Od dziecięcego urazu w Kudowie-Zdroju, przez pionierskie badania na styku stomatologii i medycyny, po budowanie jednego z pierwszych zespołów periodontologicznych w Polsce – prof. dr hab. n. med. Marek Ziętek, były rektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, opowiada o drodze zawodowej, która okazała się znacznie bardziej burzliwa i fascynująca, niż mógł przypuszczać

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA DOROBEK ŻYCIA W STOMATOLOGII

Nagroda za dorobek życia skłania do spojrzenia wstecz. Co zadecydowało o wyborze właśnie takiej drogi zawodowej?

To jest tak, jak w tym powiedzeniu: kiedy wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one, czyli robić naukę. Kiedy byłem dzieckiem, w drugiej klasie szkoły podstawowej wybiłem sobie dwa przednie zęby. Biegłem z religii do szkoły – mieszkałem wtedy w przepięknej Kudowie-Zdroju – przeskakiwałem przez parkowe łańcuchy i zahaczyłem. Zęby zostały wybite, a lekarz, który mnie wtedy „opatrywał”, delikatnie mówiąc, nie spisał się najlepiej.

Podczas wakacji opuchłem straszliwie, cierpiałem potwornie i przez wiele dni chodziłem pieszo kilka kilometrów do dentysty, który próbował ratować sytuację. Zęby ostatecznie udało się uratować, a ja – wracając po wakacjach do tego pierwszego lekarza – oświadczyłem, sepleniąc, że jak dorosnę, to będę lepszym dentystą od niego. Oczywiście potem musiałem go z rodzicami przepraszać, ale przez całą szkołę podstawową i średnią żartowałem, że idę na stomatologię.

A jednak miał pan wiele innych pomysłów na siebie.

Oczywiście. Gdy zbliżała się matura, rozważałem politechnikę, szkołę oficerską, akademię wychowania fizycznego – tam miałem wstęp bez egzaminów – a nawet szkołę aktorską. Aktorstwo skutecznie wybiła mi z głowy mama, mówiąc, że mogę skończyć jako halabardzista stojący nieruchomo przez całe przedstawienie. I tak wróciłem do pierwotnego pomysłu – stomatologii.

Studia rozwiały wątpliwości?

Na początku zastanawiałem się, czy nie powinienem był pójść na medycynę. Ale szybko okazało się, że przez pierwsze trzy lata mieliśmy praktycznie identyczne zajęcia jak studenci medycyny. Od drugiego, trzeciego roku wiedziałem już, że nie żałuję. Stomatologia dawała ogromne pole do działania. Po studiach chciałem wrócić do rodzinnej Kudowy, ale poznałem przyszłą żonę, która mieszkała we Wrocławiu. Dodatkowo miałem stypendium naukowe i zagwarantowane miejsce pracy na uczelni. Zostałem – i zostało tak do dziś.

Wybrał pan drogę naukową, choć mógł pan pracować wyłącznie klinicznie.

Nie ukrywam, początki były trudne. Przez lata nie wolno nam było prowadzić prywatnych gabinetów, a pensje akademickie były bardzo niskie. Utrzymanie się nie było proste. Ale kiedy już człowiek wejdzie w środowisko akademickie, musi „krakać jak wrony” – robić naukę.

I tak zaczęła się przygoda z periodontologią?

Początkowo pracowałem w pracowni materiałoznawstwa. Klinicznie zajmowaliśmy się protetyką stomatologiczną. Po kilku latach zaproponowano mi przejście do katedry stomatologii zachowawczej, gdzie działała pracownia protetyczna zajmująca się pacjentami z chorobami przyzębia. Warunki pracy były znacznie lepsze, a tematyka – fascynująca. Choroby przyzębia bardzo szybko mnie wciągnęły. Już wtedy zaczynało być jasne, że stan przyzębia ma związek ze zdrowiem całego organizmu.

W latach 70. skala problemu była ogromna.

Ponad 70 proc. społeczeństwa cierpiało na zaawansowane choroby przyzębia. Panowało przekonanie, że skoro ktoś je ma, to i tak straci zęby. Leczenie polegało często na ich usuwaniu. Funkcjonowało nawet słynne zdanie, że choroba przyzębia mija wraz z usunięciem ostatniego zęba. To prawda – ale bardzo smutna.

