Rekordowa zbiórka na rzecz dzieci chorych na raka to bez wątpienia powód do wzruszenia i dumy. Ponad 257 mln zł zebranych w kilka dni pokazuje skalę społecznej mobilizacji, jakiej dotąd nie było ani w Polsce, ani na świecie. Jednak obok zachwytu pojawia się pytanie, które nie daje spokoju: dlaczego takie akcje są dziś aż tak potrzebne?

Coraz częściej to nie system, lecz społeczeństwo bierze na siebie ciężar walki o zdrowie pacjentów. Oddolne inicjatywy – jak wspomniany „Diss na raka” czy Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy – stają się realnym wsparciem dla pacjentów, a czasem wręcz warunkiem dostępu do leczenia. Nie wszyscy chcą pogodzić się z tym, że tego typu działania zaczynają pełnić rolę erzacu sprawnie działającej ochrony zdrowia.

Z jednej strony mamy ogromną społeczną solidarność, zdolność do szybkiego reagowania i autentyczne zaangażowanie setek tysięcy ludzi. Z drugiej – „system zrzutkowy”, który nie nadąża za tempem zmian w medycynie, rosnącymi kosztami terapii i potrzebami pacjentów onkologicznych. Doszliśmy do momentu, w którym rak wyprzedził system, musimy więc posiłkować się inicjatywami społecznymi, żeby go dogonić.

Problem w tym, że taka sytuacja – choć chwilowo skuteczna – nie może być docelowym modelem opieki zdrowotnej. Choć zbiórki ratują pacjentów, nie zastąpią przewidywalnego i stabilnego dostępu do leczenia dla wszystkich, którzy go potrzebują. System ochrony zdrowia nie może działać według logiki zasięgów i poruszeń – jego fundamentem powinna być równość, a nie siła oddziaływania konkretnej historii i charyzma młodego youtubera.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Sukces zbiórki, porażka systemu? Niewygodne pytania po rekordowej akcji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Akcja „Diss na raka” przechodzi do historii jako największa oddolna inicjatywa charytatywna, jaka kiedykolwiek miała miejsce w internecie. W ramach dziewięciodniowego streamu oraz towarzyszącej mu zbiórki udało się zgromadzić prawdziwą fortunę: ponad 250 mln zł na rzecz podopiecznych Fundacji Cancer Fighters!

Wszystko zaczęło się od muzyki. 14 kwietnia ukazał się utwór „Ciągle tutaj jestem (diss na raka)” Bedoesa 2115 oraz 11-letniej Mai Mecan chorującej na białaczkę. Całkowity dochód z piosenki został przeznaczony na wsparcie Fundacji Cancer Fighters.

To właśnie ten utwór stał się impulsem do uruchomienia wyjątkowej akcji charytatywnej. Twórca cyfrowy Patryk „Łatwogang” Garkowski ogłosił, że za każde polubienie pod filmem w serwisie TikTok będzie słuchał tej piosenki przez jedną sekundę na żywo. Materiał zdobył ponad 760 tys. polubień, co przełożyło się na wielodniową, nieprzerwaną transmisję połączoną ze zbiórką pieniędzy dla dzieci zmagających się z chorobą nowotworową.

Transmisja rozpoczęła się 17 kwietnia o godz. 16 i stała się prawdziwym fenomenem. Początkowy cel zbiórki – 500 tys. zł – został osiągnięty błyskawicznie. W niedzielę, 26 kwietnia, o zbiórce mówiła już cała Polska. W akcję zaangażowało się mnóstwo znanych osób, m.in. Robert Lewandowski, Adam Małysz, Katarzyna Nosowska, Małgorzata Kożuchowska, Tomasz Karolak, Borys Szyc, Wojciech Szczęsny.

Obecnie na koncie zbiórki jest 282 741 778,76 PLN (stan na 27.04.2026).

Eksperci podkreślają, że sukces tej inicjatywy pokazuje siłę nowoczesnych form komunikacji i zaangażowania społecznego. Dzięki prostemu mechanizmowi i autentycznemu przekazowi udało się nie tylko zebrać astronomiczną kwotę, bijąc rekord Guinnessa, ale przede wszystkim zebrać pieniądze, które przełożoną się na konkretną pomoc dla podopiecznych Fundacji Cancer Fighters.

Więcej informacji o tym, na co zostaną wydane zgromadzone środki, tutaj.

Cancer Fighters niesie pomoc dzieciom, młodzieży i dorosłym z całej Polski. Otacza opieką także bliskich swoich podopiecznych – bo rak to choroba, która dotyka całe rodziny. Poprzez swoje działania fundacja chce pokazać, że diagnoza to nie wyrok, lecz impuls do podjęcia walki, której nie trzeba toczyć samotnie.

„Świat Lekarza” również dołożył swoją cegiełkę do zbiórki.

Artykuł Największa zbiórka w historii internetu. Ponad 280 mln zł dla dzieci chorych na raka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pierwsza w Polsce udana resekcja olbrzymiego raka wątroby metodą autotransplantacji – przełom w chirurgii onkologicznej i transplantologii

Zespół chirurgów z Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego przeprowadził pierwszą w Polsce udaną operację usunięcia olbrzymiego nowotworu wątroby z wykorzystaniem technik transplantacyjnych – autotransplantację wątroby z resekcją ex situ. Zabieg stanowi istotny krok w rozwoju leczenia chorych z zaawansowanymi guzami wątroby, które dotąd uznawano za nieresekcyjne lub niekwalifikujące się do standardowej transplantacji.

Autorzy sukcesu

Operację przeprowadził prof. Michał Grąt, a asystowali mu: dr hab. Wacław Holowko, dr Paweł Rykowski oraz dr Piotr Cyran. Kluczowy etap resekcji ex situ – przeprowadzony „na bocznym stoliku” w warunkach kontrolowanej hipotermii – wykonał prof. Michał Grąt w asyście dra Konrada Kobrynia.

Zabieg trwał 11 godzin. Wątroba pozostawała poza organizmem chorej przez 4 godziny i 57 minut – w tym czasie zespół przeprowadził precyzyjne usunięcie guza, a następnie ponowne wszczepienie narządu (autotransplantację).

Pacjentka jest ponad tydzień po operacji w bardzo dobrej kondycji, bez powikłań, z prawidłowym przebiegiem rekonwalescencji.

– To operacja z pogranicza chirurgii onkologicznej i transplantacyjnej, wymagająca doświadczenia w kontroli naczyń, perfuzji i postępowaniu z narządem pozaustrojowo. Dzięki tej metodzie możemy zaoferować radykalne leczenie części chorych, którzy nie mogą być zakwalifikowani do przeszczepienia wątroby od zmarłego dawcy, a klasyczna resekcja jest niemożliwa – podkreśla prof. Michał Grąt, prorektor WUM ds. rozwoju, promocji i umiędzynarodowienia, kierownik Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby.

Dlaczego to przełom?

Autotransplantacja wątroby z resekcją ex situ to jedna z najbardziej zaawansowanych technik w tzw. ekstremalnej chirurgii wątroby. W uproszczeniu polega na czasowym wyjęciu wątroby, wykonaniu precyzyjnej resekcji guza w warunkach „bezkrwawego pola” i kontrolowanej hipotermii, a następnie ponownym wszczepieniu narządu temu samemu pacjentowi. Pozwala to na radykalne leczenie guzów o złożonym anatomicznie umiejscowieniu, często z zajęciem lub bliskim sąsiedztwem kluczowych struktur naczyniowych, które w standardowych warunkach operacyjnych są trudne lub niemożliwe do bezpiecznego usunięcia.

Międzynarodowe doniesienia wskazują, że w starannie dobranych przypadkach techniki ex situ mogą zapewniać akceptowalne ryzyko okołooperacyjne i realną szansę na dłuższe przeżycie – zwłaszcza w nowotworach pierwotnych wątroby – przy zachowaniu celu onkologicznego, jakim jest resekcja radykalna (R0). Jednocześnie środowisko ekspertów podkreśla wagę ścisłej kwalifikacji oraz koncentracji takich procedur w ośrodkach o najwyższym doświadczeniu w chirurgii wątroby i transplantologii.

Fakty w skrócie

• Data zabiegu: 10 lutego 2026 r.
• Ośrodek: Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM
• Metoda: autotransplantacja wątroby z resekcją ex situ (wątroba czasowo poza organizmem, resekcja na „back table”, następnie reimplantacja)
• Czas operacji: 11 godzin
• Czas pozaustrojowy wątroby: 4 godz. 57 min
• Zespół: operator prof. Michał Grąt; asysta: dr hab. Wacław Holowko, dr Paweł Rykowski, dr Piotr Cyran; etap ex situ na stoliku: prof. Grąt + dr Konrad Kobryń
• Anestezjolog: dr Marta Dec
• Pielęgniarki operacyjne: Anna Wąsik, Beata Zdanowska, Karolina Kulesza, Aleksandra Grommunt
• Stan pacjentki: tydzień po operacji w świetnej formie, bez powikłań

O Klinice

Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego prowadzi wysokospecjalistyczne leczenie w zakresie chirurgii wątroby, chirurgii onkologicznej oraz transplantologii klinicznej, rozwijając nowoczesne techniki operacyjne stosowane w wiodących ośrodkach na świecie. Jest to jeden z największych ośrodków chirurgii i transplantacji wątroby na świecie.

Artykuł To już nie science fiction. Wątroba pacjentki naprawiona poza ciałem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dotychczas powszechnie uważano, że ryzyko zachorowania na raka rośnie wraz z wiekiem – każdy kolejny rok życia miał zwiększać prawdopodobieństwo uszkodzeń DNA i pojawienia się komórek nowotworowych. Najnowsze badania sugerują jednak, że zaawansowany wiek może być… istotnym czynnikiem ochronnym

Nowe badania opublikowane przez zespół naukowców z Uniwersytetu Stanforda rzucają zupełnie nowe światło na związek pomiędzy starzeniem się a ryzykiem nowotworów. Badanie przeprowadzone na myszach wykazało, że stare myszy laboratoryjne (mające 20–21 miesięcy, co odpowiada zaawansowanemu wiekowi u ludzi) miały znacznie mniej guzów płucnych niż myszy młodsze (mające 4–6 miesięcy). Co więcej, nowotwory u starszych zwierząt były mniejsze i mniej agresywne, mimo że wszystkie osobniki były narażone na te same czynniki sprzyjające rozwojowi raka. Odkrycie stoi w sprzeczności z tradycyjnym modelem ryzyka nowotworowego i wskazuje, że proces starzenia może u niektórych organizmów działać antynowotworowo.

Paradoks starości

Stanfordzcy naukowcy zwracają uwagę, że podobną tendencję zaobserwowano także w danych epidemiologicznych dotyczących ludzi; u osób powyżej ok. 85. roku życia częstość diagnozowania nowotworów przestaje rosnąć, a nawet może maleć. Choć wcześniej tłumaczono to głównie spadkiem badań przesiewowych wykonywanych u seniorów lub selekcją populacyjną, nowe wyniki laboratoryjne wskazują na głębsze biologiczne przyczyny tego zjawiska.

Co może hamować raka u wiekowych organizmów?

Badacze zidentyfikowali kilka możliwych mechanizmów, które odpowiadają za to zjawisko:

• Zmiany molekularne związane z wiekiem – starzenie się komórek wiąże się z modyfikacjami epigenetycznymi, zmianami struktury DNA i innymi procesami, które potencjalnie mogą utrudniać inicjację i rozwój guzów nowotworowych.
• Rola genów supresorowych nowotworów – w modelu eksperymentalnym naukowcy wyłączyli 25 genów hamujących rozwój raka, w tym kluczowy gen PTEN. Okazało się, że neutralizacja efektu tych genów miała znacznie większy wpływ na młodsze organizmy niż na starsze, co sugeruje, że mechanizmy obronne w starych komórkach są inne i mogą częściowo rekompensować utratę funkcji supresorów nowotworowych.
• Zmiany w mikrośrodowisku tkanek – starzejące się tkanki i ich mikrośrodowisko mogą cechować się inaczej skonfigurowanym układem sygnałów biologicznych, które utrudniają proliferację komórek nowotworowych.

Znaczenie dla badań nad nowotworami i terapiami onkologicznymi

To odkrycie ma istotne znaczenie zarówno dla badań przedklinicznych, jak i klinicznych. Obecnie większość badań nad nowotworami prowadzona jest na młodych modelach zwierzęcych, które mogą nie odzwierciedlać dynamicznych zmian biologicznych zachodzących u osób starszych. Jeśli zaawansowany wiek rzeczywiście wiąże się z mechanizmami supresji nowotworowej, to w przyszłych badaniach musi być to wzięte pod uwagę.

Ponadto zrozumienie mechanizmów, które sprawiają, że starzejące się organizmy są mniej podatne na rozwój guzów, może otworzyć nowe kierunki terapeutyczne. Być może uda się odtworzyć lub wzmocnić te mechanizmy u pacjentów w średnim wieku lub nawet młodszych, oferując nowe strategie zapobiegania i leczenia raka.

Co to oznacza dla klinicystów oraz pacjentów?

Na razie wyniki dotyczą przede wszystkim modeli zwierzęcych i wskazują na potrzebę dalszych badań u ludzi. Nie zmienia to jednak faktu, że wiek pacjenta pozostaje jednym z kluczowych czynników w onkologii, zarówno w profilaktyce, jak i w planowaniu terapii. Jednocześnie badacze podkreślają, jak bardzo złożony jest związek pomiędzy starzeniem się a nowotworami i że prosta zależność „starszy = większe ryzyko” nie oddaje pełnego obrazu biologii choroby nowotworowej.

Artykuł Zaawansowany wiek chroni przed rakiem – odkrycie na Uniwersytecie Stanforda pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Radioterapia w połączeniu z immunoterapią może pomóc pacjentom z niedrobnokomórkowym rakiem płuca, u których sama immunoterapia jest nieskuteczna – wynika z badania przeprowadzonego przez naukowców z Johns Hopkins Kimmel Cancer Center oraz Holenderskiego Instytutu Onkologii

Immunoterapia stała się standardem w leczeniu wielu nowotworów. Jednak znaczna grupa pacjentów nie odnosi z niej korzyści – głównie z powodu „zimnego” mikrośrodowiska guza, które charakteryzuje się brakiem nacieku limfocytarnego, niską ekspresją PD-L1 czy aktywacją szlaków oporności, np. Wnt. Okazuje się, że radioterapia może zmienić ten stan rzeczy. Jak wyjaśniają autorzy badania: – Nasze wyniki pokazują, że naświetlanie może „przeprogramować” guzy oporne na immunoterapię, czyniąc je podatniejszymi na odpowiedź immunologiczną.

