W Gliwicach otwarto MedSilesia Innovation Showroom – przestrzeń przeznaczoną do testowania i rozwijania innowacji dla sektora ochrony zdrowia. Projekt ma wspierać współpracę nauki, biznesu i instytucji publicznych oraz skracać drogę od opracowania technologii do jej wdrożenia

Inicjatorem przedsięwzięcia jest Górnośląski Akcelerator Przedsiębiorczości Rynkowej (GAPR), który koordynuje działalność Klastra MedSilesia. Nowa przestrzeń nie ma pełnić funkcji klasycznej sali wystawienniczej, lecz służyć praktycznemu testowaniu rozwiązań medycznych w warunkach zbliżonych do rzeczywistych.

Jak przekazał w informacji prasowej GAPR, model działania zakłada udział użytkowników końcowych, w tym mieszkańców Gliwic, którzy będą mogli korzystać z programów i technologii przygotowywanych przez firmy zrzeszone w klastrze. Przedsiębiorstwa zyskają natomiast możliwość sprawdzania, czy rozwijane rozwiązania odpowiadają na potrzeby rynku i systemu ochrony zdrowia.

Otwarcie MedSilesia Innovation Showroom odbyło się podczas wydarzenia branżowego organizowanego przez Regionalne Obserwatorium Specjalistyczne Medycyna. W programie znalazła się konferencja poświęcona przyszłości sektora medtech oraz dyskusje dotyczące wdrażania nowych technologii i skracania czasu potrzebnego na ich komercjalizację.

Podczas wydarzenia zaprezentowano rozwiązania rozwijane przez firmy należące do Klastra MedSilesia. Obejmowały one m.in. technologie wspierające diagnostykę oraz narzędzia usprawniające funkcjonowanie ochrony zdrowia.

Prezydent Gliwic Katarzyna Kuczyńska-Budka oceniła, że projekt wpisuje się w rozwój miasta jako ośrodka nowych technologii. – To miejsce pokazuje, że innowacje w ochronie zdrowia mogą powstawać i rozwijać się lokalnie, przy współpracy różnych środowisk – podkreśliła prezydent.

Twórcy projektu zadeklarowali, że MedSilesia Innovation Showroom ma stać się jednym z ważniejszych punktów na mapie innowacji medycznych w Polsce oraz wspierać rozwój nowoczesnych technologii zdrowotnych w regionie śląskim. (PAP)

jms/ bar/

Artykuł Otwarto centrum testowania innowacji medycznych MedSilesia Innovation Showroom pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ponad 33 tysiące kobiet objętych badaniem i wyniki, które potwierdzają blisko dwukrotnie wyższą skuteczność testów HPV HR w wykrywaniu stanów przedrakowych szyjki macicy w porównaniu do cytologii. Końcowe wyniki badań pilotażowych zostały właśnie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym The Lancet Regional Health – Europe

Trendy, które wytyczają naukowcy z Narodowego Instytutu Onkologii, stanowią podstawę do zmian dla innych krajów, szczególnie w Europie Środkowej i Wschodniej. Przede wszystkim jednak upowszechnienie wyników badań oraz zwiększenie akceptacji dla testów HPV HR jako narzędzia diagnostycznego stwarza realną możliwość poprawy niekorzystnej sytuacji epidemiologicznej w zakresie raka szyjki macicy w Polsce.

– Dziś ogłaszamy sukces naukowy, który ma konkretne znaczenie dla polskich pacjentek. Praca, jaką wykonał zespół pod przewodnictwem prof. Andrzeja Nowakowskiego, powinna znaleźć konkretne odzwierciedlenie w poradniach ginekologiczno-położniczych posiadających kontrakt z NFZ, które są zobowiązane do realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy. Liczę na to, że mając dowody naukowe potwierdzone publikacją, testy HPV HR będą cieszyć się rosnącym zainteresowaniem, zarówno wśród pacjentek, jak i przedstawicieli ochrony zdrowia. Skuteczna profilaktyka ma znaczenie – podkreśla minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda.

Uzyskane rezultaty badania mają istotne znaczenie dla kształtowania polityki zdrowotnej i praktyki klinicznej w krajach, które dotychczas realizują programy oparte na cytologii lub planują organizację programów badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. Publikacja w renomowanym czasopiśmie The Lancet Regional Health – Europe potwierdza wysoką jakość uzyskanych dowodów naukowych.

– Dzięki współpracy z Ministerstwem Zdrowia polskie kobiety mają dostęp do najnowocześniejszego i najskuteczniejszego narzędzia w profilaktyce raka szyjki macicy. Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym, a nasze dowody naukowe uzyskane w polskiej populacji potwierdzają słuszny kierunek zmian w systemie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, który został przyjęty w lipcu 2025 roku – wyjaśnia prof. Andrzej Nowakowski, kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy NIO, i dodaje: – Apeluję z tego miejsca do wszystkich zarządzających placówkami, ale także do ginekologów i położnych, aby wykonywali swoim pacjentkom badania przesiewowe HPV HR w programie profilaktyki. Im szybciej wprowadzimy mentalną zmianę w tym obszarze i zrezygnujemy z cytologii jako badania pierwszego wyboru, tym skuteczniej będziemy pomagać kobietom dbać o ich zdrowie.

Zgodnie z rekomendacjami opublikowanymi w 2025 roku przez European Commission Initiative on Cervical Cancer testy HPV HR stanowią obecnie jedyną rekomendowaną metodę badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie. Profesor Nowakowski był członkiem zespołu, który opracował rekomendacje.

Funkcjonujący w Polsce Program Profilaktyki Raka Szyjki Macicy znajduje się obecnie w fazie transformacji. W perspektywie krótkoterminowej konieczne jest wycofanie cytologii jako podstawowego badania przesiewowego w ramach programu i pozostawienie jedynie testu HPV HR z uzupełniającą cytologią na podłożu płynnym jako jedynej, spójnej z rekomendacjami europejskimi formy badań przesiewowych.

– Należy przypomnieć, że test HPV HR umożliwia blisko dwukrotne zwiększenie wykrycia zagrożenia rakiem szyjki macicy oraz stanów przedrakowych, ale również wirusa, mogącego wywołać nowotwór w przyszłości. To ważne, bo nawet w przypadku niezdiagnozowania raka po wykonaniu testu w danym momencie, ta wiedza automatycznie uruchamia zwiększoną czujność onkologiczną, zarówno u pacjentki, jak i lekarza prowadzącego. Warto więc korzystać ze wszystkich sposobów zapisywania się na te badania, a dzięki Centralnej e-Rejestracji dostępność badań profilaktycznych dla kobiet przybrała nową skalę – dodaje dr hab. n med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii.

Najważniejsze i największe dotychczas polskie badanie dotyczące profilaktyki raka szyjki macicy to efekt współpracy Ministerstwa Zdrowia, zespołu badawczego pod kierownictwem prof. Andrzeja Nowakowskiego z Narodowego Instytutu Onkologii oraz Narodowego Funduszu Zdrowia. Pilotaż przyczynił się bezpośrednio do zmiany standardu badań w programie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce. Co więcej, badanie to będzie opiniotwórcze dla pozostałych krajów Europy Środkowo-Wschodniej oraz innych państw świata, które nadal prowadzą screening cytologiczny.

O projekcie badawczym

W okresie od 29.10.2019 r. do 31.12.2023 r. w ramach umowy pomiędzy Narodowym Instytutem Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytutem Badawczym w Warszawie (NIO-PIB) a Ministrem Zdrowia realizowano w Polsce „Pilotaż badań HPV-DNA”. Było to jedno z zadań Narodowej Strategii Onkologicznej. NIO-PIB realizował projekt we współpracy z 8 konsorcjami współpracującymi na terenie całego kraju. Całkowita wartość projektu wyniosła 6 168 266,06 zł. Pilotaż miał na celu porównanie skuteczności dotychczasowego standardu – cytologii ginekologicznej względem testu HPV HR z następową cytologią na podłożu płynnym (LBC) w wykrywaniu stanów przedrakowych i raka szyjki macicy w warunkach rutynowej praktyki klinicznej w Polsce i wybór optymalnej formy badań przesiewowych.

Końcowe wyniki pilotażu zostały opublikowane 8 maja 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie naukowym – The Lancet Regional Health – Europe w pracy autorstwa Nowakowskiego A., Macios A., Glińskiej P., Chmielewskiej A., Janik B., Jędrzejewskiej I., Klimiuk A., Chmielik E., Bobkiewicza P., Kapuśniak E., Podolskiego J., Prokurat E., Arbyna M. oraz Kamińskiego M.F., pt. „Primary human papillomavirus screening versus cytology for detection of cervical intraepithelial neoplasia grade 2 or higher in Poland: a parallel-group, randomised controlled trial”. Przeprowadzone badanie objęło ponad 33 tysiące kobiet i stanowi jedyne tego typu przedsięwzięcie w Europie Środkowo-Wschodniej oraz jedno z nielicznych na świecie o podobnej konstrukcji. Jego wyniki jednoznacznie wskazują na blisko dwukrotnie wyższą skuteczność testów HPV HR w wykrywaniu zagrożenia rakiem szyjki macicy w porównaniu do cytologii.

Osiągnięte rezultaty stanowią efekt współpracy Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia, Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie i działającego w jego strukturze Centralnego Ośrodka Koordynującego oraz ośrodków współpracujących.

Artykuł Test HPV HR zmienia zasady gry. Badanie skuteczniejsze niż cytologia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nawet 90 proc. substancji czynnych do produkcji antybiotyków pochodzi dziś spoza Europy. Sandoz ostrzega przed utratą bezpieczeństwa lekowego i wzywa UE do ochrony europejskiej produkcji antybiotyków

Bezpieczeństwo lekowe Europy staje pod znakiem zapytania. Nawet 90 proc. substancji czynnych wykorzystywanych do produkcji antybiotyków powstaje dziś poza Europą, głównie w Chinach. Zdaniem przedstawicieli firmy Sandoz uzależnienie od importu stanowi poważne zagrożenie nie tylko dla ochrony zdrowia, lecz także dla bezpieczeństwa gospodarczego i strategicznego kontynentu.

Okazją do zwrócenia uwagi na problem jest jubileusz 80-lecia wielkoskalowej produkcji antybiotyków w Europie obchodzony przez firmę Sandoz w zakładzie w Kundl w Austrii. To obecnie jedyny w Europie w pełni zintegrowany zakład produkujący antybiotyki – od substancji czynnej po gotowy lek.

– W Sandoz antybiotyki to nie tylko część naszego dziedzictwa – to element celu naszego działania. Od dziesięcioleci bierzemy odpowiedzialność za zapewnienie stałej dostępności tych kluczowych leków – na dużą skalę, niezawodnie i z zachowaniem najwyższej jakości. Zabezpieczenie produkcji antybiotyków w Europie nie jest opcją – to strategiczna konieczność. Patrząc w przyszłość, znaczenie zakładu w Kundl jest większe niż kiedykolwiek. Jako ostatni w Europie w pełni pionowo zintegrowany zakład produkcyjny ma on unikalną pozycję, aby zapewnić kontynentowi dostawy kluczowych antybiotyków – podkreśla Gilbert Ghostine, przewodniczący rady dyrektorów Sandoz.

Rosnąca zależność od importu

Jak zwracają uwagę przedstawiciele firmy, przez ostatnie lata produkcja substancji czynnych do antybiotyków stopniowo przenosiła się poza Europę. Dziś zdecydowana większość światowych mocy produkcyjnych znajduje się w Azji, przede wszystkim w Chinach.

Zdaniem ekspertów taka koncentracja produkcji zwiększa ryzyko zakłóceń w dostawach leków, szczególnie w sytuacjach kryzysowych. Problem ma znaczenie nie tylko dla systemów ochrony zdrowia, lecz także dla bezpieczeństwa państw europejskich.

– Zabezpieczenie dostaw antybiotyków to nie tylko kwestia polityki zdrowotnej, lecz także bezpieczeństwa gospodarczego i strategicznej polityki handlowej. Europa musi podjąć działania już teraz, aby zagwarantować niezależność dostaw w nadchodzących lata – ocenia Richard Saynor, prezes Sandoz.

Skarga do Komisji Europejskiej

Równolegle z jubileuszem firma poinformowała o złożeniu do Komisji Europejskiej projektu skargi antydumpingowej dotyczącej importu substancji czynnej amoksycyliny z Chin. Według Sandoz istnieją przesłanki wskazujące na zakłócanie konkurencji poprzez sprzedaż poniżej kosztów oraz stosowanie subsydiów państwowych. Firma apeluje o wprowadzenie mechanizmów ochronnych, które pozwoliłyby utrzymać europejskie moce produkcyjne.

– Antybiotyki uratowały więcej ludzkich istnień niż jakiekolwiek inne leki w historii. Jednakże są traktowane jak towar masowy, a opakowanie często kosztuje mniej niż paczka gumy do żucia. Obecne warunki rynkowe nie odzwierciedlają zasad uczciwej konkurencji – systematycznie stawiają w niekorzystnej sytuacji kluczowe europejskie moce produkcyjne, narażając na utratę istotne zdolności wytwórcze funkcjonujące w fundamentalnie nierównych warunkach – dodaje Richard Saynor.

Jeżeli Komisja Europejska zdecyduje się wszcząć postępowanie, będzie to jeden z najważniejszych sporów dotyczących bezpieczeństwa lekowego w Europie od wielu lat.

Przedstawiciele Sandoz podkreślają, że antybiotyki pozostają fundamentem współczesnej medycyny. Ich dostępność warunkuje funkcjonowanie wielu obszarów ochrony zdrowia – od leczenia zakażeń, przez transplantologię, po onkologię i chirurgię.

Zdaniem firmy utrzymanie produkcji antybiotyków w Europie powinno stać się jednym z priorytetów polityki zdrowotnej Unii Europejskiej.

Artykuł Sandoz świętuje 80 lat antybiotyków i wzywa do pilnych działań w celu zapewnienia bezpieczeństwa lekowego Europy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Maj 2026 roku przynosi bezprecedensową kumulację wyzwań i szans dla kadry zarządzającej polskimi szpitalami oraz placówkami medycznymi. Z jednej strony stoimy w obliczu nagłych, wymuszonych zmian proceduralnych w programach grantowych, z drugiej – bezlitośnie kurczy się czas na realizację i rozliczenie gigantycznych inwestycji z Krajowego Planu Odbudowy (KPO)

Dla dyrektorów szpitali, kierowników działów zamówień publicznych oraz menedżerów IT oznacza to jedno: decyzje podejmowane w najbliższych tygodniach zadecydują o tym, czy przyznane placówce miliony zostaną bezpiecznie rozliczone, czy też bezpowrotnie przepadną.

Oto kompleksowy przegląd najnowszych zmian w dofinansowaniach oraz analiza ryzyk, które można zneutralizować dzięki strategicznemu partnerstwu z doświadczonym, polskim producentem sprzętu IT.

1. Alarm dla AOS: unieważnienie naboru i absolutnie ostatnia szansa na 900 tys. zł

Najbardziej zaskakującą wiadomością tego miesiąca jest decyzja Departamentu e-Zdrowia Ministerstwa Zdrowia o anulowaniu III rundy naboru grantowego „Dostępność Plus dla AOS” (która pierwotnie wystartowała 13 kwietnia 2026 r.). Powodem były krytyczne problemy techniczne Platformy POPI, które uniemożliwiły części placówek równy dostęp do składania wniosków.

Co to w praktyce oznacza dla Państwa placówki?

Wnioski z kwietnia są nieważne: wszystkie dokumenty złożone w kwietniu otrzymały status odrzuconych z przyczyn technicznych i nie będą oceniane.

Krytyczny termin (29 maja 2026 r.): wszystkie dotychczas zapisane na platformie POPI dane i pliki zostaną trwale usunięte w najbliższy piątek, 29 maja. Placówki mają czas tylko do 28 maja na ich pobranie i zapisanie. Dokumentację trzeba przygotować od nowa.

Nowe terminy naboru: powtórzona III runda rusza 15 czerwca 2026 r. (od godz. 9:00) i potrwa do 26 czerwca 2026 r. Co kluczowe, od 1 czerwca Ministerstwo uruchomi funkcję przygotowywania wniosków w trybie offline na Platformie POPI, aby zapobiec ponownemu przeciążeniu serwerów.

Zwiększony budżet i brak IV rundy: alokacja na tę rundę została zwiększona do ogromnej kwoty 153 813 000 zł. Wynika to z faktu, że Ministerstwo Zdrowia oficjalnie zrezygnowało z planowanej wcześniej IV rundy naboru. Oznacza to, że czerwcowy nabór to absolutnie ostatnia i ostateczna szansa na pozyskanie bezzwrotnego grantu (do 900 tys. zł przy 100% dofinansowania) na cyfryzację i zakup sprzętu IT dla przychodni specjalistycznych.

2. KPO i nowelizacja ustawy o e-zdrowiu: zegar tyka dla 370 szpitali

Równolegle ważą się losy miliardowych inwestycji w szpitalnictwie. 15 maja 2026 r. Sejm uchwalił, a 20 maja Senacka Komisja Zdrowia przyjęła bez poprawek nowelizację ustawy o e-zdrowiu, która otwiera drogę do cyfrowej transformacji o łącznej wartości 4,2 mld zł. Z tej puli ponad 3 mld zł trafia bezpośrednio do 370 szpitali sieciowych na rozwój Elektronicznej Dokumentacji Medycznej (EDM), e-konsyliów, systemów sztucznej inteligencji (AI) oraz cyberbezpieczeństwa.

Haczyk? Czasu na realizację projektów jest dramatycznie mało.

Zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Zdrowia podstawowy termin rzeczowej realizacji inwestycji KPO, potwierdzony obustronnie podpisanymi protokołami odbioru końcowego i dostaw sprzętu, upływa 30 czerwca 2026 r.

Termin ten może zostać wydłużony maksymalnie do 15 lipca 2026 r. (a data kwalifikowalności wydatków do 31 sierpnia 2026 r.), wymaga to jednak pilnego i zatwierdzonego przez resort podpisania aneksu do umowy o dofinansowanie.

MZ przypomina, że samo dostarczenie sprzętu nie wystarczy – do wyznaczonych terminów infrastruktura musi zostać w pełni uruchomiona, oddana do użytku, a płatności na rzecz wykonawców ostatecznie uregulowane. Każdy dzień opóźnienia dostawcy sprzętu IT naraża szpital na utratę refundacji i konieczność pokrycia kosztów z własnego budżetu.

3. Nowy horyzont: AI w diagnostyce (Program Cyfrowa Europa)

Dla podmiotów celujących w najbardziej zaawansowane technologie od 21 kwietnia do 1 października 2026 r. otwarty jest nabór w programie DIGITAL-2026-AI-PILOTING-10-SCREENING. Z budżetem 9 mln euro (dofinansowanie 50%) finansowane będą wdrożenia chmurowych systemów AI wspierających analizę obrazowania medycznego (MRI, CT, RTG, USG) w celu wczesnego wykrywania nowotworów. To szansa na zbudowanie konsorcjów medyczno-technologicznych z udziałem polskich placówek.