Pan jednak poszedł w innym kierunku.

Trafiłem na znakomitego szefa, który interesował się chorobami przyzębia i miał kontakty w świecie medycyny. Dzięki temu mogliśmy prowadzić badania interdyscyplinarne – porównywać stan przyzębia z chorobami ogólnoustrojowymi, badać czynniki we krwi i ślinie. Tak trafiłem w immunologię stomatologiczną, która dała mi habilitację i solidny dorobek naukowy.

Z czasem stworzyłem zespół periodontologów – wtedy specjalistów w tej dziedzinie można było policzyć na palcach jednej ręki. Dziś z tego zespołu jest dwóch profesorów tytularnych, a kolejnym osobom pomogłem otworzyć drogę naukową. Z tego jestem szczególnie dumny.

Jak pan ocenia postęp w periodontologii na przestrzeni tych kilkudziesięciu lat?

Ogromny. Zaczynaliśmy od prostych narzędzi i płukanek z Rivanolu. Potem pojawiły się kirety, urządzenia ultradźwiękowe, techniki operacyjne, a w końcu biomateriały do odbudowy kości i sterowana regeneracja tkanek. To była prawdziwa rewolucja. Powiem więcej – postęp w periodontologii porównuję do tego, co wydarzyło się przez te lata w kardiologii. Kiedyś zawał był jak wyrok, dziś jest sygnałem, że trzeba o siebie zadbać. Podobnie jest z chorobami przyzębia. W stomatologii zachowawczej czy protetyce takiego skoku nie było. Periodontologia naprawdę poszła bardzo daleko.

A mimo to wciąż jest specjalnością niedocenianą.

Bo jest niewdzięczna. To choroba przewlekła, wymagająca współpracy pacjenta i codziennej higieny. Nie da się jej „załatwić” jedną wizytą czy tabletką. Pacjent wraca, bywa niezadowolony, a lekarz musi go stale kontrolować. To odstrasza wielu dentystów. Tymczasem przewlekły stan zapalny w jamie ustnej może wpływać na serce, przebieg ciąży, a nawet choroby neurodegeneracyjne. To naprawdę poważna sprawa.

Jest pan nauczycielem młodych lekarzy. Co najbardziej chce im pan przekazać?

Po pierwsze – trzeba chcieć pomóc pacjentowi i lubić ten zawód. Po drugie – trzeba lubić pacjentów i mieć szacunek do ich choroby. Dzisiaj stomatologia jest w 90 proc. sprywatyzowana. Żartobliwie powtarzam więc studentom: trzeba pacjenta wyleczyć, a przy okazji zarobić, nie odwrotnie. Stomatologia ma opinię zawodu merkantylnego, niesłusznie. Ogromna większość lekarzy pracuje uczciwie, choć koszty sprzętu i materiałów są ogromne.

A dostępność refundowanego leczenia mała…

Problemem jest system. Narodowy Fundusz Zdrowia traktuje stomatologię po macoszemu, jakby była czymś drugorzędnym wobec „prawdziwej” medycyny. Koszyk świadczeń jest nie tylko skrajnie ograniczony, ale często zupełnie nieprzystający do aktualnej wiedzy medycznej. Bywają w nim procedury, które z punktu widzenia lekarza są wręcz działaniem na szkodę pacjenta. Tymczasem zaniedbania w jamie ustnej mają bezpośredni wpływ na zdrowie całego organizmu. Stomatologia nie jest ani luksusem, ani fanaberią – jest integralną częścią ochrony zdrowia.

Artykuł Stomatologia jako integralna część ochrony zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Europie problemy z przyzębiem ma ponad 60 proc. populacji, a w Polsce zmaga się z nimi co czwarta osoba powyżej 15. roku życia. Aby skuteczniej stawić czoła temu wyzwaniu, Europejska Federacja Periodontologii ujednoliciła standardy leczenia w krajach europejskich. Nowe wytyczne zwiększają skuteczność terapii oraz zapewniają pacjentom długofalową opiekę podtrzymującą zdrowie przyzębia. O tym, jak wyglądają one w praktyce, opowiada dr n. med. Natalia Stefanik, lekarz dentysta i ekspertka marki Elgydium

