poważne ryzyko.

Pomówmy więc konkretnie: jakie działania zamierza pan podjąć jako przewodniczący Zespołu ds. Suwerenności Lekowej Polski?

Przede wszystkim będziemy konsekwentnie podnosić temat konieczności budowy produkcji API w Polsce. Eksperci szacują, że aby w dużym stopniu zabezpieczyć potrzeby związane z lekami krytycznymi, potrzebna jest inwestycja rzędu ok. 5 mld zł. Wysoka kwota, ale możliwa do udźwignięcia – zwłaszcza jeśli zestawimy ją z innymi wydatkami infrastrukturalnymi. To pytanie o priorytety: czy ważniejsze jest kilka kilometrów autostrady, czy bezpieczeństwo zdrowotne państwa? Uważamy, że trzeba w końcu podjąć strategiczne decyzje i rozpocząć konkretne działania, choć nie będzie to proste, bo mamy też problem systemowy.

Na czym polega?

Przede wszystkim na braku koordynacji. Mamy kilka resortów – zdrowia, rozwoju i technologii, funduszy i polityki regionalnej oraz obrony narodowej – z których każdy działa w swoim obszarze. Brakuje jednego ośrodka, który spinałby działania, o których rozmawiamy. Dlatego zaproponowaliśmy powołanie pełnomocnika rządu ds. bezpieczeństwa lekowego, który koordynowałby prace między resortami. Nasz postulat spotkał się z dużym poparciem branży farmaceutycznej, ale od roku niczego się nie doczekaliśmy. W praktyce mamy więc cztery „oddzielne księstwa”, które nie współpracują ze sobą, co bardzo utrudnia jakiekolwiek postępy. A stanie w miejscu oznacza cofanie się. Mówimy w końcu o branży, która jest potrzebna każdemu z nas – bo każdy prędzej czy później potrzebuje leków.

Artykuł „Europa nam ucieka”. O suwerenności lekowej bez złudzeń pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rosnące ceny i braki leków sprawiają, że Polakom zdarza się nie realizować recept. 38 proc. pacjentów przyznaje, że ich to dotyczy, a co czwarty tłumaczy to zbyt wysokimi kosztami – wynika z danych Stowarzyszenia Importerów Równoległych Produktów Leczniczych. Jego eksperci wskazują, że jednym z rozwiązań mogłoby być zwiększenie w aptekach udziału leków z importu równoległego, które są zwykle tańsze. Ten mechanizm dystrybucji preparatów w ciągu pięciu ostatnich lat wygenerował 3,6 mld zł oszczędności, ale odpowiada dziś tylko za 1 proc. rynku

– Badania opinii publicznej zlecone w sierpniu tego roku pokazują, że jedna trzecia pacjentów, a dokładnie 38 proc., nie wykupuje leków w aptece. 23 proc. wskazuje, że są one za drogie, a 15 proc. – że nie mogli dostać w aptece leku, który był przepisany na recepcie – wylicza w rozmowie z agencją Newseria Tomasz Dzitko, prezes Stowarzyszenia Importerów Równoległych Produktów Leczniczych (SIRPL), powołując się na dane zebrane w raporcie „Polska paradoksalna: oszczędności na setki milionów złotych blokowane przez biurokrację”.

– Poszukując leków o niższych cenach, polski pacjent bardzo często staje przed dylematem możliwości wykupienia swoich leków ze względu na swoje możliwości finansowe. Wiemy o tym, że bariery finansowe są rzeczą istotną, jeżeli chodzi o budżety polskich pacjentów, zatem możliwość pozyskania leków w niższej cenie jest dla nich pewną wartością dodaną – komentuje dr Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Izby Aptekarskiej.

Leki z importu równoległego to produkty wytwarzane przez tego samego producenta, pod taką samą nazwą handlową i z identycznym składem, co obecne na polskim rynku, lecz pierwotnie przeznaczone do sprzedaży w innym kraju UE, gdzie są one dostępne taniej. Takie leki mogą być legalnie sprowadzane do Polski, a potem sprzedawane z uzupełnieniem o polskojęzyczną ulotkę.

– Import równoległy w Unii Europejskiej to jest ponad 50 lat doświadczeń. W Polsce import równoległy jest dostępny od 20 lat, czyli od kiedy weszliśmy do UE. Jednakże doświadczenia innych krajów pokazują, że tego importu może być więcej. To jest bardzo pozytywne zjawisko, które pozytywnie wpływa na ogół pacjentów i dostęp do leków. Takie kraje jak Niemcy i Dania już dawno zrozumiały, że import równoległy należy wykorzystywać szerzej, niż to robi obecnie Polska. W Polsce to jest około 1 proc. całego rynku leków, a w grupie leków refundowanych tylko 0,25 proc., podczas gdy w Niemczech te procenty sięgają 8 proc., a w Danii nawet 30 proc. – wylicza Tomasz Dzitko.

Z raportu przygotowanego przez SIRPL na podstawie danych IQVIA wynika, że w latach 2019–2024 mechanizm importu równoległego wygenerował 3,6 mld zł oszczędności dla polskiego systemu i pacjentów oraz dostarczył na rynek 156 mln dodatkowych opakowań leków (średnio 22 mln rocznie). Oszczędności bezpośrednie, czyli te wynikające z różnicy w cenie między lekiem z importu równoległego a jego krajowym odpowiednikiem, stanowią 21 proc. całości. Oszczędności pośrednie są więc znacznie większe, stanowiąc 79 proc. całości. Powstają one w sytuacji, gdy producenci leku obniżają swoje ceny z uwagi na to, że ich importowane „bliźniaki” są tańsze. Raport SIRPL podaje przykład leków, w przypadku których po wejściu na rynek importu równoległego ich cena obniżyła się o jedną trzecią. Eksperci podkreślają, że jest to naturalna regulacja rynku.

– Import równoległy zmniejszy zjawisko niedostępności leków dla pacjentów z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że leki z importu równoległego są tańsze, czyli mniejszy procent pacjentów będzie odchodził od okienka w aptece z pustymi rękami, ponieważ nie stać ich na zakup. Po drugie dlatego, że leków z importu równoległego jest więcej, w związku z tym będą one łatwiej dostępne w sytuacjach, kiedy leku brakuje na rynku – podkreśla prezes SIRPL.

– W momencie światowego kryzysu w dostępności do leków, a taką sytuację mamy dzisiaj i o tym mówią wszystkie kraje rozwijające się, wszystkim zależy na tym, aby pacjenci mogli otrzymywać leki na czas, w odpowiednich interwałach, jeżeli chodzi o wystawianie recept i ich realizację. Patrząc perspektywicznie, jesteśmy przekonani, że to rozwiązanie powinno nam towarzyszyć, bardzo pozytywnie wpływając na ceny leków – dodaje dr Mikołaj Konstanty.

Z analizy ekonomicznej przygotowanej dla SIRPL wynika, że każda złotówka wydana na leki z importu równoległego generuje prawie 1,2 zł oszczędności w systemie ochrony zdrowia. Barierą dla rozwoju tego rynku w Polsce są jednak ramy legislacyjne związane ze sprzedażą importowanych leków refundowanych. Są one traktowane nie jako leki oryginalne, tylko odpowiedniki generyczne. Przez to ich cena urzędowa musi być niższa od najtańszego zamiennika dostępnego na rynku, a to często ekonomicznie niemożliwe. Oznacza to też problemy biurokratyczne, m.in. zbyt wygórowane wymogi formalne nakładane na importerów, a wiążące się z traktowaniem ich na równi z producentami. Zdaniem ekspertów z SIRPL usunięcie barier legislacyjnych mogłoby podwoić roczne oszczędności związane z obrotem w imporcie równoległym, z czego około 700 mln zł trafiałoby bezpośrednio do budżetu NFZ.

W październiku kilkudziesięciu sygnatariuszy, w tym organizacje pacjenckie i branża farmaceutyczna, podpisało list otwarty do Ministerstwa Zdrowia. Wezwali resort do wykorzystania zbliżającej się nowelizacji ustawy refundacyjnej jako szansy na odblokowanie potencjału importu równoległego.

Już 27 marca odbędzie się konferencja z okazji II Światowego Dnia Adherence. Szczegóły tutaj.

Artykuł Co trzeciemu pacjentowi zdarza się nie wykupić leku w aptece pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzyca typu 1 nie kończy się na progu szkoły, mimo to państwo wciąż nie stworzyło systemu, który zapewniałby tym dzieciom bezpieczeństwo i równe uczestnictwo w edukacji

Ewa Monika Kaliszuk
Senatorka RP, Komisja Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej, Parlamentarny Zespół ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia

Jako senator pracująca w Komisji Edukacji, Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej oraz w zespołach parlamentarnych zajmujących się zagadnieniami zdrowia na co dzień spotykam się z problemami ludzi, które pokazują, jak bardzo jakość prawa i organizacja państwa przekładają się na codzienne życie rodzin. Część z tych spraw ma charakter indywidualny, inne odsłaniają wyraźne luki systemowe. Sytuacja dzieci z cukrzycą typu 1 w polskich szkołach i przedszkolach należy do tej drugiej kategorii. To jeden z tematów, który w ostatnim czasie szczególnie mnie zaangażował.

Sygnały w tej sprawie docierały do mnie już wcześniej, jeszcze w okresie, gdy pełniłam funkcję wiceprezydenta Olsztyna odpowiedzialnego za edukację. Widziałam wtedy z bliska, z jakimi ograniczeniami finansowymi i organizacyjnymi mierzą się dyrektorzy szkół oraz jak trudno jest zapewnić realne wsparcie uczniom o szczególnych potrzebach w ramach obowiązujących przepisów i budżetów. Po objęciu mandatu senatora wiadomości od rodziców dzieci z cukrzycą typu 1 zaczęły pojawiać się coraz częściej.

Głos rodziców i skala problemu

Rodzice opisywali trudności w znalezieniu przedszkola lub szkoły, która zapewni ich dziecku bezpieczeństwo zdrowotne, wskazywali na brak systemowej opieki, konieczność stałej obecności rodzica w pobliżu placówki, ograniczanie udziału dziecka w wycieczkach czy zajęciach dodatkowych. W pewnym momencie stało się jasne, że nie są to pojedyncze przypadki.

27 stycznia 2026 r. opublikowałam w mediach społecznościowych informację, że podczas posiedzenia Senatu złożę oświadczenie w tej sprawie. Post zatytułowany „Dzieci z cukrzycą typu 1 też mają prawo do bezpiecznej szkoły” dotarł do ok. 100 tys. odbiorców. Skala reakcji – wiadomości od rodziców, głosy lekarzy, pielęgniarek szkolnych i organizacji pacjenckich – potwierdziła, że mamy do czynienia z problemem systemowym, wymagającym poważnej rozmowy między ochroną zdrowia a edukacją.

Choroba przewlekła, która nie znika w szkole

Cukrzyca typu 1 jest chorobą przewlekłą wymagającą stałego monitorowania glikemii, podejmowania bieżących decyzji terapeutycznych i natychmiastowego reagowania w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia. Leczenie tej choroby wymaga wielokrotnego w ciągu dnia monitorowania poziomu glikemii, przeliczania spożytych węglowodanów oraz podawania insuliny.

W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym czynności te wykonują w całości lub w przeważającej części dorośli – rodzice lub inni opiekunowie. Starsze dzieci i nastolatki stopniowo przejmują część tych obowiązków, jednak również one wymagają bezpiecznego środowiska oraz wsparcia w sytuacjach nagłych. Choroba nie znika po przekroczeniu progu szkoły. To codzienność, która towarzyszy uczniowi w czasie lekcji, przerw, wycieczek czy zajęć sportowych.

Szkoły bez narzędzi, rodziny bez wsparcia

Rodzice opisują rzeczywistość, w której system nie nadąża za tymi potrzebami. Zdarza się, że placówki rezygnują z żywienia dziecka z powodu trudności w precyzyjnym przeliczaniu węglowodanów, udział w wycieczkach uzależniany jest od obecności opiekuna, a w młodszych klasach rodzice pozostają w gotowości pod drzwiami szkoły.

Bywa i tak, że rodziny pukają od drzwi do drzwi, szukając placówki, która podejmie się opieki nad ich dzieckiem, słysząc, że „nie ma możliwości” zajęcia się uczniem z chorobą przewlekłą. W efekcie dziecko, które poznawczo funkcjonuje tak samo jak jego rówieśnicy, doświadcza ograniczeń w uczestnictwie w życiu społeczno-edukacyjnym swojej lokalnej społeczności.