Jak nie potknąć się na specyfikacji technicznej? Zabezpiecz swoje dotacje z NTT System S.A.

Napięte harmonogramy naborów, skomplikowane wymogi kwalifikowalności wydatków (np. unijna zasada DNSH – Do No Significant Harm) oraz bezwzględne terminy odbiorów sprawiają, że najsłabszym ogniwem projektów staje się proces przetargowy i specyfikacja techniczna sprzętu (OPZ).

Błędy w opisie przedmiotu zamówienia prowadzą do protestów oferentów, przedłużania procedur w Krajowej Izbie Odwoławczej (KIO) lub – co gorsza – zakupu sprzętu, który podczas audytu unijnego zostanie uznany za niekwalifikowalny (np. przez brak wymaganych certyfikatów środowiskowych EPEAT czy TCO Certified).

NTT System S.A. – jako wiodący, certyfikowany polski producent sprzętu IT z 35-letnim doświadczeniem rynkowym – oferuje pełne bezpieczeństwo wdrożenia:

• Bezpłatne konsultacje merytoryczne: pomożemy Państwu przeanalizować wymogi techniczne i dostosować specyfikację do najnowszych wytycznych Ministerstwa Zdrowia i programów unijnych.
• Przygotowanie bezpiecznego OPZ: nasi eksperci bezpłatnie opracują dla Państwa kompletną specyfikację techniczną dla komputerów stacjonarnych, laptopów i stacji All-in-One, która precyzyjnie uwzględni niezbędne certyfikaty (ISO 9001, 14001, 27001, TCO Certified, EPEAT Gold/Silver oraz standard etyczny SA8000), zabezpieczając wniosek przed odrzuceniem lub uchybieniami audytowymi.
• Gwarancja ekspresowej dostawy: jako producent z własną fabryką w Polsce posiadamy pełną kontrolę nad łańcuchem dostaw. Gwarantujemy realizację dostaw i podpisanie protokołów odbioru na czas – tak, aby bez problemu zdążyli Państwo przed krytycznymi terminami KPO (30 czerwca / 15 lipca 2026 r.).

Nie ryzykuj utraty dofinansowania przez opóźnienia sprzętowe lub błędy formalne.

Jeśli Twoja placówka planuje lub prowadzi przetarg na sprzęt IT, możesz skorzystać z bezpłatnej weryfikacji wymogów certyfikacyjnych oferowanej przez NTT System.

Wystarczy przesłać SWZ lub OPZ na adres: projekt@ntt.pl (temat: PRZETARG ZDROWIE). W odpowiedzi prześlemy analizę Państwa postępowania przygotowaną pod kątem zgodności z aktualnymi wymaganiami formalnymi i certyfikacyjnymi.

➔Szczegóły i pełna oferta

Analiza realizowana jest w ciągu 72 godzin od otrzymania dokumentacji i nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi formalnościami ani zobowiązaniami.

Artykuł powstał we współpracy z NTT S.A.

Artykuł Gorący maj w e-zdrowiu: ostatnie okno na dotacje i krytyczne terminy KPO. Czy Twój szpital zdąży zabezpieczyć i rozliczyć miliony? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Nigdy wcześniej nie widziałam tak wysokiego poparcia społecznego i politycznego dla zmian w polityce antyalkoholowej – mówi posłanka Wioleta Tomczak, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Zdrowia, która „Światowi Lekarza” opowiada o pracach nad ograniczeniem reklamy alkoholu, planach wyeliminowania „małpek” i jednorazowych e-papierosów, a także o wyzwaniach związanych ze zdrowiem kobiet, endometriozą i szczepieniami przeciw grypie

Staramy się bardzo odważnie wykreować prozdrowotną politykę publiczną w Sejmie. Na kanwie doświadczeń z ubiegłego roku dotyczących m.in. decyzji miasta stołecznego Warszawy o niewprowadzeniu nocnego ograniczenia sprzedaży alkoholu na terenie całego miasta, rozgorzała bardzo mocna dyskusja o kierunku, jaki państwo powinno obrać w polityce antyalkoholowej.

Już wiele miesięcy wcześniej dopytywaliśmy Ministerstwo Zdrowia, czy planuje nowelizację ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Pod koniec 2024 roku, podczas posiedzenia sejmowej Komisji Zdrowia, uzyskaliśmy zapewnienie, że projekt trafi do Sejmu w pierwszym kwartale 2025 roku. Tak się jednak nie stało. Nie mogliśmy więc dłużej czekać. Zarówno klub parlamentarny Polska 2050, jak i Lewica złożyły własne projekty ustaw, nad którymi obecnie pracujemy. Powstała specjalna podkomisja, która je analizuje [1].

Po raz pierwszy od lat w Sejmie odbywa się tak szeroka, wielowątkowa dyskusja dotycząca konkretnych obszarów polityki antyalkoholowej. Rozmawiamy o zakazie promocji i reklamy alkoholu, o dostępności fizycznej, o tym, czy alkohol powinien być eksponowany w oddzielnych alejkach, czy powinien być sprzedawany na stacjach paliw. Poruszamy także temat waloryzacji koncesji na sprzedaż alkoholu. Opłaty nie były podnoszone od 23 lat. Przedsiębiorca, który ponad dwie dekady temu płacił 525 zł za możliwość sprzedaży piwa, dziś płaci dokładnie tyle samo. To kompletnie oderwane od współczesnych realiów.

Posiedzenia podkomisji cieszą się ogromnym zainteresowaniem. Przychodzą na nie przedstawiciele branży alkoholowej, lobbyści, przedsiębiorcy, ale także – co bardzo mnie cieszy – organizacje pomagające osobom w kryzysie alkoholowym, dzieciom dorosłych alkoholików, lekarze, eksperci zdrowia publicznego i przedstawiciele organizacji naukowych. Szczególnie ważne jest dla mnie bardzo wysokie poparcie społeczne i polityczne dla proponowanych zmian. Jesteśmy po rozmowach z prezydentem Karolem Nawrockim, na którego aprobatę liczę. Jako ekspertka zdrowia publicznego z 18-letnim doświadczeniem nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałam. Mam nadzieję, że ustawa zostanie przyjęta jeszcze w tym roku.

Równolegle procedowany jest rządowy projekt nowelizacji ustawy dotyczącej przeciwdziałania używaniu tytoniu. Zakłada on eliminację jednorazowych papierosów elektronicznych. Projekt jest obecnie w procesie notyfikacji w Komisji Europejskiej. Nie jesteśmy pierwszym państwem, które podejmuje taką inicjatywę, więc liczymy, że Komisja Europejska nie zgłosi zastrzeżeń. Jako parlamentarzyści nauczeni wcześniejszymi doświadczeniami wiemy, że każda większa zmiana oznaczałaby konieczność ponownej notyfikacji. Dlatego prawdopodobnie przyjmiemy projekt w wersji rządowej.

Najważniejsze pozostaje to, aby jeszcze w tej kadencji Sejmu wykonać kolejne kroki w zakresie zdrowia publicznego. Pierwsze już się wydarzyły – wprowadzono podwyżki i zakazano sprzedaży wyrobów nikotynowych oraz beznikotynowych dzieciom i młodzieży. Teraz chcemy wyeliminować jednorazowe e-papierosy i ograniczyć promocję alkoholu. To byłby naprawdę milowy krok. Kolejnym etapem powinna być całkowita eliminacja „małpek”, czyli alkoholu sprzedawanego w małych opakowaniach, najpierw jednak musimy zakończyć prace nad nowelizacją ustawy o wychowaniu w trzeźwości. W rozmowach z parlamentarzystami widzimy duże poparcie dla tego rozwiązania. Jeśli uda się działać ponad podziałami politycznymi, myślę, że pod koniec tej kadencji Sejmu będzie szansa na przyjęcie ustawy.

[1] Chodzi o Podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia poselskich projektów ustaw: o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (druk nr 2007) oraz o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o radiofonii i telewizji (druk nr 2010)

Grzegorz Napieralski (KO) – przewodniczący
Wioleta Tomczak (Polska 2050) – zastępca przewodniczącego
Janusz Cieszyński (PiS) – zastępca przewodniczącego
Joanna Wicha (Lewica) – zastępca przewodniczącego

Należą:
Krzysztof Bojarski (KO)
Włodzisław Giziński (KO)
Fryderyk Sylwester Kapinos (PiS)
Radosław Lubczyk (PSL-TD)
Jerzy Polaczek (PiS)
Anna Sobolak (KO)
Katarzyna Sójka (PiS)
Witold Tumanowicz (Konfederacja)
Marcelina Zawisza (Razem)

Artykuł Posłanka Wioleta Tomczak: „Czas skończyć z promocją alkoholu i jednorazowymi e-papierosami” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowa możliwość terapeutyczna, jaką jest pojawienie się worasydenibu, stała się punktem wyjścia do szerszej refleksji: czy system ochrony zdrowia jest gotowy, aby w pełni wykorzystać jego potencjał?

Autorzy raportu „Rozwiązania systemowe w zakresie dostępu do nowoczesnych terapii w leczeniu glejaka – przegląd międzynarodowy”, Uczelnia Łazarskiego 2026:
• Dr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka
• Dr n. o zdr. Katarzyna Sejbuk-Rozbicka
• Dr hab. n. med. Tomasz Dziedzic
• Dr hab. n. med. Tomasz Kubiatowski
• Prof. dr hab. n. med. Sergiusz Nawrocki
• Dr hab. inż. Irena Misiewicz-Krzemińska
• Mgr Paulina Kołdys

Wnioski i rekomendacje

Konieczność budowy zespołów interdyscyplinarnych
Jednym z najważniejszych wniosków płynących z raportu poświęconego glejakom jest potrzeba bezwzględnego oparcia ich leczenia na zespołach interdyscyplinarnych. Skuteczna terapia wymaga współpracy neurochirurgów, onkologów klinicznych, radioterapeutów, neurologów, patomorfologów oraz specjalistów diagnostyki molekularnej – tylko takie podejście pozwala na właściwą interpretację wyników badań i optymalne dopasowanie terapii do potrzeb konkretnego pacjenta.

Koncentracja leczenia w ośrodkach referencyjnych
Raport wyraźnie wskazuje na konieczność koncentracji leczenia w wyspecjalizowanych centrach o dużym doświadczeniu. Rozproszenie opieki obniża jej jakość i utrudnia wykorzystanie zaawansowanych metod diagnostycznych oraz terapeutycznych. Ośrodki referencyjne zapewniają nie tylko większe doświadczenie kliniczne, ale także dostęp do nowoczesnych technologii i badań klinicznych. W ujęciu systemowym zespół interdyscyplinarny w neuroonkologii pełni cztery funkcje: integracyjną (agregacja danych radiologicznych, klinicznych i molekularnych), decyzyjną (ustalenie spójnej strategii terapeutycznej), oordynacyjną (przypisanie odpowiedzialności za kolejne etapy) i innowacyjną (kwalifikacja do badań klinicznych).

Precyzyjnie zdefiniowana ścieżka pacjenta
Kolejnym kluczowym elementem jest konieczność stworzenia jasno opisanej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej. Pacjent z glejakiem powinien być prowadzony według określonego schematu – od momentu podejrzenia choroby po kolejne etapy leczenia. Brak takiej struktury prowadzi do opóźnień diagnostycznych i terapeutycznych oraz pogorszenia wyników leczenia.

Diagnostyka molekularna jako fundament leczenia
Raport podkreśla, że dostęp do diagnostyki molekularnej powinien być standardem, a nie wyjątkiem. To ona umożliwia identyfikację mutacji takich jak IDH i kwalifikację pacjentów do terapii celowanych. Bez diagnostyki molekularnej wdrażanie nowoczesnych metod leczenia nie jest możliwe w sposób efektywny i sprawiedliwy.

Wprowadzenie wskaźników jakości (KPI)
Istotnym wnioskiem jest potrzeba opracowania i wdrożenia systemu mierzenia jakości opieki. Wskaźniki efektywności leczenia powinny obejmować m.in. czas diagnostyki, czas do rozpoczęcia terapii oraz wyniki kliniczne. Bez ich monitorowania trudno jest ocenić skuteczność systemu i wprowadzać realne usprawnienia.

Integracja badań klinicznych z procesem leczenia
W krajach o najbardziej rozwiniętych systemach opieki badania kliniczne stanowią integralną część terapii, a nie jej ostateczny etap. Raport wskazuje, że podobne podejście powinno obowiązywać w Polsce. Włączenie badań klinicznych do standardowej ścieżki leczenia zwiększa dostęp pacjentów do innowacyjnych terapii i przyśpiesza rozwój nowych standardów.

Monitorowanie czasu jako kluczowego parametru
Raport zwraca szczególną uwagę na znaczenie czasu w procesie leczenia. Opóźnienia na etapie diagnostyki i terapii mają bezpośredni wpływ na rokowanie pacjentów, dlatego jednym z priorytetów systemowych powinno być skracanie czasu przejścia przez kolejne etapy ścieżki leczenia.

Lepsza koordynacja opieki nad pacjentem
Pacjent z glejakiem wymaga skoordynowanego prowadzenia na wielu etapach leczenia. Raport wskazuje na potrzebę wprowadzenia rozwiązań, które zapewnią ciągłość opieki i ograniczą chaos organizacyjny. Koordynacja powinna obejmować zarówno aspekty medyczne, jak i wsparcie organizacyjne dla pacjenta i jego rodziny.

Potrzeba integracji danych i tworzenia rejestrów
Autorzy raportu zwracają uwagę na konieczność budowy systemów gromadzenia danych, które pozwolą monitorować efekty leczenia w skali kraju. Narodowy rejestr neuroonkologiczny mógłby integrować dane kliniczne, molekularne i organizacyjne, co umożliwiłoby lepsze planowanie opieki i ocenę jej jakości.

Rola regulatora w systemie ochrony zdrowia
Raport podkreśla znaczenie aktywnej roli regulatora, który powinien nie tylko zapewniać dostęp do nowoczesnych terapii, ale także tworzyć warunki do ich efektywnego wykorzystania. Szczególna uwaga powinna być kierowana na obszary o największych niezaspokojonych potrzebach zdrowotnych, do których należą glejaki.

Konieczność dostosowania systemu do medycyny precyzyjnej
Ostatecznym wnioskiem raportu jest potrzeba dostosowania organizacji opieki do realiów medycyny precyzyjnej. Nowoczesne leczenie wymaga integracji diagnostyki, terapii i monitorowania wyników. Bez zmian systemowych postęp naukowy nie przełoży się w pełni na poprawę wyników leczenia i jakości życia pacjentów.

Ścieżka pacjenta z glejakiem obejmuje następujące etapy:

• diagnostyka obrazowa,
• decyzja zespołu multidyscyplinarnego,
• kwalifikacja do leczenia zabiegowego i leczenie zabiegowe,
• diagnostyka histopatologiczna i molekularna (WHO 2021),
• leczenie adjuwantowe (uzupełniające),
• kwalifikacja do badań klinicznych,
• monitorowanie i rehabilitacja,
• opieka wspierająca i paliatywna.

Każdy z tych etapów wymaga odrębnych kompetencji specjalistycznych, jednakże skuteczność kliniczna procesu zależy od jakości koordynacji między nimi. W modelu rozproszonym („silosowym”) każdy etap funkcjonuje niezależnie, co zwiększa m.in. ryzyko opóźnień, utraty ciągłości informacji czy niespójnych decyzji terapeutycznych, np. dublowania procedur.

10 kluczowych wniosków z raportu:

1. Zespoły interdyscyplinarne to podstawa.
2. Leczenie musi być skoncentrowane.
3. Potrzebna jest jasna ścieżka pacjenta.
4. Diagnostyka molekularna to standard.
5. Badania kliniczne powinny być częścią terapii.
6. Konieczne są wskaźniki jakości (KPI).
7. Czas ma kluczowe znaczenie.
8. Niezbędna jest koordynacja opieki.
9. Potrzebne są rejestry danych.
10. System musi nadążyć za medycyną.

Artykuł Jak poprawić terapię glejaków? 10 kluczowych wniosków z raportu ekspertów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowoczesne terapie mogą zmieniać przebieg choroby, ale bez dobrze zaprojektowanej ścieżki pacjenta ich potencjał nie zostanie w pełni wykorzystany. Kluczowe pozostaje to, jak zorganizowany jest cały proces diagnostyki i terapii – od pierwszego podejrzenia choroby po dostęp do leczenia i badań klinicznych

Dr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego i redaktorka raportu „Rozwiązania systemowe w zakresie dostępu do nowoczesnych terapii w leczeniu glejaka”, podkreśla, że punktem wyjścia do jego przygotowania była analiza systemu organizacji opieki nad pacjentami w Polsce. Jak zaznacza, sposób prowadzenia chorego – od diagnostyki po leczenie – należy traktować jako pełnoprawną technologię medyczną.

– Technologie organizacyjne są często równie ważne, a czasem nawet ważniejsze niż farmakologiczne – wskazuje. Nawet jeśli system zapewnia dostęp do nowoczesnych terapii, niewłaściwa organizacja ścieżki pacjenta może ograniczyć efekty leczenia i sprawić, że nie osiągnie się optymalnych rezultatów klinicznych ani ekonomicznych.

Czego uczą nas inne kraje?

Celem raportu było sprawdzenie, czy doświadczenia państw o bardziej rozwiniętych systemach opieki nad pacjentami z glejakami mogą stanowić punkt odniesienia dla Polski. Jak tłumaczy dr Gałązka-Sobotka, chodzi o to, aby nie powielać błędów, lecz korzystać z już wypracowanych rozwiązań.

W ramach analizy przeprowadzono przegląd międzynarodowy obejmujący m.in. ośrodki ze Szwajcarii, Stanów Zjednoczonych i Francji. Badano, jakie elementy modelu opieki są kluczowe dla osiągania dobrych wyników terapeutycznych. W centrum uwagi znalazły się np. zespoły interdyscyplinarne, jasno zdefiniowana ścieżka pacjenta, wskaźniki jakości (KPI), dostęp do diagnostyki molekularnej, koordynacja opieki oraz integracja z badaniami klinicznymi. – Nic tak nie uczy i nie inspiruje jak porównanie – zaznacza ekspertka. – Analiza doświadczeń międzynarodowych pokazuje, że najlepsze rezultaty organizacyjne osiąga się tam, gdzie leczenie koncentruje się w centrach o dużym doświadczeniu działających według jasno określonych procedur i standardów współpracy – dodaje.

Jednym z proponowanych rozwiązań jest rozwój sieci ośrodków neuroonkologicznych działających w modelu hub-and-spoke z wyraźnym podziałem na centra kompetencyjne oraz współpracujące z nimi jednostki realizujące część opieki bliżej miejsca zamieszkania pacjenta.