Paradontoza, czyli zapalenie przyzębia, to jedno z najpoważniejszych schorzeń jamy ustnej. Choroba wywoływana jest przez bakterie obecne w płytce nazębnej, a jej rozwój mogą dodatkowo nasilać czynniki takie jak stres czy palenie tytoniu. Kluczowe znaczenie ma wczesna diagnostyka, w której niezwykle istotną rolę odgrywa higienistka stomatologiczna – to właśnie ona często jako pierwsza zauważa niepokojące objawy, edukuje pacjenta i pomaga dobrać odpowiednie działania profilaktyczne. Regularne wizyty kontrolne oraz codzienna, prawidłowa higiena jamy ustnej są niezbędne, by utrzymać chorobę pod kontrolą i zapobiec jej powikłaniom.

Najnowsze wytyczne Europejskiej Federacji Periodontologii

Europejska Federacja Periodontologii (EFP) opracowała kompleksowe wytyczne dotyczące leczenia zapalenia przyzębia w trzech pierwszych stadiach zaawansowania – od łagodnego po zaawansowane, lecz jeszcze nie terminalnego. Celem tych zaleceń jest ujednolicenie standardów terapii periodontologicznej w całej Europie oraz zwiększenie jej skuteczności poprzez oparcie leczenia na najnowszej wiedzy naukowej. Proces diagnostyki chorób przyzębia został podzielony na cztery etapy, co pozwala na bardziej precyzyjne planowanie i monitorowanie terapii.

– Wdrożenie wytycznych EFP może znacząco poprawić jakość leczenia periodontologicznego w całej Europie, a także pozytywnie wpłynąć na ogólny stan zdrowia populacji. Zastosowanie standardów opracowanych przez Federację pozwala nie tylko zmniejszyć ryzyko m.in. chorób układu krążenia, lecz także zwiększa nacisk na edukację pacjentów, profilaktykę, terapie małoinwazyjne oraz nowoczesne techniki chirurgiczne – tam, gdzie są one rzeczywiście potrzebne. Kluczowym elementem pozostaje jednak długofalowa opieka podtrzymująca, zapewniająca trwałe efekty leczenia – mówi dr n. med. Natalia Stefanik, lekarz dentysta i ekspertka marki Elgydium.

Stepwise approach – czterostopniowy model leczenia

Pacjenci z rozpoznaną chorobą przyzębia powinni być leczeni zgodnie z czteroetapową strategią terapeutyczną. Postępowanie ma charakter progresywny – każdy etap obejmuje odmienne działania, dostosowane do stopnia zaawansowania choroby oraz indywidualnych potrzeb pacjenta.

– Podstawą skutecznej terapii jest rozmowa z pacjentem. Należy przekazać mu informacje dotyczące diagnozy, przyczyn choroby, czynników ryzyka oraz dostępnych metod leczenia, a także omówić potencjalne korzyści i możliwe konsekwencje braku terapii. Dopiero na tej podstawie wspólnie opracowujemy spersonalizowany plan leczenia, który może być modyfikowany w trakcie – w zależności od uzyskiwanych efektów i zmian w ogólnym stanie zdrowia pacjenta – wyjaśnia dr n. med. Natalia Stefanik, lekarz dentysta i ekspertka marki Elgydium.

Krok 1: Kontrola biofilmu naddziąsłowego i czynników ryzyka

Pierwszy etap leczenia chorób przyzębia koncentruje się na edukacji pacjenta, motywacji do zmiany nawyków oraz eliminacji czynników ryzyka. Na tym etapie kluczowe znaczenie ma skuteczne usuwanie płytki nazębnej i kamienia naddziąsłowego, nauka prawidłowych technik higieny jamy ustnej oraz modyfikacja stylu życia – w tym rzucenie palenia, kontrola cukrzycy i wprowadzenie zdrowej diety. Choć etap ten nie prowadzi jeszcze do pełnego wyleczenia, stanowi fundament dalszej terapii i warunek trwałej poprawy stanu zdrowia przyzębia.