Nie brak dobrej woli, lecz systemowych ram

Nie jest to jednak opowieść o braku dobrej woli szkół. Z rozmów z dyrektorami i nauczycielami wynika coś znacznie bardziej złożonego: brak środków finansowych, ograniczenia prawne, niejasność kompetencyjna, a także niewystarczające przeszkolenie kadr w zakresie postępowania z dzieckiem z chorobą przewlekłą.

Nauczyciele i wychowawcy odpowiadają w czasie pobytu dziecka w placówce w pełni za jego zdrowie i życie. W sytuacji braku jasnych standardów i systemowego zabezpieczenia pojawia się naturalny lęk przed podejmowaniem czynności, które mogą być postrzegane jako medyczne. Trudno oczekiwać od pracowników oświaty odwagi, jeśli państwo nie stworzyło im czytelnych i bezpiecznych ram działania.

Orzeczenie jest, pieniędzy nie ma

Istotą problemu jest także niespójność między systemem orzecznictwa a finansowaniem edukacji. Dzieci z cukrzycą typu 1 posiadają orzeczenia o niepełnosprawności, w których wskazana jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki oraz współudział opiekuna w procesie leczenia i edukacji.

Jednocześnie poradnie psychologiczno-pedagogiczne odmawiają wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, argumentując, że choroba nie wpływa na funkcjonowanie poznawcze dziecka. W konsekwencji szkoła nie otrzymuje dodatkowych środków, które umożliwiłyby sfinansowanie wsparcia. System potwierdza potrzebę opieki, ale nie daje narzędzi, by ją realnie zorganizować.

Wiedza i dobre praktyki już istnieją

W odpowiedzi na moją inicjatywę skontaktowała się ze mną dr Monika Zamarlik, od ponad 15 lat kierująca Ogólnopolską Federacją Organizacji Pomocy Dzieciom i Młodzieży Chorym na Cukrzycę, która zagadnieniu opieki nad uczniami z cukrzycą w placówkach oświatowych poświęciła również swoją pracę doktorską.

Jak poinformowała, wspólnie z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym – na prośbę Ministerstwa Zdrowia – opracowano zalecenia dotyczące opieki nad dziećmi z cukrzycą w szkołach i przedszkolach. Dokument ten oczekuje obecnie na publikację w formie obwieszczenia. Federacja realizuje również projekt „Przedszkola i szkoły przyjazne diabetykom”, w ramach którego każdego roku prowadzone są setki bezpłatnych szkoleń dla nauczycieli.

Rola pielęgniarek szkolnych

Swoje doświadczenia przekazały mi także pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania. Z jednej strony wskazują one na realne ograniczenia – obsługę kilku szkół i obecność w danej placówce jedynie przez kilka godzin tygodniowo. Z drugiej strony pokazują, że przy dobrej współpracy z rodzicami, dyrekcją i poradnią diabetologiczną można wypracować model bezpiecznej opieki oparty na szkoleniach personelu, stałym kontakcie z diabetologiem oraz edukacji rówieśników.

Oświadczenie senatorskie i dalsze kroki

Złożyłam oświadczenie senatorskie skierowane do Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Zdrowia, wskazując na potrzebę współpracy międzyresortowej. Dziś oczekuję na odpowiedzi obu resortów i od ich treści uzależniam dalsze inicjatywy legislacyjne i organizacyjne.

Jeżeli stanowiska ministerstw potwierdzą potrzebę zmian, zamierzam zainicjować w Senackiej Komisji Edukacji posiedzenie poświęcone temu zagadnieniu z udziałem przedstawicieli resortów, środowiska medycznego, ekspertów zdrowia publicznego oraz przedstawicieli środowiska edukacyjnego.

Edukacja włączająca musi być realna

Cukrzyca typu 1 nie ogranicza zdolności poznawczych dziecka. Nie może więc prowadzić do jego organizacyjnego wykluczenia. Edukacja włączająca powinna obejmować także dzieci z chorobami przewlekłymi wymagającymi codziennego wsparcia zdrowotnego.

Jestem przekonana, że w tej sprawie szczególnie ważny jest głos środowiska medycznego – lekarzy diabetologów, pediatrów, pielęgniarek i ekspertów zdrowia publicznego. To Państwa doświadczenie i autorytet mogą wzmocnić konieczność wypełnienia luki między systemem ochrony zdrowia a systemem edukacji.

Dziecko z cukrzycą typu 1 nie powinno być postrzegane jako ryzyko organizacyjne. Powinno być pełnoprawnym, bezpiecznym uczestnikiem życia swojej szkolnej społeczności. Państwo ma obowiązek stworzyć takie warunki, aby było to standardem, a nie efektem indywidualnej determinacji rodziców i dobrej woli pojedynczych osób.

Artykuł Dzieci z cukrzycą typu 1 w szkole. Luka między ochroną zdrowia a edukacją pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy Uniwersytetu Gdańskiego w projekcie „Nauka dla dobra społecznego, innowacji i skutecznych terapii (SWIFT)” rozpoczęli przygotowania do badania klinicznego terapii komórkowej niedrobnokomórkowego raka płuca. Dzięki efektom ich pracy w przyszłości możliwy będzie rozwój nie tylko personalizowanych, lecz również bardziej uniwersalnych terapii. Równolegle wyniki badań dostarczyły podstaw do rozwoju metod diagnostycznych opartych na analizie krwi. Prace badawcze są finansowane z Funduszy Europejskich przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej

Rak płuca należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów w Polsce. Co roku w naszym kraju tę diagnozę słyszy ponad 20 tys. osób. Nowotwór często rozwija się bezobjawowo, przez co wykrywany jest dopiero w późnym stadium. To zaś znacząco zmniejsza szanse na skuteczne leczenie. Niedrobnokomórkowy rak płuca (NSCLC) stanowi około 85 proc. wszystkich przypadków tej choroby na świecie – rocznie rozpoznaje się go u ponad 2 mln osób, w tym ponad 300 tys. w Europie, a średnio 80 proc. chorych umiera w ciągu pięciu lat od diagnozy. Skala problemu sprawia, że poszukiwanie nowych terapii i metod wczesnego wykrywania ma kluczowe znaczenie.

Międzynarodowe Centrum Badań nad Szczepionkami Przeciwnowotworowymi Uniwersytetu Gdańskiego (ICCVS UG) prowadzi zaawansowane badania nad terapią niedrobnokomórkowego raka płuca w ramach projektu SWIFT (Science for Welfare, Innovations and Forceful Therapies). Projekt jest realizowany w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze prowadzonego przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i finansowanego z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki 2021–2027 (FENG).

– Naszym głównym zadaniem jest doprowadzenie opracowanej przez nas terapii komórkowej raka płuca do fazy badania klinicznego. Chcemy rozpocząć badanie kliniczne z udziałem pacjentów, które ma potwierdzić bezpieczeństwo terapii i pomóc ustalić optymalną dawkę leku, w tym przypadku komórek terapeutycznych. Kolejne zadanie to ciągły rozwój tej terapii i jej udoskonalanie. Zdajemy sobie sprawę z tego, że nowotwór jest trudnym przeciwnikiem i z pewnością będzie próbował zahamować aktywność komórek terapeutycznych, nad którymi pracujemy – mówi agencji Newseria prof. dr hab. Natalia Marek-Trzonkowska, dyrektorka ICCVS, kierowniczka projektu SWIFT.

Zespół ICCVS opracował algorytm pozwalający na identyfikację we krwi pacjentów komórek o działaniu przeciwnowotworowym. Jest ich bardzo niewiele. Niemniej jednak naukowcy z ICCVS potrafią je wyizolować oraz namnażać do dużych ilości. Dzięki temu komórki terapeutyczne mogą zostać użyte jako lek, a po podaniu pacjentowi zyskują realną przewagę nad rakiem. Obecnie badacze z ICCVS prowadzą prace nad optymalizacją procesu izolacji oraz produkcji komórek terapeutycznych zgodnie z wymogami dobrej praktyki produkcyjnej (ang. GMP).

– Mamy zakupiony odpowiedni sprzęt badawczy, który umożliwi nam sortowanie komórek do celów klinicznych. Uczymy się, trenujemy, by jak najlepiej i jak najwydajniej dostosować opracowany proces do wymogów dobrej praktyki produkcyjnej, która jest standardem w pracy w badaniach klinicznych – zapowiada prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Podczas badań naukowcy zidentyfikowali również pewne cechy nowotworu, które powtarzają się u wielu pacjentów z NSCLC.

– Kiedy rozpoczynaliśmy badania w projekcie, założyliśmy, że nasza terapia będzie personalizowana, czyli szyta na miarę, i dla każdego pacjenta będzie trochę inaczej wyglądała. Odkryliśmy jednak kilka unikatowych cech raka płuca, których nie mają zdrowe tkanki. Co więcej, cechy te są typowe dla guzów pochodzących od większości pacjentów z NSCLC. Dzięki temu jest szansa, że nasze badania doprowadzą do powstania bardziej uniwersalnej terapii. A to znaczy, że będzie ona również tańsza w produkcji, dostępniejsza i skuteczniejsza – wyjaśnia kierowniczka projektu SWIFT.

Te same unikatowe cechy nowotworu doprowadziły również do znaczącego odkrycia w kontekście diagnostyki niedrobnokomórkowego raka płuca i pozwoliły stworzyć podwaliny do prac nad testem krwi wykrywającym markery nowotworowe. To o tyle istotne, że dziś jest ona oparta głównie na tomografii komputerowej, do której dostęp jest ograniczony.

– Unikatowe cechy nowotworu, tzw. markery, można również wykryć we krwi pacjenta i mogą nam one posłużyć do diagnostyki raka płuca – tłumaczy naukowczyni. – Miejmy nadzieję, że diagnostykę przesiewową tego nowotworu będziemy mogli w niedługim czasie wykonywać w oparciu o badanie próbki krwi.

W mijającym roku naukowcy osiągnęli także przełom w badaniach komórek macierzystych raka płuca. Zespół wyizolował je, scharakteryzował i namnożył, otwierając drogę do przyszłych terapii ukierunkowanych na najoporniejsze populacje komórek nowotworowych.

– To jest ogromny sukces i bardzo ważne odkrycie, ponieważ to komórki macierzyste nowotworu są odpowiedzialne za przerzutowanie tego raka, za jego wysoką złośliwość. Dzięki temu, że potrafimy je wyizolować z organizmu pacjenta i zbadać, jesteśmy na dobrej drodze, żeby również z nimi skutecznie walczyć – podkreśla prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Równolegle prowadzone są badania nad tym, w jaki sposób rak płuca hamuje działanie komórek immunologicznych oraz jak zabezpieczyć komórki terapeutyczne przed tymi mechanizmami. Zespół analizuje też mikrośrodowisko guza, aby stworzyć warunki sprzyjające skuteczności terapii – to element kluczowy dla utrzymania aktywności komórek po podaniu ich pacjentowi.

Kolejnym krokiem, zaplanowanym we współpracy m.in. z Technische Universität Dresden, jest opracowanie genetycznie modyfikowanych komórek terapeutycznych odpornych na związki wydzielane przez nowotwór. Ma to zapewnić działanie terapii nawet w warunkach silnej immunosupresji.

– Nowotwór nie będzie potrafił zahamować działania komórek terapeutycznych, będą one niewrażliwe na związki, które guz produkuje i wysyła do krwi, żeby zahamować odpowiedź przeciwnowotworową. Te komórki będą miały coś w rodzaju tarczy i miejmy nadzieję, że będą działały skutecznie – mówi prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Artykuł Nowa terapia komórkowa w raku płuca. Polscy naukowcy przygotowują badania kliniczne pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Paweł Kruś, wydawca „Świata Lekarza” i przewodniczący Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS, otrzymał nagrodę AMBASADOR PROFILAKTYKI ZDROWOTNEJ INSTYTUTU BIZNESU podczas XXXIII Welconomy Forum in Toruń, jednego z najważniejszych kongresów społeczno-gospodarczych w Polsce

Instytut Biznesu, działający od 15 lat jako niezależny think tank tworzony przez przedsiębiorców i dla przedsiębiorców, od 2017 roku przyznaje nagrody AMBASADOR. Wyróżnienia te mają zwracać uwagę na osoby i instytucje realnie wpływające na rozwój rynku, innowacji, edukacji oraz odpowiedzialnej przedsiębiorczości. W obszarze zdrowia kapituła w tym roku postanowiła docenić konsekwentne, wieloletnie działania na rzecz profilaktyki.