W ocenie dr Małgorzaty Gałązki-Sobotki koncentracja leczenia w wyspecjalizowanych ośrodkach jest jednym z kluczowych kierunków rozwoju. I choć w polskiej onkologii model ten jest już wdrażany, w przypadku glejaków może wymagać jeszcze większego skupienia kompetencji.

Diagnostyka i badania kliniczne

Drugim fundamentalnym elementem jest dostęp do diagnostyki molekularnej, która warunkuje możliwość zastosowania terapii celowanych. Równie istotna pozostaje integracja badań klinicznych z procesem leczenia. Jak zauważa ekspertka, w wielu krajach badania kliniczne nie są traktowane jako ostateczność, lecz jako integralna część ścieżki terapeutycznej, rozważana już na wczesnym etapie leczenia.

Analiza ujawniła również istotną lukę w dostępie do danych dotyczących jakości opieki. W wielu przypadkach brak jest publicznie dostępnych wskaźników efektywności, choć – jak podkreśla dr Gałązka-Sobotka – nie oznacza to, że nie są one stosowane. – Nie wierzymy, że ich nie ma – zaznacza, wskazując na doświadczenia ośrodków zagranicznych, w których pomiar jakości jest standardem. Z tego względu jednym z kluczowych postulatów jest rozwój systemu mierzenia efektów leczenia. Wskaźniki jakości powinny stanowić podstawę porównań między ośrodkami i służyć optymalizacji ścieżki pacjenta. Szczególnie istotny jest tu czas – jeden z najważniejszych parametrów wpływających na wyniki leczenia onkologicznego.

Wnioski z raportu są jednoznaczne: niezbędne jest wdrażanie opieki opartej na zespołach multidyscyplinarnych oraz budowanie systemu w oparciu o współpracę specjalistów z różnych dziedzin. Istotnym wnioskiem jest także potrzeba doprecyzowania ścieżki pacjenta. Inspiracją może być m.in. model szwajcarski, w którym proces diagnostyczno-terapeutyczny jest szczegółowo zaplanowany i jasno określony.

Uzupełnieniem takiego podejścia mogłoby być utworzenie narodowego rejestru neuroonkologicznego, który integrowałby dane kliniczne, molekularne oraz wyniki leczenia i pozwalał lepiej planować rozwój opieki nad pacjentami w skali całego kraju.

Rola regulatora i kierunek zmian

Dr Małgorzata Gałązka-Sobotka zwraca jednocześnie uwagę, że różnice między systemami ochrony zdrowia dotyczą przede wszystkim organizacji opieki, a nie samego dostępu do technologii medycznych. W krajach rozwiniętych dostęp do nowoczesnych metod leczenia jest zbliżony – różni się natomiast sposób ich wykorzystania. W tym kontekście kluczowa staje się rola regulatora. – Pan Mateusz Oczkowski, dyrektor Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji w Ministerstwie Zdrowia, bardzo często mówi o tym, że regulator powinien szczególną uwagę kierować na grupy pacjentów o największych niezaspokojonych potrzebach zdrowotnych. Glejaki są jednym z takich obszarów – uzupełnia ekspertka.

Jak podsumowuje dr Gałązka-Sobotka, rozwój nowoczesnych terapii powinien iść w parze z równoległymi zmianami organizacyjnymi. Tylko wtedy możliwe będzie pełne wykorzystanie potencjału medycyny i realna poprawa sytuacji pacjentów.

Wypowiedź pochodzi z briefingu prasowego zorganizowanego z okazji premiery raportu „Rozwiązania systemowe w zakresie dostępu do nowoczesnych terapii w leczeniu glejaka – przegląd międzynarodowy”

Artykuł Leczenie glejaków wymaga zmiany organizacji opieki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W 2026 roku placówki medyczne mogą liczyć na potężne zastrzyki gotówki na modernizację infrastruktury informatycznej. Samo pozyskanie finansowania to jednak dopiero połowa sukcesu – prawdziwym wyzwaniem na etapie przetargów okazuje się zakup sprzętu, który sprosta rygorystycznym wymogom formalnym. Sprawdziliśmy, o jakich certyfikatach trzeba pamiętać, żeby nie musieć zwracać dotacji, i jak na tym tle wypada polski rynek technologiczny

Czas to pieniądz. Dosłownie

Okna czasowe w aktualnych programach są wyjątkowo wąskie, a biurokracja nie wybacza błędów. Obecnie warto trzymać rękę na pulsie w przypadku dwóch otwartych naborów.

Do 15 maja 2026 r. można składać wnioski w III naborze FEnIKS AOS, gdzie na infrastrukturę (w tym sprzęt IT) czeka aż 340 mln PLN. Co ważne, dofinansowanie może pokryć nawet 100% kosztów kwalifikowalnych, przy limicie 20 mln PLN na projekt.

Prawdziwy wyścig z czasem toczy się jednak w programie KPO. Szpitale, które otrzymały łącznie 3,13 mld PLN z inwestycji D1.1.2 na cyfryzację (325 placówek), muszą zakończyć realizację projektów najpóźniej do 31 maja 2026 roku. W praktyce oznacza to setki trwających właśnie postępowań przetargowych na serwery, komputery i zabezpieczenia sieci.

Na horyzoncie widać już kolejne opcje: na przełom 2026 i 2027 r. zaplanowano III nabór FEnIKS POZ (granty do 600 tys. PLN), a w drugiej połowie roku NFOŚiGW uruchomi program efektywności energetycznej z budżetem do 1 mld PLN.

Certyfikaty: wymóg, który decyduje o wszystkim

Pieniądze z funduszy celowych mają to do siebie, że łatwo je stracić podczas audytu. Kwalifikowalność wydatku przy zakupach IT zależy dziś przede wszystkim od certyfikacji.

W programach KPO (oraz coraz częściej w FEnIKS) obowiązuje zasada DNSH (Do No Significant Harm). Mówiąc najprościej: musisz udowodnić, że kupowany sprzęt nie szkodzi środowisku. Urzędnicy najchętniej honorują w tym obszarze globalny certyfikat EPEAT (spełniający normę ISO 14024) oraz rygorystyczny szwedzki standard TCO Certified, który wymaga niezależnej weryfikacji każdego produktu.

Kolejny istotny kierunek to tzw. Zielone Zamówienia Publiczne (GPP). Rekomendacje Urzędu Zamówień Publicznych wymieniają wprost, co warto uwzględniać w przetargach: ISO 9001, ISO 14001, ISO 50001, EPEAT oraz TCO. Obecność tych certyfikatów nierzadko stanowi warunek udziału w postępowaniu lub cenne kryterium punktowe (zwykle od 5 do 15 dodatkowych punktów).

Osobną, krytyczną kwestią jest cyberbezpieczeństwo. Dane są bezlitosne – w 2025 roku sektorowy zespół CSIRT CeZ odnotował 1441 incydentów w placówkach medycznych, co stanowi skok aż o 40% rok do roku. Biorąc pod uwagę, że 60% placówek wciąż nie monitoruje podatności systemów, certyfikat ISO 27001 producenta (gwarantujący bezpieczny proces od projektu po dostawę) to dziś absolutna konieczność.

Jak poprawnie przygotować SWZ?

Warto podkreślić: wymogi certyfikacyjne dotyczą producenta sprzętu, a nie samej placówki. To jednak zamawiający musi precyzyjnie określić, czego wymaga. Nieprecyzyjna Specyfikacja Warunków Zamówienia (SWZ) to prosta droga do odwołań w KIO i problemów z rozliczeniem projektu. Błędy na etapie dokumentacji mogą oznaczać nie tylko opóźnienia, ale także konieczność zwrotu części dofinansowania.

Praktyczna wskazówka? Przygotowując dokumentację przetargową na sprzęt kupowany w ramach dofinansowania, warto uwzględnić co najmniej: certyfikat EPEAT lub TCO (zgodność z DNSH), normy ISO 9001 i ISO 14001 (zgodnie z rekomendacjami UZP), a w przypadku infrastruktury kluczowej dla danych pacjentów – ISO 27001.

Polska alternatywa dla globalnych gigantów

W przetargach często odruchowo patrzymy na największe zagraniczne marki. Tymczasem to właśnie polski producent zaszedł najdalej w spełnianiu rygorystycznych wymogów certyfikacyjnych. NTT System S.A. – funkcjonujący od 1989 roku największy polski producent komputerów, który w 2025 roku osiągnął 1,4 mld PLN przychodu – jako jedyny w kraju skompletował pełną pulę wymagań niezbędnych przy unijnych rozliczeniach.

Firma posiada:

● EPEAT Bronze zdobyty w 2025 roku dla desktopa NTT Business W 900A, jednostki All-in-One NTT Business WA 900W oraz laptopa NTT Book B15,
● TCO Certified (desktop, All-in-One, laptop),
● Komplet norm ISO: 9001 (jakość), 14001 (środowisko), 27001 (bezpieczeństwo informacji), 45001 (BHP) oraz 50001 (zarządzanie energią),
● SA8000 – standard potwierdzający odpowiedzialność społeczną.

Oznacza to, że oferowany przez nich sprzęt bez zarzutu sprosta biurokracji we wszystkich omawianych programach.

Co zyskuje placówka?

Zapytaliśmy ekspertów z Działu Zamówień Publicznych NTT, jak w praktyce wygląda ich wsparcie dla szpitali i przychodni. Korzyści są bardzo wymierne:

1. Weryfikacja zgodności na cito: Przesyłasz roboczy opis przedmiotu zamówienia lub SWZ, a zespół NTT w ciągu 48 godzin ocenia, czy wymogi przetargu zgadzają się z dokumentacją produktową.
2. Gotowa dokumentacja: Komplet certyfikatów TCO, EPEAT, ISO i SA8000 otrzymujesz za darmo w formatach gotowych do podpięcia pod ofertę przetargową.
3. Sprzęt szyty na miarę: Otrzymujesz stacje robocze dostosowane konkretnie pod parametry, oprogramowanie i zabezpieczenia wymagane w Twoim szpitalu, a nie masowo produkowany sprzęt „z półki”.
4. Bezproblemowy serwis w Polsce: Zarówno wsparcie gwarancyjne, jak i pogwarancyjne odbywa się na miejscu, bez konieczności przebijania się przez wielopoziomowe, zagraniczne infolinie.
5. Doświadczenie w sektorze publiczny: Producent posiada dedykowany dział zajmujący się wyłącznie przetargami publicznymi, więc doskonale rozumie specyfikę i presję czasu w sektorze ochrony zdrowia.

Zestawienie: programy dofinansowań – maj 2026

Bezpłatna weryfikacja zgodności certyfikacyjnej

Jeśli Twoja placówka planuje lub prowadzi przetarg na sprzęt IT, możesz skorzystać z bezpłatnej weryfikacji wymogów certyfikacyjnych oferowanej przez NTT System.

Wystarczy przesłać SWZ lub OPZ na adres: projekt@ntt.pl  (temat: PRZETARG ZDROWIE). W odpowiedzi prześlemy analizę Państwa postępowania przygotowaną pod kątem zgodności z aktualnymi wymaganiami formalnymi i certyfikacyjnymi. 

Szczegóły:

ntt.pl/zamowienia-publiczne

Analiza realizowana jest w ciągu 72  godzin od otrzymania dokumentacji i nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi formalnościami ani zobowiązaniami. 

Bibliografia

[1] Ministerstwo Zdrowia, „340 mln zł na rozwój ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i rozwój opieki jednego dnia – rusza III nabór FEnIKS”, gov.pl/web/zdrowie, marzec 2026. https://www.gov.pl/web/zdrowie/340-mln-zl-na-rozwoj-ambulatoryjnej-opieki-specjalistycznej-i-rozwoj-opieki-jednego-dnia-rusza-iii-nabor-feniks

[2] Ministerstwo Zdrowia, „Dostępność Plus dla AOS – nabór nr 1/AOS/2025″, Platforma POPI. https://e-inwestycje.mz.gov.pl/wybranykonkurs/a52859cb-9896-ef11-8a6a-000d3aaaebe7

[3] Ministerstwo Zdrowia, „Inwestycja D1.1.2 – Przyspieszenie procesów transformacji cyfrowej ochrony zdrowia (nabór konkurencyjny)”, wyniki naboru. https://www.gov.pl/web/zdrowie/inwestycja-d112-przyspieszenie-procesow-transformacji-cyfrowej-ochrony-zdrowia-poprzez-dalszy-rozwoj-uslug-cyfrowych-w-ochronie-zdrowia-nabor-konkurencyjny

[4] NFZ, „Ogłoszenie o drugim naborze wniosków – Wsparcie POZ”, feniks.nfz.gov.pl, luty 2026 (III nabór planowany na przełom 2026/2027). https://feniks.nfz.gov.pl/index.php/2026/02/20/ogloszenie-o-drugim-naborze-wnioskow/

[5] NFOŚiGW, „Harmonogram naborów”, gov.pl/web/nfosigw. Zob. też: Collect Consulting, „Fundusz Modernizacyjny wspiera termomodernizację szpitali”, styczeń 2026. https://www.gov.pl/web/nfosigw/harmonogram-naborow

[6] Global Electronics Council, „About EPEAT”, epeat.net. https://www.epeat.net/about-epeat

[7] TCO Development, „About TCO Certified”, tcocertified.com. https://tcocertified.com/about/

[8] Portal Zamówień Publicznych, „Skorzystaj z wytycznych UZP dotyczących zamawiania sprzętu komputerowego” (rekomendacje certyfikatów: ISO 9001, 14001, 50001, EPEAT, TCO). https://www.portalzp.pl/nowosci/skorzystaj-z-wytycznych-uzp-dotyczacych-zamawiania-sprzetu-komputerowego-20720.html

[9] Biznes Wprost, „Szpitale celem hakerów. Dane o cyberatakach w polskiej służbie zdrowia”, marzec 2026 (dane CSIRT CeZ: 1 441 incydentów w 2025 r., +40% r/r). https://biznes.wprost.pl/technologie/12274161/szpitale-celem-hakerow-dane-o-cyberatakach-w-polskiej-sluzbie-zdrowia.html

[10] Centrum e-Zdrowia, „Wykrywają, ostrzegają, pomagają, szkolą. CSIRT CeZ na rzecz cyberbezpieczeństwa w ochronie zdrowia”, wrzesień 2025 (60% placówek nie monitoruje podatności). https://cez.gov.pl/pl/page/o-nas/aktualnosci/wykrywaja-ostrzegaja-pomagaja-szkola-csirt-cez-na-rzecz-cyberbezpieczenstwa

[11] NTT System S.A., „Certyfikaty EPEAT”, ntt.pl. https://ntt.pl/certyfikaty-epeat/

[12] NTT System S.A., „Certyfikaty TCO”, ntt.pl. https://ntt.pl/certyfikat-tco/

[13] NTT System S.A., „Certyfikaty ISO”, ntt.pl. https://ntt.pl/certyfikaty-dla-ntt-system-iso/

Materiał powstał we współpracy z NTT System S.A.

Artykuł Zakupy IT z unijnym dofinansowaniem. Praktyczny przewodnik dla dyrektorów placówek medycznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Europa zaczyna rozumieć, że zdrowie mózgu stanowi fundament gospodarki, zatrudnienia i spójności społecznej – mówi Iwona Kozłowska, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Centralnego Układu Nerwowego oraz Parlamentarnego Zespołu ds. SMA, członkini sejmowej Komisji Zdrowia

Jakie najważniejsze wnioski przywiozła pani z obchodów Europejskiego Dnia Mózgu w Parlamencie Europejskim? Czy Europa traktuje dziś zdrowie mózgu jako jeden z kluczowych priorytetów zdrowia publicznego?

Podczas obchodów Europejskiego Dnia Mózgu, które odbyły się w Parlamencie Europejskim, zgromadziło się kilkaset osób – lekarzy, neurologów, decydentów oraz przedstawicieli organizacji pacjenckich. Miałam zaszczyt być wśród nich i do Polski wróciłam z przekonaniem, że możemy znaleźć się w przełomowym momencie, lecz tylko wtedy, gdy słowa zostaną przekute w konkretne działania.

Najważniejszy wniosek? Mózg przestaje być postrzegany wyłącznie jako temat medyczny. Europa zaczyna rozumieć, że zdrowie mózgu stanowi fundament gospodarki, zatrudnienia i spójności społecznej. Choroby neurologiczne i psychiatryczne są dziś największą przyczyną niepełnosprawności na naszym kontynencie. To nie tylko statystyki – to miliony rodzin, które każdego dnia mierzą się z tym wyzwaniem, często bez wystarczającego wsparcia systemowego.

Szczególnie znaczące były dla mnie dwa sygnały polityczne płynące z Brukseli.

Jakie?

Pierwszy to wizyta przewodniczącej Parlamentu Europejskiego, Roberty Metsoli, na wystawie Brain Health Mission. Obecność najwyższych władz instytucji unijnej na wydarzeniu poświęconym zdrowiu mózgu nie jest przypadkiem – to wyraźna deklaracja polityczna. Drugi ważny sygnał: w lutym 2026 roku Komisja Zdrowia Publicznego Parlamentu Europejskiego przeprowadziła specjalne wysłuchanie poświęcone tej tematyce.

Podczas wizyty w Brukseli rozmawiałam m.in. z europosłem Adamem Jarubasem, który przewodniczył tym pracom; widać wyraźnie, że temat zdrowia mózgu nabiera realnego rozpędu parlamentarnego. Jest jednak także pewne „ale”. Wciąż brakuje tego, co w polityce europejskiej jest najtrudniejsze do osiągnięcia: spójnego planu działania z konkretnymi zobowiązaniami i zapewnionym finansowaniem. Partnerzy inicjatywy Brain Health Mission są zgodni co do tego, że potrzebujemy Europejskiego Planu Koordynacji dla Mózgu, który połączy zdrowie neurologiczne i psychiczne oraz włączy je w polityki edukacyjne, społeczne, cyfrowe oraz rynku pracy. Dziś te obszary funkcjonują oddzielnie, a właśnie ta fragmentaryzacja generuje największe koszty – zarówno w wymiarze ludzkiego cierpienia, jak i miliardów euro przeznaczanych na leczenie chorób, którym można zapobiec. Wróciłam więc z Brukseli z jasnym przesłaniem, które chcę przekuć w konkretne działania w polskim parlamencie: zdrowie mózgu to nie luksus, lecz konieczność.

Gdzie pani zdaniem Polska znajduje się dziś w kontekście profilaktyki chorób mózgu na tle innych krajów unijnych? Co robimy dobrze, a co wymaga pilnej poprawy?

Polska sieć oddziałów udarowych należy dziś do najlepiej rozwiniętych w Europie Środkowo-Wschodniej. Czas od wystąpienia objawów do podania leku trombolitycznego systematycznie się skraca – i to nie przypadek, lecz efekt wieloletniej konsekwentnej pracy środowiska neurologicznego oraz odważnych decyzji refundacyjnych. Podobnie jest z rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA); program leczenia, który wdrożyła Polska, jest przywoływany na europejskich forach jako wzór szybkiej reakcji systemu na przełomowe terapie. Dzieci, które jeszcze kilka lat temu nie miały żadnych szans, dziś rosną, rozwijają się, chodzą do szkoły. To są realne sukcesy.