Krok 2: Eliminacja biofilmu i kamienia poddziąsłowego

Drugi etap leczenia, określany jako terapia przyczynowa, ma na celu usunięcie biofilmu bakteryjnego oraz kamienia poddziąsłowego. W niektórych przypadkach obejmuje także oczyszczenie i wygładzenie powierzchni korzeni zębów. Etap ten stosuje się u wszystkich pacjentów z chorobą przyzębia, w obrębie zębów, w których doszło do utraty tkanek podtrzymujących lub powstania kieszonek przyzębnych.

– Podczas leczenia periodontologicznego bardzo ważna jest kontrola stanu zapalnego dziąseł, dlatego często stosujemy środki wspomagające, takie jak płukanki z chlorheksydyną. To rozwiązanie, którego skuteczność została potwierdzona w wielu badaniach i które w praktyce klinicznej znacząco pomaga ograniczyć stan zapalny – wyjaśnia dr n. med. Natalia Stefanik.

Krok 3: Leczenie przetrwałych kieszonek

Trzeci etap leczenia dotyczy miejsc, w których po terapii niechirurgicznej nie udało się całkowicie wyleczyć kieszonek przyzębnych. Etap ten, określany jako terapia chirurgiczna, obejmuje zabiegi mające na celu przywrócenie prawidłowych warunków anatomicznych tkanek przyzębia oraz umożliwienie ich regeneracji.

– Jeśli istnieją wskazania, podejmujemy leczenie chirurgiczne, ale zawsze po dokładnej ocenie ryzyka i uzyskaniu świadomej zgody pacjenta. To etap wymagający precyzji i indywidualnego podejścia, poprzedzony szczegółową analizą stanu zdrowia i przeciwwskazań medycznych – mówi dr n. med. Natalia Stefanik.

Krok 4: Dożywotnie leczenie podtrzymujące

Po zakończeniu leczenia nie można „odetchnąć z ulgą” i zapomnieć o problemie. Pacjenci nadal wymagają stałej opieki oraz regularnych wizyt kontrolnych – to właśnie tzw. wspomagająca opieka periodontologiczna (SPC). Obejmuje ona zarówno osoby, u których dziąsła są już zdrowe, jak i tych pacjentów, u których utrzymują się miejscowe objawy stanu zapalnego.

– Niezwykle istotna jest również rola samego pacjenta. Utrzymanie właściwej higieny jamy ustnej, prowadzenie zdrowego stylu życia oraz regularne stosowanie zaleconych preparatów – takich jak pasty i płyny zawierające chlorheksydynę – stanowi klucz do podtrzymania efektów leczenia i zapobiegania nawrotom choroby – tłumaczy dr n. med. Natalia Stefanik.

Skala problemu i koszty leczenia

Według badania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) przeprowadzonego w 2019 roku ciężka postać zapalenia przyzębia dotyczy ok. 1 miliarda osób na świecie, natomiast całkowitą utratę zębów (edentulizm) stwierdza się u ok. 350 milionów ludzi. Skala problemu przekłada się również na poważne obciążenie ekonomiczne – choroby jamy ustnej generują rocznie koszty rzędu 380 miliardów dolarów, co w 2019 roku stanowiło około 4,8 proc. globalnych bezpośrednich wydatków na opiekę zdrowotną.

Paradontoza jest powszechnym schorzeniem, jednak przy odpowiedniej opiece i regularnej profilaktyce można ją skutecznie kontrolować. Wczesne wykrycie choroby oraz systematyczne przestrzeganie zaleceń dotyczących higieny jamy ustnej pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko powikłań i utraty zębów.

Artykuł Nowe wytyczne dla dentystów w całej Europie. Koniec z różnicami w leczeniu paradontozy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy dowiedli, że osoby z depresją charakteryzują się mniejszą różnorodnością mikrobiomu jamy ustnej. Odkrycie to może otworzyć drzwi do lepszego zrozumienia depresji oraz nowych form leczenia

Jama ustna człowieka zawiera różnego rodzaju mikroorganizmy, które pomagają nam zachować zdrowie. Nowe badanie wykazało potencjalny związek pomiędzy brakiem różnorodności flory bakteryjnej jamy ustnej a depresją, co może pomóc nam lepiej zrozumieć tę chorobę i znaleźć nowe sposoby na jej przezwyciężenie.

Okazuje się, że u osób z depresją obserwuje się tendencję do mniejszej różnorodności mikroorganizmów w jamie ustnej. Już poprzednie badania wykazały, że zmiany w mikrobiomie jamy ustnej są powiązane m.in. z chorobami układu krążenia, cukrzycą czy zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi.