„Lepiej zapobiegać niż leczyć” – ta zasada, wywodząca się z myśli Hipokratesa, stała się osią aktywności Pawła Krusia, który z ochroną zdrowia związany jest od 1995 roku. Jak podkreślono w uzasadnieniu nominacji, jego największym życiowym osiągnięciem było zrealizowanie pięciu pionierskich, ogólnospołecznych akcji profilaktycznych w latach 2009–2016.

W ramach akcji „Uwaga Nerki!” doprowadzono do upowszechnienia w Polsce podstawowego wskaźnika diagnostyki nefrologicznej – GFR – z poziomu 38 proc. do 99,8 proc., a ponad 14 tys. osób zostało bezpłatnie przebadanych. Blisko tysiąc pacjentów zdiagnozowano pod kątem poważnego zagrożenia przewlekłą chorobą nerek i objęto opieką specjalistyczną. Akcja „Nie mam HCV!” była największym do 2015 roku badaniem przesiewowym w kierunku HCV w Polsce – przebadano 4 tys. osób, ratując życie 23 zakażonym pacjentom. Z kolei program „Cukrzyca. Wygrajmy Razem!” przyczynił się do popularyzacji oznaczania hemoglobiny glikowanej HbA1c jako podstawowego narzędzia badań przesiewowych, zastępującego pomiar glukozy. W Polsce i w Ukrainie przebadano łącznie 4 tys. osób, a u kilkuset z nich rozpoznano wcześniej nieuświadomioną cukrzycę „Sprawdź cholesterol u dziecka!” było pierwszym w Europie masowym badaniem przesiewowym w tej dziedzinie po publikacji amerykańskich wytycznych FDA. W jego następstwie powstała w Ukrainie praca naukowa dotycząca związku podwyższonego cholesterolu u dzieci z cukrzycą u ich rodziców, natomiast akcja „Kostka-Ramię. Stop udarom i amputacjom!” objęła 2 tys. – do dziś pozostaje największym w Polsce badaniem z wykorzystaniem tej metody pozwalającej w ciągu kilku minut ocenić ryzyko powstawania zatorów.

Łącznie, dzięki zaangażowaniu Pawła Krusia w profilaktykę zdrowotną, udało się przebadać ok. 25 tysięcy osób w Polsce i ponad 2 tys. w Ukrainie. W uzasadnieniu podkreślono, że w naszym kraju nikt nie zrobił tego niezależnie na taką skalę i bez korzystania z budżetów państwowych ani komercyjnych.

Paweł Kruś od ponad dwóch dekad integruje środowiska tworzące system ochrony zdrowia – lekarzy, pielęgniarki, diagnostów laboratoryjnych, ratowników medycznych, przedstawicieli firm farmaceutycznych oraz dziennikarzy medycznych. Symbolem tej współpracy pozostaje Nagroda Zaufania Złoty OTIS, której 80-osobowa Kapituła reprezentuje większość środowisk medycznych.

W uzasadnieniu nominacji przypomniano również inicjatywy wydawnicze – stworzenie i wydawanie kilkunastu tytułów prasowych oraz portali branżowych, a także powołanie dwóch nagród środowiskowych: Nagrody Zaufania Złoty OTIS oraz Nagrody Profesorów Farmacji.

Paweł Kruś był nagrodzony m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi, Nagrodą im. Dr. Władysława Biegańskiego, wyróżnieniem Nagrody Św. Kamila, odznaką „Zasłużonemu – Polskie Towarzystwo Lekarskie” oraz dziennikarskimi medalami ukraińskimi. Został nominowany do wyróżnienia Ambasador Zdrowia, choć jak sam przyznaje, trafniejszy byłby tytuł Honorowego Konsula Zdrowia.

Nagroda AMBASADOR PROFILAKTYKI ZDROWOTNEJ to nie tylko uhonorowanie konkretnych projektów, lecz także docenienie konsekwentnej wizji – budowania systemu, w którym profilaktyka jest realnym działaniem, a nie jedynie hasłem. To również wyraz uznania dla idei wyłączenia ochrony zdrowia z bieżącego dyskursu politycznego i nadania jej charakteru wspólnego, ponadpartyjnego dobra.

Nagrody wręczono podczas uroczystej gali 23 lutego.

Pozostali tegoroczni laureaci nagród AMBASADOR INSTYTUTU BIZNESU:
• AMBASADOR ZDROWIA – prof. Piotr Henryk Skarżyński
• AMBASADOR KULTURY – Wydawnictwo Fabryka Słów

Artykuł Ambasador profilaktyki. Paweł Kruś nagrodzony pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poseł Marek Hok, przewodniczący Podkomisji stałej ds. onkologii, zastępca przewodniczącego Komisji Zdrowia, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Zacznijmy od tematu, który przez lata pozostawał na marginesie debaty publicznej, choć dla pacjentów ma znaczenie właściwie fundamentalne. Dlaczego zabezpieczenie płodności pacjentów onkologicznych stało się jednym z pana priorytetów?

Bo coraz częściej mówimy dziś o onkologii jako o chorobie przewlekłej, z którą pacjenci żyją wiele lat, a nie tylko o walce o przeżycie najbliższych miesięcy. Postęp medycyny sprawił, że ratujemy życie coraz skuteczniej, ale system nie nadążył z myśleniem o tym, co dalej. Dla młodych pacjentów – kobiet oraz mężczyzn – perspektywa utraty płodności bywa równie traumatyczna jak sama diagnoza nowotworu. Leczenie nie może oznaczać odebrania szansy na przyszłe rodzicielstwo, jeśli medycyna daje dziś narzędzia, aby temu zapobiec. Zwłaszcza że z perspektywy klinicznej wiemy, że możliwości istnieją – to np. kriokonserwacja komórek rozrodczych, tkanki jajnika, nasienia.

Gdzie więc pana zdaniem leży największa luka w systemie?

Problem jest wielopoziomowy. Po pierwsze – brak systemowych, jasnych ścieżek postępowania. Zabezpieczenie płodności nadal zależy od miejsca leczenia, wiedzy konkretnego lekarza i determinacji samego pacjenta. Po drugie – finansowanie. W wielu przypadkach procedury te nie są refundowane lub są dostępne tylko w ograniczonym zakresie. Po trzecie – czas. W onkologii decyzje trzeba podejmować bardzo szybko, a pacjent często nie dostaje rzetelnej informacji, że ma prawo i realną możliwość zabezpieczenia swojej płodności przed rozpoczęciem terapii.

Czyli problemem nie jest wyłącznie brak technologii, ale brak standardu?

Dokładnie tak. Dlatego w Podkomisji stałej ds. onkologii chcemy pracować nad rozwiązaniami, które wprowadzą obowiązek informowania pacjenta o ryzyku niepłodności i dostępnych opcjach jej zabezpieczenia. To powinno być elementem standardu opieki onkologicznej, a nie dobra wola czy dodatkowa inicjatywa. Rozmawiamy o modelu, w którym pacjent już na etapie planowania leczenia ma zapewnioną szybką konsultację z ośrodkiem zajmującym się medycyną rozrodu.

Ten temat dotyczy nie tylko dorosłych, ale też dzieci i nastolatków leczonych onkologicznie. Czy również ta grupa jest uwzględniana w planowanych działaniach?

Tak – jest to szczególnie wrażliwy obszar. U dzieci i młodzieży decyzje podejmują rodzice, często w ogromnym stresie, pod presją czasu. Tym bardziej potrzebujemy jasnych rekomendacji i wsparcia systemowego. W krajach Europy Zachodniej zabezpieczenie płodności u młodych pacjentów onkologicznych jest standardem. Polska nie powinna pozostawać w tyle. Mówimy o jakości życia w dorosłości tych osób – o ich prawie do normalności po chorobie.

Przejdźmy do kolejnego obszaru, którym zajmowała się Podkomisja stała ds. onkologii w ostatnich miesiącach – do chirurgii robotycznej. Dlaczego ten temat znalazł się w centrum Waszych prac?

Chirurgia robotyczna to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów współczesnej medycyny. W onkologii oznacza ona często mniejszą traumatyzację tkanek, krótszy czas hospitalizacji i szybszy powrót pacjenta do sprawności, a także do dalszego leczenia systemowego. Problem w Polsce polegał na tym, że rozwój tej technologii był przez lata chaotyczny i nierównomierny – zależny od lokalnych decyzji i możliwości finansowych placówek.

Czyli znowu wracamy do kwestii systemu?

Niestety. Dyskusje w Podkomisji dotyczyły nie tylko samej technologii, ale też kadr, certyfikacji ośrodków, jakości i bezpieczeństwa procedur. Robot nie operuje sam – kluczowe jest doświadczenie zespołu i odpowiednie przygotowanie. Zależy nam na tym, aby chirurgia robotyczna była narzędziem poprawy jakości leczenia, a nie jedynie kosztowną wizytówką szpitala.

W podobnym duchu mówi się dziś o medycynie nuklearnej – jako jednym z filarów nowoczesnej diagnostyki i terapii onkologicznej. Jakie wnioski płyną z prac Podkomisji w tym obszarze?

Medycyna nuklearna to absolutna podstawa nowoczesnej onkologii precyzyjnej – zarówno w diagnostyce, jak i w leczeniu izotopowym. Bez niej nie da się mówić o skutecznym planowaniu terapii. Tymczasem w Polsce wciąż mamy niedobory infrastrukturalne i kadrowe, a dostęp do nowoczesnych procedur bywa ograniczony regionalnie. Rozmawiamy o konieczności długofalowych inwestycji, ale też o stabilnym finansowaniu i planowaniu zasobów, bo to obszar wymagający szczególnej odpowiedzialności.

Wspomniał pan również o rozwoju terapii CAR-T jako kolejnym priorytecie. Co dziś jest największym wyzwaniem w tym obszarze?

CAR-T to przełom w leczeniu wybranych nowotworów hematologicznych, ale też ogromne wyzwanie organizacyjne i finansowe. Nie chodzi tylko o samą refundację terapii, ale o całe zaplecze: kwalifikację pacjentów, wyspecjalizowane ośrodki, opiekę nad chorym po podaniu leczenia. Jako Podkomisja chcemy patrzeć na CAR-T nie jako na pojedynczą procedurę, lecz jako element spójnego systemu leczenia wysokospecjalistycznego.

Na koniec zapytam szerzej: co łączy te wszystkie obszary – płodność, robotykę, medycynę nuklearną, CAR-T?

Wspólnym mianownikiem jest długofalowe myślenie o pacjencie. Nie tylko o tym, jakie są jego rokowania, ale w jakim stanie będzie żył po leczeniu. Nowoczesna onkologia to nie pojedyncze technologie, lecz odpowiedzialne decyzje systemowe, które pozwalają te technologie realnie wykorzystać. I to właśnie jest cel prac naszej Podkomisji.

Artykuł „Leczyć nowotwór, nie odbierając przyszłości”. O płodności, robotyce i nowoczesnej onkologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Akademia Leona Koźmińskiego oraz Novo Nordisk Pharma Poland podpisały porozumienie o współpracy, którego efektem jest uruchomienie międzynarodowej edycji studiów podyplomowych „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online”. Program realizowany pod patronatem merytorycznym Novo Nordisk ma na celu kształcenie przyszłych profesjonalistów i liderów sektora badań klinicznych, czyli jednego z najbardziej perspektywicznych i innowacyjnych obszarów life science na świecie

Współpraca Akademii Leona Koźmińskiego z Novo Nordisk oraz uruchomienie międzynarodowej edycji studiów „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” wpisują się w szerszą strategię wzmacniania potencjału sektora badań klinicznych w Polsce poprzez systemowe kształcenie specjalistów, transfer wiedzy od praktyków oraz promowanie najwyższych międzynarodowych standardów prowadzenia badań.

– Od ponad 15 lat rozwijamy kompetencje na styku zarządzania, prawa i innowacji w ochronie zdrowia. Partnerstwo z Novo Nordisk pozwala nam przełożyć te doświadczenia na program, który łączy wiedzę akademicką z praktyką operacyjną i standardami, przygotowując uczestników do realnych wyzwań rynku badań klinicznych – mówi prof. dr hab. Grzegorz Mazurek, Rektor Akademii Leona Koźmińskiego.