W ramach badania, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie Nature Cancer, uczeni przeanalizowali biologię molekularną niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP, NSCLC), aby określić, co dzieje się na poziomie komórkowym i molekularnym w miarę upływu czasu, gdy rak jest leczony radioterapią oraz immunoterapią lub samą immunoterapią.

Wspólnie z zespołem Willema Theelena i Paula Baasa z Holenderskiego Instytutu Onkologii naukowcy przeanalizowali 293 próbki krwi oraz tkanek nowotworowych pochodzących od 72 pacjentów biorących udział w badaniu klinicznym II fazy, w którym stosowano radioterapię w połączeniu z inhibitorem PD-1 – pembrolizumabem. Materiał pobierano przed rozpoczęciem leczenia oraz 3–6 tygodni po jego wdrożeniu. Zespół skupił się w szczególności na immunologicznie „zimnych” guzach, które zazwyczaj nie reagują na immunoterapię

Badacze stwierdzili, że radioterapia w połączeniu z immunoterapią indukuje ogólnoustrojową przeciwnowotworową odpowiedź immunologiczną w przypadku raka płuca, który zazwyczaj nie reaguje na immunoterapię. Terapia skojarzona przyniosła również poprawę odpowiedzi klinicznej u pacjentów, których guzy wykazują cechy oporności na immunoterapię. – Nasze odkrycia pokazują, jak promieniowanie może wzmocnić systemową odpowiedź immunologiczną przeciwnowotworową w przypadku raka płuc, który prawdopodobnie nie zareaguje na samą immunoterapię – mówi główny autor badania Justin Huang.

Źródło

Artykuł Radioterapia może przełamać oporność na immunoterapię w niektórych nowotworach płuca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Firma Servier otrzymała pozytywną opinię CHMP, Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi, dotyczącą worasydenibu – pierwszej ukierunkowanej molekularnie terapii glejaka rozlanego II stopnia z mutacją genów IDH

• W przypadku zatwierdzenia przez Komisję Europejską będzie to pierwsza i jedyna w Europie terapia ukierunkowana molekularnie do stosowania w leczeniu glejaka rozlanego II stopnia, z mutacją genów IDH (dehydrogenazy izocytrynianowej).
• Opinia CHMP, Komitetu ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi, jest oparta na pozytywnych wynikach kluczowego badania przedrejestracyjnego III fazy (INDIGO), obejmującego pacjentów z glejakiem rozlanym II stopnia, z mutacją genów IDH.

Niezależna międzynarodowa grupa farmaceutyczna Servier, zarządzana przez fundację, poinformowała w dniu dzisiejszym, że Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) Europejskiej Agencji Leków (EMA) wydał pozytywną opinię, rekomendując rejestrację worasydenibu do stosowania w Unii Europejskiej. Ostateczna decyzja Komisji Europejskiej w tej sprawie jest spodziewana w najbliższych miesiącach.

Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (Committee for Medicinal Products for Human Use, CHMP) rekomenduje rejestrację preparatu do stosowania w monoterapii zasadniczo nieulegającego powiększeniu gwiaździaka lub skąpodrzewiaka II stopnia, z mutacją R132 dehydrogenazy izocytrynianowej 1 (IDH1) lub mutacją R172 dehydrogenazy izocytrynianowej 2 (IDH2), u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat i o masie ciała co najmniej 40 kg, u których przeprowadzono jedynie interwencję chirurgiczną i u których nie jest konieczna natychmiastowa radioterapia lub chemioterapia.

– Jeżeli ten preparat zostanie zarejestrowany, to z dumą będziemy mogli udostępnić pacjentom w Europie pierwszą ukierunkowaną molekularnie terapię glejaka rozlanego z mutacją genów IDH, stanowiącą niewątpliwie przełom w leczeniu tej choroby po blisko 25 latach. Dla chorych, daje to szansę na istotny postęp w walce z tym rzadkim i nieuleczalnym rozlanym nowotworem mózgu. Wspomniana decyzja to potwierdzenie niezachwianego zaangażowania firmy Servier we wspieranie pacjentów zmagających się ze złożonymi schorzeniami poprzez oferowanie innowacyjnych rozwiązań terapeutycznych – stwierdził Claude Bertrand, wiceprezes ds. badań i rozwoju w firmie Servier.

Opinia CHMP jest oparta na pozytywnych wynikach badania INDIGO – globalnego, randomizowanego, kontrolowanego placebo badania klinicznego III fazy, które dotyczyło stosowania worasydenibu w leczeniu pacjentów z resztkowym lub nawracającym glejakiem II stopnia, z mutacją genu IDH1 lub IDH2, których wcześniejsze leczenie obejmowało jedynie zabieg chirurgiczny. Wyniki badania przedstawiono na sesji plenarnej dorocznego kongresu Amerykańskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (ASCO) w 2023 roku oraz równolegle opublikowano w czasopiśmie New England Journal of Medicine.

Terapia została zarejestrowana w 2024 roku w Stanach Zjednoczonych przez Agencję Żywności i Leków (FDA), a także uzyskała pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Kanadzie, Australii, Izraelu, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Arabii Saudyjskiej i Szwajcarii. Ponadto firma Servier złożyła wnioski o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Wielkiej Brytanii, Japonii i innych krajach, a obecnie trwają prace nad oceną tych wniosków przez organy zajmujące się rejestracją produktów leczniczych w tych krajach.

Badanie kliniczne III fazy INDIGO (NCT04164901)

INDIGO to globalne, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie kliniczne III fazy, którego celem było uzyskanie rejestracji worasydenibu w leczeniu pacjentów z glejakiem II stopnia, z mutacją genu dehydrogenazy izocytrynianowej 1 lub 2 (IDH1 lub IDH2), których wcześniejsze leczenie obejmowało jedynie zabieg chirurgiczny. W kluczowym badaniu przedrejestracyjnym III fazy INDIGO, w ocenie niezależnego komitetu oceniającego (Blinded Independent Review Committee, BIRC) osiągnięto pierwszorzędowy punkt końcowy – czas przeżycia wolny od progresji (PFS), a zgodnie z zaplanowaną przed badaniem drugą analizą wstępną, także główny drugorzędowy punkt końcowy – czas do kolejnej interwencji (TTNI). W ocenie BIRC, wyniki dla pierwszorzędowego punktu końcowego (PFS) były zarówno istotne statystycznie jak i znaczące klinicznie na korzyść grupy stosującej worasydenib. Mediana PFS wyniosła 27,7 miesiąca dla worasydenibu wobec 11,1 miesiąca dla placebo ( ryzyko względne (HR): 0,39; przedział ufności 95%: 0,27-0,56; jednostronne p=0,000000067). Chociaż nie zostało to szczegółowo opisane w Charakterystyce Produktu Leczniczego, w drugiej analizie wstępnej, wyniki dla głównego drugorzędowego punktu końcowego – czasu do kolejnej interwencji (TTNI) oraz eksploracyjnego punktu końcowego – tempa wzrostu guza (TGR) były korzystne dla worasydenibu. Wyniki dla wskaźnika TTNI były istotne statystycznie (HR: 0,26; przedział ufności 95%: 0,15-0,43; p=0,000000019). Mediana TTNI nie została osiągnięta dla worasydenibu, a dla placebo wyniosła 17,8 miesiąca. Ponadto, według wyliczeń BIRC, stosowanie worasydenibu zmniejszało objętość guza średnio o 2,5% co pół roku (tempo wzrostu guza (TGR): -2,5%; przedział ufności 95%: -4,7% do -0,2%), podczas gdy u pacjentów przydzielonych losowo do grupy z placebo objętość guza zwiększała się średnio o 13,9% co pół roku.

Artykuł Pierwsza celowana terapia na glejaka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Palenie tytoniu odpowiada za połowę diagnozowanych przypadków raka pęcherza – mówili eksperci na spotkaniu prasowym. Przypomnieli, że nowotwór ten jest szóstą najczęstszą przyczyną zgonów onkologicznych w Polsce, a liczba nowych zachorowań wciąż rośnie, zwłaszcza wśród mężczyzn

Dr hab. Jakub Żołnierek, onkolog kliniczny z Kliniki Nowotworów Układu Moczowego Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie przypomniał, że w Polsce co roku rozpoznaje się 8-8,5 tys. nowych przypadków raka pęcherza. Przeważnie dotyczy to osób w wieku 60-70 lat. Czterokrotnie częściej chorują mężczyźni.

W ocenie specjalisty może to mieć związek z czynnikami ryzyka raka pęcherza. – Najsilniejszym czynnikiem ryzyka jest palenie tytoniu – podkreślił dr Żołnierek. Aminy aromatyczne oraz wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne zawarte w dymie papierosowym, wchłonięte do krwi, a następnie wydzielane przez nerki do moczu docierają do komórek nabłonka wyściełającego drogi moczowe i mogą powodować ich przekształcenie się w komórki nowotworowe, tłumaczył.

Prof. Paweł Krawczyk, kierownik Pracowni Immunologii i Genetyki Katedry i Kliniki Pneumonologii, Onkologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie dodał, że istotną rolę odgrywa również narażenie zawodowe na toksyczne związki chemiczne. Dotyczy to osób pracujących m.in. w przemyśle: metalurgicznym, hutniczym, wulkanizacyjnym, garbiarskim i petrochemicznym.

Zawody te są zdominowane przez mężczyzn, stąd różnice w częstości występowania raka pęcherza między płciami, wyjaśnił dr Żołnierek.

– Trzecim czynnikiem jest przebyta radioterapia w obszarze miednicy. To jest też coraz bardziej rozpowszechniony czynnik ryzyka. Pamiętajmy o tym, że jest to jedna z metod leczenia nowotworów układu rodnego u kobiet, raka prostaty u mężczyzn, raka odbytnicy u obu płci. Radioterapia zyskuje na znaczeniu w leczeniu wielu nowotworów i choć może być bezpiecznie prowadzona, to nie pozostaje bez negatywnego wpływu na miednicę i pęcherz moczowy – tłumaczył specjalista.

Eksperci podkreślali, że społeczna świadomość na temat raka pęcherza wciąż jest za mała. Tymczasem osoby, u których rak pęcherza zostanie wcześnie wykryty, mają aż 70 proc. szans na przeżycie pięciu lat (miara skuteczności leczenia w onkologii). W zaawansowanej postaci choroby te szanse maleją do 20 proc.

Dr Żołnierek przypomniał, że objawami raka pęcherza, które powinny zwrócić naszą uwagę są zaburzenia w oddawaniu moczu, takie jak dyskomfort, pobolewanie czy pieczenie. – Jednak w ogromnej większości przypadków pierwszym i bardzo alarmującym, ale też bagatelizowanym objawem jest krwiomocz: bezbolesny, pojawiający się nagle i równie nagle ustępujący, co usypia czujność chorego – podkreślił.

Jak dodał, krwiomocz może towarzyszyć również innym chorobom, jak kamica nerkowa czy infekcja układu moczowego, ale w przypadku występowania takich objawów bardzo ważna jest czujność onkologiczna pacjentów oraz lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ).

– Dlatego pacjent z takim objawem powinien mieć w POZ wykonane badanie ogólne moczu oraz USG układu moczowego przy wypełnionym pęcherzu – powiedział dr Żołnierek.

W jego ocenie lepiej, żeby lekarz POZ na wyrost wystawił kartę DILO (Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego, która uprawnia do szybkiej diagnostyki i leczenia w ramach pakietu onkologicznego), niż przegapił rozwijający się nowotwór.

Specjalista zaznaczył, że karta DILO może być wystawiona również do urologa, który pokieruje już dalszą diagnostyką. (PAP)raka pęcherza moczowego

jjj/ bar/

Artykuł Dr hab. Jakub Żołnierek: Połowa przypadków raka pęcherza moczowego jest związana z paleniem tytoniu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Portal onkologia.gov.pl to pierwsze w Polsce, ogólnodostępne źródło wiedzy, które w jednym miejscu gromadzi najważniejsze informacje na temat leczenia onkologicznego. To narzędzie wsparcia dla pacjentów i ich bliskich. O uruchomieniu serwisu poinformowała wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk podczas konferencji prasowej w Narodowym Instytucie Onkologii

Portal łączy fachową wiedzę z praktycznymi poradami, które są podane w jasny, zrozumiały sposób. Znajdziesz tu usystematyzowane treści – od profilaktyki i diagnostyki, przez metody leczenia, aż po powrót do codziennego życia. To narzędzie, które pozwala spokojnie zgłębić najważniejsze zagadnienia – bez konieczności przeszukiwania wielu źródeł.

– To miejsce, w którym wiedza i doświadczenie ekspertów z Narodowego Instytutu Onkologii będą służyły pacjentom onkologicznym, szukającym wsparcia i wiarygodnych informacji. To portal przygotowany nie tylko dla pacjentów, ale i wspólnie z nimi. Dlatego treści są nie tylko merytoryczne, ale też przyjazne i potrzebne – powiedziała wiceminister Katarzyna Kacperczyk (na zdjęciu trzecia od lewej).

Portal powstał z myślą o różnych osobach, ich potrzebach — od tych, które dopiero myślą o badaniach, po tych, którzy szukają wsparcia po zakończonej terapii.

• Osoby zdrowe dowiedzą się, kiedy i gdzie wykonać badania, oraz jak zmniejszyć ryzyko zachorowania.
• Osoby z podejrzeniem nowotworu otrzymają jasne wskazówki, gdzie się zgłosić, jak przebiegają badania i co oznacza karta DiLO.
• Pacjenci po diagnozie znajdą proste wyjaśnienia metod leczenia, możliwych skutków ubocznych, wsparcia psychologicznego oraz przysługującym im praw.
• Osoby po zakończeniu leczenia poznają zasady zdrowego stylu życia, rehabilitacji, radzenia sobie z obawą przed nawrotem i powrotu do pracy.
• Rodzina i bliscy otrzymają praktyczne porady, jak wspierać chorego.
• Specjaliści i organizacje zyskają dostęp do materiałów edukacyjnych, obowiązujących standardów leczenia i narzędzi wspierających pracę z pacjentem.

Na portalu można znaleźć:

• przewodniki krok po kroku: jasne instrukcje – od diagnostyki, przez przygotowanie do leczenia, aż po opiekę po terapii. Bez medycznego żargonu,
• kompendium nowotworów: zrozumiałe opisy rodzajów raka: objawy, badania, leczenie, pytania do lekarza i życie po terapii,
• wsparcie emocjonalne: poradniki, które pomagają rozmawiać z bliskimi, radzić sobie ze stresem i zachować równowagę,
• porady o diecie, aktywności, pracy, relacjach i powrocie do codzienności po leczeniu,
• materiały do pobrania: infografiki, broszury, podcasty i poradniki PDF – gotowe do druku i udostępniania.