Niestety, psychiatra dzieci młodzieży w Polsce jest w stanie, który powinien nas wszystkich niepokoić. Pandemia odsłoniła skalę kryzysu zdrowia psychicznego najmłodszych – i ten kryzys nie minął wraz z lockdownem. Reforma psychiatrii idzie w dobrym kierunku, ale jej tempo jest nieadekwatne do skali problemu. W niektórych regionach czas oczekiwania na wizytę u psychiatry dziecięcego wynosi kilkanaście miesięcy. W życiu nastolatka będącego w kryzysie to wieczność.

Kolejny problem: Polska niestety nie ma narodowej strategii w zakresie chorób neurodegeneracyjnych, podczas gdy Francja czy Irlandia mają takie plany od lat. Alzheimer i inne demencje dotykają w Polsce setek tysięcy osób, a ciężar opieki nad nimi spada niemal wyłącznie na rodzinę, często bez wsparcia instytucjonalnego, opieki wytchnieniowej ani koordynatora.

Trzecia sprawa to różnice między Polską A i Polską B w dostępie do neurologów. Pacjent z podejrzeniem guza mózgu czy wczesnej demencji w dużym mieście ma zupełnie inną szansę na szybką diagnozę niż pacjent z małego miasteczka.

I wreszcie wspomniana już przeze mnie koordynacja. W Brukseli to słowo padało wielokrotnie, bo Europa już rozumie, że fragmentaryczny system opieki neurologicznej jest nie tylko niehumanitarny, ale przede wszystkim drogi. Pacjent błądzący między specjalistami bez żadnego planu kosztuje system wielokrotnie więcej niż pacjent prowadzony w sposób skoordynowany od diagnozy do rehabilitacji. Budowa takich ścieżek dla pacjentów z chorobą Alzheimera, po udarze czy z chorobą Parkinsona to jedno z najważniejszych zadań, przed którymi stoi polski system ochrony zdrowia. Muszę w tym miejscu podkreślić, że Ministerstwo Zdrowia i sejmowa Komisja Zdrowia intensywnie pracują nad systemowymi rozwiązaniami powyższych problemów.

Sejm ustanowił 2026 rok Rokiem Profilaktyki Zdrowia. Czy widzi pani realną szansę, że to będzie coś więcej niż tylko symboliczna inicjatywa? Jakie konkretne działania powinny za tym pójść w kontekście profilaktyki chorób mózgu?

W ciągu najbliższych miesięcy musimy podjąć trzy konkretne działania – przeznaczyć pieniądze na profilaktykę, krajowe kampanie edukacyjne z prawdziwego zdarzenia oraz włączyć temat zdrowia mózgu do szkolnego programu nauczania. A jest o co walczyć. Mówimy dziś dużo o czynnikach ryzyka chorób mózgu – nadciśnieniu tętniczym, cukrzycy, otyłości, siedzącym trybie życia. To wszystko prawda, dobrze udokumentowana naukowo. Ale jest jeden czynnik, o którym mówimy zbyt rzadko: przeciążenie psychiczne. Polska jest jednym z europejskich liderów pod względem liczby przepracowanych godzin. Chroniczny stres niszczy mózg tak samo skutecznie jak papieros niszczy płuca – tyle że wolniej i mniej widocznie. Profilaktyka zdrowia mózgu bez rozmowy o tym, jak żyjemy i pracujemy, jest profilaktyką połowiczną.

Zaraz po powrocie z Brukseli jako przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Centralnego Układu Nerwowego zorganizowałam w Sejmie obchody Europejskiego Dnia Mózgu. Wspólnie z prof. Aliną Kułakowską, wybitnym neurologiem, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, przygotowałyśmy wystawę „SM – i co z tego?”. Tytuł był świadomy, ale też prowokacyjny. Bo stwardnienie rozsiane wciąż kojarzy się wielu osobom z wyrokiem – wózkiem inwalidzkim, końcem aktywnego życia, podczas gdy rzeczywistość jest zupełnie inna.

SM dotyka przede wszystkim ludzi między 20. a 40. rokiem życia, w środku kariery zawodowej, często w trakcie budowania rodziny. I właśnie dlatego wczesna diagnoza oraz szybkie wdrożenie nowoczesnego leczenia mogą zadecydować o tym, czy ta osoba za 10 lat będzie sprawna i aktywna, czy też będzie wymagała stałej opieki. To jest właśnie profilaktyka – nie tylko zapobieganie chorobie, ale zapobieganie jej najgorszym konsekwencjom. A także zapobieganie czemuś równie destrukcyjnemu jak wykluczenie i stygmatyzacja pacjenta, który choruje, ale wcale nie musi rezygnować z życia. Zależało nam, żeby wystawa dotarła do posłów, pracowników Sejmu, dziennikarzy – do ludzi, którzy podejmują decyzje i kształtują opinię publiczną.

Coraz częściej mówi się o powiązaniach między chorobami cywilizacyjnymi a kondycją mózgu. Czy według pani system ochrony zdrowia w Polsce jest przygotowany na rosnącą skalę tych wyzwań?

Po wielu rozmowach z neurologami, psychiatrami i pacjentami nie mam wątpliwości, że choroby cywilizacyjne i choroby mózgu to nie są dwa oddzielne problemy: to jeden wielki problem. Cukrzyca niszczy naczynia krwionośne mózgu, nieleczone nadciśnienie tętnicze przez dekadę podwaja ryzyko demencji, chroniczny stres podnosi poziom kortyzolu, który w nadmiarze działa jak trucizna dla neuronów. To nie są teorie, tylko twarde naukowe dane. A my w Polsce leczymy nadciśnienie u kardiologa, otyłość u internisty, o mózgu rozmawiamy dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy z pamięcią. Za późno! Dlatego potrzebujemy zmiany sposobu myślenia.

Mózg nie jest domeną wyłącznie neurologów i psychiatrów – jest wspólną odpowiedzialnością całego systemu, od lekarza rodzinnego do ministra zdrowia. W Polsce wciąż brakuje narodowego planu zdrowia mózgu. Finlandia realizuje kompleksową strategię neuroprofilaktyki od lat, z konkretnymi wskaźnikami i finansowaniem. Francja ma wieloletni plan walki z demencją osadzony w szerszej polityce zdrowia publicznego. Taki plan łączący profilaktykę, wczesną diagnostykę, leczenie i rehabilitację w jeden dokument z realnym budżetem – to nie jest fanaberia, tylko inwestycja, która zwraca się wielokrotnie. Każdy rok wcześniejszej diagnozy choroby Alzheimera to o rok mniej w instytucjonalnej opiece całodobowej. Każdy pacjent z SM objęty skutecznym leczeniem na wczesnym etapie to człowiek, który przez kolejne lata pozostaje aktywny zawodowo i społecznie – nie staje się kosztem systemu, lecz jego uczestnikiem.

Dlatego wracam z Brukseli, organizuję wystawy w Sejmie, zadaję pytania na komisjach – robię to wszystko, bo wiem, że teraz jest najlepszy czas na zmiany. I wiem, że musimy go dobrze wykorzystać.

Jak słusznie pani zauważyła, żyjemy w permanentnym stresie. Czy Polacy mają wystarczającą świadomość tego, jak dbać o zdrowie mózgu? Jakie działania edukacyjne uważa pani za najpilniejsze?

Polacy żyją coraz dłużej, ale niekoniecznie z coraz zdrowszym mózgiem. Mamy jeden z najkrótszych czasów snów w całej Europie – a niedobór snu to dziś jeden z najlepiej udokumentowanych czynników ryzyka choroby Alzheimera. Tymczasem w polskiej kulturze zarwana noc, niestety, wciąż bywa powodem do dumy i dowodem pracowitości. To przekonanie dosłownie niszczy mózg.

Podobnie jest z alkoholem; Polska ma wysokie spożycie napojów alkoholowych, a świadomość ich neurotoksycznego działania – nawet przy piciu uważanym za umiarkowane – jest przerażająco niska. Alkohol niszczy strukturę mózgu. Nie dramatycznie ani nie od razu, ale systematycznie i nieodwracalnie. To nie jest moralizowanie, to biologia.

Co więc zrobić? Są trzy priorytety. Pierwszy – szkoła. Wiedza o tym, jak działa mózg, co go chroni i co mu szkodzi, powinna być obecna w podstawie programowej – na lekcjach biologii, wychowaniu fizycznym, podczas godzin wychowawczych. Od pierwszych klas szkoły podstawowej. Dziecko, które rozumie, dlaczego sen jest tak ważny dla efektywnej nauki, wyrośnie na dorosłego, który nie będzie tego lekceważył.

Drugi priorytet – gabinet lekarza rodzinnego jako przestrzeń edukacji. Chodzi nie tylko o wypisywanie recept, ale o krótką, konkretną rozmowę: „Jak śpisz? Jak radzisz sobie ze stresem? Czy pijesz alkohol? Jak dużo?”. Wymaga to oczywiście czasu dla pacjenta, którego lekarzom rodzinnym dramatycznie brakuje. I to też jest problem systemowy, który można rozwiązać.

Trzeci priorytet – kampanie społeczne, ale mądre. Nie straszące statystykami, lecz pokazujące proste, możliwe do realizacji działania, np. 30 minut spaceru dziennie zmniejsza ryzyko demencji. 7 godzin snu to nie lenistwo – to profilaktyka. Takie komunikaty, powtarzane konsekwentnie przez media, influencerów zdrowotnych, pracodawców, zmieniają kulturę. Powoli, lecz trwale.

To na koniec pytanie osobiste: jak dba pani o zdrowie mózgu?

W tym momencie muszę się uśmiechnąć. Każdy, kto choć trochę zna rytm pracy parlamentarzysty, wie, że jest to praca nieszczególnie sprzyjająca higienie zdrowotnej.

Priorytetem dla mnie jest oczywiście ruch, nawet jeśli jest to tylko krótki spacer między spotkaniami. Bardzo pilnuję jakości snu; 8 godzin nocnego wypoczynku jest dla mnie podstawą sprawnego funkcjonowania w ciągu dnia.

Ważne są rozmowy i bezpośrednie relacje z ludźmi. Może wydawać się to dość banalne, ale silne więzi społeczne to jeden z najskuteczniejszych czynników chroniących mózg przed chorobami.

Bardzo lubię czytać i to nie tylko projekty ustaw, ale książki biograficzne oraz literaturę faktu. Mózg potrzebuje wyzwań, ale też ciszy, skupienia i relaksu.

Moją pasją są podróże – nowe otoczenie, miejsca, ludzie i konieczność dostosowania się do innych warunków to doskonały trening dla mózgu.

Pamiętajmy, że mózg, jego zdrowie i profilaktyka zasługują na szczególną uwagę każdego dnia.

Artykuł Posłanka Iwona Kozłowska: „W Polsce wciąż brakuje narodowego planu zdrowia mózgu” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kiedy uczeń traci przytomność w wyniku wstrząsu anafilaktycznego, liczy się każda sekunda. Tymczasem w Polsce nauczyciel stojący z autowstrzykiwaczem w ręku może nie wiedzieć, czy wolno mu z niego skorzystać. To nie jest problem wiedzy medycznej, tylko problem prawny

W praktyce szkolnej konieczność podania adrenaliny może pojawić się nagle i bez ostrzeżenia, np. podczas lekcji, przerwy, zajęć sportowych albo wycieczki. Objawy wstrząsu anafilaktycznego – m.in. duszność, objawy skórne (np. wysypki), obrzęk gardła, języka, spadek ciśnienia, utrata przytomności – wymagają natychmiastowej reakcji. Dlatego w środowisku szkolnym decyzja o użyciu autowstrzykiwacza nie jest teoretycznym dylematem, lecz realną sytuacją, z którą nauczyciel lub opiekun może zetknąć się każdego dnia.

Skąd bierze się strach przed podaniem adrenaliny?

Paradoks polskiego systemu ratunkowego wynika z kolizji dwóch aktów prawnych. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 141) w art. 3 pkt 7 definiuje pierwszą pomoc jako:

„zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym z wykorzystaniem wyrobu medycznego, wyposażenia wyrobu medycznego, zestawu zabiegowego i systemu w rozumieniu odpowiednio art. 2 pkt 1, 2, 10 i 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz. Urz. UE L 117 z 05.05.2017, str. 1, z późn. zm.) oraz produktów leczniczych dostępnych na miejscu zdarzenia, dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”.

Warto podkreślić, że poprzednio obowiązująca definicja ograniczała zakres podawanych leków wyłącznie do leków bez recepty:

„zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem wyrobów medycznych, wyposażenia wyrobów medycznych, systemów i zestawów zabiegowych, w rozumieniu przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/745 z dnia 5 kwietnia 2017 r. w sprawie wyrobów medycznych, zmiany dyrektywy 2001/83/WE, rozporządzenia (WE) nr 178/2002 i rozporządzenia (WE) nr 1223/2009 oraz uchylenia dyrektyw Rady 90/385/EWG i 93/42/EWG (Dz. Urz. UE L 117 z 05.05.2017, str. 1, z późn. zm.), oraz produktów leczniczych wydawanych bez przepisu lekarza dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”.

W Polsce adrenalina jest lekiem na receptę tj. wydawanym wyłącznie z przepisu lekarza (Rp) zgodnie z kategoriami dostępności wskazanymi w ustawie z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 750 ze zm.). Dosłowne zestawienie poprzednio obowiązującej definicji pierwszej pomocy oraz faktu, że adrenalina jest dostępna wyłącznie na receptę, przez lata wywoływało u nauczycieli i opiekunów fałszywe przekonanie, że użycie autowstrzykiwacza należącego do ucznia jest działaniem nielegalnym – wkroczeniem w kompetencje medyczne, które może narazić pomagającego na konsekwencje prawne. Tymczasem w 2025 roku miała miejsce zmiana definicji pierwszej pomocy, która odtąd dopuszcza użycie produktów leczniczych dostępnych na miejscu zdarzenia podczas udzielania pierwszej pomocy. Dzięki tej zmianie prawa nauczyciel może podać adrenalinę, którą dziecko ma w swoim plecaku.

Co mówi Kodeks karny?

Art. 162 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.) stanowi:

„Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 września 2013 r. (sygn. akt II AKa 271/13) doprecyzował, że „Zasadnie Sąd Okręgowy wskazał, że „charakter koniecznej do wykonania obowiązku pomocy wyznacza konkretna sytuacja. Standard tej pomocy jest wyznaczony konkretnym położeniem w jakim znalazł się człowiek wymagający pomocy, stanem wiedzy osoby zobowiązanej oraz środkami jakimi dysponuje zobowiązany do udzielenia pomocy. Ten standard powinien być określony dla danego wypadku. Zachowanie odbiegające in minus od tak wyznaczonego standardu oznaczać będzie brak udzielenia oczekiwanej pomocy i realizację tym samym typu czynu zabronionego określonego w art. 162 § 1 k.k.” – komentarz do k.k. pod redakcją A. Z. Decydujące jest, że sprawca widząc utrzymujące się lub nawet pogłębiające zagrożenie dla życia lub zdrowia człowieka, nie podejmuje wszelkich dostępnych środków mogących uchylić lub chociażby pomniejszyć wspomniane zagrożenia”.

Wyrok ten, choć wydany w sprawie niezwiązanej bezpośrednio z anafilaksją, bywał przywoływany w przestrzeni publicznej (w tym np. Fundację Allergia) jako element dyskusji na temat możliwości zastosowania adrenaliny w ramach pierwszej pomocy przez świadków zdarzenia. Podnoszenie tego problemu przyczyniło się do zmiany przepisów prawa w 2025 r. rozszerzających definicję pierwszej pomocy.

Stanowisko Ministerstwa Zdrowia z 2021 r. potwierdziło tę wykładnię, wskazując wprost, że adrenalina w autowstrzykiwaczu jest urządzeniem zaprojektowanym z myślą o podaniu przez laika – samego chorego, rodzica, nauczyciela lub przypadkowego przechodnia. [3]

„Z ChPL wynika więc, że producent przewiduje podawanie ww. leku przez pacjenta albo osoby mu towarzyszące, a więc nie będące wykwalifikowanym personelem medycznym. Również ww. wytyczne ERC w zakresie udzielania pierwszej pomocy osobom we wstrząsie anafilaktycznym zalecają podanie poszkodowanemu epinefryny domięśniowo w ampułkostrzykawce”.

Bezpieczeństwo uczniów a dostępność adrenaliny w szkołach

W polskich szkołach zestaw przeciwwstrząsowy jest dostępny w każdym gabinecie profilaktyki zdrowotnej. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1427 z późn. zm.) w załączniku nr 4 części 3 nakłada wymóg wyposażenia gabinetów profilaktyki zdrowotnej zlokalizowanych w szkołach w przenośne apteczki z zestawem przeciwwstrząsowym. Taki zestaw zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 marca 2026 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wykazu produktów leczniczych, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym, oraz wykazu produktów leczniczych wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie (Dz. U. poz. 429) zawiera m.in.:

Adrenalinum 1 mg/ml lub 300 μg/0,3 ml, lub 150 μg/0,3 ml, lub 1 mg/10 ml – roztwór do wstrzykiwań

a także Hydrocortisonum hemisuccinatum – proszek i rozpuszczalnik do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji lub odpowiedniki terapeutyczne oraz Glucosum 5% lub 10% – roztwór do infuzji (nie dotyczy zestawów dla gabinetów stomatologicznych).

Organizacyjny fundament opieki zdrowotnej w szkole określa ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami (Dz.U. 2019 poz. 1078), nakładając na dyrektora szkoły i organ prowadzący szkołę obowiązek zapewnienia warunków organizacyjnych opieki zdrowotnej nad uczniami. Problem jest jednak czysto praktyczny: pielęgniarki szkolne rzadko przebywają w placówce przez cały tydzień, a wstrząs anafilaktyczny może wystąpić w każdej chwili. Czas od ekspozycji na alergen do wystąpienia krytycznej niewydolności krążeniowo-oddechowej wynosi – według klasycznych danych Pumphreya (2000), dotyczących śmiertelnych przypadków anafilaksji – około 15 minut w przypadku jadu owadów oraz około 30 minut w przypadku alergenów pokarmowych. Alergeny pokarmowe są najczęstszym wyzwalaczem anafilaksji u dzieci, w tym w środowisku szkolnym, odpowiadając za większość reakcji anafilaktycznych w tej grupie wiekowej według danych europejskich [1].