– W Novo Nordisk wierzymy, że odpowiedzialność za przyszłość ochrony zdrowia zaczyna się od inwestowania w ludzi i kompetencje. Badania kliniczne są fundamentem innowacji w medycynie, dlatego chcemy aktywnie wspierać rozwój kadr, które będą je realizować zgodnie z najwyższymi standardami naukowymi i etycznymi. Partnerstwo z Akademią Leona Koźmińskiego to dla nas naturalny krok w kierunku budowania silnego ekosystemu life science w Polsce, opartego na wiedzy, praktyce i wymianie naukowej – podkreśla Magdalena Paradzińska, Dyrektor Generalna, Novo Nordisk Pharma Poland.

Polska jako ważny ośrodek badań klinicznych w globalnym ekosystemie

W 2024 roku Polska odnotowała 2,68 proc. udziału w rynku komercyjnych badań klinicznych, co daje wysokie 9. miejsce na świecie. Polski rynek komercyjnych badań klinicznych jest obecnie wart ponad 2,2 miliarda dolarów, podczas gdy jeszcze w 2020 roku jego wartość szacowano na ok. 1,4 miliarda dolarów. Oznacza to znaczący wzrost w stosunkowo krótkim czasie oraz rosnącą rolę badań klinicznych jako jednego z filarów krajowych nakładów na badania i rozwój.

Polska odgrywa również kluczowa rolę w strategii badawczo-rozwojowej firmy Novo Nordisk. W Warszawie znajduje się Centrum Rozwoju Badań Klinicznych będące największą tego typu organizacją w strukturach firmy. W 2025 roku Centrum Rozwoju Badań Klinicznych zrealizowało 83 badania kliniczne z udziałem ponad 5200 pacjentów w 13 krajach. Badania kliniczne Novo Nordisk prowadzone są w ponad 1100 ośrodkach, z których część realizuje jednocześnie kilka projektów badawczych.

Novo Nordisk prowadzi badania kliniczne w szerokim spektrum obszarów terapeutycznych, obejmujących zarówno choroby o wysokiej częstości występowania, jak i schorzenia rzadkie. W Polsce realizowane są projekty badawcze m.in. w obszarach: cukrzycy, choroby otyłościowej – będącej jednym z najbardziej intensywnie rozwijanych kierunków badań, hemofilii, chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy i niewydolności serca czy niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH).

Wiedza oparta na praktyce – fundament nowego programu studiów

– Rynek badań klinicznych w Polsce wchodzi w fazę dojrzałości, w której o jego konkurencyjności coraz rzadziej decydują pojedyncze inwestycje, a coraz częściej jakość kapitału ludzkiego. Rosnąca złożoność regulacyjna oraz presja na efektywność operacyjną sprawiają, że potrzebujemy dobrze przygotowanych specjalistów już na etapie wejścia do sektora – osób, które w najbliższych latach będą realnie wpływać na sposób funkcjonowania rynku. O sile programu decyduje jego praktyczny charakter: zajęcia prowadzone są przez doświadczonych liderów branży badań klinicznych, przedstawicieli ośrodków badawczych oraz świata nauki – osoby, które nie tylko realizują badania dziś, ale także współtworzą ich przyszłość. Partnerstwo Novo Nordisk w tej inicjatywie postrzegam jako inwestycję w długofalową jakość i stabilność ekosystemu badań klinicznych — dodaje Paweł Orzeł, Senior Director, Head of Clinical Development Centre Poland w Novo Nordisk oraz wykładowca Akademii Leona Koźmińskiego.

Studia podyplomowe „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” zostały zaprojektowane jako odpowiedź na realne potrzeby rynku pracy. Program przygotowuje uczestników do pracy w badaniach klinicznych poprzez połączenie wiedzy regulacyjnej, praktycznych umiejętności operacyjnych oraz etycznego podejścia, zgodnego z międzynarodowymi standardami ICH-GCP.

Dla kogo jest program?

Studia „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” są skierowane do osób planujących lub rozwijających karierę w sektorze badań klinicznych, w szczególności do: absolwentów kierunków nauk przyrodniczych rozpoczynających karierę w badaniach klinicznych, pielęgniarek, farmaceutów oraz innych przedstawicieli zawodów medycznych i pokrewnych, młodszych lekarzy zainteresowanych pracą w badaniach klinicznych, juniorów zatrudnionych w firmach CRO oraz w przedsiębiorstwach farmaceutycznych, biotechnologicznych lub medtech, doktorantów, osób ze stopniem doktora lub stażystów podoktorskich, specjalistów ds. regulacyjnych oraz jakości (QA).

Artykuł Inwestycja w przyszłość badań klinicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Agencja Badań Medycznych w ramach wsparcia rozwoju Polskiej Sieci Badań Klinicznych i podmiotów realizujących badania kliniczne opracowała „Podręcznik dobrych praktyk dla ośrodków badań klinicznych wczesnych faz”. Publikacja powstała we współpracy z ekspertami zewnętrznymi oraz specjalistami z Centrów Wsparcia Badań Klinicznych

Podręcznik wraz z załącznikami stanowi podsumowanie najważniejszych punktów w ramach kluczowych obszarów związanych z realizacją badań klinicznych na tych etapach oraz szczegółowy wykaz podstawowego wyposażenia, jakim powinien dysponować ośrodek realizujący badania wczesnych faz.

Opracowano go w oparciu o dwa główne dokumenty: Strategies to identify and mitigate risks for first-in-human and early clinical trials with investigational medicinal products – Scientific guideline Europejskiej Agencji Leków (EMA) oraz Guidelines for Phase I clinical trials 2018 edition (Association of the British Pharmaceutical Industry).

Publikacja podręcznika ma na celu przedstawienie wszystkich najważniejszych aspektów, które należy wziąć pod uwagę podczas planowania, projektowania i prowadzenia badań klinicznych wczesnych faz. Informacje w nim zawarte mają na celu podsumowanie procesu przejścia z rozwoju przedklinicznego produktu badanego do jego wczesnego rozwoju klinicznego, a także identyfikację czynników wpływających na ryzyko związane z rozwojem nowych produktów leczniczych stosowanych u ludzi.

– Mamy nadzieję, że zebrane w jednym dokumencie najważniejsze informacje związane z realizacją badań klinicznych wczesnych faz dostarczą niezbędnej w tym zakresie wiedzy i umożliwią podmiotom zainteresowanym rozwój oraz wypracowanie odpowiednich rozwiązań, które umożliwią lub usprawnią planowanie i prowadzenie tego typu badań – mówią autorzy.

Treść podręcznika będzie systematycznie aktualizowana wraz z pojawianiem się nowych regulacji prawnych oraz wytycznych dotyczących badań klinicznych, szczególnie badań wczesnych faz.

Szczególne podziękowania ABM kieruje do osób, które brały czynny udział w opracowaniu podręcznika:

• Dr n. med. Zofia Specht-Szwoch – recenzent, ekspert zewnętrzny – Kierownik Ośrodka Wczesnych Faz CWBK Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
• Agnieszka Kulesza – recenzent, ekspert zewnętrzny – Dyrektor operacyjna w BIOKINETICA

oraz specjaliści Centrów Wsparcia Badań Klinicznych:

• Agnieszka Matyszewska – Koordynator badań klinicznych w CWBK Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
• Magdalena Baniewicz – Specjalista ds. jakości badań klinicznych i monitor badań klinicznych w CWBK Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
• Piotr Czupryński – Dyrektor CWBK Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
• Katarzyna Błaszczak-Świątkiewicz – Dyrektor CWBK i Medycyny Translacyjnej Politechniki Wrocławskiej
• Dorota Gągała – Kierownik CWpediBK w Instytucie „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Podręcznik wraz z załącznikami dostępny jest tutaj.

Artykuł ABM publikuje praktyczny przewodnik dla ośrodków badań klinicznych wczesnych faz pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z Andrzejem Stachnikiem, prezesem Związku Pracodawców Hurtowni Farmaceutycznych (ZPHF), rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska. Komentuje prof. Waldemar Wierzba

Podczas ostatniego spotkania prezydenckiej Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, które poświęcono bezpieczeństwu lekowemu Polski, rozmawiano m.in. o pomyśle stworzenia narodowej rezerwy lekowej. To dobry kierunek?

Tak – i jest to inicjatywa PZHF. Przedstawiliśmy już tę propozycję Ministerstwu Zdrowia, Głównemu Inspektoratowi Farmaceutycznemu przedstawicielom różnych partii politycznych oraz urzędów państwowych. Cieszę się, że ten temat został podchwycony i wstępnie poparty przez zacne grono w Pałacu Prezydenckim. Chodzi o to, aby poprawić dostępność lekową na wypadek klęsk bądź nieprzewidywalnych zdarzeń – w tym, nie bójmy się tego słowa, wojny – bez ogromnych nakładów finansowych, organizacyjnych i nie czekając 10 lat na wybudowanie fabryk.

Na czym dokładnie miałoby to polegać?

W oparciu o istniejącą w Polsce sieć hurtowni farmaceutycznych, zaopatrujących apteki ogólnodostępne i szpitalne, należy stworzyć im odpowiednie warunki finansowe do zwiększenia poziomu niezbędnych zapasów. Jest to sposób na dywersyfikację dostaw, ponieważ zgromadzenie leków w jednym magazynie rodzi ogromny problem – np. jeśli ten magazyn ulegnie szkodzeniu czy zniszczeniu, utracimy całe bezpieczeństwo lekowe. Musimy więc objąć rezerwą wszystkie regiony kraju. I, co bardzo ważne, nie planujemy budowy fabryk. Jedyny podmiot należący do Skarbu Państwa – Centrala Farmaceutyczna – realizuje obecnie inwestycję w nowy, duży magazyn, który w pewnym zakresie mógłby być wykorzystywany także na potrzeby narodowych rezerw lekowych, generalnie jednak chodzi o stworzenie rezerwy lekowej na bazie istniejących już hurtowni farmaceutycznych.

Leków na rynku jest mnóstwo. Które miałyby być przechowywane?

Mamy już opracowaną listę leków krytycznych i bardzo możliwe, że stanie się ona bazą dla narodowej rezerwy lekowej. W praktyce wyglądałoby to tak, że hurtownie, posiadając specjalną linię kredytową do finansowania tego typu przedsięwzięć, nabywałyby te leki w takich ilościach, aby móc je rotować. Oznacza to, że leki nie będą trzymane w magazynie przez lata, a następnie utylizowane – jak często dzieje się np. w przypadku rezerw strategicznych – tylko właśnie rotowane w bieżącej sprzedaży; np. gdy minie połowa terminu ważności, zostaną wprowadzone do obrotu. Dzięki temu system będzie efektywny pod względem kosztowym.

Tylko jak to zrobić?

Należy przede wszystkim ustalić finansowanie projektu obejmujące składowanie i rotowanie leków, a następnie dostosować odpowiednie przepisy prawa. Jeśli zaczniemy już teraz, wdrożenie narodowej rezerwy lekowej mogłoby nastąpić nawet na przestrzeni roku. Jako środowisko dystrybucyjne jesteśmy otwarci na rozmowy. Naszym zdaniem w pomysł nie powinien być zaangażowany wyłącznie jeden podmiot hurtowy, tylko grono np. 10 podmiotów hurtowych, które prowadzą dystrybucję, odpowiadając za 90 proc. rynku. Do przedsięwzięcia muszą się też włączyć producenci leków.

Kto za to zapłaci? Czy w ramach ZPHF próbowaliście oszacować spodziewaną skalę wydatków?

To musi być projekt rządowy finansowany np. przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Dokładnej skali spodziewanych wydatków jeszcze nie znamy, bo zależy ona od wielkości zapasów oraz rodzaju leków, które miałyby być przechowywane. Poza tym myślimy o rozszerzeniu systemu, aby w sytuacjach awaryjnych, kiedy nie działałby apteki, można byłoby dostarczyć leki bezpośrednio do pacjenta. Ciekawym rozwiązanym są mobilne punkty apteczne czy pakiet ratunkowy dla osób przewlekle chorych. Pomysłów jest dużo, tym bardziej cieszę się więc, że zainicjowaliśmy tę dyskusję. O rezerwie lekowej już dwa lata temu rozmawiałem z ministrem Maciejem Miłkowskim, który wyraził zainteresowanie naszym pomysłem, potem doszło jednak do zmian w resorcie i przez rok nic się nie wydarzyło.