W ramach badań przeanalizowano dane z National Health and Nutrition Examination Survey w Stanach Zjednoczonych (NHANES) z lat 2009–2012. Uczeni wykorzystali sekwencjonowanie genów do profilowania mikrobiomu jamy ustnej, dzięki czemu mogli poddać ocenie skład mikrobiomu oraz jego różnorodność. Ostateczna analiza objęła ponad 15 tys. osób w średnim wieku 42,2 lata. Osoby z depresją częściej miały 60 lat, były kobietami, chorowały na otyłość, paliły papierosy i cierpiały na takie schorzenia jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca.

Autorzy badania na razie nie wiedzą, co w tym przypadku jest przyczyną, a co skutkiem. „Dysbioza jamy ustnej może stanowić cel terapeutyczny lub być biomarkerem depresji. Jednak mechanizmy leżące u jej podstaw wymagają dalszych badań” – komentują.

Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie BMC Oral Health.

Źródło

Artykuł Badania wykazały związek między bakteriami w jamie ustnej a depresją pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Co może mieć wspólnego nocne zgrzytanie zębami z udarem czy zawałem serca? Patrząc okiem laika, te problemy wydają się być zupełnie odległe. A jednak istnieją przesłanki, by na bruksizm senny spojrzeć znacznie szerzej, bo nie jest to problem tylko stomatologiczny. Doktorant Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (UMW) lek. Michał Fułek z Katedry i Kliniki Diabetologii, Nadciśnienia Tętniczego i Chorób Wewnętrznych sprawdza, jaki jest związek bruksizmu sennego z ryzykiem sercowo-naczyniowym.

„Ocena stężeń markerów zapalnych u pacjentów z zaburzeniami snu” – to tytuł pracy doktorskiej lekarza, realizowanej w ramach Szkoły Doktorskiej UMW pod kierunkiem dr hab. Heleny Martynowicz, prof. UMW. Zgłębiane przez doktoranta zagadnienie wpisuje się w tematykę badawczą z pogranicza medycyny snu, chorób wewnętrznych i stomatologicznych, która od wielu lat jest przedmiotem zainteresowania naukowców Katedry i Kliniki Diabetologii, Nadciśnienia Tętniczego i Chorób Wewnętrznych oraz Katedry i Zakładu Stomatologii Doświadczalnej UMW. Bruksizm senny, obok obturacyjnego bezdechu sennego, jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń snu. Mimo to, wpływ tego schorzenia na cały ludzki organizm wciąż nie jest do końca poznany.

– Przez długi czas bruksizm senny był traktowany jako problem stricte stomatologiczny – wyjaśnia lek. Michał Fułek. – Postrzegano go wyłącznie w kategoriach ścierania koron zębowych z powikłaniami z zakresu stomatologii. Teraz już wiemy, że taki pogląd jest niepełny. Pojawiły się nowe przesłanki, sugerujące, że bruksizm senny może być związany z ogólnoustrojowym stanem zapalnym i stresem oksydacyjnym, które leżą u podłoża większości chorób internistycznych, w tym rozwoju nadciśnienia tętniczego, procesu miażdżycotwórczego, a więc ryzyka wystąpienia niekorzystnych zdarzeń sercowo-naczyniowych. Mamy ponadto aspekt psychiatryczny, bo bruksizm, połączony z zaburzeniami snu, wpływa także na sferę psychiki, pogarszając jakość życia chorych. W swoich badaniach koncentruję się na związku bruksizmu ze stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym w kontekście chorób sercowo-naczyniowych. Czy bruksizm, podobnie jak obturacyjny bezdech senny, jest czynnikiem ryzyka wystąpienia m.in. udaru i zawału serca? Odpowiedź między innymi na to pytanie jest właśnie celem moich badań.

Badane zagadnienie ma tym większe znaczenie z tego powodu, że choroby sercowo-naczyniowe pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Niemała jest też grupa osób, doświadczających epizodów nocnego bruksizmu. Szacuje się, że może to być nawet 8–13 proc. populacji. Dokładnych danych brakuje, ponieważ część pacjentów nie zostaje prawidłowo zdiagnozowana.