Na marginesie, w kontekście szkolnych pielęgniarek warto zwrócić uwagę na praktyczny problem, jaki wiąże się z faktem, że adrenalina jest lekiem dostępnym wyłącznie na receptę. Zgodnie z art. 15a ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 15 ze zm.) w zw. z załącznikiem nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 stycznia 2018 r. w sprawie wykazu substancji czynnych zawartych w lekach, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych ordynowanych przez pielęgniarki i położne oraz wykazu badań diagnostycznych, na które mają prawo wystawiać skierowania pielęgniarki i położne (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1054) pielęgniarki mogą wystawić receptę wyłącznie na leki zawierające substancje czynne wskazane w załączniku do ww. rozporządzenia. Niestety, nie ma w tym wykazie adrenalinum. W praktyce oznacza to, że w szczególnych sytuacjach, w których na stanie szkolnej apteczny nie ma adrenaliny, pielęgniarki nie mogą wystawić recepty celem niezwłocznego podania pacjentowi. O takie rozszerzenie uprawnień postulowała m.in. Naczelna Rada Pielęgniarek i Położonych w 2025 r.

Obwieszczenie MZ z 2022 r.: krok naprzód, biurokratyczna pułapka

Ministerstwo Zdrowia podjęło próbę częściowego uregulowania sytuacji. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2022 r. w sprawie zaleceń postępowania dotyczących opieki nad uczniami z anafilaksją, astmą oskrzelową, alergicznym nieżytem nosa, atopowym zapaleniem skóry i pokrzywką (Dz. Urz. Min. Zdrow. 2022 poz. 116) określiło protokół działania:

„1) wezwij zespół ratownictwa medycznego (nr alarmowy 112 lub 999) oraz powiadom rodzica ucznia – jeżeli możesz poproś o to inną osobę; w przypadku potrzeby, poproś dyspozytora ratownictwa medycznego o wskazówki, jak pomóc uczniowi;

2) w przypadku pojawienia się co najmniej 2 objawów, w miarę dostępności podaj autowstrzykiwacz lub ampułkostrzykawkę z adrenaliną (samodzielne podanie przez ucznia, pielęgniarkę środowiska nauczania i wychowania albo higienistkę szkolną lub nauczyciela po odpowiednim przeszkoleniu), w przednioboczną powierzchnię uda w 1/3 jego górnej części (…)”.

Jednocześnie załącznik do rozporządzenia w części pierwszej określającej ogólne zasady sprawowania opieki nad uczniem przewlekle chorym w szkole w ustępie 5 utrwalił wymóg podwójnej zgody pisemnej:

„Podawanie leków podczas pobytu ucznia w szkole przez pracowników szkoły może odbywać się wyłącznie za ich pisemną zgodą oraz na podstawie upoważnienia przez rodzica”.

Co się ostatnio zmieniło?

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie wykazu produktów leczniczych, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym, oraz wykazu produktów leczniczych wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1772 z późn. zm.), która weszła w życie 14 kwietnia 2026 r., zniosła rozróżnienie na zestawy przeciwwstrząsowe, z których produkty lecznicze mogły być podawane przez lekarza, lekarza dentystę, felczera lub starszego felczera od tych które mogły być podawane przez pielęgniarkę, położną i ustanowiła jeden wykaz dla wszystkich tych zawodów. Ponadto nowelizacja wprowadziła podział wyposażenia zestawów przeciwwstrząsowych pomiędzy poszczególnymi rodzajami ambulatoryjnych świadczeń oraz stacjonarnych i całodobowych. Zgodnie z rozporządzeniem w skład każdego zestawu wchodzi adrenalina (Adrenalinum) w postaci roztworu do wstrzykiwań (1 mg/ml lub 300 μg/0,3 ml, lub 150 μg/0,3 ml, lub 1 mg/10 ml).

Takie rozwiązanie pozostaje zgodne z aktualnymi wytycznymi Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI, 2021; aktualizacja 2024) [3] oraz standardami Resuscitation Council UK (RCUK, 2021) [4], które wskazują domięśniowe podanie adrenaliny jako leczenie pierwszego rzutu w anafilaksji.

Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) w dokumencie European Advocacy Manifesto z 2024 r. szacuje, że możliwe do uniknięcia koszty pośrednie wynikające z niewłaściwego leczenia alergii w Unii Europejskiej wynoszą od 55 do 151 miliardów euro rocznie [3]. W Polsce każdego roku problem anafilaksji dotyka szacunkowo ponad 130 tys. osób, a liczba zgonów oceniana jest na około 100 rocznie. W przypadku anafilaksji wywołanej jadem owadów nawet połowa śmiertelnych reakcji dotyczy osób bez udokumentowanej wcześniej historii uczulenia na jad, natomiast w anafilaksji pokarmowej – zwłaszcza u dzieci – większość zgonów odnotowuje się u osób z wcześniej rozpoznaną alergią [1].

Środowiska medyczne i prawnicze, w tym Polskie Towarzystwo Alergologiczne oraz Fundacja Allergia, od lat postulują zmiany systemowe mające na celu zwiększenie bezpieczeństwa osób zagrożonych anafilaksją. Nowelizacja ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z 2025 r. rozszerzyła definicję pierwszej pomocy, jednoznacznie dopuszczając podanie adrenaliny z autowstrzykiwacza przez świadków zdarzenia, w tym pracowników placówek edukacyjnych. W związku z powyższym aktualne postulaty koncentrują się przede wszystkim na zapewnieniu szerokiej dostępności autowstrzykiwaczy w szkołach i przestrzeni publicznej, niezależnie od tego, czy poszkodowany posiada własne urządzenie i dokumentację alergologiczną, czy też nie.

Materiał powstał we współpracy z ALK-Abelló

Bibliografia i podstawy prawne

Polskie akty prawne

1. Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (tj. Dz. U. z 2026 r. poz. 141), art. 3 pkt 7;
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 383 z późn. zm.), art. 162 § 1;
3. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 750 z późn. zm.);
4. Ustawa z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami (Dz.U. 2019 poz. 1078);
5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1427 ze zm.) załącznik nr 4;
6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 marca 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu produktów leczniczych, które mogą być doraźnie dostarczane w związku z udzielanym świadczeniem zdrowotnym, oraz wykazu produktów leczniczych wchodzących w skład zestawów przeciwwstrząsowych, ratujących życie (Dz. U. poz. 429).
7. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2022 r. w sprawie zaleceń postępowania dotyczących opieki nad uczniami z anafilaksją, astmą oskrzelową, alergicznym nieżytem nosa, atopowym zapaleniem skóry i pokrzywką (Dz. Urz. Min. Zdrow. 2022 poz. 116)

Orzecznictwo

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2013 r., sygn. akt II AKa 271/13

Wytyczne i dokumenty naukowe

[1] Jahnz-Różyk K. i in., Anaphylaxis in Poland: the epidemiology and direct costs, Postępy Dermatologii i Alergologii, 2017; PMC5799754; dane NFZ 2008–2015;
[2] Fundacja Allergia, Pierwsza pomoc – podanie adrenaliny przez świadka zdarzenia, allergia.pl, 2022; Projekt ustawy zmieniającej definicję pierwszej pomocy – i co dalej?
allergia.pl, 2023;
[3] https://allergia.pl/podanie-adrenaliny-przez-swiadka-zdarzenia/

Ponadto

EAACI, European Advocacy Manifesto, 2024, eaaci.org;
Resuscitation Council UK (RCUK), Emergency Treatment of Anaphylaxis – Guidelines for Healthcare Providers, maj 2021, resus.org.uk;

Artykuł Adrenalina w szkole – kto ma prawo jej użyć i dlaczego wciąż się boimy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Anafilaksja może pojawić się nagle i błyskawicznie doprowadzić do zagrożenia życia – nawet u osób, które nigdy nie miały objawów alergii. O rosnącej skali tego zjawiska oraz konieczności zapewnienia powszechnego dostępu do adrenaliny dyskutowali eksperci podczas konferencji, która odbyła się 15 kwietnia w Warszawie

To może stać się nagle, w dowolnym, najczęściej całkiem nieoczekiwanym miejscu, o każdej porze, w każdej chwili. Anafilaksja to ciężka, szybko, bardzo szybko, nierzadko wręcz błyskawicznie rozwijająca się reakcja alergiczna, która stanowi zagrożenie życia. Takie właśnie zdarzenie dotknęło 15-letniego Konstantego, który nigdy przedtem nie cierpiał na alergię, był całkowicie zdrowy.

Podczas urodzinowego wyjścia do kina po spożyciu napoju i przekąsek chłopiec nagle poczuł drapanie w gardle. Następnie pojawiły się wysypka, obrzęk i nasilające się trudności w oddychaniu. Dzięki szybkiej reakcji i podaniu adrenaliny w pobliskiej aptece jego życie zostało uratowane. Drugą dawkę adrenaliny otrzymał w szpitalu.

Jak relacjonowała jego mama, niedługo później doszło do kolejnego epizodu – tym razem w domu, już po spożyciu hot doga. Rodzina była jednak przygotowana i natychmiast podała Kostkowi adrenalinę. Przyczyna reakcji nadal pozostaje nieznana, a chłopiec jest w trakcie szczegółowej diagnostyki.

Ta poruszająca historia otworzyła dyskusję o koniecznych zmianach systemowych, które mogą zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, zwłaszcza poprzez zapewnienie powszechnego dostępu do adrenaliny jako jedynego skutecznego leku ratującego życie w anafilaksji, szczególnie w środowisku szkolnym.

Rosnąca skala problemu

Prof. dr hab. n. med. Karina Jahnz-Różyk, konsultant krajowa w dziedzinie alergologii, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii Wojskowego Instytutu Medycznego – Państwowy Instytut Badawczy, zwróciła uwagę na rosnącą liczbę reakcji anafilaktycznych, które mogą rozwinąć się w ciągu minut, a nawet sekund.

W Polsce rocznie rozpoznaje się ok. 130 tys. przypadków anafilaksji, z czego blisko 100 kończy się zgonem. Najczęstszymi przyczynami są alergeny pokarmowe  szczególnie orzechy – ale także leki i użądlenia owadów. – Składa się na to wiele przyczyn, m.in. coraz większy udział różnych alergogennych dodatków do żywności, o których producenci nie zawsze albo niezbyt konkretnie informują, jedzenie w różnych zakątkach świata, gdzie nie zawsze wiemy, co spożywamy. A alergie na pokarmy mogą być bardzo silne. Szczególnie na orzechy, zwłaszcza nerkowce. Ok. 23 proc. wszystkich ciężkich alergii pokarmowych stanowią właśnie alergie na orzechy. Wystarczą śladowe ilości, żeby doszło do reakcji alafilaktycznej. Nerkowce powodują jedne z najczęstszych alergii u dzieci, zaś u dorosłych migdały – tłumaczyła prof. Jahnz-Różyk.

Ekspertka podkreśliła również, że anafilaksja wciąż bywa niedostatecznie rozpoznawana, co prowadzi do opóźnienia w podaniu adrenaliny. Kluczowe znaczenie ma edukacja społeczeństwa oraz wprowadzenie jednolitych standardów postępowania, zwłaszcza w placówkach oświatowych. – Dostęp do adrenaliny zdecydowanie powinien być powszechniejszy, ale do tego potrzebujemy zmian systemowych, stworzenia jednolitych standardów i skoordynowanej opieki nad pacjentami, którzy doznali reakcji anafilaktycznej – argumentowała.

Luki systemowe i potrzeba edukacji

Prof. dr. hab. n. med. Marek Jutel, kierownik Katedry Immunologii Klinicznej Uniwersytetu we Wrocławiu, dyrektor Central and Southern European Allergy and Asthma Alliance, prezydent Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej(EAACI) w latach 2019–2022, wskazał, że choć nie każda reakcja anafilaktyczna od razu zagraża życiu, każda może w każdej chwili przybrać taki charakter. Najczęstszą przyczyną zgonów jest opóźnienie w podaniu adrenaliny, szczególnie u osób, które doświadczają wstrząsu po raz pierwszy. Dlatego – jak zaznaczył – kluczowe jest nie tylko zapewnienie dostępu do leku, ale także powszechna edukacja dotycząca rozpoznawania pierwszych objawów i zasad podawania adrenaliny.

Prof. Marek Jutel: – Reakcja anafilaktyczna może dotyczyć wielu układów – krążeniowego, oddechowego, pokarmowego, skóry. Rozpoznanie pierwszych objawów i ich uważna obserwacja mogą uchronić przed groźnymi następstwami. Adrenalinę lepiej podać za wcześnie niż za późno.

Z kolei prof. dr hab. n. med. Radosław Gawlik, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, omówił znaczenie diagnostyki po przebytym epizodzie anafilaksji. Wskazał, że u dzieci najczęstszymi przyczynami są pokarmy, użądlenia owadów i leki, natomiast u dorosłych dominują reakcje polekowe. Zwrócił również uwagę na zjawisko anafilaksji idiopatycznej oraz możliwy związek z mastocytozą, która może maskować objawy choroby. Mastocytoza to rzadka grupa nowotworów układu krwiotwórczego charakteryzująca się nadmiernym gromadzeniem komórek tucznych (mastocytów) w skórze lub narządach wewnętrznych.

– Postać skórna (pokrzywka) występuje głównie u dzieci, układowa u dorosłych. Może być i tak, że to incydent anafilaksji prowadzi do wykrycia mastocytozy. W każdym przypadku po zdarzeniu anafilaksji konieczna jest konsultacja z alergologiem, który zleci odpowiedną diagnostykę dla ustalenia, jakie jest ryzyko ponownej reakcji anafilaktycznej. To m.in. rozszerzone badania laboratoryjne, testy skórne, molekularne – wyliczał prof. Gawlik.

Adrenalina ratuje życie

Szczególne miejsce w dyskusji zajęła kwestia bezpieczeństwa w placówkach edukacyjnych. Dr hab. n. med. Katarzyna Plata-Nazar podkreśliła, że nawet 20 proc. dzieci doświadcza anafilaksji bez wcześniejszych objawów skórnych, co utrudnia jej rozpoznanie. Dlatego niezbędne jest przeszkolenie całego personelu szkół i przedszkoli oraz ścisła współpraca z rodzicami.

– Adrenalina ratuje życie i tak powinna być traktowana – mówiła ekspertka. – Placówki oświatowe, ale też inne miejsca publiczne, należą do tzw. miejsc krytycznych. Idealnie byłoby, gdyby wzorem takich urządzeń jak defibrylatory, wstrzykiwacze z adrenaliną znajdowały się w tych miejscach, a personel wiedziałby, jak się nim posługiwać. Tak jak każdy, kto doznał już wstrząsu anafilaktycznego i nosi przy sobie autowstrzykiwacz, potrafi samodzielnie podać sobie ten lek ratujący życie, tak tym bardziej wiedziałby to personel placówki edukacyjno-opiekuńczej. A podać adrenalinę z automatycznego wstrzykiwacza może każdy świadek zdarzenia. W sytuacji dramatycznej wręcz powinien to zrobić.

Eksperci zgodnie wskazywali, że autowstrzykiwacze z adrenaliną powinny być dostępne w miejscach publicznych, a świadkowie zdarzenia powinni mieć możliwość ich użycia bez obaw prawnych.

Nowoczesna forma podania adrenaliny

Dr n. med. Anna Kosowska, specjalistka Pediatrii i Alergologii z Katedry Immunologii Klinicznej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, zaprezentowała nowe możliwości terapeutyczne, w tym donosową formę adrenaliny, która – choć w Polsce jeszcze nierefundowana (istnieje szansa, że w tym roku się to zmieni) – może znacząco zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, zwłaszcza dzieci. Metoda ta eliminuje barierę strachu przed igłą i może ułatwić szybkie podanie leku przez osoby bez wykształcenia medycznego.

Wszyscy eksperci byli zgodni: w przypadku anafilaksji liczy się czas, a adrenalina jest lekiem pierwszego wyboru i powinna być podana jak najszybciej. Jej błyskawiczne zastosowanie zmniejsza ryzyko powikłań i zgonu.

W czasie konferencji dziennikarze i zaproszeni goście odbyli trening podawania adrenaliny na specjalnym fantomie.

Konferencja w Warszawie pokazała, że choć świadomość problemu rośnie, wciąż istnieje pilna potrzeba zmian systemowych, które zapewnią powszechny dostęp do adrenaliny oraz odpowiednie przygotowanie społeczeństwa do reagowania w sytuacjach zagrożenia życia. Spotkanie było ważnym krokiem w kierunku poprawy bezpieczeństwa pacjentów – szczególnie dzieci i młodzieży – oraz budowania systemu, w którym szybka pomoc stanie się standardem, a nie wyjątkiem.

Bożena Stasiak
fot. Bartek Dąbrowski

Artykuł Gdy liczą się sekundy. Eksperci apelują o powszechny dostęp do adrenaliny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poseł Tadeusz Chrzan z Komisji Zdrowia Sejmu RP, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Suwerenności Lekowej Polski, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

W ostatnim czasie kwestia bezpieczeństwa lekowego Polski w debacie publicznej pojawia się dość często, dlaczego jednak nie idą za tym konkretne decyzje? Co jest główną barierą – brak pieniędzy, woli czy czegoś jeszcze innego?

Ma Pani rację; od pewnego czasu bezpieczeństwo lekowe jest wyraźnie obecne w debacie publicznej, ale wciąż trudno o jednoznaczną odpowiedź na pytanie, dlaczego nie stoją za tym konkretne działania. Myślę, że wynika to z kilku nakładających się na siebie czynników. Z jednej strony mamy interesy dużych koncernów farmaceutycznych, które nie zawsze są zbieżne z interesem krajowym. Rozwój produkcji w Polsce i wzmacnianie rodzimego przemysłu oznaczałoby ograniczenie części tego rynku, a więc i kapitału, co może być jedną z barier. Z drugiej strony niezrozumiała pozostaje dla mnie – i, jak sądzę, dla wielu osób zajmujących się tym tematem – bierność władz. Tym bardziej że nie chodzi o brak pieniędzy; w pierwotnym Krajowym Planie Odbudowy przewidziano niemal 140 mln euro na budowę fabryki substancji czynnych oraz rozwój produkcji leków generycznych i biologicznych. To były konkretne fundusze, które mogły realnie wpłynąć na bezpieczeństwo lekowe.

Ale?

Po zmianie władzy Ministerstwo Rozwoju i Technologii zrezygnowało z tego, a pieniądze w marcu 2024 roku zostały przesunięte na… elektromobilność. To decyzja trudna do zrozumienia, zwłaszcza w kontekście doświadczeń pandemii i przerwanych łańcuchów dostaw. Bezpieczeństwo lekowe nie jest wyłącznie kwestią zdrowia obywateli, lecz także elementem szeroko pojętego bezpieczeństwa państwa – w sytuacji wojny za granicą i niestabilności międzynarodowej leki są zasobem strategicznym na równi z innymi.