Dziś w przemyśle farmaceutycznym właściwie wszystko odbywa się w formie cyfrowej. Czy macie pomysł, jak zabezpieczyć się na wypadek blackoutu lub poważnej awarii infrastruktury?

To jedno z kluczowych wyzwań. Cały obrót lekami – recepty, sprzedaż, raportowanie – opiera się dziś na systemach informatycznych, wystarczy więc dłuższy brak prądu lub internetu, aby apteki przestały działać. UPS-y (zasilacze awaryjne – przyp. red.) mogą podtrzymać zasilanie tylko przez kilka godzin, jednak przy większej awarii to zdecydowanie za mało. Dlatego potrzebny jest awaryjny system zaopatrywania pacjentów oparty na hurtowniach, które dysponują agregatami i zapleczem logistycznym. W sytuacji kryzysowej możliwa byłaby tzw. dystrybucja stresowa uruchamiana wyłącznie wtedy, gdy apteki nie byłby w stanie funkcjonować. Cyfryzacja jest niezbędna, ale musimy mieć przygotowane rozwiązania analogowe.

To co teraz?

Zgodnie z ustaleniami podczas spotkania Rady Zdrowia przekażemy panu przewodniczącemu (prof. Piotr Czauderna – przyp. red.) naszą propozycję w formie pisemnej oraz Ministerstwu Zdrowia i będziemy oczekiwać na powołanie grupy roboczej, która zajmie się dopracowaniem szczegółów. Pamiętajmy, że prawo farmaceutyczne nie pozwala hurtowniom na bezpośrednie zaopatrywanie pacjentów. Mówimy jednak o rozwiązaniu wyjątkowym, uruchamianym wyłącznie w sytuacjach kryzysowych – i to powinno zostać jasno zapisane w przepisach. Taki system od lat funkcjonuje w Finlandii, gdzie państwo finansuje zapasy, leki są rotowane, a cały mechanizm oparty jest na istniejących hurtowniach. To rozwiązanie sprawdzone i skuteczne. Chcielibyśmy stworzyć podobny system w Polsce, dostosowany do naszych realiów.

Bezpieczeństwo lekowe wymaga konkretów
Po latach ogólnych deklaracji pojawiły się wreszcie propozycje konkretnych działań, a to właśnie konkretów w obszarze bezpieczeństwa lekowego potrzebujemy dziś najbardziej. W czasie styczniowego spotkania prezydenckiej Rady Zdrowia jednym z kluczowych tematów była koncepcja tworzenia rezerw leków w oparciu o sieć hurtowni farmaceutycznych rozmieszczonych na terenie całego kraju. Posiadanie takich zapasów jest niezwykle istotne, trzeba jednak jasno powiedzieć, że każda rezerwa ma swoje ograniczenia – może zabezpieczyć system jedynie na określony, początkowy czas. I właśnie ten czas jest kluczowy, bo pozwala w inny sposób zorganizować dostawy oraz ustabilizować sytuację, dlatego najważniejszym przesłaniem spotkania była konieczność wzmocnienia własnego przemysłu farmaceutycznego. Musimy dążyć do tego, aby jak najwięcej kluczowych produktów leczniczych było wytwarzanych w Polsce; bez tego nie zbudujemy trwałego bezpieczeństwa lekowego.

Rada Zdrowia ma potencjał, aby stać się realnym zapleczem eksperckim – nie tylko forum dyskusji, ale także miejscem identyfikowania problemów i proponowania rozwiązań. Duże zaangażowanie ekspertów z całej Polski pokazuje, jak duża jest potrzeba zaangażowania i współtworzenia rozwiązań systemowych.

Prof. Waldemar Wierzba, członek Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, redaktor naczelny „Świata Lekarza”

Artykuł Narodowa rezerwa lekowa bez budowania fabryk. „To najszybszy i najbardziej efektywny kosztowo system” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

11 milionów dorosłych Polaków żyje z nadciśnieniem tętniczym, a cele terapeutyczne osiąga zaledwie co piąty pacjent. Odpowiedzią na ten alarmujący bilans jest ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” zainicjowany przez Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. Jego ambitny cel to podwojenie odsetka chorych z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem do 2030 roku

Nadciśnienie tętnicze pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce, dotykając 11 milionów dorosłych osób. Mimo powszechnego dostępu do skutecznych terapii jedynie 22,4 proc. chorych osiąga cele terapeutyczne, tzn. ciśnienie tętnicze poniżej 130/80 mmHg, co ma poważne konsekwencje zdrowotne, takie jak m.in. zwiększona liczba udarów i zawałów, a także przedwczesne zgony. Odpowiedzią na ten niski poziom skuteczności leczenia jest inauguracja nowego, ogólnopolskiego programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego – „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”. Inicjatywa zakłada zwiększenie odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym do 50 proc. do 2030 roku.

Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” został objęty honorowym patronatem Senackiej Komisji Zdrowia w ramach ogłoszonego przez Senat RP Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki 2025.

Trzy bariery skutecznego leczenia

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Mieczysław Litwin, prezes Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, wyzwanie związane z nadciśnieniem tętniczym dotyczy przede wszystkim skutecznego wdrażania i konsekwentnej realizacji celów terapeutycznych w codziennej praktyce.

– Nadciśnienie tętnicze wciąż pozostaje jednym z największych, a jednocześnie najbardziej zaniedbanych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Przegrywamy nie dlatego, że nie mamy skutecznych terapii, ale dlatego że zbyt rzadko osiągamy realne cele leczenia – przez niską świadomość choroby, inercję terapeutyczną i brak przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Program „Misja 50/30” odpowiada kompleksowo na wszystkie te bariery i jest krokiem od deklaracji do systemowych działań” – zaznacza prof. Litwin.

Eksperci PTNT od lat wskazują, że poprawa adherence, czyli przestrzegania zaleceń terapeutycznych, jest jednym z kluczowych warunków skutecznego leczenia chorób przewlekłych. Niski poziom kontroli ciśnienia wynika w dużej mierze z braku systematycznego stosowania się pacjentów do zaleceń lekarskich. Wielu z nich przerywa terapię, a część nie wykupuje nawet pierwszej zaordynowanej recepty na leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi.

Adherencja jako wyzwanie systemowe

O znaczeniu adherence z perspektywy systemowej i legislacyjnej mówi dr n. med. Beata Małecka-Libera, senator RP, przewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji: – Adherencja to nie problem pojedynczego pacjenta czy lekarza, ale jedno z kluczowych, a przez lata niedostatecznie adresowanych, wyzwań zdrowotnych w Polsce. Dane pokazują jasno, że poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych ratuje życie i przynosi realne oszczędności społeczne. Powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji było wyraźnym sygnałem, że ten problem wymaga trwałego zainteresowania na poziomie legislacyjnym. Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” pokazuje, jak takie zaangażowanie może przełożyć się na konkretne działania systemowe, a program Misji doskonale wpisuje się w cele Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki – podkreśla senator Małecka-Libera.

Skala problemu i nowe cele leczenia

Dane epidemiologiczne i wyniki ogólnopolskich pomiarów ciśnienia tętniczego jednoznacznie pokazują skalę wyzwania, przed jakim stoi system ochrony zdrowia. W grupie dorosłych Polaków szacujemy, że 11–12 mln ma podstawy do rozpoznania NT, a w wieku 60 lat i powyżej problem ten dotyczy aż 75 proc. naszej populacji. Mimo leczenia kontrolę ciśnienia tętniczego (poniżej 140/90 mmHg) osiąga jedynie 23–33 proc. chorych.

Należy podkreślić, że założeniem programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest skupienie uwagi lekarzy na bardziej rygorystycznym celu terapii hipotensyjnej tj. poniżej 130/80 mmHg. Wartości docelowe terapii nadciśnienia tętniczego w zakresie 120–129/70–79 zostały opisane w aktualnych wytycznych jako pożądane dla większości chorych na nadciśnienie tętnicze. Konsekwentne wdrażanie tych wytycznych w codziennej praktyce lekarzy POZ jest kluczowe dla poprawy sytuacji epidemiologicznej w Polsce.

Skuteczna terapia hipotensyjna jest ogólnie dostępna i stosunkowo niedroga dla pacjentów. Ma ona także wielki potencjał w redukcji zdarzeń sercowo-naczyniowych – szacujemy, że obniżenie ciśnienia skurczowego zaledwie o 10 mmHg pozwala zmniejszyć ryzyko powikłań NT o około 20 proc., w tym niewydolności serca o 28 proc., udaru mózgu o 27 proc. oraz ogólnej śmiertelności o 13 proc.

– Nadciśnienie tętnicze dotyczy w Polsce ponad 11 milionów osób, a mimo zaordynowanego leczenia jedynie niewielka część pacjentów osiąga obecnie zalecane cele terapeutyczne. Dane z ogólnopolskich pomiarów jasno pokazują, że sytuacja jest dalece niesatysfakcjonująca. Kluczowym wyzwaniem jest poprawa adherencji pacjentów i lekarzy, kontrola inercji terapeutycznej oraz konsekwentna edukacja. Aktualne, wspólne wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wprawdzie wprowadzają nowe bardziej restrykcyjne cele terapeutyczne (poniżej 130/80 mmHg u większości chorych, podobnie jak w innych krajach europejskich i Ameryki Północnej), ale też przekazują narzędzia ich skutecznego osiągania. Niewątpliwie kluczem do ich realizacji jest powszechne stosowanie leków złożonych z chwilą rozpoznania farmakoterapii i na każdym etapie jej intensyfikacji” – mówi dr hab. n. med. Jacek Wolf z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Pacjent jako partner terapii

Istotnym elementem programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest wzmocnienie roli pacjentów i organizacji pacjenckich.

– Nadciśnienie tętnicze to choroba, z którą pacjent żyje często latami bezobjawowo. Ta pozorna „niegroźność” sprawia, że wielu chorych ignoruje problem, nie traktując go jako realnego zagrożenia. Wyniki naszego ostatniego badania „Pacjent z chorobą przewlekłą w systemie ochrony zdrowia” pokazują, że blisko połowie pacjentów zdarza się przerywać terapię lub przyjmować leki nieregularnie, głównie z powodu zapominania czy braku wiedzy o konsekwencjach przerwania leczenia. Skuteczne leczenie zaczyna się tam, gdzie pacjent rozumie swoje cele terapeutyczne, widzi sens regularnego leczenia i czuje się partnerem w procesie terapii. Dlatego właśnie potrzebujemy zdecydowanie więcej edukacji i wsparcia – tak, aby pacjenci byli świadomi, że kontrola wartości nadciśnienia tętniczego wymaga systematyczności, nawet wtedy, gdy „nic nie boli”. Programy takie jak „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” udowadniają, że bez aktywnego zaangażowania pacjentów nie da się osiągnąć trwałych efektów. To wspólna droga – personelu medycznego i świadomego pacjenta” – podkreśla Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci.

Od deklaracji do działania

Jak zaznacza prof. dr hab. n. med. Jacek Lewandowski, prezes elekt PTNT i koordynator programu, „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest strategicznym przedsięwzięciem o perspektywie wieloletniej, opartym na współpracy szerokiego grona interesariuszy.

– Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” powstał jako odpowiedź na dysonans pomiędzy wiedzą medyczną a codzienną praktyką kliniczną. Naszym celem jest osiągnięcie 50-procentowej kontroli ciśnienia tętniczego do 2030 roku poprzez wspólne działania środowiska medycznego, pacjentów i decydentów. To długofalowa inicjatywa oparta na wytycznych, edukacji i współpracy interdyscyplinarnej” – podsumowuje prof. Lewandowski.

Program realizowany będzie w latach 2026–2030 z trzema etapami oceny skuteczności i szerokim udziałem lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz organizacji pacjenckich. W ramach programu zaplanowano ogólnopolskie badania przesiewowe umożliwiające monitorowanie postępów w kontroli nadciśnienia tętniczego.