Wszystkie treści przygotował Narodowy Instytut Onkologii we współpracy z ekspertami i organizacjami pacjenckimi – dzięki czemu masz pewność, że trafiasz na rzetelne i aktualne dane.

Przyszłość

Portal powstał, aby edukować pacjentów i ich bliskich oraz pomagać im w podejmowaniu świadomych decyzji o zdrowiu. Będziemy go rozwijać zgodnie z potrzebami użytkowników i najnowszymi osiągnięciami medycznymi. Będą się tam pojawiać nowe materiały edukacyjne, narzędzia interaktywne i aktualne informacje o badaniach i terapiach onkologicznych.

Narodowa Strategia Onkologiczna

Onkologia.gov.pl to ważny element realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej – zwiększa dostęp pacjentów do wiarygodnych informacji o profilaktyce i leczeniu nowotworów.

Artykuł Ruszył Narodowy Portal Onkologiczny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak jelita grubego jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych w Polsce. Co roku diagnozuje się ponad 20 tysięcy nowych przypadków, a według prognoz, w 2025 roku liczba ta może wzrosnąć nawet do 25 tysięcy. Niestety, choroba ta często wykrywana jest w zaawansowanym stadium, co znacznie utrudnia skuteczne leczenie. Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie zmian nowotworowych oraz edukacja pacjentów na temat objawów, diagnostyki i leczenia.

Na platformie Onkologiczne Centrum Kryzysowe debiutuje nowa ścieżka diagnostyki i leczenia przeznaczona dla tej grupy pacjentów. Ułatwia ona poruszanie się po trudnym i złożonym procesie leczenia, zapewniając pacjentom dostęp do sprawdzonych informacji medycznych przygotowanych przez ekspertów.

– Kiedy słyszy się taką diagnozę, trzeba obudzić w sobie bojownika i przejść do działania, pamiętając o tym, że system nie zawsze będzie ci pomagał – mówi Jarosław, który ma za sobą doświadczenie raka jelita grubego. Właśnie w tym działaniu pacjentów i ich bliskich pragnie wspierać Onkologiczne Centrum Kryzysowe (OCK). Na platformie szczegółowo opisane zostały objawy, proces diagnostyki i terapie stosowane w tej chorobie. Można znaleźć podpowiedzi, do jakich specjalistów się zgłosić, jak znaleźć ośrodek spełniający wymagane kryteria i uzyskać kompleksową opiekę.

– Edukacja pacjenta jest bardzo istotna. Specjaliście lepiej się pracuje z osobą, która posiada wiedzę na temat swojej choroby. Taki świadomy pacjent ma również niższy poziom lęku i dzięki temu łatwiej już na starcie. My nie zawsze mamy czas, żeby wszystko dokładnie wyjaśnić – tłumaczy dr n. med. Marek Gełej, Specjalista Onkologii Klinicznej, Kierownik Oddziału Dziennego Dolnośląskiego Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hematologii we Wrocławiu, autor treści dla pacjentów z rakiem jelita grubego na OCK. – Ludzie szukają informacji w różnych miejscach, trafiając na wiele fake-newsów, które działają na ich szkodę. Dlatego tak ważne jest istnienie takich stron, jak OCK, ze sprawdzonymi informacjami medycznymi podanymi w przystępny sposób – dodaje.

Pan Jarosław pamięta, że z opisu histopatologicznego zrozumiał jedynie słowo „rak”. Miał szczęście, że trafił na osoby, które szybko i właściwie nim pokierowały. – Musisz wiedzieć, gdzie możesz zrobić badanie na NFZ, gdzie kolejka jest krótsza, który szpital dysponuje np. robotem da Vinci, gdzie się zgłosić w razie powikłań. Musisz zostać menedżerem swojego raka. Najważniejsze to nie poddawać się – mówi. – Ważne jest też weryfikowanie informacji, niepoleganie wyłącznie na jednym źródle, nieuleganie panice i lękowi, choć ten i tak przyjdzie – dodaje. Pan Jarosław apeluje: – Ludzie, badajcie się, nie ma co przed tym uciekać. Ja też uważałem, że raka mają inni!

Rak jelita grubego często rozwija się z nieleczonych polipów i może przez długi czas przebiegać bezobjawowo. Wczesne wykrycie zmian – takich jak zmiana rytmu wypróżnień, krwawienie z odbytu, smoliste stolce, ból brzucha czy wyczuwalny guz – może znacząco zwiększyć szanse na skuteczne leczenie. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż trzy tygodnie, należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu i poprosić o skierowanie na dalsze badania.

Podstawowym badaniem w diagnostyce raka jelita grubego jest kolonoskopia, dostępna również w ramach badań przesiewowych, która pozwala na wykrycie zmian nowotworowych oraz usunięcie polipów. Wskazane są też: badanie kału na krew utajoną (zalecane po 50. roku życia) oraz tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny (w przypadku zaawansowanych zmian).

Onkologiczne Centrum Kryzysowe to merytoryczna platforma, która krok po kroku przeprowadza przez wszystkie etapy diagnozy i leczenia różnych nowotworów. Pacjenci oraz ich bliscy mogą dowiedzieć się o przebiegu danego raka, ścieżce leczenia choroby czy postępowaniu w sytuacji wznowy. OCK proponuje też wsparcie psychologiczne i merytoryczne pod numerem 22 105 55 30 (Infolinia Onkologicznego Centrum Kryzysowego działa od poniedziałku do piątku w godz.17.00-19.00).

Artykuł Rzetelne informacje dla pacjentów z rakiem jelita grubego: platforma Onkologiczne Centrum Kryzysowe pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Finansowanie nowoczesnych terapii wymaga wielu analiz finansowych, jak również klinicznych, żeby „nie wylać dziecka z kąpielą” – podkreśla dr hab. n. med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Jakie są największe różnice pomiędzy tradycyjnym leczeniem onkologicznym a medycyną personalizowaną?

Medycyna personalizowana jest w tej chwili bardzo szerokim pojęciem, jej definicję możemy zawrzeć właściwie w kilku słowach: terapia dla danego pacjenta w danym czasie i w określonym momencie choroby. Początki terapii personalizowanej wywodzą się z terapii lekowej, którą definiowaliśmy jako lek dla danego chorego, według określonej dawki i czasu ukierunkowany na określone nieprawidłowości molekularne/genetyczne. Z tego postępowania wywodzi się terapia agnostyczna.

Która oznacza, że…

Że w określonych sytuacjach klinicznych podejmujemy leczenie z powodu nie konkretnego rozpoznania, np. raka piersi, raka płuca czy raka jelita grubego, tylko ukierunkowane na określoną nieprawidłowość molekularną. Najważniejszym elementem tego działania jest zdiagnozowanie określonej nieprawidłowości molekularnej w komórce nowotworowej, po czym zastosowanie leku, który będzie miał ukierunkowane działanie na taką nieprawidłowość. Takie postępowanie zmieniło oblicze onkologii, dzięki czemu w wielu przypadkach mamy już do czynienia z chorobą przewlekłą. Jest to przełom, który dokonał się w tej dziedzinie.

Obecnie o medycynie personalizowanej możemy mówić w szerszym kontekście nie tylko jako o terapii, ale generalnie o wszystkich działaniach ukierunkowanych na pacjenta – również organizacyjnych i systemowych. To niezbędne, ponieważ wielokrotnie nowoczesne terapie wymagają edukowania nie tylko lekarzy, ale przede wszystkim pacjentów. Pamiętajmy, że nowoczesne terapie nie zawsze możemy wprowadzić do ośrodków o niższym poziomie referencyjności, musimy jednak pacjentom z tych ośrodków zapewnić do nich dostęp – i dlatego konieczne jest działanie organizacyjne. Powinniśmy również myśleć o finansowaniu, bo terapie nowoczesne, genetyczne, są bardzo drogie. Finansowanie zaczyna się więc od pytania, kto z tych terapii skorzysta: kilku pacjentów czy może kilkuset? Czy finansując drogie terapie, nie zabraknie środków na terapie standardowe? Wymaga to wielu analiz finansowych, niezbędna jest ocena efektywności kosztowej. System musi tak funkcjonować, żeby były w nim pieniądze zarówno na terapie innowacyjne, jak i standardowe.

Jakie korzyści odnoszą pacjenci z terapii personalizowanych?

Nie ma wątpliwości, że wprowadzenie do praktyki klinicznej terapii personalizowanych poprawiło rokowanie w wielu nowotworach, przykładowo u chorych na raka płuca, jelita grubego czy czerniaka. Poprawie uległ również komfort leczenia, bo są to terapie niejednokrotnie o bardziej akceptowalnym profilu toksyczności. Często ten rodzaj leczenia może się odbywać w warunkach domowych, co oznacza, że terapia ukierunkowana molekularnie jest dla pacjenta o wiele bardziej przyjazna.

Pamiętajmy jednak, że nie możemy mówić o medycynie personalizowanej bez obszaru diagnostycznego; wprowadzenie nowoczesnych leków wymusiło na systemie odpowiednie rozwiązania z zakresu diagnostyki. W tym miejscu pragnę przypomnieć rolę Polskiej Koalicji Medycyny Personalizowanej, której przez wiele lat miałam przyjemność być prezesem. W jej działanie zaangażowanych było wielu ekspertów z obszaru finansów, systemu ochrony zdrowia, ekspertów klinicznych i diagnostów. Dzięki ich pracy udało nam się w 2016 roku przedstawić projekt nowego finansowania diagnostyki molekularnej/genetycznej Narodowemu Funduszowi Zdrowia.

Od 2017 roku mamy już zasady finansowania diagnostyki molekularnej oraz genetycznej w Polsce. Stało się to punktem zwrotnym w myśleniu o diagnostyce jako o elemencie, który powinien być finansowany w momencie wprowadzania programów lekowych, ponieważ bez tego nie jesteśmy w stanie prawidłowo zakwalifikować pacjenta do leczenia. Żeby dobrze leczyć, musimy wiedzieć, którego pacjenta mamy leczyć. W przypadku medycyny molekularnej to już nie jest wykonanie badania obrazowego, ale zastosowanie nowoczesnych technologii diagnostycznych, często w oparciu NGS-y, czyli sekwencjonowanie najnowszej generacji.

Co nam daje taka wiedza?

Stwierdzenie obecności lub nieobecności określonej nieprawidłowości molekularnej ma dla pacjenta dwojakie znaczenie. Po pierwsze sprawdzamy, czy istnieje nieprawidłowość molekularna/genetyczna, dla której możemy wdrożyć odpowiednią terapię. Drugie to znaczenie prognostyczne; obecność niektórych nieprawidłowości daje nam odpowiedź na pytanie, czy pacjent może mieć lepsze, czy też gorsze rokowania. Np. obecność mutacji w genach BRCA1 i BRCA2 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka jajnika, piersi oraz prostaty, ich obecność wskazuje więc na konieczność objęcia obserwacją rodziny pacjentki/pacjenta.

Od wielu lat w naszym instytucie działa Centrum Onkologii Precyzyjnej, gdzie leczymy pacjentów w sposób nowoczesny, uwzględniając nieprawidłowości molekularne, genetyczne. W planach mamy wprowadzenie konsyliów molekularnych. W naszych strukturach od 2017 roku funkcjonuje także Oddział Badań Wczesnych Faz, w którym rozwijamy terapię agnostyczną; w momencie, kiedy pacjent zakończy standardowe leczenie, a znajdziemy u niego pewne nieprawidłowości molekularne, zastanawiamy się, czy jest możliwość zastosowania takiej formy leczenia. Trzeba bowiem mieć świadomość, że badania genetyczne to nie są zwykłe badania – prowadzą je wykwalifikowani eksperci z doświadczeniem w diagnostyce molekularnej.

Czy u każdego pacjenta onkologicznego badania genetyczne wykonywane są automatycznie?

Wszystko zależy od rozpoznania i sytuacji klinicznej. Przykładowo, jeśli pacjent znajduje się we wczesnym zaawansowaniu raka płuca, to przede wszystkim poddawany jest terapii z intencją wyleczenia np. leczeniu operacyjnemu czy radioterapii. Dopiero w przypadku wyższych stopni zaawansowania diagnozujemy pacjenta molekularnie.

Wspomniała pani wcześniej, że medycyna personalizowana narzuca konieczność edukowania lekarzy oraz pacjentów. Opowiedzmy o tym.

Pacjent powinien wiedzieć, jakie ma możliwości diagnostyczne oraz terapeutyczne, natomiast badania zawsze inicjuje lekarz prowadzący na podstawie rozpoznania, wyników badań i rozmowy z pacjentem. Chorzy na nowotwór, szczególnie kiedy choroba się rozwija, wymagają wsparcia, zwłaszcza że w przypadku leczenia paliatywnego medycyna personalizowana raczej nie spowoduje, że choroba ustąpi raz na zawsze. Medycyna personalizowana rzeczywiście ma wysoką skuteczność, ale nie możemy mówić, że jest to leczenie radykalne. Nie można też pominąć powikłań po leczeniu, choć w przypadku terapii innowacyjnych działań niepożądanych jest mniej i są one bardziej przez pacjentów akceptowane.

Spójrzmy na chwilę w przyszłość medycyny personalizowanej. Jak pani sądzi, czego można spodziewać się w najbliższych latach? Czeka nas przełom w tej dziedzinie? Które obszary medycyny personalizowanej będą rozwijać się najszybciej?

Myślę, że na pewno będą rozwijać się terapie lekowe; mamy coraz więcej zdiagnozowanych nieprawidłowości molekularnych, o których w ubiegłych latach wiedzieliśmy, że istnieją, ale nie mieliśmy na nie odpowiednich terapii, podczas gdy w tej chwili te terapie już są dostępne. Oznacza to, że potrafimy przygotować optymalną strategię postępowania dla danego pacjenta. Rozwija się również obszar terapii komórkowej, czego przykładem jest terapia CAR-T wykorzystująca zmodyfikowane (chimeryczne) limfocyty T czy oparta o limfocyty naciekające guz – TIL. Dostęp do tej ostatniej jest jeszcze w Polsce ograniczony, to się jednak będzie zmieniać – nasz instytut prowadzi badania w tym kierunku. Jest to dla nas bardzo ważny element badań translacyjnych, których głównym celem jest przeniesienie najnowszych odkryć z poziomu nauk podstawowych do poziomu zastosowania klinicznego w terapii pacjentów.