Istotny jest również wymiar gospodarczy. Przemysł farmaceutyczny to sektor innowacyjny, oferujący ponadprzeciętne wynagrodzenia i mający realny wpływ na PKB. Im większy jego udział, tym silniejsza gospodarka. Tym bardziej niezrozumiałe pozostaje, dlaczego ten obszar nie jest dziś rozwijany w sposób zdecydowany i konsekwentny. Rozmawialiśmy na ten temat z przedstawicielami ministerstwa, którzy zwracali uwagę m.in. na fundusze dla nowoczesnej gospodarki oraz na instrumenty wspierające technologie strategiczne w Europie. Problem w tym, że choć środki formalnie istnieją, to w praktyce firmy farmaceutyczne nie są w stanie z nich skorzystać. Mijają już nie miesiące, ale lata, a nabory są konstruowane w taki sposób, że żadna firma poważnie myśląca o rozwoju produkcji w Polsce nie była w stanie skutecznie do nich aplikować. Do tego dochodzi kwestia europejskiej listy leków krytycznych, która została ogłoszona w 2023 roku, natomiast w Polsce pojawiła się dopiero rok później. To pokazuje skalę opóźnienia. Bez tej listy dostęp do części instrumentów wsparcia był de facto zamknięty. Mamy więc sytuację, w której pieniądze są, możliwości również, ale brakuje sprawnego działania i decyzji.

Czy Polska nie powinna stworzyć silniejszych mechanizmów zachęt dla firm do lokowania produkcji leków w naszym kraju?

Kilka lat temu, przy dużej nowelizacji ustawy refundacyjnej, wprowadzono mechanizm, który miał zachęcać do lokowania produkcji w Polsce. Pojawił się tzw. partner polskiego przemysłu farmaceutycznego. Leki produkowane w Polsce – zarówno generyczne, jak i te, w których substancje czynne, czyli API, są wytwarzane w kraju – miały ułatwioną ścieżkę wejścia na listę refundacyjną. Był to pierwszy krok w kierunku wzmacniania suwerenności lekowej, ale równocześnie… jedyny. Funkcjonowały też rozwiązania podatkowe, jak estoński CIT, jednak dotyczyły one całej gospodarki. W przypadku przemysłu farmaceutycznego właśnie ten mechanizm refundacyjny był kluczowy – i na tym właściwie się zatrzymaliśmy.

Sytuacja związana z produkcją API wydaje się szczególnie niepokojąca…

Substancje czynne są sercem każdego leku. Dziś ok. 80 proc. API pochodzi z Azji – głównie z Chin i Indii, przy czym Indie zaczynają ograniczać eksport. W Polsce produkcja substancji czynnych jest śladowa. Istnieją pojedyncze przykłady, ale to są marginalne ilości, liczone raczej w promilach zapotrzebowania. A przecież powinniśmy co najmniej dla leków z listy krytycznej zabezpieczyć produkcję substancji czynnych w kraju! Bez tego trudno mówić o realnym bezpieczeństwie.

Jak w tej kwestii wypadamy na tle innych europejskich krajów?

Niestety, wyraźnie od nich odstajemy. Inne kraje wykorzystały środki z KPO, dokonując świadomego wyboru i wspierając swoje krajowe przemysły farmaceutyczne – np. Węgrzy, Włosi, Niemcy, Czesi. My z tego komponentu zrezygnowaliśmy. Co więcej, w Europie pojawiają się bardzo konkretne inicjatywy. We Francji powstała spółka EuroAPI, dofinansowana kwotą ok. 150 mln euro ze środków publicznych, której celem jest właśnie produkcja substancji czynnych. Podobne działania podejmowane są również w obszarze leków biologicznych. Europa nam ucieka. Jeśli nie zareagujemy odpowiednio wcześnie, rynek API może się domknąć. Produkcja wyłącznie na potrzeby krajowe stanie się ekonomicznie nieopłacalna, a my pozostaniemy uzależnieni od dostaw z zewnątrz. W sytuacjach kryzysowych – czy to pandemii, czy napięć geopolitycznych – oznacza to bardzo poważne ryzyko.

Pomówmy więc konkretnie: jakie działania zamierza pan podjąć jako przewodniczący Zespołu ds. Suwerenności Lekowej Polski?

Przede wszystkim będziemy konsekwentnie podnosić temat konieczności budowy produkcji API w Polsce. Eksperci szacują, że aby w dużym stopniu zabezpieczyć potrzeby związane z lekami krytycznymi, potrzebna jest inwestycja rzędu ok. 5 mld zł. Wysoka kwota, ale możliwa do udźwignięcia – zwłaszcza jeśli zestawimy ją z innymi wydatkami infrastrukturalnymi. To pytanie o priorytety: czy ważniejsze jest kilka kilometrów autostrady, czy bezpieczeństwo zdrowotne państwa? Uważamy, że trzeba w końcu podjąć strategiczne decyzje i rozpocząć konkretne działania, choć nie będzie to proste, bo mamy też problem systemowy.

Na czym polega?

Przede wszystkim na braku koordynacji. Mamy kilka resortów – zdrowia, rozwoju i technologii, funduszy i polityki regionalnej oraz obrony narodowej – z których każdy działa w swoim obszarze. Brakuje jednego ośrodka, który spinałby działania, o których rozmawiamy. Dlatego zaproponowaliśmy powołanie pełnomocnika rządu ds. bezpieczeństwa lekowego, który koordynowałby prace między resortami. Nasz postulat spotkał się z dużym poparciem branży farmaceutycznej, ale od roku niczego się nie doczekaliśmy. W praktyce mamy więc cztery „oddzielne księstwa”, które nie współpracują ze sobą, co bardzo utrudnia jakiekolwiek postępy. A stanie w miejscu oznacza cofanie się. Mówimy w końcu o branży, która jest potrzebna każdemu z nas – bo każdy prędzej czy później potrzebuje leków.

Artykuł „Europa nam ucieka”. O suwerenności lekowej bez złudzeń pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rosnące ceny i braki leków sprawiają, że Polakom zdarza się nie realizować recept. 38 proc. pacjentów przyznaje, że ich to dotyczy, a co czwarty tłumaczy to zbyt wysokimi kosztami – wynika z danych Stowarzyszenia Importerów Równoległych Produktów Leczniczych. Jego eksperci wskazują, że jednym z rozwiązań mogłoby być zwiększenie w aptekach udziału leków z importu równoległego, które są zwykle tańsze. Ten mechanizm dystrybucji preparatów w ciągu pięciu ostatnich lat wygenerował 3,6 mld zł oszczędności, ale odpowiada dziś tylko za 1 proc. rynku

– Badania opinii publicznej zlecone w sierpniu tego roku pokazują, że jedna trzecia pacjentów, a dokładnie 38 proc., nie wykupuje leków w aptece. 23 proc. wskazuje, że są one za drogie, a 15 proc. – że nie mogli dostać w aptece leku, który był przepisany na recepcie – wylicza w rozmowie z agencją Newseria Tomasz Dzitko, prezes Stowarzyszenia Importerów Równoległych Produktów Leczniczych (SIRPL), powołując się na dane zebrane w raporcie „Polska paradoksalna: oszczędności na setki milionów złotych blokowane przez biurokrację”.

– Poszukując leków o niższych cenach, polski pacjent bardzo często staje przed dylematem możliwości wykupienia swoich leków ze względu na swoje możliwości finansowe. Wiemy o tym, że bariery finansowe są rzeczą istotną, jeżeli chodzi o budżety polskich pacjentów, zatem możliwość pozyskania leków w niższej cenie jest dla nich pewną wartością dodaną – komentuje dr Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Izby Aptekarskiej.

Leki z importu równoległego to produkty wytwarzane przez tego samego producenta, pod taką samą nazwą handlową i z identycznym składem, co obecne na polskim rynku, lecz pierwotnie przeznaczone do sprzedaży w innym kraju UE, gdzie są one dostępne taniej. Takie leki mogą być legalnie sprowadzane do Polski, a potem sprzedawane z uzupełnieniem o polskojęzyczną ulotkę.

– Import równoległy w Unii Europejskiej to jest ponad 50 lat doświadczeń. W Polsce import równoległy jest dostępny od 20 lat, czyli od kiedy weszliśmy do UE. Jednakże doświadczenia innych krajów pokazują, że tego importu może być więcej. To jest bardzo pozytywne zjawisko, które pozytywnie wpływa na ogół pacjentów i dostęp do leków. Takie kraje jak Niemcy i Dania już dawno zrozumiały, że import równoległy należy wykorzystywać szerzej, niż to robi obecnie Polska. W Polsce to jest około 1 proc. całego rynku leków, a w grupie leków refundowanych tylko 0,25 proc., podczas gdy w Niemczech te procenty sięgają 8 proc., a w Danii nawet 30 proc. – wylicza Tomasz Dzitko.

Z raportu przygotowanego przez SIRPL na podstawie danych IQVIA wynika, że w latach 2019–2024 mechanizm importu równoległego wygenerował 3,6 mld zł oszczędności dla polskiego systemu i pacjentów oraz dostarczył na rynek 156 mln dodatkowych opakowań leków (średnio 22 mln rocznie). Oszczędności bezpośrednie, czyli te wynikające z różnicy w cenie między lekiem z importu równoległego a jego krajowym odpowiednikiem, stanowią 21 proc. całości. Oszczędności pośrednie są więc znacznie większe, stanowiąc 79 proc. całości. Powstają one w sytuacji, gdy producenci leku obniżają swoje ceny z uwagi na to, że ich importowane „bliźniaki” są tańsze. Raport SIRPL podaje przykład leków, w przypadku których po wejściu na rynek importu równoległego ich cena obniżyła się o jedną trzecią. Eksperci podkreślają, że jest to naturalna regulacja rynku.

– Import równoległy zmniejszy zjawisko niedostępności leków dla pacjentów z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że leki z importu równoległego są tańsze, czyli mniejszy procent pacjentów będzie odchodził od okienka w aptece z pustymi rękami, ponieważ nie stać ich na zakup. Po drugie dlatego, że leków z importu równoległego jest więcej, w związku z tym będą one łatwiej dostępne w sytuacjach, kiedy leku brakuje na rynku – podkreśla prezes SIRPL.

– W momencie światowego kryzysu w dostępności do leków, a taką sytuację mamy dzisiaj i o tym mówią wszystkie kraje rozwijające się, wszystkim zależy na tym, aby pacjenci mogli otrzymywać leki na czas, w odpowiednich interwałach, jeżeli chodzi o wystawianie recept i ich realizację. Patrząc perspektywicznie, jesteśmy przekonani, że to rozwiązanie powinno nam towarzyszyć, bardzo pozytywnie wpływając na ceny leków – dodaje dr Mikołaj Konstanty.

Z analizy ekonomicznej przygotowanej dla SIRPL wynika, że każda złotówka wydana na leki z importu równoległego generuje prawie 1,2 zł oszczędności w systemie ochrony zdrowia. Barierą dla rozwoju tego rynku w Polsce są jednak ramy legislacyjne związane ze sprzedażą importowanych leków refundowanych. Są one traktowane nie jako leki oryginalne, tylko odpowiedniki generyczne. Przez to ich cena urzędowa musi być niższa od najtańszego zamiennika dostępnego na rynku, a to często ekonomicznie niemożliwe. Oznacza to też problemy biurokratyczne, m.in. zbyt wygórowane wymogi formalne nakładane na importerów, a wiążące się z traktowaniem ich na równi z producentami. Zdaniem ekspertów z SIRPL usunięcie barier legislacyjnych mogłoby podwoić roczne oszczędności związane z obrotem w imporcie równoległym, z czego około 700 mln zł trafiałoby bezpośrednio do budżetu NFZ.

W październiku kilkudziesięciu sygnatariuszy, w tym organizacje pacjenckie i branża farmaceutyczna, podpisało list otwarty do Ministerstwa Zdrowia. Wezwali resort do wykorzystania zbliżającej się nowelizacji ustawy refundacyjnej jako szansy na odblokowanie potencjału importu równoległego.

Już 27 marca odbędzie się konferencja z okazji II Światowego Dnia Adherence. Szczegóły tutaj.

Artykuł Co trzeciemu pacjentowi zdarza się nie wykupić leku w aptece pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzyca typu 1 nie kończy się na progu szkoły, mimo to państwo wciąż nie stworzyło systemu, który zapewniałby tym dzieciom bezpieczeństwo i równe uczestnictwo w edukacji

Ewa Monika Kaliszuk
Senatorka RP, Komisja Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej, Parlamentarny Zespół ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia

Jako senator pracująca w Komisji Edukacji, Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej oraz w zespołach parlamentarnych zajmujących się zagadnieniami zdrowia na co dzień spotykam się z problemami ludzi, które pokazują, jak bardzo jakość prawa i organizacja państwa przekładają się na codzienne życie rodzin. Część z tych spraw ma charakter indywidualny, inne odsłaniają wyraźne luki systemowe. Sytuacja dzieci z cukrzycą typu 1 w polskich szkołach i przedszkolach należy do tej drugiej kategorii. To jeden z tematów, który w ostatnim czasie szczególnie mnie zaangażował.

Sygnały w tej sprawie docierały do mnie już wcześniej, jeszcze w okresie, gdy pełniłam funkcję wiceprezydenta Olsztyna odpowiedzialnego za edukację. Widziałam wtedy z bliska, z jakimi ograniczeniami finansowymi i organizacyjnymi mierzą się dyrektorzy szkół oraz jak trudno jest zapewnić realne wsparcie uczniom o szczególnych potrzebach w ramach obowiązujących przepisów i budżetów. Po objęciu mandatu senatora wiadomości od rodziców dzieci z cukrzycą typu 1 zaczęły pojawiać się coraz częściej.

Głos rodziców i skala problemu

Rodzice opisywali trudności w znalezieniu przedszkola lub szkoły, która zapewni ich dziecku bezpieczeństwo zdrowotne, wskazywali na brak systemowej opieki, konieczność stałej obecności rodzica w pobliżu placówki, ograniczanie udziału dziecka w wycieczkach czy zajęciach dodatkowych. W pewnym momencie stało się jasne, że nie są to pojedyncze przypadki.

27 stycznia 2026 r. opublikowałam w mediach społecznościowych informację, że podczas posiedzenia Senatu złożę oświadczenie w tej sprawie. Post zatytułowany „Dzieci z cukrzycą typu 1 też mają prawo do bezpiecznej szkoły” dotarł do ok. 100 tys. odbiorców. Skala reakcji – wiadomości od rodziców, głosy lekarzy, pielęgniarek szkolnych i organizacji pacjenckich – potwierdziła, że mamy do czynienia z problemem systemowym, wymagającym poważnej rozmowy między ochroną zdrowia a edukacją.

Choroba przewlekła, która nie znika w szkole

Cukrzyca typu 1 jest chorobą przewlekłą wymagającą stałego monitorowania glikemii, podejmowania bieżących decyzji terapeutycznych i natychmiastowego reagowania w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia. Leczenie tej choroby wymaga wielokrotnego w ciągu dnia monitorowania poziomu glikemii, przeliczania spożytych węglowodanów oraz podawania insuliny.

W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym czynności te wykonują w całości lub w przeważającej części dorośli – rodzice lub inni opiekunowie. Starsze dzieci i nastolatki stopniowo przejmują część tych obowiązków, jednak również one wymagają bezpiecznego środowiska oraz wsparcia w sytuacjach nagłych. Choroba nie znika po przekroczeniu progu szkoły. To codzienność, która towarzyszy uczniowi w czasie lekcji, przerw, wycieczek czy zajęć sportowych.

Szkoły bez narzędzi, rodziny bez wsparcia

Rodzice opisują rzeczywistość, w której system nie nadąża za tymi potrzebami. Zdarza się, że placówki rezygnują z żywienia dziecka z powodu trudności w precyzyjnym przeliczaniu węglowodanów, udział w wycieczkach uzależniany jest od obecności opiekuna, a w młodszych klasach rodzice pozostają w gotowości pod drzwiami szkoły.

Bywa i tak, że rodziny pukają od drzwi do drzwi, szukając placówki, która podejmie się opieki nad ich dzieckiem, słysząc, że „nie ma możliwości” zajęcia się uczniem z chorobą przewlekłą. W efekcie dziecko, które poznawczo funkcjonuje tak samo jak jego rówieśnicy, doświadcza ograniczeń w uczestnictwie w życiu społeczno-edukacyjnym swojej lokalnej społeczności.

Nie brak dobrej woli, lecz systemowych ram

Nie jest to jednak opowieść o braku dobrej woli szkół. Z rozmów z dyrektorami i nauczycielami wynika coś znacznie bardziej złożonego: brak środków finansowych, ograniczenia prawne, niejasność kompetencyjna, a także niewystarczające przeszkolenie kadr w zakresie postępowania z dzieckiem z chorobą przewlekłą.

Nauczyciele i wychowawcy odpowiadają w czasie pobytu dziecka w placówce w pełni za jego zdrowie i życie. W sytuacji braku jasnych standardów i systemowego zabezpieczenia pojawia się naturalny lęk przed podejmowaniem czynności, które mogą być postrzegane jako medyczne. Trudno oczekiwać od pracowników oświaty odwagi, jeśli państwo nie stworzyło im czytelnych i bezpiecznych ram działania.

Orzeczenie jest, pieniędzy nie ma

Istotą problemu jest także niespójność między systemem orzecznictwa a finansowaniem edukacji. Dzieci z cukrzycą typu 1 posiadają orzeczenia o niepełnosprawności, w których wskazana jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki oraz współudział opiekuna w procesie leczenia i edukacji.

Jednocześnie poradnie psychologiczno-pedagogiczne odmawiają wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, argumentując, że choroba nie wpływa na funkcjonowanie poznawcze dziecka. W konsekwencji szkoła nie otrzymuje dodatkowych środków, które umożliwiłyby sfinansowanie wsparcia. System potwierdza potrzebę opieki, ale nie daje narzędzi, by ją realnie zorganizować.

Wiedza i dobre praktyki już istnieją

W odpowiedzi na moją inicjatywę skontaktowała się ze mną dr Monika Zamarlik, od ponad 15 lat kierująca Ogólnopolską Federacją Organizacji Pomocy Dzieciom i Młodzieży Chorym na Cukrzycę, która zagadnieniu opieki nad uczniami z cukrzycą w placówkach oświatowych poświęciła również swoją pracę doktorską.

Jak poinformowała, wspólnie z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym – na prośbę Ministerstwa Zdrowia – opracowano zalecenia dotyczące opieki nad dziećmi z cukrzycą w szkołach i przedszkolach. Dokument ten oczekuje obecnie na publikację w formie obwieszczenia. Federacja realizuje również projekt „Przedszkola i szkoły przyjazne diabetykom”, w ramach którego każdego roku prowadzone są setki bezpłatnych szkoleń dla nauczycieli.

Rola pielęgniarek szkolnych

Swoje doświadczenia przekazały mi także pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania. Z jednej strony wskazują one na realne ograniczenia – obsługę kilku szkół i obecność w danej placówce jedynie przez kilka godzin tygodniowo. Z drugiej strony pokazują, że przy dobrej współpracy z rodzicami, dyrekcją i poradnią diabetologiczną można wypracować model bezpiecznej opieki oparty na szkoleniach personelu, stałym kontakcie z diabetologiem oraz edukacji rówieśników.