Więcej: Kontrola ciśnienia – najsłabsze ogniwo profilaktyki

Artykuł Nadciśnienie zabija. Rusza „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W 2060 r. luka finansowa w ochronie zdrowia może sięgnąć 434 mld zł – wynika z raportu przygotowanego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Federację Przedsiębiorców Polskich. Eksperci wskazują, że bez zmiany sposobu finansowania system nie nadąży za potrzebami pacjentów. Potrzebujemy nowego modelu, a debatę publiczną i prace nad zmianami trzeba zacząć dzisiaj (1).

W życiu – jak głosi klasyk – pewne są dwie rzeczy: śmierć oraz podatki… a także to, że w ochronie zdrowia zawsze padają obietnice, które nie znajdują pełnego pokrycia w rzeczywistości. Zmieniają się rządy, ministrowie, hasła i strategie, lecz ten mechanizm pozostaje zaskakująco trwały. Każdy kolejny rok otwieramy bowiem zapowiedziami „przełomu”, „rekordowych nakładów na zdrowie” i „systemowych reform”, aby kilka miesięcy później wrócić do dobrze znanego punktu: gaszenia pożarów, dosypywania pieniędzy ad hoc i tłumaczenia, że „sytuacja jest trudniejsza niż zakładano”.

Rok 2026 nie zaczyna się więc od pytania, czy system ochrony zdrowia wymaga zmian, ale z czym wreszcie powinniśmy skończyć, a co pilnie wdrożyć, jeśli nie chcemy kolejny raz udawać, że prowizoryczne rozwiązania stanowią strategię.

Bolączka 1: dostęp do świadczeń medycznych

Największy lęk Polaków na najbliższe miesiące to pogłębiające się problemy z dostępem do opieki zdrowotnej. Badania CBOS-u pokazały, że zdecydowana większość Polaków ocenia publiczną ochronę zdrowia negatywnie, a do najgorzej ocenianych aspektów należy dostępność lekarzy specjalistów i możliwość umawiania wizyt w dogodnym terminie. Już teraz kolejki do specjalistów, badań diagnostycznych oraz planowych zabiegów są niepokojąco, a często wręcz niebezpiecznie długie. Sam czas oczekiwania na opis badań histopatologicznych – w niektórych przypadkach nawet 8 tygodni! – zaczyna przekraczać granice zdrowego rozsądku.

Centralna e-rejestracja i działania cyfrowe są ważne; koniec porannych telefonów do przychodni to krok w stronę usprawnienia obsługi pacjenta. Jednak sama technologia nie zrekompensuje podstawowego problemu: zbyt małej liczby świadczeń w stosunku do zapotrzebowania. Chcemy nie tylko łatwiejszego zapisu, chcemy większej liczby dostępnych terminów i krótszych kolejek.

Bolączka 2: finansowanie

System balansuje dziś pomiędzy obietnicami dotyczącymi ogromnych transferów finansowych a cięciami budżetowymi. Jednorazowe zastrzyki gotówki do NFZ mogą chwilowo złagodzić problem, ale bez jasnych reguł i transparentnej polityki finansowej będą jedynie leczeniem objawowym. Staje się więc oczywiste, że jeśli nie zmienimy modelu finansowania, grozi nam kolejny rok chaosu.

Szpitali, które każdego roku balansują na krawędzi upadku, nie obchodzi „miliard tu, cięcie tam” – lecznice potrzebują klarownych zasad finansowania, które pozwolą realnie planować leczenie, inwestycje i zatrudnienie.

Bolączka 3: medyczny deficyt kadrowy i organizacyjny

Braki kadrowe wśród lekarzy i pielęgniarek to problem, z którym nie poradzimy sobie jedynie kampaniami rekrutacyjnymi czy krótkoterminowymi podwyżkami. To kwestia warunków pracy, spójnej strategii szkolenia kadr, jakości środowiska pracy i migracji zawodowej. Bez tego pacjenci będą dalej cierpieć z powodu długich kolejek, a często również z braku opieki medycznej. Mówienie, że lekarzy brakuje, to truizm. Fundamentalne pytanie brzmi, jak to rozwiązać. Czy minister Jolanta Sobierańska-Grenda, która ma doktorat w dziedzinie ekonomii i finansów, znajdzie na to sposób?

U progu 2026 roku – tak jak właściwie każdego – oczekiwania pacjentów są proste: leczenie powinno być powszechnie dostępne, szybkie i skuteczne. Każdy pacjent chce mieć pewność, że w chorobie nie zostanie sam i że dostęp do lekarza, nowoczesnej diagnostyki oraz terapii będzie realny, a nie teoretyczny. I że system nie zapadnie się pod ciężarem biurokracji – na tym polu ustępujemy już chyba tylko słynącym z biurokratycznego chaosu Włochom. Wymaga to od polityków i decydentów spójnej długoterminowej strategii. To nie czekanie na cud, lecz na elementarną sprawność państwa.

Ewa Podsiadły-Natorska

(1) Cytat za: raport „Luka finansowa systemu ochrony zdrowia – wyzwania długoterminowe”, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Federacja Przedsiębiorców Polskich, grudzień 2025

Artykuł Oczekiwania vs. rzeczywistość pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przedstawiciele środowisk naukowych i klinicznych reprezentujących kardiologię, onkologię, hematologię oraz onkologię i hematologię dziecięcą wystosowali list otwarty do Minister Zdrowia, w którym wyrażają głębokie zaniepokojenie informacjami dotyczącymi możliwego istotnego ograniczenia finansowania Agencji Badań Medycznych (ABM)

Sygnatariusze listu podkreślają, że ABM w ostatnich latach stała się kluczowym filarem rozwoju niekomercyjnych badań klinicznych w Polsce. Finansowane przez Agencję projekty przyczyniły się do poprawy dostępu pacjentów do nowoczesnych terapii, wzmocnienia potencjału polskich ośrodków klinicznych oraz zwiększenia konkurencyjności Polski w europejskiej przestrzeni badań medycznych.

Autorzy listu zwracają uwagę, że środki ABM były w sposób racjonalny kierowane do obszarów o największym znaczeniu epidemiologicznym i społecznym – w szczególności kardiologii, onkologii i hematologii – czyli dziedzin generujących najwyższe obciążenie zdrowotne i ekonomiczne dla systemu ochrony zdrowia. Istotną część projektów stanowią także badania z zakresu epidemiologii, prewencji, wczesnego wykrywania chorób oraz badań genetycznych, kluczowych dla długoterminowej poprawy zdrowia populacji.

Sygnatariusze podkreślają również wymierne korzyści ekonomiczne wynikające z finansowania badań niekomercyjnych – zarówno krótkoterminowe, związane z odciążeniem budżetu NFZ, jak i długoterminowe, wynikające z lepszej optymalizacji kosztownych terapii.
W liście otwartym środowiska medyczne apelują o utrzymanie stabilnego i przewidywalnego finansowania Agencji Badań Medycznych oraz o podjęcie dialogu ze środowiskami eksperckimi przed wprowadzaniem zmian o tak istotnych konsekwencjach dla pacjentów i systemu ochrony zdrowia.

Publikujemy treść listu:

Artykuł List otwarty środowisk medycznych w sprawie finansowania Agencji Badań Medycznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czy w Polsce opieka nad osobami z chorobami rzadkimi odpowiada nie tylko na potrzeby zdrowotne, ale także emocjonalne i społeczne? Co należy zrobić, aby wsparcie pacjentów było kompleksowe?

Witold Tumanowicz (Klub Poselski Konfederacja)
Poseł RP, Komisja Zdrowia Sejmu, Parlamentarny Zespół ds. Chorób Rzadkich

Na mój wniosek Sejm przeprowadził debatę dotyczącą funkcjonowania Funduszu Medycznego i sytuacji pacjentów z chorobami rzadkimi. Odbyła się ona 16 października 2025 roku. Zorganizowałem ją, ponieważ Fundusz powstał przede wszystkim po to, aby odpowiadać na potrzeby osób z najcięższymi i najrzadszymi schorzeniami. To była jego pierwotna idea. Choroby rzadkie wymagają innego podejścia niż standardowe jednostki chorobowe. Pacjenci są rozproszeni, terapie bardzo drogie, a czas w takich przypadkach ma ogromne znaczenie. Właśnie po to powstał Fundusz Medyczny, aby przełamywać bariery systemowe i zapewniać dostęp do leczenia. Raport Krajowego Forum ORPHAN 2025 pokazuje skalę rozczarowania. Aż 91 proc. organizacji pacjenckich uważa, że choroby rzadkie nie są traktowane priorytetowo, a 58 proc. nie zauważa żadnej poprawy od czasu utworzenia Funduszu. To właśnie dla tych pacjentów Fundusz miał być narzędziem realnej pomocy. Od ministerstwa usłyszeliśmy liczby, ale pacjenci nadal nie mają leczenia. Znamy kwoty i deklaracje, lecz nie przekładają się one na dostęp do terapii, które w innych krajach Europy są standardem. Wskazałem w debacie na brak przejrzystości. Bez stosowania kodów ORPHA i standardów ORPHANET nie da się ustalić, jaka część środków trafia do pacjentów z chorobami rzadkimi. Bez krajowego rejestru pacjentów nie da się ocenić skuteczności ani efektywności wydatkowania pieniędzy, które i tak stanowią niewielką część całego budżetu Funduszu. Dziś Ministerstwo Zdrowia chce potraktować Fundusz jak świnkę skarbonkę, która ma zasypywać dziurę w budżecie. To całkowite zaprzeczenie idei, dla której został powołany. Fundusz nie powstał po to, aby łatać braki finansowe, lecz po to, aby ratować życie pacjentów, którzy nie mają innej drogi do terapii. Trzeba przywrócić pełną transparentność, przyspieszyć refundację leków sierocych i realnie wdrożyć Plan dla Chorób Rzadkich. Fundusz Medyczny musi służyć celom, do jakich został powołany.

Ewa Monika Kaliszuk (KO)
Senatorka RP, Komisja Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej, Parlamentarny Zespół ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia

W ostatnich latach Polska podjęła istotne działania na rzecz osób z chorobami rzadkimi. Premier Donald Tusk podkreśla, że jest to jeden z priorytetów rządu. Przyjęty Plan dla Chorób Rzadkich na lata 2024–2025 zakłada skoordynowaną opiekę, powołanie ośrodków eksperckich oraz zwiększenie dostępu do leków, sprzętu i żywienia medycznego. Finansowany jest kwotą ok. 100 mln zł. Dostęp do badań genetycznych i specjalistycznej diagnostyki się poprawia, choć wciąż wiele osób zmaga się „odyseją diagnostyczną”, zwłaszcza poza dużymi miastami. Refundacje zwiększyły dostęp do nowoczesnych terapii, jednak problem nierówności regionalnych pozostaje. Wdrożenie ośrodków eksperckich jako koordynatorów opieki jest etapowe i nierównomierne.

Stąd opieka nad pacjentami z chorobami rzadkimi musi uwzględniać nie tylko leczenie, ale również wsparcie psychologiczne, społeczne i socjalne. Szczególnie ważne są:
• Stały dostęp do psychologów oraz programy wsparcia dla pacjentów i opiekunów, dostępne już na etapie diagnozy.
• Edukacja społeczna, wsparcie edukacyjne dla dzieci, a także aktywizacja zawodowa i elastyczne formy zatrudnienia dorosłych pacjentów.
• Uproszczenie procedur orzecznictwa niepełnosprawności, wprowadzenie koordynatorów opieki społeczno-zdrowotnej oraz rozwój systemu opieki wytchnieniowej.

Istotną rolę pełnią organizacje pacjenckie i fundacje, które oferują wsparcie emocjonalne, pomagają w kontaktach z instytucjami i budują społeczność. Pełna opieka wymaga współpracy lekarzy, psychologów, pracowników socjalnych i koordynatorów, a także integracji systemów ochrony zdrowia, edukacji i pomocy społecznej, aby rodziny nie były pozostawione same sobie. Konieczne jest także rozwijanie lokalnych sieci wsparcia oraz zmiana narracji z „cierpienia” na „włączenie i podmiotowość”. Polska osiągnęła znaczący postęp w diagnozowaniu i leczeniu, jednak kompleksowa opieka humanistyczna, uwzględniająca emocje i codzienne potrzeby, wymaga dalszego rozwoju. Pacjenci z chorobami rzadkimi potrzebują nie tylko terapii, ale przede wszystkim zrozumienia i wsparcia całego społeczeństwa. Warto podkreślić, że wiele z wymienionych wyżej działań już funkcjonuje i dynamicznie się rozwija. Ośrodki eksperckie w Polsce coraz skuteczniej oferują pacjentom i ich rodzinom holistyczne, interdyscyplinarne wsparcie. Choć skoordynowanie całego systemu to duże wyzwanie, nie jest to cel nieosiągalny.