Złotym standardem w rozpoznaniu zarówno bezdechu, jak i bruksizmu sennego jest badanie polisomnograficzne. Niestety, dostęp do tego typu pracowni jest w Polsce ograniczony, zwłaszcza wobec rosnącej liczby osób cierpiących z powodu zaburzeń snu. To jedna z przyczyn niedoszacowana liczby osób, cierpiących nie tylko z powodu zgrzytania zębami, ale także wielu innych konsekwencji tej przypadłości.

W swojej pracy doktorskiej lek. Michał Fułek opiera się na badaniach prowadzonych w pracowni polisomnograficznej w swojej klinice. Pacjenci pozostają w szpitalu przez noc, podłączeni do specjalistycznej aparatury. Podczas snu rejestrowane są ruchy oddechowe klatki piersiowej i brzucha, mierzona jest saturacja krwi, a także wykonywane badania: elektroencefalogram (EEG), elektrokardiogram (EKG), elektrookulogram (EOG) oraz elektromiogram (EMG). Wyniki są szczegółowo analizowane i służą diagnostyce zaburzeń snu.

– W ramach swoich badań, u pacjentów z rozpoznanym polisomnograficznie bruksizmem sennym oceniam wykładniki stresu oksydacyjnego oraz stężenia markerów z zapalnych – mówi lek. Michał Fułek. – Następnie sprawdzam, jaki jest wpływ stanu zapalnego na intensywność wzbudzeń, czas i efektywność snu oraz architekturę snu, ze szczególnym uwzględnieniem proporcji snu wolnofalowego i REM do snu płytkiego N1 i N2. Nasze badania, jako pierwsze oparte na pełnej analizie polisomnograficznej, wykazały nie tylko wyraźny związek między stresem oksydacyjnym a nasileniem bruksizmu sennego, ale również istotne skrócenie fazy snu głębokiego non-REM 3 u pacjentów z tym zaburzeniem. Chociaż przegląd literatury sugerował możliwe powiązania między markerami zapalnymi a bruksizmem, nasze badania nie potwierdziły istotnych różnic w stężeniach CRP i IL-6 między pacjentami z bruksizmem a grupą kontrolną. Uzyskane wyniki wypełniają istotną lukę w literaturze naukowej i wskazują na konieczność dalszych badań nad rolą stresu oksydacyjnego i stanu zapalnego w patofizjologii bruksizmu sennego oraz jego potencjalnym wpływem na ryzyko sercowo-naczyniowe. Jednak wciąż nie wiemy, co jest przyczyną, a co skutkiem. Żeby uznać jednoznacznie, że bruksizm jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, konieczne są dalsze badania.

Doktorat lek. Michała Fułka składa się z cyklu trzech publikacji:

Fułek Michał, Więckiewicz Mieszko, Szymańska-Chabowska Anna, Michałek-Zrąbkowska Monika, Fulek Katarzyna, Lachowicz Gabriella, Poręba Rafał, Mazur Grzegorz, Martynowicz Helena: Systematic review on the link between sleep bruxism and systemic chronic inflammation, Brain Sciences, 2023, vol. 13, nr 7, art.1104 [13 s.], doi:10.3390/brainsci13071104

Fułek Michał, Więckiewicz Mieszko, Szymańska-Chabowska Anna, Gać Paweł, Poręba Rafał, Markiewicz-Gorka Iwona, Wojakowska Anna, Mazur Grzegorz, Martynowicz Helena. Inflammatory Markers and Sleep Architecture in Sleep Bruxism-A Case-Control Study. J Clin Med. 2024 Jan 25;13(3):687. doi: 10.3390/jcm13030687.

Fułek Michał, Frosztęga Weronika, Więckiewicz Mieszko, Szymańska-Chabowska Anna, Gać Paweł, Poręba Rafał, Mazur Grzegorz, Ściskalska Milena, Kępinska Marta, Martuszewski Adrian, Martynowicz Helena. The link between sleep bruxism and oxidative stress based on a polysomnographic study. Sci Rep. 2025 Jan 28;15(1):3567. doi: 10.1038/s41598-025-86833-y.