Oświadczenie senatorskie i dalsze kroki

Złożyłam oświadczenie senatorskie skierowane do Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Zdrowia, wskazując na potrzebę współpracy międzyresortowej. Dziś oczekuję na odpowiedzi obu resortów i od ich treści uzależniam dalsze inicjatywy legislacyjne i organizacyjne.

Jeżeli stanowiska ministerstw potwierdzą potrzebę zmian, zamierzam zainicjować w Senackiej Komisji Edukacji posiedzenie poświęcone temu zagadnieniu z udziałem przedstawicieli resortów, środowiska medycznego, ekspertów zdrowia publicznego oraz przedstawicieli środowiska edukacyjnego.

Edukacja włączająca musi być realna

Cukrzyca typu 1 nie ogranicza zdolności poznawczych dziecka. Nie może więc prowadzić do jego organizacyjnego wykluczenia. Edukacja włączająca powinna obejmować także dzieci z chorobami przewlekłymi wymagającymi codziennego wsparcia zdrowotnego.

Jestem przekonana, że w tej sprawie szczególnie ważny jest głos środowiska medycznego – lekarzy diabetologów, pediatrów, pielęgniarek i ekspertów zdrowia publicznego. To Państwa doświadczenie i autorytet mogą wzmocnić konieczność wypełnienia luki między systemem ochrony zdrowia a systemem edukacji.

Dziecko z cukrzycą typu 1 nie powinno być postrzegane jako ryzyko organizacyjne. Powinno być pełnoprawnym, bezpiecznym uczestnikiem życia swojej szkolnej społeczności. Państwo ma obowiązek stworzyć takie warunki, aby było to standardem, a nie efektem indywidualnej determinacji rodziców i dobrej woli pojedynczych osób.

Artykuł Dzieci z cukrzycą typu 1 w szkole. Luka między ochroną zdrowia a edukacją pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy Uniwersytetu Gdańskiego w projekcie „Nauka dla dobra społecznego, innowacji i skutecznych terapii (SWIFT)” rozpoczęli przygotowania do badania klinicznego terapii komórkowej niedrobnokomórkowego raka płuca. Dzięki efektom ich pracy w przyszłości możliwy będzie rozwój nie tylko personalizowanych, lecz również bardziej uniwersalnych terapii. Równolegle wyniki badań dostarczyły podstaw do rozwoju metod diagnostycznych opartych na analizie krwi. Prace badawcze są finansowane z Funduszy Europejskich przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej

Rak płuca należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów w Polsce. Co roku w naszym kraju tę diagnozę słyszy ponad 20 tys. osób. Nowotwór często rozwija się bezobjawowo, przez co wykrywany jest dopiero w późnym stadium. To zaś znacząco zmniejsza szanse na skuteczne leczenie. Niedrobnokomórkowy rak płuca (NSCLC) stanowi około 85 proc. wszystkich przypadków tej choroby na świecie – rocznie rozpoznaje się go u ponad 2 mln osób, w tym ponad 300 tys. w Europie, a średnio 80 proc. chorych umiera w ciągu pięciu lat od diagnozy. Skala problemu sprawia, że poszukiwanie nowych terapii i metod wczesnego wykrywania ma kluczowe znaczenie.

Międzynarodowe Centrum Badań nad Szczepionkami Przeciwnowotworowymi Uniwersytetu Gdańskiego (ICCVS UG) prowadzi zaawansowane badania nad terapią niedrobnokomórkowego raka płuca w ramach projektu SWIFT (Science for Welfare, Innovations and Forceful Therapies). Projekt jest realizowany w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze prowadzonego przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i finansowanego z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki 2021–2027 (FENG).

– Naszym głównym zadaniem jest doprowadzenie opracowanej przez nas terapii komórkowej raka płuca do fazy badania klinicznego. Chcemy rozpocząć badanie kliniczne z udziałem pacjentów, które ma potwierdzić bezpieczeństwo terapii i pomóc ustalić optymalną dawkę leku, w tym przypadku komórek terapeutycznych. Kolejne zadanie to ciągły rozwój tej terapii i jej udoskonalanie. Zdajemy sobie sprawę z tego, że nowotwór jest trudnym przeciwnikiem i z pewnością będzie próbował zahamować aktywność komórek terapeutycznych, nad którymi pracujemy – mówi agencji Newseria prof. dr hab. Natalia Marek-Trzonkowska, dyrektorka ICCVS, kierowniczka projektu SWIFT.

Zespół ICCVS opracował algorytm pozwalający na identyfikację we krwi pacjentów komórek o działaniu przeciwnowotworowym. Jest ich bardzo niewiele. Niemniej jednak naukowcy z ICCVS potrafią je wyizolować oraz namnażać do dużych ilości. Dzięki temu komórki terapeutyczne mogą zostać użyte jako lek, a po podaniu pacjentowi zyskują realną przewagę nad rakiem. Obecnie badacze z ICCVS prowadzą prace nad optymalizacją procesu izolacji oraz produkcji komórek terapeutycznych zgodnie z wymogami dobrej praktyki produkcyjnej (ang. GMP).

– Mamy zakupiony odpowiedni sprzęt badawczy, który umożliwi nam sortowanie komórek do celów klinicznych. Uczymy się, trenujemy, by jak najlepiej i jak najwydajniej dostosować opracowany proces do wymogów dobrej praktyki produkcyjnej, która jest standardem w pracy w badaniach klinicznych – zapowiada prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Podczas badań naukowcy zidentyfikowali również pewne cechy nowotworu, które powtarzają się u wielu pacjentów z NSCLC.

– Kiedy rozpoczynaliśmy badania w projekcie, założyliśmy, że nasza terapia będzie personalizowana, czyli szyta na miarę, i dla każdego pacjenta będzie trochę inaczej wyglądała. Odkryliśmy jednak kilka unikatowych cech raka płuca, których nie mają zdrowe tkanki. Co więcej, cechy te są typowe dla guzów pochodzących od większości pacjentów z NSCLC. Dzięki temu jest szansa, że nasze badania doprowadzą do powstania bardziej uniwersalnej terapii. A to znaczy, że będzie ona również tańsza w produkcji, dostępniejsza i skuteczniejsza – wyjaśnia kierowniczka projektu SWIFT.

Te same unikatowe cechy nowotworu doprowadziły również do znaczącego odkrycia w kontekście diagnostyki niedrobnokomórkowego raka płuca i pozwoliły stworzyć podwaliny do prac nad testem krwi wykrywającym markery nowotworowe. To o tyle istotne, że dziś jest ona oparta głównie na tomografii komputerowej, do której dostęp jest ograniczony.

– Unikatowe cechy nowotworu, tzw. markery, można również wykryć we krwi pacjenta i mogą nam one posłużyć do diagnostyki raka płuca – tłumaczy naukowczyni. – Miejmy nadzieję, że diagnostykę przesiewową tego nowotworu będziemy mogli w niedługim czasie wykonywać w oparciu o badanie próbki krwi.

W mijającym roku naukowcy osiągnęli także przełom w badaniach komórek macierzystych raka płuca. Zespół wyizolował je, scharakteryzował i namnożył, otwierając drogę do przyszłych terapii ukierunkowanych na najoporniejsze populacje komórek nowotworowych.

– To jest ogromny sukces i bardzo ważne odkrycie, ponieważ to komórki macierzyste nowotworu są odpowiedzialne za przerzutowanie tego raka, za jego wysoką złośliwość. Dzięki temu, że potrafimy je wyizolować z organizmu pacjenta i zbadać, jesteśmy na dobrej drodze, żeby również z nimi skutecznie walczyć – podkreśla prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Równolegle prowadzone są badania nad tym, w jaki sposób rak płuca hamuje działanie komórek immunologicznych oraz jak zabezpieczyć komórki terapeutyczne przed tymi mechanizmami. Zespół analizuje też mikrośrodowisko guza, aby stworzyć warunki sprzyjające skuteczności terapii – to element kluczowy dla utrzymania aktywności komórek po podaniu ich pacjentowi.

Kolejnym krokiem, zaplanowanym we współpracy m.in. z Technische Universität Dresden, jest opracowanie genetycznie modyfikowanych komórek terapeutycznych odpornych na związki wydzielane przez nowotwór. Ma to zapewnić działanie terapii nawet w warunkach silnej immunosupresji.

– Nowotwór nie będzie potrafił zahamować działania komórek terapeutycznych, będą one niewrażliwe na związki, które guz produkuje i wysyła do krwi, żeby zahamować odpowiedź przeciwnowotworową. Te komórki będą miały coś w rodzaju tarczy i miejmy nadzieję, że będą działały skutecznie – mówi prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Artykuł Nowa terapia komórkowa w raku płuca. Polscy naukowcy przygotowują badania kliniczne pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Paweł Kruś, wydawca „Świata Lekarza” i przewodniczący Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS, otrzymał nagrodę AMBASADOR PROFILAKTYKI ZDROWOTNEJ INSTYTUTU BIZNESU podczas XXXIII Welconomy Forum in Toruń, jednego z najważniejszych kongresów społeczno-gospodarczych w Polsce

Instytut Biznesu, działający od 15 lat jako niezależny think tank tworzony przez przedsiębiorców i dla przedsiębiorców, od 2017 roku przyznaje nagrody AMBASADOR. Wyróżnienia te mają zwracać uwagę na osoby i instytucje realnie wpływające na rozwój rynku, innowacji, edukacji oraz odpowiedzialnej przedsiębiorczości. W obszarze zdrowia kapituła w tym roku postanowiła docenić konsekwentne, wieloletnie działania na rzecz profilaktyki.

„Lepiej zapobiegać niż leczyć” – ta zasada, wywodząca się z myśli Hipokratesa, stała się osią aktywności Pawła Krusia, który z ochroną zdrowia związany jest od 1995 roku. Jak podkreślono w uzasadnieniu nominacji, jego największym życiowym osiągnięciem było zrealizowanie pięciu pionierskich, ogólnospołecznych akcji profilaktycznych w latach 2009–2016.

W ramach akcji „Uwaga Nerki!” doprowadzono do upowszechnienia w Polsce podstawowego wskaźnika diagnostyki nefrologicznej – GFR – z poziomu 38 proc. do 99,8 proc., a ponad 14 tys. osób zostało bezpłatnie przebadanych. Blisko tysiąc pacjentów zdiagnozowano pod kątem poważnego zagrożenia przewlekłą chorobą nerek i objęto opieką specjalistyczną. Akcja „Nie mam HCV!” była największym do 2015 roku badaniem przesiewowym w kierunku HCV w Polsce – przebadano 4 tys. osób, ratując życie 23 zakażonym pacjentom. Z kolei program „Cukrzyca. Wygrajmy Razem!” przyczynił się do popularyzacji oznaczania hemoglobiny glikowanej HbA1c jako podstawowego narzędzia badań przesiewowych, zastępującego pomiar glukozy. W Polsce i w Ukrainie przebadano łącznie 4 tys. osób, a u kilkuset z nich rozpoznano wcześniej nieuświadomioną cukrzycę „Sprawdź cholesterol u dziecka!” było pierwszym w Europie masowym badaniem przesiewowym w tej dziedzinie po publikacji amerykańskich wytycznych FDA. W jego następstwie powstała w Ukrainie praca naukowa dotycząca związku podwyższonego cholesterolu u dzieci z cukrzycą u ich rodziców, natomiast akcja „Kostka-Ramię. Stop udarom i amputacjom!” objęła 2 tys. – do dziś pozostaje największym w Polsce badaniem z wykorzystaniem tej metody pozwalającej w ciągu kilku minut ocenić ryzyko powstawania zatorów.

Łącznie, dzięki zaangażowaniu Pawła Krusia w profilaktykę zdrowotną, udało się przebadać ok. 25 tysięcy osób w Polsce i ponad 2 tys. w Ukrainie. W uzasadnieniu podkreślono, że w naszym kraju nikt nie zrobił tego niezależnie na taką skalę i bez korzystania z budżetów państwowych ani komercyjnych.

Paweł Kruś od ponad dwóch dekad integruje środowiska tworzące system ochrony zdrowia – lekarzy, pielęgniarki, diagnostów laboratoryjnych, ratowników medycznych, przedstawicieli firm farmaceutycznych oraz dziennikarzy medycznych. Symbolem tej współpracy pozostaje Nagroda Zaufania Złoty OTIS, której 80-osobowa Kapituła reprezentuje większość środowisk medycznych.

W uzasadnieniu nominacji przypomniano również inicjatywy wydawnicze – stworzenie i wydawanie kilkunastu tytułów prasowych oraz portali branżowych, a także powołanie dwóch nagród środowiskowych: Nagrody Zaufania Złoty OTIS oraz Nagrody Profesorów Farmacji.

Paweł Kruś był nagrodzony m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi, Nagrodą im. Dr. Władysława Biegańskiego, wyróżnieniem Nagrody Św. Kamila, odznaką „Zasłużonemu – Polskie Towarzystwo Lekarskie” oraz dziennikarskimi medalami ukraińskimi. Został nominowany do wyróżnienia Ambasador Zdrowia, choć jak sam przyznaje, trafniejszy byłby tytuł Honorowego Konsula Zdrowia.

Nagroda AMBASADOR PROFILAKTYKI ZDROWOTNEJ to nie tylko uhonorowanie konkretnych projektów, lecz także docenienie konsekwentnej wizji – budowania systemu, w którym profilaktyka jest realnym działaniem, a nie jedynie hasłem. To również wyraz uznania dla idei wyłączenia ochrony zdrowia z bieżącego dyskursu politycznego i nadania jej charakteru wspólnego, ponadpartyjnego dobra.

Nagrody wręczono podczas uroczystej gali 23 lutego.

Pozostali tegoroczni laureaci nagród AMBASADOR INSTYTUTU BIZNESU:
• AMBASADOR ZDROWIA – prof. Piotr Henryk Skarżyński
• AMBASADOR KULTURY – Wydawnictwo Fabryka Słów

Artykuł Ambasador profilaktyki. Paweł Kruś nagrodzony pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poseł Marek Hok, przewodniczący Podkomisji stałej ds. onkologii, zastępca przewodniczącego Komisji Zdrowia, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Zacznijmy od tematu, który przez lata pozostawał na marginesie debaty publicznej, choć dla pacjentów ma znaczenie właściwie fundamentalne. Dlaczego zabezpieczenie płodności pacjentów onkologicznych stało się jednym z pana priorytetów?

Bo coraz częściej mówimy dziś o onkologii jako o chorobie przewlekłej, z którą pacjenci żyją wiele lat, a nie tylko o walce o przeżycie najbliższych miesięcy. Postęp medycyny sprawił, że ratujemy życie coraz skuteczniej, ale system nie nadążył z myśleniem o tym, co dalej. Dla młodych pacjentów – kobiet oraz mężczyzn – perspektywa utraty płodności bywa równie traumatyczna jak sama diagnoza nowotworu. Leczenie nie może oznaczać odebrania szansy na przyszłe rodzicielstwo, jeśli medycyna daje dziś narzędzia, aby temu zapobiec. Zwłaszcza że z perspektywy klinicznej wiemy, że możliwości istnieją – to np. kriokonserwacja komórek rozrodczych, tkanki jajnika, nasienia.

Gdzie więc pana zdaniem leży największa luka w systemie?

Problem jest wielopoziomowy. Po pierwsze – brak systemowych, jasnych ścieżek postępowania. Zabezpieczenie płodności nadal zależy od miejsca leczenia, wiedzy konkretnego lekarza i determinacji samego pacjenta. Po drugie – finansowanie. W wielu przypadkach procedury te nie są refundowane lub są dostępne tylko w ograniczonym zakresie. Po trzecie – czas. W onkologii decyzje trzeba podejmować bardzo szybko, a pacjent często nie dostaje rzetelnej informacji, że ma prawo i realną możliwość zabezpieczenia swojej płodności przed rozpoczęciem terapii.

Czyli problemem nie jest wyłącznie brak technologii, ale brak standardu?

Dokładnie tak. Dlatego w Podkomisji stałej ds. onkologii chcemy pracować nad rozwiązaniami, które wprowadzą obowiązek informowania pacjenta o ryzyku niepłodności i dostępnych opcjach jej zabezpieczenia. To powinno być elementem standardu opieki onkologicznej, a nie dobra wola czy dodatkowa inicjatywa. Rozmawiamy o modelu, w którym pacjent już na etapie planowania leczenia ma zapewnioną szybką konsultację z ośrodkiem zajmującym się medycyną rozrodu.

Ten temat dotyczy nie tylko dorosłych, ale też dzieci i nastolatków leczonych onkologicznie. Czy również ta grupa jest uwzględniana w planowanych działaniach?

Tak – jest to szczególnie wrażliwy obszar. U dzieci i młodzieży decyzje podejmują rodzice, często w ogromnym stresie, pod presją czasu. Tym bardziej potrzebujemy jasnych rekomendacji i wsparcia systemowego. W krajach Europy Zachodniej zabezpieczenie płodności u młodych pacjentów onkologicznych jest standardem. Polska nie powinna pozostawać w tyle. Mówimy o jakości życia w dorosłości tych osób – o ich prawie do normalności po chorobie.

Przejdźmy do kolejnego obszaru, którym zajmowała się Podkomisja stała ds. onkologii w ostatnich miesiącach – do chirurgii robotycznej. Dlaczego ten temat znalazł się w centrum Waszych prac?

Chirurgia robotyczna to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów współczesnej medycyny. W onkologii oznacza ona często mniejszą traumatyzację tkanek, krótszy czas hospitalizacji i szybszy powrót pacjenta do sprawności, a także do dalszego leczenia systemowego. Problem w Polsce polegał na tym, że rozwój tej technologii był przez lata chaotyczny i nierównomierny – zależny od lokalnych decyzji i możliwości finansowych placówek.

Czyli znowu wracamy do kwestii systemu?

Niestety. Dyskusje w Podkomisji dotyczyły nie tylko samej technologii, ale też kadr, certyfikacji ośrodków, jakości i bezpieczeństwa procedur. Robot nie operuje sam – kluczowe jest doświadczenie zespołu i odpowiednie przygotowanie. Zależy nam na tym, aby chirurgia robotyczna była narzędziem poprawy jakości leczenia, a nie jedynie kosztowną wizytówką szpitala.

W podobnym duchu mówi się dziś o medycynie nuklearnej – jako jednym z filarów nowoczesnej diagnostyki i terapii onkologicznej. Jakie wnioski płyną z prac Podkomisji w tym obszarze?

Medycyna nuklearna to absolutna podstawa nowoczesnej onkologii precyzyjnej – zarówno w diagnostyce, jak i w leczeniu izotopowym. Bez niej nie da się mówić o skutecznym planowaniu terapii. Tymczasem w Polsce wciąż mamy niedobory infrastrukturalne i kadrowe, a dostęp do nowoczesnych procedur bywa ograniczony regionalnie. Rozmawiamy o konieczności długofalowych inwestycji, ale też o stabilnym finansowaniu i planowaniu zasobów, bo to obszar wymagający szczególnej odpowiedzialności.