Jeśli chodzi o przyszłość terapii personalizowanej, nie zapominajmy o radioterapii precyzyjnej – radioterapii adaptacyjnej, czyli o zastosowaniu takich metod radioterapii, które umożliwiają bardzo precyzyjne podanie dawki promieniowania w guzie nowotworowym przy maksymalnej ochronie zdrowych narządów i tkanek. Powoduje to, że wiązka promieniowania trafi idealnie w cel przy zmniejszeniu działań ubocznych z oszczędzeniem narządów krytycznych – przede wszystkim okolicy serca czy w obszarze narządów głowy i szyi.

Chirurgia może być precyzyjna?

Oczywiście. Rozwija się robotyka, choć akurat na to patrzę bardzo ostrożnie, ponieważ nie jest to metoda, którą możemy stosować wszędzie i nie u każdego pacjenta, wymaga bowiem ogromnego doświadczenia. Jest jednak jedna dziedzina, o której zapominamy, fascynując się robotyką czy radioterapią – endoskopia zabiegowa, która w ostatnich latach rozwinęła się bardzo dynamicznie. Oczywiście endoskopia nie zastąpi chirurga, ale może z nim współpracować. W tym przypadku mówimy nie tylko o bardzo precyzyjnej diagnostyce endoskopowej – tzn. o rozpoznaniu szczególnie trudnych lokalizacji nowotworów jak nowotwory trzustki czy przewodu pokarmowego – ale również o części zabiegowej. Dzięki endoskopii zabiegowej będziemy w stanie jeszcze precyzyjniej usunąć zmiany nowotworowe.

We wrześniu 2021 roku po raz pierwszy w Polsce i w Europie doszło do usunięcia zmiany nowotworowej właśnie drogą endoskopową, był to spektakularny zabieg. Myślę w tym momencie o prof. Michale F. Kamińskim oraz prof. Jarosławie Regule, którzy rozwijają w naszym instytucie endoskopię zabiegową i są ekspertami światowej klasy. Przed nami jest utworzenie Centrum Endoskopii Zabiegowej, w którym nie tylko będziemy zajmować się diagnostyką i terapią, ale także edukacją oraz szkoleniami. Na pewno będziemy kontynuować współpracę endoskopistów z chirurgami. Nie ma wątpliwości, że w onkologii w sformułowanie „medycyna precyzyjna” wpisuje się wiele dziedzin.

1995: od tego roku dyr. Beata Jagielska związana jest Narodowym Instytutem Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowym Instytutem Badawczym, zaczynając karierę zawodową jako asystent w Klinice Nowotworów Głowy i Szyi

Artykuł Medycyna personalizowana: terapia szyta na miarę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Onkologia się zmienia i ta tendencja będzie się utrzymywać – na korzyść pacjentów. Czego spodziewać się w kilkuletniej perspektywie? Czy zaczniemy wykrywać nowotwory na wcześniejszych etapach? Jak będziemy leczyć? Rozmawiamy o tym z prof. dr. hab. n. med. Piotrem Rutkowskim, przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, Pełnomocnikiem Dyrektora Narodowego Instytutu Onkologii ds. Narodowej Strategii Onkologicznej i Badań Klinicznych

W jakich barwach widzi pan przyszłość polskiej onkologii?

W dobrych. Przede wszystkim 1 kwietnia 2025 r. wystartuje u nas wreszcie Krajowa Sieć Onkologiczna, co doprowadzi do poprawy ścieżki diagnostycznej oraz leczniczej pacjenta, nad którym opieka będzie odbywać się w sposób skoordynowany. Wprowadzenie Krajowej Sieci Onkologicznej zapewni także dostęp do danych na temat skuteczności leczenia pacjentów onkologicznych w Polsce. Pozwoli również zapanować nad tym, żeby pacjent z nowotworem nie musiał ciągle podróżować, tylko żeby część właściwego leczenia – albo całe – otrzymał, po konsylium, najbliżej swojego miejsca zamieszkania. Najbardziej skomplikowane przypadki mogłyby być leczone w ośrodkach wyższej referencyjności.

Powstanie Krajowej Sieci Onkologicznej jest czymś, co uważam za kluczowe, jeśli leczenie onkologiczne ma być w Polsce uporządkowane, a o co od dawna zabiegają lekarze oraz pacjenci. Krajowa Sieć Onkologiczna zakłada ponadto szersze wykorzystanie środków elektronicznych, czego przykładem jest elektroniczna karta DILO czy możliwość uzyskania telekonsultacji.

Spodziewa się pan większego udziału sztucznej inteligencji w diagnozowaniu oraz leczeniu pacjentów onkologicznych?

Tak. Myślę, że sztuczna inteligencja będzie nam pomagać przede wszystkim w podejmowaniu decyzji, a także w diagnostyce. Dzięki sztucznej inteligencji analiza danych stanie się dokładniejsza, co sprawi, że będziemy mogli wyodrębnić więcej grup chorych o określonych rokowaniach i dobierać do tych grup optymalne terapie.

Czego jeszcze spodziewa się pan w przyszłości?

Większego zorientowania na prewencję. Od 1 stycznia 2025 roku Polska po raz drugi przewodniczy posiedzeniom Rady Unii Europejskiej. Następna będzie Dania, a kraje nordyckie są absolutnym liderem jeśli chodzi o to, jak zaplanować długie życie w zdrowiu. W dużej mierze wynika to u nich z edukacji. U nas też powoli zaczyna się to dziać, choć nie zawsze jest łatwo. Państwo powinno jednak wskazywać swoim obywatelom właściwe ścieżki postępowania dążące do prowadzenia zdrowego trybu życia. Może być to chociażby wykorzystanie Internetowego Konta Pacjenta, w którym zgromadzonych jest wiele przydatnych informacji.

Życzyłbym też sobie coraz aktywniejszych działań antytytoniowych oraz antyalkoholowych – w Polsce to wciąż potężne problemy. Już samo wykluczenie tych dwóch czynników spowodowałoby, że aż o 40 proc. zmniejszyłoby się ryzyko zachorowania na nowotwór! Często zapominamy również o tym, że do zachorowania na nowotwory istotnie przyczynia się smog, dlatego potrzebujemy stałej, nieprzerwanej promocji zdrowia.

Zaczniemy wykrywać nowotwory na możliwie jak najwcześniejszym etapie?

Na pewno będą się rozwijać metody wczesnej detekcji nowotworów. Jak dotąd polegamy na zawężonej grupie badań przesiewowych, myślę jednak, że niedługo nowotwory będą wykrywane nawet w prostych badaniach krwi. Mamy już przecież badanie DNA HPV, czyli test molekularny w kierunku raka szyjki macicy. Za chwilę powinien być dostępny test FIT na krew utajoną w kale o bardzo wysokiej specyficzności i czułości, który będzie można wykonać w domu. Czekamy ponadto na wprowadzenie niskodawkowej tomografii komputerowej dla osób palących. To rzeczy, które w ciągu najbliższych lat zmienią naszą rzeczywistość.

Nie ukrywam jednak, że jedna rzecz mnie martwi – i jest to problem na pewno panu doskonale znany. Otóż chorych onkologicznie przybywa, a lekarzy brakuje. Jak sobie z tym poradzimy?

Nie byłbym takim pesymistą, wyraźnie widać bowiem, że rośnie liczba studentów medycyny, którzy jako specjalizację wybierają właśnie onkologię. Ten wzrost może nie jest jeszcze aż tak dynamiczny, dobra wiadomość jest jednak taka, że zainteresowanie onkologią wśród przyszłych lekarzy rośnie. Jeśli ta tendencja się utrzyma, niewykluczone, że za 3–4 lata zaspokoimy podstawowe potrzeby kadrowe. Choć nie wolno zapominać, że onkologia to nie tylko lekarze, ale też pielęgniarki, koordynatorzy oraz przedstawiciele innych specjalności. Chodzi o zbudowanie systemu całościowej opieki nad pacjentem – łącznie z opieką po zakończeniu leczenia, żeby pacjent mógł w miarę możliwości wrócić do normalnego życia. I to nie jest tak, że wyważamy już otwarte drzwi, bo te rozwiązania istnieją w wielu krajach świata, czego dobrym przykładem jest Holandia albo, jak już wspomniałem, kraje skandynawskie. Musimy tylko z tych wzorców skorzystać.

To czego potrzebujemy, żeby mogło się to zrealizować również u nas?

Wierzę w odwagę przede wszystkim Ministerstwa Zdrowia, żeby nie cofnęło się przed niektórymi rozwiązaniami takimi jak analiza danych czy kontakt z obywatelami przez IKP. Generalnie digital health będzie superważnym elementem najbliższej przyszłości – jest to coś, czego nie da się uniknąć. Skoro ludzie masowo korzystają z różnych aplikacji, to niech będzie to sposób na dbanie o własne zdrowie.

Przyszłość przyniesie nam dalszy rozwój terapii spersonalizowanych?

Z pewnością. Już teraz widać ogromny postęp. Wprowadziliśmy precyzyjną robotykę, wprowadzamy też spersonalizowane sposoby radioterapii. Sądzę, że poznanie indywidualnego genomu nowotworu i jego interakcji z organizmem spowoduje, że zaczniemy „rozdrabniać” dany nowotwór na poszczególne elementy i dzięki temu dobierać odpowiednie terapie, prowadząc do eskalacji albo wręcz przeciwnie – deeskalacji leczenia. W tej chwili jesteśmy nastawieni na to, żeby leczenie onkologiczne rozszerzać, ale przecież w przypadku nowotworów o mniejszym ryzyku nawrotu i dobrym rokowaniu zasadne byłoby upraszczanie terapii, co stanie się możliwe właśnie dzięki personalizacji.

Czy ma pan jakieś marzenie jako onkolog?

Chciałabym, żebyśmy zrealizowali w Polsce Narodową Strategię Onkologiczną. Tylko tyle i aż tyle.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Przyszłość onkologii – w jakim kierunku zmierzamy? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dr Marek Wagner, kierownik Grupy Badawczej Odporności Wrodzonej w Łukasiewicz – PORT, osiągnął coś, co w polskiej (i nie tylko polskiej) nauce nie zdarza się zbyt często, a jest marzeniem każdego naukowca. Opublikował artykuł w „Nature”, w którym opisał m.in. wyniki swoich badań nad komórkami odpornościowymi ILC2, wykazując, że komórki znane do tej pory z indukcji odpowiedzi immunologicznej typu 2 związanej z ochroną przed pasożytami mogą również odgrywać kluczową rolę w walce z nowotworami.

– W tej historii ważne są dwa momenty – mówi dr Marek Wagner. – Pierwszy to moment odkrycia komórek ILC2, czyli wrodzonych komórek limfoidalnych grupy drugiej, przez japońskich naukowców w 2010 roku. Znaleźli je w tkance tłuszczowej krezki, czyli w narządzie podtrzymującym i stabilizującym narządy wewnętrzne jamy brzusznej, i zauważyli, że chronią organizm przed robakami pasożytniczymi takimi jak glisty i przywry. Dzisiaj już wiemy, że komórki te znajdują się we wszystkich tkankach barierowych, czyli m.in. w skórze, płucach i jelicie, chroniąc organizm człowieka przed patogenami.

Jak to możliwe, że się z nimi rodzimy, a nikt ich wcześniej nie odkrył? – Komórki ILC2, mimo że są limfocytami, zachowują się nieco inaczej. Typowe limfocyty T i B mają na swojej powierzchni receptory, które rozpoznają specyficzne cząsteczki, antygeny, obecne na powierzchni chorobotwórczych drobnoustrojów i komórek nowotworowych. Na ich podstawie uruchamiają odpowiedź immunologiczną. Komórki ILC2 tych receptorów nie posiadają, dlatego przy badaniu mechanizmów obronnych organizmu tak długo pozostawały nieodkryte – wyjaśnia dr Wagner.

W momencie publikacji odkrycia japońskich badaczy naukowiec prowadził badania nad rolą tkanki tłuszczowej w rozwoju czerniaka w Bostonie.

– Wyniki moich badań sugerowały, że w tkance tłuszczowej znajdującej się w ścisłym sąsiedztwie guza nowotworowego obecna jest duża liczba makrofagów, które z kolei stymulują wzrost nowotworu poprzez indukcję rozwoju naczyń krwionośnych. Odkrycie komórek ILC2 w tkance tłuszczowej zainspirowało mnie do badań nad ich rolą w rozwoju nowotworu. Pierwotnie założyłem – zresztą nie tylko ja, myślał tak wtedy cały naukowy świat – że obecność komórek ILC2 stymuluje wzrost liczby makrofagów, a tym samym rozwój guza. I z taką ideą poleciałem do Japonii – dodaje dr Wagner.

Nowe spojrzenie na odporność wrodzoną

– Przeprowadzone doświadczenia nie potwierdziły mojej pierwotnej hipotezy. Co więcej – nie byłem w stanie zlokalizować tych komórek w guzie. Wtedy przyszła mi do głowy rewolucyjna hipoteza, że komórki ILC2 mogą hamować wzrost guza nowotworowego. To zapoczątkowało serię eksperymentów, które potwierdziły, że komórki ILC2 hamują rozwój czerniaka. Dziś nie ma co do tego żadnych wątpliwości – mówi naukowiec, który obecnie kontynuuje swoje badania w Łukasiewicz – PORT. Dr Wagner przyznaje, że pierwsze wyniki jego badań wzbudziły spore kontrowersje. – Mówiono mi, że to niemożliwe, że jest dokładnie odwrotnie, bo w tym samym czasie inni naukowcy wykazywali, że te same komórki wspomagają np. rozwój raka piersi.

W przypadku czerniaka w odpowiedzi na rozwój nowotworu komórki ILC2 produkują cytokiny, czyli białkowe przekaźniki informacji. Jedna z nich – interleukina 5 – mobilizuje eozynofile, czyli komórki układu odpornościowego, które wykazują zdolność do niszczenia komórek nowotworowych. To – w dużym uproszczeniu – mechanizm, który w przypadku tego nowotworu działa jak naturalna linia obrony, w dodatku wrodzona i natychmiastowa.

Jednak komórki ILC2 nie zawsze działają w ten sposób. W przypadku raka piersi ich obecność może stymulować tworzenie środowiska sprzyjającego rozwojowi guza poprzez rekrutację i aktywację makrofagów. Wszystko zależy prawdopodobnie od rodzaju nowotworu, mikrośrodowiska, w którym się rozwija, interakcji z innymi komórkami w guzie (a są w nim nie tylko komórki nowotworowe, ale też komórki układu odpornościowego i wiele innych). – A to właśnie czyni komórki ILC2 jednocześnie fascynującymi i trudnymi do zrozumienia – dodaje dr Marek Wagner, który wraz ze swoją Grupą Badawczą Odporności Wrodzonej skupia się teraz na lepszym poznaniu mechanizmów działania tych komórek.