Artykuł Bruksizm a ryzyko sercowo-naczyniowe pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przewlekły ból żuchwy, nieprzyjemne chrupnięcia przy otwieraniu ust czy napięcie promieniujące na szyję i kark. Czasem w grę wchodzi utrata życiowego komfortu, problemy z mówieniem czy jedzeniem. Dla stomatologa takie przypadki to wyzwanie. Bez odpowiedniego wsparcia fizjoterapeuty ani rusz. A w Polsce ta dziedzina medycyny to nadal margines.

Według badań opublikowanych w czasopiśmie „Journal of Oral Rehabilitation” nawet 10 proc. dorosłych zmaga się z objawami dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego (TMJ). Wiele z tych przypadków pozostaje nierozpoznanych lub pozostaje bez pomocy. Pacjenci cierpią w ukryciu.

Międzynarodowe standardy a polska rzeczywistość

W krajach takich jak Niemcy, Stany Zjednoczone czy Szwecja współpraca między lekarzami stomatologami, ortodontami a fizjoterapeutami jest standardem. W leczeniu dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego złożone podejście – łączące leczenie stomatologiczne z terapią manualną, technikami mięśniowo-powięziowymi i odpowiednimi ćwiczeniami – przynosi znacząco lepsze wyniki. Działania te zmniejszają napięcie mięśniowe, poprawiają ruchomość stawów i redukują ból. W Polsce jednak nadal traktuje się fizjoterapię stomatologiczną jako ciekawostkę.

Dlaczego tak się dzieje? Dla wielu pacjentów, a czasem również lekarzy, terapia manualna żuchwy brzmi jak egzotyczna fanaberia, a nie poważna metoda leczenia. Tym bardziej że same zabiegi wyglądają dość… osobliwie.

Fizjoterapia stomatologiczna opiera się na precyzyjnych technikach manualnych, które poprawiają funkcjonowanie stawu skroniowo-żuchwowego i redukują napięcia w mięśniach żucia. Dodatkowo pacjenci uczą się wykonywania ćwiczeń wspierających efekty terapii. Z badań przeprowadzonych przez Uniwersytet w Heidelbergu wynika, że połączenie fizjoterapii z leczeniem stomatologicznym skutkuje poprawą u 85 proc. pacjentów z dysfunkcjami TMJ.

Bariery, które tworzymy

Problem jednak ma wiele aspektów. Po pierwsze, brak świadomości. Wielu lekarzy nigdy nie miało okazji współpracować z fizjoterapeutą w tej dziedzinie. Po drugie, niedostateczna edukacja – zarówno na poziomie studiów medycznych, jak i fizjoterapeutycznych. W Polsce nadal nie ma możliwości kształcenia się w tym konkretnym kierunku. Mimo że coraz więcej fizjoterapeutów zdobywa specjalistyczne kwalifikacje, świadomość znaczenia tej dziedziny jest wciąż niewielka.

W krajach rozwiniętych pacjenci mają świadomość, że ból nie musi być czymś, z czym trzeba się pogodzić. Nie trzeba z nim żyć. W Polsce medycyna wciąż zbyt często każe nam, nomen omen, zaciskać zęby.

Konieczne są kampanie informacyjne oraz wprowadzenie tej dziedziny do standardów medycznych. Do refundacji z pewnością jeszcze długa droga, ale środowisko medyczne powinno dążyć do tego, by system zmieniał się właśnie w tym kierunku – holistycznego i nowoczesnego podejścia do leczenia. Fizjoterapia stomatologiczna jest bardzo kosztowna, a pacjenci, choć często to osoby starsze, muszą za nią płacić z własnej kieszeni. To skutecznie ogranicza jej dostępność, która i tak jest kiepska. Ekspertów w tej dziedzinie mamy, o ironio, jak na lekarstwo.

Jak to zmienić?

Pierwsze kroki zostały już podjęte. Rosnąca liczba gabinetów oferuje specjalistyczne usługi w tym zakresie, a pacjenci zaczynają dostrzegać korzyści. Kluczowe będzie włączenie fizjoterapii stomatologicznej do publicznego systemu ochrony zdrowia oraz lepsza współpraca między lekarzami różnych specjalizacji.