Wspomniał pan również o rozwoju terapii CAR-T jako kolejnym priorytecie. Co dziś jest największym wyzwaniem w tym obszarze?

CAR-T to przełom w leczeniu wybranych nowotworów hematologicznych, ale też ogromne wyzwanie organizacyjne i finansowe. Nie chodzi tylko o samą refundację terapii, ale o całe zaplecze: kwalifikację pacjentów, wyspecjalizowane ośrodki, opiekę nad chorym po podaniu leczenia. Jako Podkomisja chcemy patrzeć na CAR-T nie jako na pojedynczą procedurę, lecz jako element spójnego systemu leczenia wysokospecjalistycznego.

Na koniec zapytam szerzej: co łączy te wszystkie obszary – płodność, robotykę, medycynę nuklearną, CAR-T?

Wspólnym mianownikiem jest długofalowe myślenie o pacjencie. Nie tylko o tym, jakie są jego rokowania, ale w jakim stanie będzie żył po leczeniu. Nowoczesna onkologia to nie pojedyncze technologie, lecz odpowiedzialne decyzje systemowe, które pozwalają te technologie realnie wykorzystać. I to właśnie jest cel prac naszej Podkomisji.

Artykuł „Leczyć nowotwór, nie odbierając przyszłości”. O płodności, robotyce i nowoczesnej onkologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Akademia Leona Koźmińskiego oraz Novo Nordisk Pharma Poland podpisały porozumienie o współpracy, którego efektem jest uruchomienie międzynarodowej edycji studiów podyplomowych „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online”. Program realizowany pod patronatem merytorycznym Novo Nordisk ma na celu kształcenie przyszłych profesjonalistów i liderów sektora badań klinicznych, czyli jednego z najbardziej perspektywicznych i innowacyjnych obszarów life science na świecie

Współpraca Akademii Leona Koźmińskiego z Novo Nordisk oraz uruchomienie międzynarodowej edycji studiów „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” wpisują się w szerszą strategię wzmacniania potencjału sektora badań klinicznych w Polsce poprzez systemowe kształcenie specjalistów, transfer wiedzy od praktyków oraz promowanie najwyższych międzynarodowych standardów prowadzenia badań.

– Od ponad 15 lat rozwijamy kompetencje na styku zarządzania, prawa i innowacji w ochronie zdrowia. Partnerstwo z Novo Nordisk pozwala nam przełożyć te doświadczenia na program, który łączy wiedzę akademicką z praktyką operacyjną i standardami, przygotowując uczestników do realnych wyzwań rynku badań klinicznych – mówi prof. dr hab. Grzegorz Mazurek, Rektor Akademii Leona Koźmińskiego.

– W Novo Nordisk wierzymy, że odpowiedzialność za przyszłość ochrony zdrowia zaczyna się od inwestowania w ludzi i kompetencje. Badania kliniczne są fundamentem innowacji w medycynie, dlatego chcemy aktywnie wspierać rozwój kadr, które będą je realizować zgodnie z najwyższymi standardami naukowymi i etycznymi. Partnerstwo z Akademią Leona Koźmińskiego to dla nas naturalny krok w kierunku budowania silnego ekosystemu life science w Polsce, opartego na wiedzy, praktyce i wymianie naukowej – podkreśla Magdalena Paradzińska, Dyrektor Generalna, Novo Nordisk Pharma Poland.

Polska jako ważny ośrodek badań klinicznych w globalnym ekosystemie

W 2024 roku Polska odnotowała 2,68 proc. udziału w rynku komercyjnych badań klinicznych, co daje wysokie 9. miejsce na świecie. Polski rynek komercyjnych badań klinicznych jest obecnie wart ponad 2,2 miliarda dolarów, podczas gdy jeszcze w 2020 roku jego wartość szacowano na ok. 1,4 miliarda dolarów. Oznacza to znaczący wzrost w stosunkowo krótkim czasie oraz rosnącą rolę badań klinicznych jako jednego z filarów krajowych nakładów na badania i rozwój.

Polska odgrywa również kluczowa rolę w strategii badawczo-rozwojowej firmy Novo Nordisk. W Warszawie znajduje się Centrum Rozwoju Badań Klinicznych będące największą tego typu organizacją w strukturach firmy. W 2025 roku Centrum Rozwoju Badań Klinicznych zrealizowało 83 badania kliniczne z udziałem ponad 5200 pacjentów w 13 krajach. Badania kliniczne Novo Nordisk prowadzone są w ponad 1100 ośrodkach, z których część realizuje jednocześnie kilka projektów badawczych.

Novo Nordisk prowadzi badania kliniczne w szerokim spektrum obszarów terapeutycznych, obejmujących zarówno choroby o wysokiej częstości występowania, jak i schorzenia rzadkie. W Polsce realizowane są projekty badawcze m.in. w obszarach: cukrzycy, choroby otyłościowej – będącej jednym z najbardziej intensywnie rozwijanych kierunków badań, hemofilii, chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy i niewydolności serca czy niealkoholowego stłuszczeniowego zapalenia wątroby (NASH).

Wiedza oparta na praktyce – fundament nowego programu studiów

– Rynek badań klinicznych w Polsce wchodzi w fazę dojrzałości, w której o jego konkurencyjności coraz rzadziej decydują pojedyncze inwestycje, a coraz częściej jakość kapitału ludzkiego. Rosnąca złożoność regulacyjna oraz presja na efektywność operacyjną sprawiają, że potrzebujemy dobrze przygotowanych specjalistów już na etapie wejścia do sektora – osób, które w najbliższych latach będą realnie wpływać na sposób funkcjonowania rynku. O sile programu decyduje jego praktyczny charakter: zajęcia prowadzone są przez doświadczonych liderów branży badań klinicznych, przedstawicieli ośrodków badawczych oraz świata nauki – osoby, które nie tylko realizują badania dziś, ale także współtworzą ich przyszłość. Partnerstwo Novo Nordisk w tej inicjatywie postrzegam jako inwestycję w długofalową jakość i stabilność ekosystemu badań klinicznych — dodaje Paweł Orzeł, Senior Director, Head of Clinical Development Centre Poland w Novo Nordisk oraz wykładowca Akademii Leona Koźmińskiego.

Studia podyplomowe „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” zostały zaprojektowane jako odpowiedź na realne potrzeby rynku pracy. Program przygotowuje uczestników do pracy w badaniach klinicznych poprzez połączenie wiedzy regulacyjnej, praktycznych umiejętności operacyjnych oraz etycznego podejścia, zgodnego z międzynarodowymi standardami ICH-GCP.

Dla kogo jest program?

Studia „Conducting and Monitoring Clinical Trials – online” są skierowane do osób planujących lub rozwijających karierę w sektorze badań klinicznych, w szczególności do: absolwentów kierunków nauk przyrodniczych rozpoczynających karierę w badaniach klinicznych, pielęgniarek, farmaceutów oraz innych przedstawicieli zawodów medycznych i pokrewnych, młodszych lekarzy zainteresowanych pracą w badaniach klinicznych, juniorów zatrudnionych w firmach CRO oraz w przedsiębiorstwach farmaceutycznych, biotechnologicznych lub medtech, doktorantów, osób ze stopniem doktora lub stażystów podoktorskich, specjalistów ds. regulacyjnych oraz jakości (QA).

Artykuł Inwestycja w przyszłość badań klinicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Agencja Badań Medycznych w ramach wsparcia rozwoju Polskiej Sieci Badań Klinicznych i podmiotów realizujących badania kliniczne opracowała „Podręcznik dobrych praktyk dla ośrodków badań klinicznych wczesnych faz”. Publikacja powstała we współpracy z ekspertami zewnętrznymi oraz specjalistami z Centrów Wsparcia Badań Klinicznych

Podręcznik wraz z załącznikami stanowi podsumowanie najważniejszych punktów w ramach kluczowych obszarów związanych z realizacją badań klinicznych na tych etapach oraz szczegółowy wykaz podstawowego wyposażenia, jakim powinien dysponować ośrodek realizujący badania wczesnych faz.

Opracowano go w oparciu o dwa główne dokumenty: Strategies to identify and mitigate risks for first-in-human and early clinical trials with investigational medicinal products – Scientific guideline Europejskiej Agencji Leków (EMA) oraz Guidelines for Phase I clinical trials 2018 edition (Association of the British Pharmaceutical Industry).

Publikacja podręcznika ma na celu przedstawienie wszystkich najważniejszych aspektów, które należy wziąć pod uwagę podczas planowania, projektowania i prowadzenia badań klinicznych wczesnych faz. Informacje w nim zawarte mają na celu podsumowanie procesu przejścia z rozwoju przedklinicznego produktu badanego do jego wczesnego rozwoju klinicznego, a także identyfikację czynników wpływających na ryzyko związane z rozwojem nowych produktów leczniczych stosowanych u ludzi.

– Mamy nadzieję, że zebrane w jednym dokumencie najważniejsze informacje związane z realizacją badań klinicznych wczesnych faz dostarczą niezbędnej w tym zakresie wiedzy i umożliwią podmiotom zainteresowanym rozwój oraz wypracowanie odpowiednich rozwiązań, które umożliwią lub usprawnią planowanie i prowadzenie tego typu badań – mówią autorzy.

Treść podręcznika będzie systematycznie aktualizowana wraz z pojawianiem się nowych regulacji prawnych oraz wytycznych dotyczących badań klinicznych, szczególnie badań wczesnych faz.

Szczególne podziękowania ABM kieruje do osób, które brały czynny udział w opracowaniu podręcznika:

• Dr n. med. Zofia Specht-Szwoch – recenzent, ekspert zewnętrzny – Kierownik Ośrodka Wczesnych Faz CWBK Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
• Agnieszka Kulesza – recenzent, ekspert zewnętrzny – Dyrektor operacyjna w BIOKINETICA

oraz specjaliści Centrów Wsparcia Badań Klinicznych:

• Agnieszka Matyszewska – Koordynator badań klinicznych w CWBK Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
• Magdalena Baniewicz – Specjalista ds. jakości badań klinicznych i monitor badań klinicznych w CWBK Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
• Piotr Czupryński – Dyrektor CWBK Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego
• Katarzyna Błaszczak-Świątkiewicz – Dyrektor CWBK i Medycyny Translacyjnej Politechniki Wrocławskiej
• Dorota Gągała – Kierownik CWpediBK w Instytucie „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”

Podręcznik wraz z załącznikami dostępny jest tutaj.

Artykuł ABM publikuje praktyczny przewodnik dla ośrodków badań klinicznych wczesnych faz pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z Andrzejem Stachnikiem, prezesem Związku Pracodawców Hurtowni Farmaceutycznych (ZPHF), rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska. Komentuje prof. Waldemar Wierzba

Podczas ostatniego spotkania prezydenckiej Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, które poświęcono bezpieczeństwu lekowemu Polski, rozmawiano m.in. o pomyśle stworzenia narodowej rezerwy lekowej. To dobry kierunek?

Tak – i jest to inicjatywa PZHF. Przedstawiliśmy już tę propozycję Ministerstwu Zdrowia, Głównemu Inspektoratowi Farmaceutycznemu przedstawicielom różnych partii politycznych oraz urzędów państwowych. Cieszę się, że ten temat został podchwycony i wstępnie poparty przez zacne grono w Pałacu Prezydenckim. Chodzi o to, aby poprawić dostępność lekową na wypadek klęsk bądź nieprzewidywalnych zdarzeń – w tym, nie bójmy się tego słowa, wojny – bez ogromnych nakładów finansowych, organizacyjnych i nie czekając 10 lat na wybudowanie fabryk.

Na czym dokładnie miałoby to polegać?

W oparciu o istniejącą w Polsce sieć hurtowni farmaceutycznych, zaopatrujących apteki ogólnodostępne i szpitalne, należy stworzyć im odpowiednie warunki finansowe do zwiększenia poziomu niezbędnych zapasów. Jest to sposób na dywersyfikację dostaw, ponieważ zgromadzenie leków w jednym magazynie rodzi ogromny problem – np. jeśli ten magazyn ulegnie szkodzeniu czy zniszczeniu, utracimy całe bezpieczeństwo lekowe. Musimy więc objąć rezerwą wszystkie regiony kraju. I, co bardzo ważne, nie planujemy budowy fabryk. Jedyny podmiot należący do Skarbu Państwa – Centrala Farmaceutyczna – realizuje obecnie inwestycję w nowy, duży magazyn, który w pewnym zakresie mógłby być wykorzystywany także na potrzeby narodowych rezerw lekowych, generalnie jednak chodzi o stworzenie rezerwy lekowej na bazie istniejących już hurtowni farmaceutycznych.

Leków na rynku jest mnóstwo. Które miałyby być przechowywane?

Mamy już opracowaną listę leków krytycznych i bardzo możliwe, że stanie się ona bazą dla narodowej rezerwy lekowej. W praktyce wyglądałoby to tak, że hurtownie, posiadając specjalną linię kredytową do finansowania tego typu przedsięwzięć, nabywałyby te leki w takich ilościach, aby móc je rotować. Oznacza to, że leki nie będą trzymane w magazynie przez lata, a następnie utylizowane – jak często dzieje się np. w przypadku rezerw strategicznych – tylko właśnie rotowane w bieżącej sprzedaży; np. gdy minie połowa terminu ważności, zostaną wprowadzone do obrotu. Dzięki temu system będzie efektywny pod względem kosztowym.

Tylko jak to zrobić?

Należy przede wszystkim ustalić finansowanie projektu obejmujące składowanie i rotowanie leków, a następnie dostosować odpowiednie przepisy prawa. Jeśli zaczniemy już teraz, wdrożenie narodowej rezerwy lekowej mogłoby nastąpić nawet na przestrzeni roku. Jako środowisko dystrybucyjne jesteśmy otwarci na rozmowy. Naszym zdaniem w pomysł nie powinien być zaangażowany wyłącznie jeden podmiot hurtowy, tylko grono np. 10 podmiotów hurtowych, które prowadzą dystrybucję, odpowiadając za 90 proc. rynku. Do przedsięwzięcia muszą się też włączyć producenci leków.

Kto za to zapłaci? Czy w ramach ZPHF próbowaliście oszacować spodziewaną skalę wydatków?

To musi być projekt rządowy finansowany np. przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Dokładnej skali spodziewanych wydatków jeszcze nie znamy, bo zależy ona od wielkości zapasów oraz rodzaju leków, które miałyby być przechowywane. Poza tym myślimy o rozszerzeniu systemu, aby w sytuacjach awaryjnych, kiedy nie działałby apteki, można byłoby dostarczyć leki bezpośrednio do pacjenta. Ciekawym rozwiązanym są mobilne punkty apteczne czy pakiet ratunkowy dla osób przewlekle chorych. Pomysłów jest dużo, tym bardziej cieszę się więc, że zainicjowaliśmy tę dyskusję. O rezerwie lekowej już dwa lata temu rozmawiałem z ministrem Maciejem Miłkowskim, który wyraził zainteresowanie naszym pomysłem, potem doszło jednak do zmian w resorcie i przez rok nic się nie wydarzyło.

Dziś w przemyśle farmaceutycznym właściwie wszystko odbywa się w formie cyfrowej. Czy macie pomysł, jak zabezpieczyć się na wypadek blackoutu lub poważnej awarii infrastruktury?

To jedno z kluczowych wyzwań. Cały obrót lekami – recepty, sprzedaż, raportowanie – opiera się dziś na systemach informatycznych, wystarczy więc dłuższy brak prądu lub internetu, aby apteki przestały działać. UPS-y (zasilacze awaryjne – przyp. red.) mogą podtrzymać zasilanie tylko przez kilka godzin, jednak przy większej awarii to zdecydowanie za mało. Dlatego potrzebny jest awaryjny system zaopatrywania pacjentów oparty na hurtowniach, które dysponują agregatami i zapleczem logistycznym. W sytuacji kryzysowej możliwa byłaby tzw. dystrybucja stresowa uruchamiana wyłącznie wtedy, gdy apteki nie byłby w stanie funkcjonować. Cyfryzacja jest niezbędna, ale musimy mieć przygotowane rozwiązania analogowe.

To co teraz?

Zgodnie z ustaleniami podczas spotkania Rady Zdrowia przekażemy panu przewodniczącemu (prof. Piotr Czauderna – przyp. red.) naszą propozycję w formie pisemnej oraz Ministerstwu Zdrowia i będziemy oczekiwać na powołanie grupy roboczej, która zajmie się dopracowaniem szczegółów. Pamiętajmy, że prawo farmaceutyczne nie pozwala hurtowniom na bezpośrednie zaopatrywanie pacjentów. Mówimy jednak o rozwiązaniu wyjątkowym, uruchamianym wyłącznie w sytuacjach kryzysowych – i to powinno zostać jasno zapisane w przepisach. Taki system od lat funkcjonuje w Finlandii, gdzie państwo finansuje zapasy, leki są rotowane, a cały mechanizm oparty jest na istniejących hurtowniach. To rozwiązanie sprawdzone i skuteczne. Chcielibyśmy stworzyć podobny system w Polsce, dostosowany do naszych realiów.

Bezpieczeństwo lekowe wymaga konkretów
Po latach ogólnych deklaracji pojawiły się wreszcie propozycje konkretnych działań, a to właśnie konkretów w obszarze bezpieczeństwa lekowego potrzebujemy dziś najbardziej. W czasie styczniowego spotkania prezydenckiej Rady Zdrowia jednym z kluczowych tematów była koncepcja tworzenia rezerw leków w oparciu o sieć hurtowni farmaceutycznych rozmieszczonych na terenie całego kraju. Posiadanie takich zapasów jest niezwykle istotne, trzeba jednak jasno powiedzieć, że każda rezerwa ma swoje ograniczenia – może zabezpieczyć system jedynie na określony, początkowy czas. I właśnie ten czas jest kluczowy, bo pozwala w inny sposób zorganizować dostawy oraz ustabilizować sytuację, dlatego najważniejszym przesłaniem spotkania była konieczność wzmocnienia własnego przemysłu farmaceutycznego. Musimy dążyć do tego, aby jak najwięcej kluczowych produktów leczniczych było wytwarzanych w Polsce; bez tego nie zbudujemy trwałego bezpieczeństwa lekowego.

Rada Zdrowia ma potencjał, aby stać się realnym zapleczem eksperckim – nie tylko forum dyskusji, ale także miejscem identyfikowania problemów i proponowania rozwiązań. Duże zaangażowanie ekspertów z całej Polski pokazuje, jak duża jest potrzeba zaangażowania i współtworzenia rozwiązań systemowych.

Prof. Waldemar Wierzba, członek Rady Zdrowia przy Prezydencie RP, redaktor naczelny „Świata Lekarza”

Artykuł Narodowa rezerwa lekowa bez budowania fabryk. „To najszybszy i najbardziej efektywny kosztowo system” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.