Komórki ILC2 – ewolucyjny mechanizm obronny

Komórki ILC2 są dowodem na to, jak ewolucja dostosowywała nasz układ odpornościowy do walki z zagrożeniami. – Ich pierwotną rolą była ochrona przed pasożytami, czyli obcymi organizmami wnikającymi do naszego ciała i powodującymi w nim spustoszenie – tłumaczy dr Wagner. – Aby sobie z nimi poradzić, komórki te aktywowały eozynofile, stymulowały produkcję śluzu w jelitach, wzmacniały ruchy perystaltyczne i uruchamiały inne mechanizmy eliminujące pasożyty z organizmu.

W dzisiejszym świecie, w którym rzadko mamy kontakt z pasożytami, a nawet jeśli – istnieją bardzo skuteczne leki przeciwpasożytnicze – nasze komórki musiały znaleźć dla siebie nowe zadanie. – Czerniak, jak większość nowotworów, działa w sposób przypominający pasożyty. Komórki nowotworowe rozprzestrzeniają się i wyniszczają nasz organizm podobnie jak pasożyty.

Mechanizm działania komórek ILC2 – jak dowodzi dr Marek Wagner w artykule opublikowanym właśnie w „Nature” – pozostał ten sam, jednak ewolucyjnie dostosował się do nowych potrzeb organizmu i zmienił się cel, który atakuje.

– Nie ulega wątpliwości, że musimy szukać nowych form terapii przeciwnowotworowych. Dlatego na każdą informację, która przybliża nas do poznania nowotworów i możliwości walki z nimi, patrzymy z dużą nadzieją. Wierzymy, że badania, które prowadzimy, mogą doprowadzić do powstania nowych narzędzi diagnostycznych i terapeutycznych w onkologii – sumuje dr Wagner.

UZASADNIENIE REDAKCJI

Magazyn „Świat Lekarza” uznał badania dr. Marka Wagnera za „Sukces miesiąca” ze względu na ich przełomowy charakter i międzynarodowe uznanie potwierdzone publikacją w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Odkrycie, że komórki ILC2 mogą hamować rozwój czerniaka, stanowi ważny krok naprzód w zrozumieniu mechanizmów nowotworowych i otwiera nowe możliwości terapeutyczne. To osiągnięcie jest szczególnie istotne w kontekście rosnącej liczby zachorowań na czerniaka w Polsce i potrzebie poszukiwania skuteczniejszych metod leczenia.

Artykuł Komórki odpornościowe ILC2 hamują rozwój czerniaka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wykładem poświęconym immunoterapii w leczeniu chłoniaków prof. dr hab. n. med. Iwona Hus otworzyła I Konferencję „Medycyna z Diamentami”.

Immunoterapia jest jedną z form leczenia nowotworów polegającą na wykorzystywaniu własnego układu odpornościowego do walki z chorobą. Jest coraz częściej stosowana w terapii chłoniaków. I akurat w chłoniakach w ciągu ostatnich kilku lat wydarzyło się sporo nowego. Ogromny przełom nastąpił w leczeniu nawrotowej, opornej postaci chłoniaka DLBCL. W pierwszej linii zostało dołączone przeciwciało polatuzumab wedotyny i ten schemat stosujemy w programie lekowym, zgodnie ze światowymi zaleceniami. W drugiej linii też pojawiły się nowości.

Przełomem w leczeniu opornych i nawrotowych postaci DLBCL było pojawienie terapii CAR-T i przeciwciał bispecyficznych. Plusem tych drugich jest, że, w przeciwieństwie do terapii CAR-T, są to leki gotowe, nie wymagające przygotowywania leku, co wiąże się z długim oczekiwaniem na jego podanie. Przeciwciała bispecyficzne można zastosować praktycznie już w momencie kwalifikacji do leczenia. Są wskazane dla pacjentów, u których wcześniejsza immunochemioterapia nie przyniosła oczekiwanych rezultatów, podobnie jak wcześniej zastosowana terapia CAR-T.

Każda metoda ma swoje wady i zalety, immunoterapia też nie jest dla każdego pacjenta z chłoniakiem. Pojawienie się nowych leków sprawia, że leczenie będzie bardziej spersonalizowane, co zwiększa szansę chorego na dłuższe i bardziej komfortowe życie.

Artykuł Wykład prof. Iwony Hus: Immunoterapia w leczeniu chłoniaków (WIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Szczyt zachorowań na raka jajnika przypada na szóstą dekadę życia, rak trzonu macicy najczęściej występuje u  kobiet w wieku około menopauzalnym a większość zachorowań na raka szyjki macicy ma miejsce około 50. roku życia ? wyjaśnia dr hab. n. med. Piotr Sobiczewski z Kliniki Nowotworów Narządów Płciowych Kobiecych z Oddziału Chirurgii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie.

Czy kobiety po menopauzie są szczególnie narażone na nowotwory narządów rodnych?

Większość nowotworów występuje u kobiet starszych, a więc w wieku okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym. Szczyt zachorowań na raka jajnika przypada na szóstą dekadę życia. Rak trzonu macicy występuje również w większości u kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Większość zachorowań na raka szyjki macicy dotyczy kobiet około 50. roku życia, ale są również chore znacznie młodsze ? między 30. a 40. rokiem życia.

Niedawno opinię publiczną poruszyła choroba piosenkarki Kory, która nie ukrywała, że miała raka jajnika. Jest on chyba najtrudniejszy w diagnozowaniu, ponieważ przez długi czas nie powoduje specyficznych objawów.

Raka jajnika wykrywa się rocznie u ok. 3,5 tysiąca kobiet w Polsce. Stanowi ok. 5% nowotworów złośliwych i rzeczywiście we wczesnej fazie nie daje charakterystycznych objawów. Początkowo pacjentki uskarżają się na niespecyficzne objawy ze strony przewodu pokarmowego ? wzdęcia, uczucie pełności, odbijania, w późniejszym okresie może pojawić się powiększenie się obwodu brzucha. Ten ostatni objaw jest szczególnie niepokojący, ponieważ świadczy o gromadzeniu się płynu i powstawaniu tzw. wodobrzusza, kiedy choroba jest już z reguły mocno zaawansowana. Chore zwykle trafiają do lekarza pierwszego kontaktu, który rzadko w takiej sytuacji myśli o poważnej chorobie ? nowotworze jajnika. Dlatego właśnie diagnoza następuje dość późno.

A jakie są inne oprócz wieku czynniki ryzyka raka jajnika?

Częściej występuje u kobiet, które nie rodziły. Jest to również choroba związana ze stylem życia. Występuje częściej w krajach wysoko rozwiniętych. Prawdopodobnie pewną rolę odgrywają czynniki związane z dietą. W przypadku około 5% chorych istnieją uwarunkowania genetycznie związane z mutacja genów BRCA1/2. Kobiety, u których w rodzinie występował ten nowotwór, są zdecydowanie bardziej narażone i powinny zostać zbadane w kierunku mutacji BRCA. U tych pacjentek można zastosować bardzo skuteczną profilaktykę, czyli usunięcie przydatków, które zapobiega rozwojowi raka jajnika. Jest to nowotwór, który stwarza w tej chwili chyba najwięcej problemów, mimo zdecydowanego postępu w leczeniu, ponieważ choroba wykrywana jest głównie w stadium zaawansowanym.

Co można zrobić, żeby zwiększyć prawdopodobieństwo wczesnego wykrycia?

Jeśli chodzi o większość przypadków, tych, które nie mają podłoża genetycznego, skutecznej profilaktyki nie ma. Żeby przyspieszyć diagnozę, trzeba zwrócić uwagę na objawy ze strony przewodu pokarmowego, a zwłaszcza powiększenie obwodu brzucha. Powinny one zdecydowanie skłaniać pacjentkę do wizyty u ginekologa i szukania przyczyny. Przede wszystkim jednak wszystkim kobietom, a zwłaszcza w okresie okołomenopauzalnym, należy jednak zalecać regularne badania ginekologiczne uzupełnione badaniem USG sondą przezpochwową z dokładną oceną jajników ? przez osobę, która ma w tym doświadczenie. Przydatnym testem mogą być badania krwi i ocena markerów nowotworowych, zwłaszcza CA-125 i HE-4. Obecnie najbardziej rekomendowanym testem jest tzw. ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm). Obejmuje on oznaczenie poziomu markerów CA-125 i HE-4 oraz wiek pacjentki i na podstawie tych trzech elementów można oszacować ryzyko rozwoju raka jajnika. Wynik testu jednak nie świadczy automatycznie o obecności raka i wymaga interpretacji przez ginekologa onkologa.

Drugim z nowotworów, na który narażone są kobiety w wieku okołomenopauzalnym, jest rak trzonu macicy.

Nowotwór ten dotyczy w większości przypadków kobiet w wieku okołomenopauzalnym. W przeciwieństwie do raka jajnika, jest dość wcześnie wykrywany, ponieważ pierwszym objawem z reguły są krwawienia. Krwawienia po menopauzie są niepokojącym sygnałem, który przeważnie skłania pacjentkę do wizyty u ginekologa. Rak trzonu macicy jest związany z takimi czynnikami ryzyka jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie, nieprawidłowe stosowanie substytucji hormonalnej. W przypadku tego nowotworu znacznie mniejszy jest odsetek uwarunkowań genetycznych.

Inne przyczyny, więc też inna profilaktyka.

Tu istotną rolę odgrywa styl życia, ważne jest leczenie cukrzycy, likwidowanie otyłości, odpowiednia dieta, aktywność fizyczna. Nie zawsze jest to jednak możliwe. Trzeba podkreślić, że każde krwawienie u kobiet w okresie pomenopauzalnym wymaga diagnostyki. W pierwszym etapie wykonuje się badanie USG i już ono pozwala stwierdzić nieprawidłowy obraz endometrium. Wymaga to jednak potwierdzenia badaniem endoskopowym. Wykonuje się histeroskopię, czyli ogląda się bezpośrednio wnętrze macicy. Podczas tego badania wykonuje się również biopsję, która pozwala potwierdzić rozpoznanie raka trzonu macicy. Chciałbym jednak zaznaczyć, że nie każde krwawienie po menopauzie oznacza zachorowanie na raka trzonu macicy. Większość przypadków ma przyczyny nienowotworowe, jednak nie wolno tego objawu lekceważyć. Natomiast każde krwawienie po menopauzie wymaga przeprowadzenia diagnostyki.

Jeszcze inną przyczynę ma rak szyjki macicy.

Powoduje go infekcja wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), który jest przekazywany drogą płciową. Oczywiście nie wszystkie wirusy brodawczaka są onkogenne, natomiast gdy dochodzi do infekcji wirusem onkogennym, jest on bardzo poważnym czynnikiem ryzyka. Można nawet powiedzieć, że podstawowym, bo 90% przypadków tego nowotworu jest związanych z infekcją HPV. Oprócz tego mają znaczenie: wczesne rozpoczęcie współżycia, duża liczba partnerów seksualnych czy duża liczba porodów. Mało osób o tym wie, ale ważne czynniki to również palenie papierosów i długotrwałe stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej.

A jak w tym wypadku powinna wyglądać profilaktyka?

Są dwie możliwości. Pierwszą jest profilaktyka bierna polegająca na kontrolnych badaniach cytologicznych, które zaleca się robić przynajmniej raz na dwa lata. Centrum Onkologii w Warszawie oferuje pacjentkom od 25. do 59. roku życia bezpłatny program badań co trzy lata, ale oczywiście badania cytologiczne są też powszechnie dostępne. Cytologia jest metodą bardzo wydajną, jeśli chodzi o wykrywanie zmian przednowotworowych i dysplastycznych, na bazie których dochodzi do rozwoju raka szyjki macicy. Oczywiście wynik wskazujący na nieprawidłowości powinien zostać potwierdzony innymi metodami. Należy wykonać badanie kolposkopowe i badanie na obecność wirusa brodawczaka oraz w uzasadnionych przypadkach biopsję i pobranie materiału do badania histopatologicznego. Daje to możliwość rozpoznania raka szyjki macicy na wczesnym etapie rozwoju. W przypadku zmian przedinwazyjnych wyleczalność jest w zasadzie stuprocentowa. W Polsce sytuacja nie jest jednak dobra, ponieważ wiele chorych trafia do nas w stadiach zaawansowanych. Drugą opcją profilaktyki, na którą chciałbym zwrócić uwagę, jest możliwość szczepień przed wirusem brodawczaka ludzkiego. Są one dostępne, ich skuteczność jest potwierdzona wieloma badaniami. Zaleca się szczepienie dziewczynek przed rozpoczęciem współżycia, w wieku już od 12, 13 lat.

Można więc powiedzieć, że wspólnym elementem tych chorób jest przede wszystkim wiek pacjentek.

Tak, czynniki ryzyka są w tych trzech przypadkach zupełnie inne, a w związku z tym zupełnie inna jest profilaktyka i inne podejście do leczenia tych nowotworów.

Rozmawiał Andrzej Dziurdzikowski

Artykuł Menopauza i ryzyko raka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ubiegły tydzień od poniedziałku nastrajał optymistycznie. Kończył się przecież Walentynkami.

Dziennikarski tydzień zacząłem od wtorku, w PAP na konferencji Marka Hilgiera o cukrzycy, a skończyłem w czwartek, w Sejmie, na Zespole Parlamentarnym ds. Onkologii, Posła Marka Hoka. Poziom, jaki prezentowały obydwa spotkania, zapowiada ciekawe półrocze w ochronie zdrowia, przynajmniej z punktu widzenia dziennikarskiego.

W Sejmie, w słynnej sali 307, zawsze trochę ciasnej i pewnie przez to twórczej, o onkologii dyskutowali najwybitniejsi lekarze z prof. Joanną Chorostowską-Wynimko, prof. Maciejem Krzakowskim,prof. Tadeuszem Orłowskim i prof. Tadeuszem Pieńkowskim. To na ich pytania bardzo konkretnie i kompetentnie odpowiadał wiceminister Sławomir Gadomski. Najważniejsze, że w trakcie późniejszej dyskusji usłyszeliśmy odpowiedź na pytanie, dlaczego reforma onkologii niby idzie do przodu, a tak naprawdę stoi w miejscu. Powodem jest różnica zdań(i celów, do których dążą) pomiędzy poszczególnymi ośrodkami onkologicznymi. Co jedni uzgodnią, to drudzy zmienią, zasiewając w Ministerstwie Zdrowia ziarno niepokoju. I tak w kółko.