Więcej: Apel o utworzenie oddziałów internistycznych w szpitalach psychiatrycznych: interpelacja poselska

Artykuł Kompleksowa opieka nad pacjentem z chorobą rzadką. Dwugłos polityczny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dr hab. Anna Kowalczuk, zastępca prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, ekspertka systemu ochrony zdrowia, relacji między sektorem publicznym a prywatnym oraz wdrażania strategii rozwoju, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Czy według pani obecna ścieżka refundacyjna wyrobów medycznych w Polsce jest odpowiednia? Jak powinna wyglądać docelowa ścieżka refundacji?

Obecny system refundacji wyrobów medycznych w Polsce opiera się na kilku mechanizmach finansowania w tym: refundacji aptecznej, finansowaniu wyrobów medycznych na zlecenie oraz finansowaniu w ramach świadczeń gwarantowanych. Ścieżka apteczna jest uregulowana ustawowo – wnioskodawca ma określone terminy na złożenie wniosku, a procedura jest przewidywalna i transparentna. Decyzje o objęciu refundacją podejmuje Minister Zdrowia, w oparciu o oceny technologii medycznych (HTA), rekomendację Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) oraz opinię Komisji Ekonomicznej.

Natomiast w przypadku innowacyjnych wyrobów medycznych, szczególnie cyfrowych lub o wysokim stopniu innowacyjności, obecne rozwiązania są niewystarczające. Brakuje dedykowanej procedury, która uwzględniałaby specyfikę tych technologii: krótszy cykl życia, dynamiczny rozwój, ograniczoną dostępność badań randomizowanych.

AOTMiT podjęła inicjatywę opracowania ścieżki oceny i obejmowania innowacyjnych wyrobów medycznych, w tym cyfrowych, finansowaniem ze środków publicznych. Raport analityczno-badawczy został opublikowany na stronie agencji w dniu 24 listopada br.

Kluczowe elementy tej ścieżki to:
• transparentne kryteria i uproszczona procedura, dostosowana do charakterystyki innowacyjnych i cyfrowych wyrobów medycznych;
• ocena HTA oparta na danych z rzeczywistej praktyki klinicznej (RWE), z możliwością zastosowania instrumentów dzielenia ryzyka (RSS);
• warunkowe finansowanie z okresową ewaluacją efektów po 12–24–36 miesiącach, co mogłoby umożliwić szybsze wdrożenie przy ograniczeniu ryzyka dla systemu ochrony zdrowia;
• dialog z interesariuszami na etapie przygotowania wniosku o finansowanie ze środków publicznych, aby zapewnić spójność z potrzebami pacjentów i możliwościami budżetowymi.

Jakie są kluczowe różnice między ścieżką refundacyjną wyrobów medycznych a leków w kontekście oceny technologii medycznych?

Refundacja leków w Polsce odbywa się w ramach jednolitej ścieżki postępowania administracyjnego, określonej ustawą z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 907 z późn. zm.), ze zdefiniowanymi etapami, kryteriami i terminami. W przypadku wyrobów medycznych sytuacja jest bardziej złożona – nie ma jednej ścieżki, lecz kilka mechanizmów (apteczna, na zlecenie, w ramach świadczeń gwarantowanych), co powoduje większą różnorodność wymagań formalnych i trybów wnioskowania.

W kontekście oceny technologii medycznych różnice są kluczowe:
• dowody kliniczne – dla nowych leków standardem są randomizowane badania kliniczne (RCT). Wyroby medyczne, zwłaszcza innowacyjne, często nie mają RCT ze względu na krótszy cykl życia i ich specyfikę, dlatego ocena często opiera się na danych obserwacyjnych, rejestrach i analizie rzeczywistej praktyki klinicznej (RWE);
• cykl życia technologii – branża wyrobów medycznych rozwija się bardzo dynamicznie, co powoduje szybkie pojawianie się nowych rozwiązań i innowacji. Ta dynamika utrudnia stosowanie modeli oceny opartych na długoterminowych badaniach klinicznych;
• tryb decyzyjny – w przypadku wyrobów medycznych decyzje dotyczące finansowania podejmowane są w różnych trybach, w zależności od mechanizmu finansowania;
• czynniki specyficzne dla wyrobów medycznych – takie jak krzywa uczenia się, kiedy skuteczność wyrobu zależy od doświadczenia użytkownika, co wprowadza dodatkową zmienność w wynikach;
• efekty pozakliniczne – w przypadku wyrobów medycznych istotną rolę odgrywają efekty pozakliniczne (punkty końcowe odnoszące się do pozazdrowotnych aspektów funkcjonowania pacjentów i opiekunów, optymalizacji procesu terapeutycznego, korzyści w zakresie zużycia dóbr), które mogą wpływać na skuteczność zastosowania w praktyce. W lekach komponent pozakliniczny ma zwykle mniejsze znaczenie w procesie HTA.

Dlatego w przypadku wyrobów medycznych, w szczególności innowacyjnych i cyfrowych, kluczowe jest elastyczne podejście uwzględniające specyfikę technologii oraz możliwość stosowania mechanizmów warunkowego finansowania i instrumentów dzielenia ryzyka.

W przypadku technologii lekowych zgodnie z unijnym rozporządzeniem o wspólnym HTA możliwe jest odstąpienie od analizy klinicznej, jeśli została ona już przeprowadzona na poziomie UE. Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady 2021/2282 od 12 stycznia 2025 r. tylko wybrane wyroby medyczne i wyroby do diagnostyki in vitro (klasy IIb i III oraz IVD klasy D, w przypadku innowacyjnych rozwiązań, technologii opartych na AI, czy o dużym znaczeniu transgranicznym) będą podlegać wspólnej ocenie klinicznej prowadzonej przez organy HTA w państwach członkowskich UE. W pozostałych przypadkach dla wyrobów medycznych bez odpowiednika refundowanego wymagane są pełne analizy (analiza kliniczna, ekonomiczna, wpływu na budżet, racjonalizacyjna).

Jak AOTMiT ocenia jakość dowodów klinicznych w przypadku innowacyjnych wyrobów medycznych, gdzie często brakuje randomizowanych badań?

W procesie oceny stosowana jest hierarchizacja wiarygodności dowodów oraz analiza ryzyka błędu systematycznego. W przypadku wyrobów medycznych ze względu na ich specyfikę dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa rzadko pochodzą z badań randomizowanych (trudności lub brak możliwości zaślepienia, trudności w standaryzacji).

Ponadto, zgodnie z rozporządzeniem MDR (UE 2017/745), nie wszystkie wyroby wymagają RCT. Wystarczające mogą być dane z literatury, obserwacje po wprowadzeniu do obrotu lub dowody równoważności z istniejącymi produktami. Rodzaj i poziom wymaganych dowodów naukowych powinien być proporcjonalny do klasy ryzyka wyrobu medycznego.
Dane pochodzące z badań obserwacyjnych lub rzeczywiste (RWD/RWE) mogą stanowić istotne źródło informacji, szczególnie w sytuacjach, gdy przeprowadzenie RCT jest ograniczone lub trudne (ze względu na specyfikę technologii, ograniczoną populację pacjentów lub dynamiczny charakter interwencji).

Dane pochodzące z badań obserwacyjnych lub serii przypadków mogą charakteryzować się niższą jakością, tj. mniejszą wiarygodnością w odniesieniu do wyników, co oznacza, że mamy mniejszą pewność, że wyniki z badań odzwierciedlają rzeczywistą praktykę kliniczną.
Kluczem jest nie tylko typ badania, a prawidłowość metodologiczna badania, tj. prawidłowo dobrana grupa docelowa, odpowiednia wielkość populacji badanej, odpowiedni okres obserwacji, ocena istotnych klinicznie punktów końcowych (badanie obserwacyjne prawidłowo przeprowadzone może dostarczyć bardziej wiarygodnych informacji niż nieprawidłowo przeprowadzone RCT).

W przypadku wyrobów dla populacji pediatrycznych lub chorób sierocych konieczne jest stosowanie bardziej realistycznych wymagań dowodowych.

A jaką rolę w procesie refundacyjnym odgrywa dialog z wnioskodawcami – na jakim etapie rekomenduje pani kontakt z AOTMiT, aby właściwie przygotować wniosek?

Aktualnie w Polsce nie funkcjonuje uregulowany prawnie mechanizm formalnych konsultacji pomiędzy AOTMiT a wnioskodawcą na etapie przygotowania wniosku. Proces jest uregulowany przepisami i rozpoczyna się dopiero po złożeniu kompletnej dokumentacji.
Nasza analiza wskazuje jednak, że w niektórych krajach europejskich istnieją rozwiązania umożliwiające wczesny dialog. Takie mechanizmy mogą pozwolić na: doprecyzowanie zakresu wymaganych danych klinicznych i ekonomicznych oraz skrócenie czasu procedowania dzięki lepszej jakości wniosków.

Wprowadzenie wczesnych konsultacji mogłoby być korzystne zarówno dla wnioskodawców, jak i dla systemu. Co istotne, takie konsultacje nie musiałyby odbywać się wyłącznie z AOTMiT – mogłyby obejmować również Ministerstwo Zdrowia czy inne instytucje.

Jakie są najczęstsze błędy lub niedociągnięcia we wnioskach o refundację wyrobów medycznych, które AOTMiT obserwuje w praktyce?

W przypadku wyrobów medycznych sytuacja wygląda inaczej niż w lekach. Agencja rzadko realizuje klasyczne analizy weryfikacyjne w rozumieniu ustawy refundacyjnej dotyczące wyrobów medycznych. Często pracujemy na zleceniach Ministerstwa Zdrowia, które nie zawsze są uzupełnione o kompletne materiały od producenta. Agencja często opracowuje analizy własne, opierając się na dostępnych publikacjach naukowych oraz rozwiązaniach przyjętych w innych krajach. To naturalnie wydłuża proces i wymaga większego nakładu pracy. Wyzwania dotyczą przede wszystkim różnorodności dołączonej dokumentacji i ograniczonej dostępności danych klinicznych oraz ekonomicznych, ale traktujemy to jako element rozwoju systemu – stopniowo wypracowujemy standardy i dobre praktyki, które w przyszłości uczynią proces bardziej efektywnym.

Dodatkowe ograniczenia to:
• nieprecyzyjna populacja docelowa/nieprecyzyjne (zbyt ogólne) wskazania do stosowania;
• niespójność pomiędzy wnioskowaną populacją docelową a dostarczonymi dowodami naukowymi (np. badania obejmują inną populację niż wniosek o refundację) lub brak uzasadnienia, że wyniki z populacji włączonej do badań można ekstrapolować na inną populację;
• brak porównania z refundowanymi technologiami opcjonalnymi;
• brak danych odnoszących się do istotnych klinicznie punktów końcowych dla pacjenta/brak jednoznacznego wykazania korzyści dla pacjenta;
• brak jednoznacznego wskazania wpływu (korzyści) wnioskowanego wyrobu na ścieżkę pacjenta lub ew. organizację udzielania świadczeń (np. zmniejszenie liczby wizyt kontrolnych u specjalisty);
• brak wykazania przewagi wnioskowanego wyrobu nad dostępnymi wyrobami/rozwiązaniami aktualnie dostępnymi w systemie opieki zdrowotnej.

Zobacz także: Finansowanie publiczne wyrobów medycznych: czas skończyć z trybem błagalno-podawczym

Artykuł Innowacyjne technologie medyczne czekają w kolejce. Nowa propozycja AOTMiT pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z Arkadiuszem Grądkowskim, prezesem Izby POLMED, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Jak dziś wygląda w Polsce ścieżka finansowania wyrobów medycznych? Co dzieje się od momentu, kiedy pojawia się pomysł na nową technologię, do chwili, kiedy pacjent może realnie z niej skorzystać?

Wyroby medyczne to niezwykle szeroka i zróżnicowana grupa produktów. W Europie ich liczbę szacuje się na ok. 2 mln, podczas gdy – dla porównania – leków mamy ok. 16 tysięcy. To pokazuje, jak ogromny i różnorodny jest ten obszar. W Polsce funkcjonują trzy modele finansowania.