Na tym spotkaniu zrozumiałem, jak ważne w demokracji jest istnienie mądrej opozycji. Bo to dzięki neutralnemu miejscu, stworzonemu w Sejmie przez Posła Hoka, problem środowiskowy mógł zostać ujawniony i myślę, że teraz możemy już spodziewać się rychłego porozumienia antagonistów, świadomych, że już nawet media wiedzą o sytuacji. Oby.

Najlepsze zachowałem na koniec, czyli na Walentynki. Trudno uwierzyć, ile nadziei wlał w nasze serca prof. Leszek Czupryniak na konferencji diabetologicznej. Nareszcie usłyszeliśmy to, czego już nawet w snach nie mogliśmy wymarzyć. Otóż profesor pokazał wyniki badań dowodzące, że po 70-tce otyli żyją dłużej niż chudzi. – Boże, jeszcze tylko 10 lat tych koszmarnych diet – pomyślałem. Jest nadzieja! Ale na kolacji walentynkowej zjadłem tylko sałatkę.

Paweł Kruś

Artykuł O mądrej opozycji i sałatce na Walentynki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie powstało pierwsze w Polsce Centrum Doskonałości Onkologii Precyzyjnej. Jego celem jest wielodyscyplinarna opieka zdrowotnej nad chorymi na nowotwory i leczenie z uwzględnieniem charakterystyki molekularnej nowotworu.

Centrum Doskonałości Onkologii Precyzyjnej umożliwi podejmowanie decyzji o leczeniu standardowym i badaniach klinicznych prowadzonych w NIO. Będą też tu prowadzone będą prace naukowe, w tym analiza danych pochodzących z praktyki klinicznej.

– Nie ma nie tylko dwóch pacjentów, którzy mieliby taką samą charakterystykę tego nowotworu, ale ten sam pacjent ma różną charakterystykę zmian nowotworowych w różnych punktach choroby. Dopiero sekwencjonowanie następnej generacji w połączeniu ze sztuczną inteligencją wraz z analizą dużych zbiorów danych i powiązaniu z danymi klinicznymi zastosowanych w leczeniu poszczególnych cząsteczek pozwalają wykryć prawdziwe mechanizmy napędowe nowotworów – mówi prof. Jan Walewski, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii

CDOP umożliwi sklasyfikowanie poszczególnych osób w subpopulacje, które różnią się reakcją na określone leczenie, co pozwoli skoncentrować leczenie na osobach, które najbardziej na tej konkretnej terapii skorzystają – Dostępnych jest coraz więcej leków skutecznie „uderzających” w określoną mutację genową nowotworu. Sądzę, że jest to nowy rozdział w walce z rakiem, w której aktywny udział będzie także brało nowo utworzone Centrum Doskonałości Onkologii Precyzyjnej – mówi prof. Iwona Ługowska z Centrum Doskonałości Onkologii Precyzyjnej Narodowego Instytutu Onkologii.

Prof. Piotr Rutkowski współtwórca Narodowej Strategii Onkologii uważa, że powołanie CDOP stanowi również realizację zadania jakie przed Krajową Siecią Onkologiczną postawiła uchwalona NSO. – Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO) to wieloletni program i najważniejszy dokument polskiej onkologii, którego realizacja ma doprowadzić do wzrostu odsetka osób przeżywających 5 lat od zakończenia terapii onkologicznej, podniesienia jakości leczenia onkologicznego, a co za tym idzie szans pacjentów na wyjście z choroby nowotworowej oraz zmniejszenia zachorowalności na nowotwory w Polsce poprzez działania edukacyjne i regulacyjne.

Do współpracy w CDOP, naukowcy i lekarze Narodowego Instytutu Onkologii zapraszają zespoły badawcze, firmy, uczelnie, agencje i stowarzyszenia.

Artykuł Precyzyjne uderzenie w raka, czyli pierwsze w Polsce Centrum Doskonałości Onkologii Precyzyjnej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. Dariuszem M. Kowalskim, kierownikiem Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii w Warszawie.

Jakie znaczenie ma właściwie przeprowadzona diagnostyka dla rokowania chorego na zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca?

Po przeprowadzeniu adekwatnej diagnostyki jesteśmy w stanie zalecić chorym odpowiednie metody leczenia spersonalizowanego. Konieczne jest wykonanie zarówno badań patomorfologicznych, jak i biomolekularnych, podczas których wykrywamy określone zaburzenia molekularne. Gdy je znajdziemy, możemy podawać chorym leki ukierunkowane molekularnie albo leki immunokompetentne, odblokowujące układ odpornościowy.

Wspominał Pan, że w Centrum Onkologii są chorzy już od kilku lat leczeni immunoterapią z bardzo dobrym skutkiem. Czy rzeczywiście widać spektakularne efekty takiego leczenia?

Immunoterapia została uznana przez Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej za jedną z pięciu przełomowych terapii w ciągu całych dziejów medycyny. Druga rzecz: dwóch odkrywców cząstek PD i PDL w 2018 roku otrzymało Nagrodę Nobla. Immunoterapia to całkowicie nowe podejście do leczenia. To nie jest niszczenie komórek nowotworowych przez podawanie im toksyn, jak to było w chemioterapii, tylko uaktywnianie własnego układu immunologicznego. To zmiana koncepcji leczenia.

Przypomnę, że w przypadku nowotworów płuca są zarejestrowane dwie grupy leków immunokompetentnych. Pierwsza to przeciwciała monoklonalne skierowane przeciwko receptorowi programowanej śmierci, czyli anty-PD-1. Druga to przeciwciała skierowane przeciwko jego ligandowi, czyli substancji, która aktywuje ten receptor, czyli anty-PD-L1. Receptory PD-1, receptory programowanej śmierci typu 1, to są tzw. negatywne receptory postymulujące. Gdy układ immunologiczny dostaje sygnał aktywizujący od komórki prezentującej antygen, że limfocyty powinny się dzielić, gdyż ?pojawił się wróg?, to w tym samym czasie pobudzane są receptory negatywne, które ten sygnał blokują. Jednym z tych receptorów negatywnych jest receptor PD-1. Jest on aktywowany, żeby nie było nadmiernej aktywności immunologicznej. Komórki nowotworowe uwielbiają nadmiernie pobudzać ten receptor, wyhamowując jakąkolwiek odpowiedź immunologiczną.

Zastosowanie przeciwciała monoklonalnego, które zablokowuje ten szlak sygnałowy, powoduje, że układ immunologiczny reaktywuje się i zaczyna znów rozpoznawać i zwalczać komórki nowotworowe. W efekcie sam układ immunologiczny niszczy komórki nowotworowe.

Jeden z leków z zakresu immunoterapii jest stosowany w pierwszej linii leczenia niedrobnokomórkowego zaawansowanego raka płuca. Rezygnuje się więc w ogóle z chemioterapii pierwszej linii. Jak bardzo poprawia się rokowanie pacjenta, jeśli immunoterapię zastosuje się tak wcześnie, czyli jeszcze przed chemioterapią?

Jak na razie, tylko jeden lek ma rejestrację w leczeniu w pierwszej linii ? pembrolizumab, czyli przeciwciało monoklonalne skierowane przeciw receptorowi programowanej śmierci typu 1, czyli anty-PD-1. Lek blokuje interakcje między PD-1 a jego ligandami PD-L1 i PD-L2, aktywując tym samym limfocyty T, które mogą wpływać zarówno na komórki nowotworowe, jak i na zdrowe komórki. W badaniu KEYNOTE-024 porównywano w obserwacjach wieloletnich chorych, którzy dostawali chemioterapię oraz otrzymujących pembrolizumab w monoterapii w pierwszej linii leczenia. Niedawno ukazała się pełna publikacja z ponad trzyletniej obserwacji tej grupy chorych. Porównywano zastosowanie tego leku w grupie chorych, u których ekspresja PD-L1 była bardzo wysoka w dużej liczbie komórek nowotworowych: 50 proc. i więcej. Różnica w czasie całkowitego przeżycia była ponad dwukrotna. Po zastosowaniu klasycznej chemioterapii było to niecałe 14 miesięcy, a po zastosowaniu pembrolizumabu w pierwszej linii: powyżej 30 miesięcy. Mam nadzieję, że ta różnica będzie się utrzymywała i odsetek chorych, którzy odpowiadają na to leczenie, cały czas będzie bardzo wysoki.

Wysoka ekspresja PD-L1 występuje u około 30 chorych. W USA jest już zarejestrowane połączenie pembrolizumabu z chemioterapią u chorych, u których nie ma wysokiej ekspresji PD-L1.

Tak dobre efekty są spowodowane właśnie tym, że lek jest stosowany już w pierwszej linii, a więc nie są to chorzy ?przeleczeni? wieloma terapiami?

Tak, to jest pierwsza linia leczenia, inna jest więc u tych chorych tolerancja leku, inne skutki uboczne. Oczywiście, zawsze powtarzam, że muszą to być chorzy w dobrym stanie ogólnym. To nie jest tak, że przychodzi umierający chory, podajemy mu lek i on od razu wyzdrowieje. To nie jest leczenie ratunkowe, które pomoże każdemu choremu w ciężkim stanie.

Immunoterapia nie ma działań niepożądanych?

Każdy lek ma określone działania niepożądane, również leki immunokompetentne. To nie jest jednak chemioterapia, nie pojawiają się takie skutki uboczne jak silne nudności, wymioty, utrata owłosienia. W przypadku immunoterapii jest dużo mniejsze ryzyko działań niepożądanych w stopniu trzecim i czwartym według skali CTC, czyli common toxicity criteria, niż klasycznej chemioterapii, jednak mogą one też wystąpić. Działania niepożądane mogą wynikać z nadmiernej aktywacji układu immunologicznego, mogą więc np. wystąpić autoimmunologiczne zapalenie wątroby, płuc, nerek czy jelita grubego. W przypadku zaistnienia takiego działania niepożądanego, należy szybko wdrożyć odpowiednie leczenie.

Mimo to te leki są bezpieczniejsze niż chemioterapia?

To nie tylko moje zdanie, wszyscy o tym wiedzą. Immunoterapia to jest naprawdę przełom w leczeniu. W ciągu ostatnich 15 lat w leczeniu raka płuca nie zarejestrowano żadnego klasycznego leku, cytostatyku. Wszystko to były albo leki ukierunkowane molekularnie, albo immunokompetentne, czyli immunoterapia.

Pembrolizumab jest stosowany tylko w pierwszej linii leczenia?

Na razie jest on jedynym lekiem zarejestrowanym w pierwszej linii leczenia przy wysokim odsetku komórek nowotworowych z wysoką ekspresją receptora

PD-L1. Lek podaje się we wlewach dożylnych co 21 dni, regularnie obserwując chorego. Można go podawać do progresji choroby albo do pojawienia się nieakceptowalnej toksyczności. Z tego wynika, że możemy leczyć w ten sposób chorych bardzo długo.

Jest on również aktywny w drugiej i trzeciej linii leczenia, tak samo jak atezolizumab i niwolumab, ma taką rejestrację na świecie, tylko że w Polsce nie ma go jeszcze w programie lekowym do stosowania w drugiej czy trzeciej linii. W drugiej linii leczenia w Polsce możemy w przypadku raka płaskonabłonkowego podawać niwolumab, a w przypadku wszystkich typów raka niedrobnokomórkowego ? atezolizumab.

Czy ma Pan możliwości stosowania wszystkich nowych leków, które znajdują się obecnie w programie lekowym?

Tak, w Centrum Onkologii mam możliwość stosowania wszystkich leków, które obecnie są w programie lekowym, jeśli chory spełnia kryteria włączenia do programu. Uważam zresztą, że są to tak wysublimowane leki, że powinno się je stosować w wyspecjalizowanych ośrodkach. To bardzo dobre leki, tylko trzeba je bezpiecznie stosować.

Czy to prawda, że w niektórych ośrodkach przedłużająca się diagnostyka powoduje, że część chorych nie może skorzystać z nowoczesnych terapii?

Niestety, jest taki problem. Dlatego diagnostyka powinna być wykonywana szybko, w dobrych ośrodkach, jednoczasowo. Nie powinno się najpierw zlecać jednego badania, a dopiero potem drugiego czy trzeciego. My zlecamy od razu wszystkie badania panelowe, a potem ? w zależności od uzyskanego wyniku ? dobieramy leczenie. Wszystkie badania są wykonywane z jednego materiału. Według standardów europejskich, ta diagnostyka powinna być zakończona w ciągu tygodnia-dwóch.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Immunoterapia to naprawdę przełom w leczeniu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Piotrem Wysockim, kierownikiem, Kliniki Onkologii Uniwersytetu Jagiellońskiego ? Collegium Medicum w Krakowie, Prezesem Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej.

Panie Profesorze, jak to jest, że rak piersi, który wydaje się najbardziej zaopiekowany spośród innych rodzajów nowotworów złośliwych, wciąż jest najczęściej rozpoznawanym rakiem u kobiet i jedną z głównych przyczyn zgonów z tego powodu?

Istotnie, mimo postępów medycyny, pojawiania się innowacyjnych leków o nowych mechanizmach działania, rak piersi wciąż stanowi dla nas wyzwanie, jak zresztą wiele innych nowotworów. W Polsce każdego roku przybywa ok. 18 tys. nowych zachorowań na raka piersi i liczba ta stale rośnie, ale umieralność utrzymuje się na stałym poziomie ? ok. 6 tys. rocznie. Te dane potwierdzają, że cały czas rośnie odsetek chorych, które udało się wyleczyć. Co więcej, chorych, które przeżyją po diagnozie 10 i więcej lat, jest dwa razy tyle niż 40 lat temu. W porównaniu z większością krajów starej Unii Europejskiej nadal jesteśmy w tyle, to tutaj akurat ten dystans się zmniejsza.

Wspomniał Pan o nowoczesnych lekach. Tu chyba najbardziej widać zmiany. Kiedyś lekarz mógł pacjentce zaproponować jedynie operację chirurgiczną, pod warunkiem że kwalifikowała się do takiej interwencji, agresywną chemioterapię ? bo innej nie było ? bądź równie wyniszczającą radioterapię.

Zacznijmy od tego, że rak piersi to nie jest jedna choroba, może występować w różnym stopniu zaawansowania, złośliwości, ma wiele podtypów, a każdy wymaga odpowiedniego, nieco odmiennego leczenia, każdy też inaczej rokuje. Inaczej będziemy leczyć chorą na wczesnego raka piersi, odmiennie w stadium zaawansowanym miejscowo, w inny sposób w stadium uogólnienia. Wreszcie, dzisiejsza chemioterapia już praktycznie nie przypomina tego ciężkiego, toksycznego leczenia, które stosowaliśmy przed laty. Mamy liczne leki wspomagające, zmniejszające nasilenie i czas trwania działań niepożądanych. Co więcej, w przypadku przewlekłego leczenia choroby uogólnionej, czyli nieuleczalnej, coraz częściej sięgamy po chemioterapię metronomiczną, polegającą na stosowaniu leków w formie doustnej, w niskich dawkach, w krótkich odstępach czasowych (nawet kilka razy dziennie). Taką terapię można bezpiecznie stosować w skojarzeniach z innymi lekami. Jest ona o wiele mniej toksyczna i lepiej tolerowana.

Dużo się dziś mówi o systemowym leczeniu nowotworów. Jak to powinno wyglądać w przypadku raka piersi?

Wybór odpowiedniej, a więc najlepszej z możliwych, strategii leczenia zależy od wielu czynników. Przede wszystkim od tego, czy leczenie ma mieć charakter radykalny, czy paliatywny. W przypadku leczenia raka piersi o założeniu radykalnym, gdzie celem jest wyleczenie, farmakoterapia stanowi element leczenia skojarzonego, razem z chirurgią i radioterapią. W takiej sytuacji leczenie systemowe jest relatywnie krótkie, ale intensywne. Z kolei, w przypadku leczenia paliatywnego (przewlekłe leczenie choroby nieuleczalnej), gdzie celem jest wydłużenie przeżycia i maksymalizacja jakości życia, leczenie musi być dopasowane do zaawansowania choroby, objawów, stanu ogólnego chorej i chorób towarzyszących.

Generalnie, w leczeniu paliatywnym chorych na raka piersi wychodzimy z założenia, że w przypadku, gdy choroba nie jest agresywna, nie musimy agresywnie postępować, a jeżeli choroba się ?nie spieszy?, to możemy podejmować decyzje rozważne i bez pośpiechu.

Bardzo ważne przy wyborze właściwej strategii leczenia systemowego jest określenie cech molekularnych nowotworu, stanowiących jego słabe punkty, w które mogą uderzyć terapie celowane.

Ale rak piersi HER2-dodatni źle rokuje?

Rak piersi z nadekspresją białka HER2 rzeczywiście historycznie był rakiem bardzo źle rokującym. Wiadomo było, że chore, u których taki nowotwór wykryto, miały bardzo złe rokowanie, nawet po agresywnym leczeniu chirurgicznym i chemioterapii. Ten rak charakteryzuje się występowaniem na powierzchni komórki nowotworowej nadmiernej ilości receptorów HER2, które przewodzą do wnętrza komórki sygnały, stymulując ją do szybszego wzrostu i rozsiewu. Okazało się jednak, że ten receptor jest również piętą achillesową komórki nowotworowej, ponieważ jest ona od niego uzależniona. Blokada receptora HER2 po zastosowaniu leków celowanych, w skojarzeniu z chemioterapią, niezwykle poprawiła rokowanie chorych.

A jak rokują inne podtypy raka piersi?

Najlepiej rokującym rakiem piersi są nowotwory hormonozależne, charakteryzujące się najczęściej relatywnie wolnym wzrostem i agresywnością, pobudzające się hormonami płciowymi obecnymi w organizmie kobiety. Komórki nowotworowe raka hormonozależnego charakteryzują się obecnością receptorów steroidowych ? estrogenowego i progesteronowego, które jednocześnie stanowią słabe punkty tego nowotworu. Dzięki lekom hormonalnym można wyłączyć receptory hormonalne i wyeliminować podstawowy mechanizm pobudzający komórki hormonozależnego raka piersi.

Najgorzej rokującym jest rak potrójnie ujemny, który stanowi 10-15 proc. wszystkich nowotworów piersi. W tym przypadku komórki nie mają ani receptorów hormonalnych, ani HER2. W przypadku tego raka niestety wciąż nie mamy dostępnych nowoczesnych opcji terapeutycznych, chociaż w ostatnim czasie pojawiają się pierwsze sygnały, że immunoterapia w tym akurat typie może być aktywna.

A w raku HER2-dodatnim i hormonozależnym pojawiają się jakieś opcje?

Tak, w ostatnim dwudziestoleciu najwięcej się zmieniło w leczeniu HER2-dodatniego raka piersi. Pojawiło się kilka leków celowanych, które zmieniły naturalny przebieg choroby i większość tych leków, chociaż z pewnymi ograniczeniami, jest w Polsce refundowana. Niestety wciąż brakuje nam dostępu do leku anty-HER2 najnowszej generacji (T-DM1), będącego skojarzeniem przeciwciała z lekiem cytotoksycznym. Przeciwciało to, łącząc się z receptorem HER2, wprowadza do komórki nowotworowej bardzo silnie działający chemioterapeutyk. Terapia ta, która może być nazwana celowaną chemioterapią, jest skuteczna u chorych, u których klasyczne leki anty-HER2 nie działają.

Z kolei w terapii raków hormonozależnych pojawiły się nowe leki, niebędące stricte lekami o działaniu hormonalnym, ale efektywnie działającymi w skojarzeniu z hormonoterapią. Leki te, inhibitory CDK4/6, blokując, w sposób celowany cykl komórkowy, hamują podziały komórki nowotworowej. Połączenie ich z lekami hormonalnymi podwaja czas aktywności hormonoterapii.

Jednym z nich jest palbociclib, lek dla chorych na nieoperacyjnego lub rozsianego raka piersi hormonozależnego (HR+) z negatywnym stanem ekspresji receptora HER2 (HER2 ujemnego). Lek ten uzyskał wiele rekomendacji klinicznych (m.in. NCCN, ASCO, ESMO), pozytywnych rekomendacji światowych agencji oceny technologii medycznych (NICE, HAS, CADTH, SMC), a także Polskich Wytycznych Diagnostyki i Leczenia Raka Piersi. Jednak, mimo tych wszystkich rekomendacji oraz Polskich Wytycznych Postepowania Klinicznego, nie jest u nas objęty refundacją…

Z pewnością jest to kolejny aktywny lek wyraźnie opóźniający moment progresji choroby w trakcie hormonoterapii. Jest to lek bezpieczny i aktywny, który, po raz pierwszy od wielu lat, poszerza wachlarz terapeutyczny w przypadku nowotworów hormonozależnych.

W strategii, którą podejmuje lekarz, rozpoczynając leczenie antynowotworowe, trzeba pamiętać, że nie ma jednej, uniwersalnej terapii dla wszystkich. Najważniejsze, żeby lekarz miał możliwość wyboru i dopasowania terapii do indywidualnej charakterystyki pacjenta i choroby. Dlatego, im więcej nowych terapii stanie się dostępnych dla pacjentów, tym większe szanse na dłuższe i w dobrej jakości życie.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Nowe terapie dają większe szanse chorym na zaawansowanego raka piersi pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. med. Piotrem Rutkowskim, kierownikiem Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków Centrum Onkologii-Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie.

Jak ocenia Pan wykrywalność czerniaka w Polsce na wczesnym etapie? Czy widać w ostatnich latach poprawę, pacjenci zgłaszają się wcześniej, a dermatolodzy chętniej proponują badania dermatoskopowe?

Liczba zachorowań na czerniaka w Polsce niestety rośnie, co jest bezpośrednio związane ze zmianami zwyczajów Polaków i zwiększoną ekspozycją na promieniowanie ultrafioletowe. Większość przypadków czerniaka jest spowodowana uszkadzającym działaniem promieniowania ultrafioletowego, a więc słońca i solariów. Od ubiegłego roku wprowadzono zakaz korzystania z nich przez młodzież poniżej 18. roku życia, a solaria są oznakowane informacjami o szkodliwości promieniowania UV. Jest to istotne osiągnięcie w profilaktyce pierwotnej w naszym kraju.

Klinika, którą kieruję, leczy obecnie ponad 600 chorych na czerniaka rocznie. W latach 90. średnia grubość leczonego czerniaka wynosiła ok. 4 mm, teraz jest to poniżej 1,7 mm, tak więc widać zdecydowaną poprawę. Czerniak jest diagnozowany na znacznie wcześniejszym etapie, daleko jednak do ideału.

Wczesne wykrycie to duże szanse na wyleczenie?

Wyleczalność wcześnie wykrytego czerniaka wynosi 98 proc. Wczesny czerniak nie rośnie z dnia na dzień, jest więc czas, aby zgłosić się do lekarza. Czerniak jest łatwym nowotworem do wykrycia: dermatolog lub chirurg onkolog ocenia za pomocą dermatoskopii, czy zmiana na skórze jest groźna, czy nie. Coraz więcej chorych zgłasza się na dermatoskopię, a większość dermatologów i chirurgów onkologów jest wywyedukowana w tej technice. Ta więc działania informacyjno-edukacyjne przynoszą efekt.

Nadal jednak czerniak w Polsce jest wykrywany później niż w krajach zachodnich?

Niestety, tak. Nadal wcześnie wykrytych nowotworów jest za mało i stąd różnica w wyleczalności w Polsce i np. w USA. W Polsce czerniaka przeżywa 70 proc. pacjentów, w Stanach Zjednoczonych czy w Australii ? ponad 90 proc.

Przez długie lata ten nowotwór miał bardzo złą sławę?

Zła sława czerniaków bierze się stąd, że nowotwór o grubości powyżej 4 mm oznacza tylko 50 proc. prawdopodobieństwa przeżycia. Główną przyczyną późnej wykrywalności czerniaków jest brak świadomości pacjentów. Staramy się to zmieniać, m.in. od lat prowadzimy różne działania medialne, edukujemy lekarzy jako Akademia Czerniaka (www.akademiaczerniaka.pl).

Sytuacja się zmienia, muszę powiedzieć, że w tym roku widziałem wiele wcześnie wykrytych czerniaków. To cieszy. Trzeba edukować społeczeństwo. Mówimy, po pierwsze, że badanie skóry nie boli, a po drugie, że jest krótkie, doświadczonemu lekarzowi zajmuje około 10 minut.

To badanie nieinwazyjne. Jeżeli zmiana jest podejrzana, jej wycięcie jest bardzo prostym zabiegiem. Istnieją jednak mity, które cały czas funkcjonują, że ?jak się wytnie, to się umiera?.

Jest dokładnie na odwrót. Wcześnie wykryty czerniak jest prawie w 100 proc. wyleczalny. Podstawowym leczeniem jest właśnie leczenie chirurgiczne. W onkologii rzadko się zdarza, że nowotwór można w tak prosty sposób zdiagnozować, a wycięcie tkanek z odpowiednim marginesem i ewentualnie tzw. węzłem wartowniczym leczy nowotwór. W przypadku czerniaka tak właśnie się dzieje.

Jeżeli wykrywalibyśmy czerniaki we wczesnym stadium, to ponad 95 proc. chorych byłoby wyleczonych chirurgicznie. Przy grubości zmiany nieprzekraczającej 0,75 mm szanse na przeżycie są blisko stuprocentowe. Niestety, w Polsce nadal aż 30 proc. chorych zaczyna terapię w zaawansowanym stanie choroby. Gdyby czerniak był diagnozowany i leczony wcześnie, umieralność z powodu tego nowotworu byłaby znacznie mniejsza.

W Niemczech średnia grubość leczonego czerniaka to poniżej 0,8 mm, w Polsce ? poniżej 2 mm. Dlatego czerniaki Polaków rokują znacznie gorzej. Na szczęście poprawiają się także w Polsce wyniki przeżyć, co wynika przede wszystkim z faktu, że zachowujemy się rozważniej, jeśli chodzi o ekspozycję na promieniowanie UV, ale także jeśli chodzi o zgłaszalność do lekarza.

Czy zaawansowany czerniak jest dziś wyrokiem? Jakie są dziś szanse pacjenta z zaawansowanym czerniakiem?

W późnych stadiach średnia długość przeżycia wynosiła do niedawna zaledwie sześć miesięcy, przy czym odsetek umieralności w ciągu pierwszego roku sięgał 75 proc., co czyniło czerniaka jednym z nowotworów o najbardziej agresywnym przebiegu. Frustrację lekarzy budziły wyniki leczenia zaawansowanego czerniaka: połowa chorych umierała w ciągu sześciu miesięcy. Niezadowalające wyniki leczenia chorych w uogólnionym stopniu zaawansowania i brak przez dziesięciolecia nowych terapii prowadziły do swego rodzaju nihilizmu terapeutycznego.

Przełomowe w leczeniu przerzutowych czerniaków było ostatnich siedem lat, co jest związane z rozwojem leczenia ukierunkowanego molekularnie (działającego na białko związane z wadliwym genem BRAF) oraz immunoterapii (leczenia działającego na układ immunologiczny). Nowe terapie wprowadzone do codziennej praktyki klinicznej sprawiły, że dzisiejszy sposób postępowania w przypadku stwierdzenia nieresekcyjnego, przerzutowego czerniaka skóry ma niewiele wspólnego z praktyką kliniczną sprzed siedmiu lat, a mediana przeżycia przekracza dwa lata. Ponad 40 proc. chorych przeżywa cztery lata po wykryciu przerzutów do narządów odległych. Dotyczy to średniej populacji, gdyż część chorych z gorszymi czynnikami rokowniczymi, np. przerzutami do mózgowia, nadal nie odnosi aż tak istotnych korzyści klinicznych.

W ostatnich latach zarejestrowano w Europie dziesięć nowych leków (z czego siedem jest w Polsce dostępnych w ramach systemu refundacji w 21 wyspecjalizowanych, wielospecjalistycznych ośrodkach onkologicznych). Nowe leki to wemurafenib, dabrafenib, trametynib, kobimetynib, ipilimumab, pembrolizumab, niwolumab, enkorafenib, binimetynib i T-VEC. Niestety, część wskazań refundacyjnych w Polsce odbiega od tych, które obowiązują w Europie. Badanie sprawdzające obecność mutacji BRAF powinno zostać wykonane w momencie, kiedy onkolog prowadzący pacjenta będzie rozważał, jakie leczenie zastosować (czyli generalnie w chwili rozpoznania przerzutów).

Jak immunoterapia zmieniła leczenie zaawansowanego przerzutowego czerniaka? Na czym polega to leczenie? Jakie szanse mają dziś chorzy i jakie jest miejsce immunoterapii w leczeniu czerniaka?

Immunoterapia to leczenie nacelowane na wzmocnienie odpowiedzi immunologicznej organizmu przeciwko komórkom czerniaka. Jest to leczenie czerniaka poprzez wzmocnienie komórek układu odpornościowego. Leki powodują regresję zaawansowanych zmian przerzutowych. Przeciwciała anty-PD-1 (niwolumab lub pembrolizumab) wykazały w warunkach klinicznych długotrwałe korzyści kliniczne u części chorych z zaawansowanym czerniakiem i znaczne odsetki odpowiedzi (sięgające 50 proc.). Wyniki, które już zgromadzono, wykazują na roczne przeżycia u 60-70 proc. chorych na przerzutowego rozsianego czerniaka, a przeżycia trzyletnie ? u 45 proc., zaś pięcioletnie u około 35-41 proc. chorych. Co więcej, odpowiedzi na leczenie następują stosunkowo szybko, przy niewielkiej toksyczności, wynoszącej jedynie około 10 proc.