Pierwszym jest finansowanie wyrobów medycznych wydawanych na zlecenie – tych, które pacjent otrzymuje w sklepach medycznych. Katalog produktów jest bardzo duży: od wózków inwalidzkich, przez ortezy, wyroby stomijne, po protezy piersi czy peruki.
Drugim modelem jest refundacja klasyczna, czyli sprzedaż na receptę obejmująca m.in. igły do penów insulinowych, paski do glukometrów czy opatrunki. Ta część rynku jest najlepiej uregulowana prawnie; producent może złożyć wniosek do Ministerstwa Zdrowia, następnie przechodzi przez proces oceny technologii medycznych (HTA – Health Technology Assessment), konsultacje z komisją ekonomiczną i ostatecznie zostaje wydana decyzja.
Trzeci obszar to wyroby stosowane w ramach świadczeń gwarantowanych: cała diagnostyka obrazowa i laboratoryjna, sprzęt zabiegowy, wszystko, co znajduje się w szpitalach oraz AOS. I właśnie tu pojawia się największy problem: tylko jedna z tych trzech ścieżek – refundacja apteczna – jest jasno opisana i sformalizowana. Pozostałe dwie nie mają uregulowanej procedury.

Co to oznacza w praktyce? Innymi słowy: co powinien zrobić producent?

W praktyce oznacza to, że właściwie… nie wiadomo, co formalnie powinien zrobić, nie istnieje bowiem transparentna, oficjalna droga. Firmy wysyłają maile do konsultantów krajowych lub pisma do Ministerstwa Zdrowia. Jedni im odpowiadają, inni nie, a zależy to wyłącznie od dobrej woli decydentów – nie od prawa, które gwarantowałoby określony tryb wykonawczy oraz ścisłe terminy.

Co więcej, ustawa o świadczeniach gwarantowanych przewiduje możliwość zmiany istniejącego świadczenia, lecz nie określa sposobu tworzenia nowego. Ani konsultant krajowy, ani firma nie mogą złożyć formalnego wniosku o utworzenie nowej procedury – np. zabiegu z użyciem robota chirurgicznego, choć technologia mogłaby skrócić czas operacji i zmniejszyć liczbę powikłań. Jeśli szpital nie ma zagwarantowanego finansowania takiego świadczenia, nie będzie z urządzenia korzystał, nawet jeśli jest ono bardziej efektywne i bezpieczne. My, w Izbie POLMED od wielu lat mówimy, że pod tym względem wciąż jesteśmy „dzikim wschodem”. Nie ma przejrzystości, nie ma ram prawnych, nie ma terminów decyzji. Jest tryb błagalno-podawczy.

Z tego, co pan mówi, wynika, że to problem wieloletni. Czy coś się w ostatnim czasie zmieniło na plus?

Tak. Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji przygotowała raport dotyczący wdrażania innowacji do systemu ochrony zdrowia. To pierwszy dokument, który kompleksowo opisuje, jak mogłaby wyglądać w Polsce formalna ścieżka wprowadzania nowych technologii do publicznego systemu ochrony zdrowia. Analizuje rozwiązania stosowane w innych krajach i wskazuje propozycje, które można byłoby wdrożyć również u nas. Opublikowanie tego raportu jest momentem przełomowym, bo problem sygnalizujemy już od kilkunastu lat.

Co wydarzy się potem?

Dokument został oficjalnie opublikowany w ostatnim tygodniu listopada. Nie jest on wiążący, ale jego znaczenie jest duże, otwiera bowiem przestrzeń do rozmowy o konkretnych zmianach legislacyjnych. Chodzi o takie rozwiązania, jak nałożenie terminów ministrowi zdrowia na podejmowanie decyzji, sformalizowanie trybu wnioskowania, określenie, kto może składać wnioski – np. konsultanci krajowi, towarzystwa naukowe, organizacje reprezentujące pacjentów. Im więcej podmiotów uprawnionych, tym większa transparentność i mniejsze ryzyko działań, które mogłyby faworyzować jedną stronę.

Ważne jest też to, aby nowa procedura obejmowała szerszy zakres wyrobów niż tylko oprogramowanie. Pierwotna wersja raportu odnosiła się głównie do software’u, bo takie rozwiązania najłatwiej porównać z modelami z Francji, Niemiec czy Kanady. My podkreślamy, że wdrażanie innowacji dotyczy także diagnostyki laboratoryjnej i wszystkich klas wyrobów medycznych. Ciekawym elementem raportu jest propozycja pilotaży, tzn. czasowego finansowania technologii, po którym zapada decyzja o wejściu do publicznego finansowania. Pilotaż musi mieć jasno określone zasady, warunki brzegowe, sposób oceny. Dzięki temu zarówno firma, jak i państwo wiedzą, jakie parametry musi spełnić dany produkt.

Zobacz także: Innowacyjne technologie medyczne czekają w kolejce. Nowa propozycja AOTMiT

Artykuł Finansowanie publiczne wyrobów medycznych: czas skończyć z trybem błagalno-podawczym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak płuca powoduje najwięcej zgonów wśród Polaków. Co można zrobić, aby to zatrzymać?

Marcelina Zawisza (Razem)
Posłanka RP, Komisja Zdrowia Sejmu

Jako posłanki i posłowie nieustannie stykamy się z lobbingiem koncernów nikotynowych. Prawo musi być tak skonstruowane, żeby służyło obywatelom, a nie firmom tytoniowym. Partia Razem prowadzi w Sejmie politykę ukierunkowaną na interes publiczny, czyli zdrowie Polek i Polaków, a nie zyski tytoniowych korporacji.

Wśród działań państwa polskiego nie ma lepszego sposobu na zatrzymanie raka płuca niż konsekwentne prowadzenie polityki zmniejszania dostępności ekonomicznej papierosów, produktów tytoniowych i waporyzatorów. Podstawowe narzędzie w tym przypadku to odpowiednia polityka akcyzowa.

Doskonałym pomysłem jest również refundowana przez państwo pomoc w rzucaniu palenia. Trzeba rozważyć zarówno refundację leków stosowanych u takich pacjentów, jak i świadczeń realizowanych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej oraz opieki farmaceutycznej. Takie rozwiązania realnie wspierają pacjentki i pacjentów, którzy chcą zerwać z nałogiem. Powiązaną kwestią są też przepisy dotyczące reklamy, czyli stymulacji popytu na te produkty. Zakaz palenia w miejscach publicznych przyniósł ogromne korzyści społeczne. To pokazuje, że naprawdę warto iść dalej z dobrymi rozwiązaniami prawnymi.

Patryk Wicher (PiS)
Poseł RP, Komisja Zdrowia Sejmu

Rak płuca to dziś jeden z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w Polsce, a jednocześnie przykład, jak bardzo potrzebujemy zmiany myślenia o systemie ochrony zdrowia. Wciąż działamy reaktywnie. Leczymy skutki, zamiast zapobiegać przyczynom. Tymczasem to właśnie medycyna prewencyjna, a nie naprawcza, powinna stać się fundamentem polityki zdrowotnej państwa. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka, zarówno pierwotna, jak i wtórna. Pierwsza to konsekwentna walka z uzależnieniem od tytoniu, edukacja zdrowotna już od najmłodszych lat, wspieranie programów antynikotynowych i tworzenie przestrzeni publicznej wolnej od dymu. Druga to regularne badania przesiewowe, które pozwalają wykrywać chorobę na wczesnym etapie.

Nie można jednak mówić o skutecznej profilaktyce bez zmian systemowych. Potrzebujemy realnego przesunięcia środków finansowych z kosztownego leczenia skutków chorób na ich zapobieganie. Inwestycja w profilaktykę zawsze się zwraca. Nie tylko w zdrowiu i jakości życia obywateli, ale też w wydolności gospodarki i stabilności rynku pracy. W Polsce wciąż brakuje świadomości, że wczesne wykrycie nowotworu oznacza nie tylko szansę na całkowite wyleczenie, ale również szybki powrót do pełnej aktywności zawodowej. Wcześnie wykryty nowotwór to krótsze leczenie, mniejsze obciążenie dla szpitali i większa szansa na zachowanie pełni życia.

Naszym celem powinno być stworzenie spójnej, długofalowej strategii profilaktyki onkologicznej opartej na edukacji, dostępności badań i wczesnej diagnostyce. To właśnie tutaj leży prawdziwa odpowiedzialność państwa – w ochronie zdrowia, zanim pojawi się choroba.

Artykuł Jak zatrzymać raka płuca? Dwugłos polityczny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z posłem Markiem Hokiem, przewodniczącym Podkomisji stałej ds. onkologii i Parlamentarnego zespołu ds. onkologii

Jakie działania legislacyjne lub organizacyjne uznałby pan za największy sukces ostatnich lat w obszarze raka płuca?

Najskuteczniejszą metodą ograniczenia zachorowań na raka płuca, jak zresztą na kilka innych rodzajów nowotworów, jest ograniczenie liczby osób palących. Widzimy tutaj niewielkie postępy, a resort zdrowia zapowiada kolejne interwencje w dziedzinie zdrowia publicznego, które mogą przyczynić się do dalszych sukcesów. W tym roku mija również 10 lat od najpoważniejszej reformy systemu opieki onkologicznej, czyli wdrożenia tzw. pakietu onkologicznego. Niewiele osób może już pamiętać, że dzięki tej regulacji zniesiono limity w onkologii. Dzisiaj to standard, wówczas – poważne wyzwanie.

Pomimo postępu w leczeniu i diagnostyce pacjenci wciąż trafiają do onkologa zbyt późno. Co musi się zmienić w systemie, aby skrócić drogę od podejrzenia choroby do rozpoczęcia terapii?

Duże nadzieje wiążę z wdrożeniem programu przesiewowego z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej. Kilka lat rozwiązań pilotażowych jasno wskazuje, że jest to rozwiązanie efektywne, pozwalające zwiększyć odsetek pacjentów leczonych radykalnie. Ponadto, o czym dyskutujemy w parlamencie od lat, należy wdrożyć model lung cancer units, który pozwoliłby wykorzystać pełen potencjał pulmonologów, onkologów, torakochirurgów i innych specjalistów. Środowisko czeka na to od lat; wydaje się, że wdrażanie Krajowej Sieci Onkologicznej ten proces wstrzymało. Liczę, że w najbliższym czasie to się zmieni.

Co z finansowaniem diagnostyki molekularnej i leczenia raka płuca? Czy obecnie jest ono wystarczające, aby Polska mogła dorównać standardom europejskim?

Przed laty dyskutowaliśmy o wydzieleniu diagnostyki genetycznej i molekularnej do świadczeń odrębnie kontraktowych. Miało to być remedium na brak chęci ośrodków do przeprowadzenia badań, za które nie otrzymywały wynagrodzenia. Z moich rozmów, przede wszystkim ze środowiskiem pacjentów, wynika, że niewiele to zmieniło. Ostatnio podczas posiedzenia Podkomisji stałej ds. onkologii rozmawialiśmy o patomorfologii i wydaje się, że istnieje konsensus. Musimy wdrożyć certyfikację laboratoriów patomorfologicznych oraz kartę DiLO w wersji elektronicznej, aby dokonać standaryzacji postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Kwestia finansowania jest ważna, ale nie kluczowa.

W jaki sposób Podkomisja stała ds. onkologii planuje wspierać rozwój Krajowej Sieci Ośrodków Referencyjnych dla raka płuca i lepszą koordynację ścieżki pacjenta?

Regularnie dyskutujemy na temat stanu wdrażania świadczeń kompleksowych w onkologii. Jak wspomniałem, bardzo zależy nam na uruchomieniu świadczenia lung cancer units. Wydaje się, że środowisko osiągnęło konsensus, a projekty rozporządzeń koszykowych są na tyle zaawansowane, że powinny trafić do konsultacji publicznych.

W jakim kierunku według pana powinna iść polityka onkologiczna państwa w nadchodzących latach, aby rak płuca – wciąż najczęstszy nowotwór w Polsce – przestał być diagnozowany tak późno i tak często kończył się śmiercią?

Zmniejszenie liczby osób palących, wdrożenie badania przesiewowego z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej, wdrożenie lung cancer units – te trzy kroki i determinacja we wdrożeniu tych rozwiązań mogłyby zdecydowanie pomóc chorym.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Rozwiązania systemowe w raku płuca: sukcesy i potrzeby pochodzi z serwisu Świat Lekarza.