Warto jednak pamiętać, że immunoterapia ma swoje ograniczenia (np. nie działa u chorych z aktywnymi przerzutami do mózgu), nie może być stosowana u wszystkich chorych, np. z chorobami autoimmunologicznymi, a także musi być prowadzona w wielospecjalistycznych ośrodkach onkologicznych doświadczonych w immunoterapii ze względu na potencjalne działania niepożądane.

Jak ocenia Pan możliwość nowoczesnego i skutecznego leczenia czerniaka w Polsce?

Warto podkreślić, że dostęp do nowych terapii i organizacja leczenia w Polsce jest obecnie najlepsza spośród wszystkich krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Klinika, którą kieruję, bierze udział w dużej liczbie badań klinicznych nad nowymi terapiami w czerniakach, gdyż tylko w ten sposób można zapewniać postęp i dostęp dla polskich chorych do najnowocześniejszych terapii.

Obecnie chorym z przerzutowym nieoperacyjnym czerniakiem i mutacją genu BRAF możemy zaoferować leczenie celowane ? inhibitory BRAF wemurafenib i dabrafenib w skojarzeniu z inhibitorami MEK. Odpowiedzi na leczenie uzyskujemy u około 90 proc. pacjentów. Mediana przeżyć przekracza dwa lata, co stanowi istotny postęp, ponieważ jeszcze cztery lata temu ten czas był cztery razy krótszy. Obecnie trzyletnie przeżycia sięgają 45 proc.

Co więcej, najnowsze badania wskazują, że zastosowanie części tych metod w leczeniu uzupełniającym po wycięciu przerzutów do węzłów chłonnych o dużym ryzyku poprawia wyniki wyleczeń. Brak możliwości takiej terapii jest największym zapóźnieniem w leczeniu czerniaka w naszym kraju.

Warto jednak podkreślić, że na dziś najważniejsza jest profilaktyka i wczesne wykrycie czerniaka, tak aby nie było potrzeby stosowania tych skomplikowanych i kosztownych metod terapii w zaawansowanych stadiach choroby.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Widać postępy w leczeniu czerniaka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. n. med. Sebastianem Gieblem ? hematologiem, kierownikiem Kliniki Transplantacji Szpiku i Onkohematologii Centrum Onkologii ? Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie Oddział w Gliwicach.

Jak rozwija się ostra białaczka limfoblastyczna?

Ostra białaczka limfoblastyczna, zwana też skrótowo ALL (od angielskiej nazwy choroby acute lymphoblastic leukemia) to choroba nowotworowa wywodząca się z prekursorów limfocytów linii B i T. Są to komórki odpowiadające za odporność organizmu, które powstają w szpiku kostnym. U osoby chorej na ostrą białaczkę limfoblastyczną wytwarzanie limfocytów wymyka się spod kontroli, wskutek czego powstaje dużo niedojrzałych, nieprawidłowych komórek zwanych limfoblastami. Nie wypełniają one swoich funkcji odpornościowych, natomiast w toku ich namnażania dochodzi do wyparcia prawidłowej tkanki szpiku. Skutkiem tego jest niedokrwistość, czyli niedobór erytrocytów, neutropenia, czyli zbyt niski poziom leukocytów, odpowiedzialnych za walkę z bakteriami chorobotwórczymi oraz trombocytopenia, co skutkuje ryzykiem krwawień.

Ta choroba może rozprzestrzeniać się nie tylko w szpiku kostnym, lecz także w innych organach. Może dojść do zajęcia wątroby, śledziony, węzłów chłonnych i ośrodkowego układu nerwowego. Jest to bardzo agresywny nowotwór. Jeśli nie zostanie podjęte odpowiednie leczenie, ostra białaczka limfoblastyczna może w ciągu kilku-kilkunastu tygodni doprowadzić do śmierci pacjenta. Choroba ta występuje najczęściej u dzieci i u młodych dorosłych. Rzadko zdarza się u osób w średnim wieku, natomiast kolejny wzrost zachorowań notuje się u osób starszych.

Jakie są rokowania w tej chorobie?

W ogromnej mierze zależy to od wieku chorego. Rokowania w ostrej białaczce limfoblastycznej u dzieci są bardzo dobre. Wynika to z faktu, że charakterystyka biologiczna tej choroby u młodego człowieka jest bardziej korzystna niż u dorosłego. Poza tym u małych pacjentów można stosować większe dawki chemioterapeutyków niż u osób starszych, ponieważ dzieci lepiej tolerują leczenie. Mniejsze jest też u nich ryzyko oporności i nawrotu choroby. Obecnie wyleczalność u dzieci sięga 90 proc. To bardzo dużo.

W przypadku młodych dorosłych, czyli pacjentów w przedziale wiekowym 18-55 lat, udaje się wyleczyć około 50 proc. chorych. Natomiast u chorych starszych efektywność leczenia nie jest dobra ? wyleczalność u pacjentów powyżej 55. roku życia wynosi nie więcej niż 25-30 proc.

Czy istnieją standardy leczenia chorych na ALL?

Ostra białaczka limfoblastyczna jest chorobą stosunkowo rzadką. W Polsce notuje się 150-200 nowych przypadków zachorowań osób dorosłych rocznie. W związku z tym nie mamy możliwości prowadzenia dużych badań populacyjnych, które pozwoliłyby na wypracowanie wspólnych standardów leczenia wszystkich pacjentów na świecie. Dlatego w każdym kraju funkcjonują wieloośrodkowe grupy badawcze, które ustalają protokoły leczenia zarówno w oparciu o własne doświadczenia, jak i o dane literaturowe z innych państw.

W Polsce leczenie ostrej białaczki limfoblastycznej u dorosłych jest koordynowane w ramach Polskiej Grupy ds. Leczenia Białaczek u Dorosłych (w skrócie PALG). Mam honor i przyjemność być prezesem tej Grupy. To jest stowarzyszenie, które skupia przedstawicieli wszystkich ośrodków hematologicznych w Polsce: zarówno akademickich, jak i szpitali niebędących w strukturach akademickich. W sumie to około 30 ośrodków.

W ramach tej Grupy pracuje zespół ekspertów, który koncentruje się na temacie leczenia ALL. Zespół ten opracował obowiązujący w Polsce Protokół Leczenia Ostrej Białaczki Limfoblastycznej, w skrócie PALG ALL7. Protokół ten jest co kilka lat modyfikowany przez wspomniany zespół ekspertów tak, by odpowiadał współczesnej wiedzy na temat terapii tej choroby. Oczywiście nie mając możliwości stosowania wszystkich zarejestrowanych na świecie leków, nie możemy nakazać ośrodkom terapeutycznym ich stosowania. W PALG ALL7 jedynie rekomendujemy stosowanie najnowocześniejszych leków w ramach możliwości, w określonych sytuacjach klinicznych.

Na czym polega terapia?

Fakt, że ta choroba ma tak dynamiczny przebieg, wiąże się z tym, że jest ona wrażliwa na chemioterapię. Za jej pomocą jesteśmy w stanie u znakomitej większości chorych doprowadzić do remisji, czyli do stanu, w którym nie jest ona wykrywalna tradycyjnymi metodami, to jest badaniem mikroskopowym krwi obwodowej i szpiku. Pierwotną oporność stwierdza się jedynie u około 5 proc. chorych. Nie oznacza to jednak wyleczenia. Niestety pomimo kontynuacji chemioterapii u znacznego odsetka pacjentów dochodzi do nawrotu ostrej białaczki limfoblastycznej. Wtedy rokowanie jest już bardzo złe, ponieważ w przypadku nawrotu wrażliwość na chemioterapię jest znacznie mniejsza.

Analizując wyjściową charakterystykę choroby, jej zaawansowanie, cechy genetyczne i fenotypowe, a także szybkość odpowiedzi na leczenie jesteśmy w stanie oszacować ryzyko nawrotu. W grupie dużego ryzyka (około 70 proc. chorych) dążymy do wykonania allotransplantacji komórek krwiotwórczych. Ta metoda w większości przypadków zapobiega nawrotowi choroby. Jest ona jednak obarczona ryzykiem wystąpienia zagrażających życiu powikłań. Dotyczy to zwłaszcza osób starszych i pacjentów ze współistniejącymi schorzeniami serca, wątroby czy płuc.

Kwalifikacja do transplantacji ma charakter indywidualny. Wiek biologiczny nie zawsze odpowiada wiekowi metrykalnemu. U pozostałych chorych, u których prawdopodobieństwo nawrotu jest małe, kontynuujemy chemioterapię.

Reasumując: około połowy pacjentów dorosłych jesteśmy w stanie wyleczyć wymienionymi wyżej metodami, natomiast u pozostałej połowy dochodzi do nawrotu. Wówczas rokowanie jest bardzo poważne. Szansa na wyleczenie pacjenta, u którego nastąpił nawrót ostrej białaczki limfoblastycznej, nie przekracza dziesięciu procent, gdyż wrażliwość komórek nowotworowych na kolejne linie chemioterapii jest znacznie mniejsza. Do niedawna w tej sytuacji byliśmy już bezradni.

Czy to oznacza, że nowe metody dają większe szanse pacjentom z nawrotami?

W ostatnich latach zarejestrowano kilka leków i metod terapii, które pozwalają nam skuteczniej radzić sobie z nawrotami tej choroby. Wszystkie one są odmianami immunoterapii. Ich działanie opiera się na wykorzystaniu elementów ludzkiego układu odpornościowego w walce z nowotworem.

Pierwszym z zarejestrowanych nowych leków z tej grupy jest inotuzumab ozogamycyny. To immunochemioterapeutyk umożliwiający zindywidualizowane, celowane leczenie ostrej białaczki limfoblastycznej.

Lek ten jest koniugatem dwóch elementów: białka i leku. Białko jest specyficznym przeciwciałem monoklonalnym, które wykrywa antygen CD22 na powierzchni komórek nowotworowych. Dzięki temu dochodzi do ich rozpoznania. Natomiast druga część koniugatu to chemioterapeutyk ? cząsteczka trucizny o nazwie kalicheamycyna. Po połączeniu przeciwciała z antygenem na powierzchni komórki białaczkowej dochodzi do wniknięcia kalicheamycyny do jej wnętrza i w efekcie do zniszczenia komórki.

Inotuzumab stanowi zatem celowaną formę chemoterapii, w której lek precyzyjnie trafia wyłącznie do komórek nowotworowych i zabija je, jednocześnie oszczędzając prawidłowe komórki organizmu pacjenta.

Inotuzumab podnosi zatem znacząco skuteczność leczenia opornych i nawrotowych postaci ALL.

W badaniach klinicznych na dużych grupach pacjentów wykazano, że szansa na uzyskanie remisji przy zastosowaniu inotuzumabu jest dwukrotnie większa w porównaniu z innymi, tradycyjnymi formami chemioterapii stosowanymi w takich sytuacjach. Wykazano też, że zastosowanie tego leku wydłuża przeżycie chorych. Należy jednak zaznaczyć, że nie jest to leczenie docelowe i szansa, że powtarzając terapię tym lekiem doprowadzimy do wyleczenia, jest bardzo mała. Inotuzumab jest zarejestrowany jako lek dla dorosłych chorych z opornymi i nawrotowymi postaciami ostrej białaczki limfoblastycznej i w praktyce głównie jest stosowany jako pomost do allotransplantacji komórek krwiotwórczych szpiku, która w tym przypadku jest leczeniem docelowym.

W przyszłości może się to zmienić. Na świecie, głównie w Stanach Zjednoczonych, są bowiem prowadzone badania nad zastosowaniem tego leku w pierwszej linii leczenia. Podaje się go pacjentom, u których uzyskano remisję, w celu jej utrwalenia i zapobieżenia nawrotowi choroby. Na wyniki tych badań musimy jednak jeszcze trochę poczekać.

Jak wygląda dostępność tej metody leczenia w Polsce?

Jedyną możliwą w tej chwili formą refundacji jest wprowadzony w 2017 roku tzw. Ratunkowy Dostęp do Technologii Lekowych. W założeniu miał on zapewnić indywidualną refundację leczenia pacjenta w jednostkowym przypadku. Ta ścieżka polega na tym, że ośrodek leczący składa wniosek do ministra mdrowia o indywidualną refundację terapii za pomocą leku, który jest w Polsce zarejestrowany, ale nie został objęty refundacją powszechną. Minister może wydać zgodę na sfinansowanie trzymiesięcznej terapii lub trzech cykli leczenia. Przed podjęciem decyzji zwraca się on o opinię do konsultanta krajowego w dziedzinie hematologii lub onkologii. Jeżeli koszt takiej terapii przekracza limit przewidziany w ustawie, Minister dodatkowo kieruje sprawę do Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Gdy zostaną wydane pozytywne oceny, podmiot odpowiedzialny (czyli producent leku) składa wniosek refundacyjny.

Trudność polega na tym, że cały ten wieloetapowy proces jest czasochłonny. W przypadku pacjentów chorujących na tak dynamicznie rozwijający się nowotwór, jakim jest ostra białaczka limfoblastyczna, ten czas okazuje się zbyt długi. Dlatego ta ścieżka refundacyjna jest niewystarczająca i nieefektywna, a rzeczywisty dostęp do tego leczenia okazuje się w praktyce bardzo ograniczony. Natomiast jest nadzieja, że w najbliższym czasie inotuzumab trafi na listę refundacji w ramach programu lekowego. Z niecierpliwością czekamy na tę decyzję ministra zdrowia, by i w Polsce lek ten stał się dostępny ? tak jak jest to w większości krajów europejskich. Jest on tam refundowany we wskazaniach rejestracyjnych, tj. w leczeniu opornych i nawrotowych postaci ostrej białaczki limfoblastycznej.

Program lekowy dla inotuzumabu został skonsultowany przez ekspertów z Polskiej Grupy Białaczkowej pod kątem precyzyjnych wskazań, sposobu monitorowania skuteczności i kryteriów ewentualnego przerwania leczenia. W Ministerstwie Zdrowia odpowiedni podmiot farmaceutyczny złożył też stosowny wniosek o refundację w ramach programów lekowych. Pozostaje czekać na decyzje. Mamy nadzieję, że w tym roku dostępność do inotuzumabu stanie się faktem.

Rozmawiała Marta Maruszczak

Artykuł Nowe możliwości leczenia ostrej białaczki limfoblastycznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.