Fizjoterapia stomatologiczna jest nie tylko skutecznym wsparciem leczenia, ale także szansą na poprawę komfortu życia tysięcy pacjentów. Wprowadzenie tej dziedziny na szerszą skalę w Polsce wymaga czasu, edukacji i świadomości, ale korzyści zdrowotne są tego warte. Zmiana może zacząć się od rozmowy i popularyzacji wiedzy – bo o tym w Polsce wciąż mówi się za mało.

Ewa Bukowiecka-Janik
dziennikarka i redaktorka od lat związana z mediami ogólnopolskimi. W swej pracy najwięcej uwagi poświęca tematyce zdrowia, w tym szczególnie zdrowia psychicznego

Artykuł O tym się w Polsce nie mówi: Fizjoterapia stomatologiczna pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

To nie wydarzyło się nigdy w historii polskich naukowych czasopism dentystycznych. Czasopismo „Dental and Medical Problems” prowadzony przez prof. dr. hab. n. med. Mieszka Więckiewicza otrzymało prestiżowy wskaźnik „Impact Factor”.

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 W KATEGORII OSIĄGNIĘCIA W STOMATOLOGII W ROKU 2023

Wydawcą czasopisma jest Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, a redaktorami naczelnymi prof. Mieszko Więckiewicz oraz dr hab. Helena Martynowicz. Wskaźnik „Impact Factor” dotyczy cytowalności artykułów. – Oblicza się go na podstawie wzoru matematycznego, dzieląc liczbę cytowań artykułów z danego czasopisma w bazie „Journal Citation Reports” za dany rok przez całkowitą liczbę artykułów opublikowanych w tym czasopiśmie w dwóch poprzednich latach. Im częściej artykuły z danego czasopisma są cytowane w innych publikacjach, tym wskaźnik „Impact Factor” jest wyższy. Innymi słowy: tym dane czasopismo ma większy wpływ na swoją dziedzinę – objaśnia prof. Więckiewicz.

Czasopimo „Dental and Medical Problems” uzyskało wskaźnik rzędu 2,6. W rankingu „Journal Citation Reports” (który uwzględnia czasopisma posiadające „Impact Factor”) w kategorii „Dentistry, Oral Surgery & Medicine” polskie czasopismo znalazło się na 70. miejscu wśród 156 tytułów (ćwiartka druga rankingu – Q2). Natomiast w kategorii „Medicine, General & Internal” pismo prowadzone przez prof. Mieszka Więckiewicza zostało sklasyfikowane na 72. miejscu wśród 322 tytułów (ćwiartka pierwsza rankingu – Q1). Prof. Więckiewicz: – Niewątpliwie jest to sukces, na pewno największy, jaki osiągnąłem w ubiegłym roku i w ogóle w swoim życiu, a także wielki sukces polskiej stomatologii. „Dental and Medical Problems” to pierwsze czasopismo o profilu stomatologicznym w Polsce i Europie Wschodniej, które posiada ten wskaźnik.

Dodatkowo w roku 2023 profesor znalazł się na liście najczęściej cytowanych polskich naukowców na świecie za rok poprzedni (Top 2% Scientists Worldwide by Stanford University), a także uzyskał tytuł „Executive MBA”.

Laureat naszej nagrody w kategorii „Osiągnięcia w stomatologii w roku 2023” przyznaje, że w otrzymaniu wskaźnika „Impact Factor” bez wątpienia pomogło mu kilkuletnie doświadczenie redakcyjne. – Byłem i jestem członkiem rad naukowych kilku czasopism posiadających „Impact Factor”, a także recenzentem kilkudziesięciu czasopism, również z „Impact Factor”. Mam na swoim koncie ponad 100 publikacji w czasopismach posiadających ten wskaźnik – mówi.

Prof. Mieszko Więckiewicz w 2009 roku ukończył Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu. Jest jednym z najmłodszych polskich naukowców, którzy otrzymali tytuł profesora. Doktorem nauk medycznych został w wieku 28 lat, doktorem habilitowanym w wieku 31, a profesorem tytularnym – 35. – Na młodych profesorów nie patrzy się już tak dziwnie, jak patrzyło się na mnie – opowiada pół żartem, pół serio. – Ale wówczas to było bardzo duże zaskoczenie dla całego środowiska, bo według mojej wiedzy nigdy w historii stomatologii nie zdarzyło się, żeby tak młoda osoba otrzymała tytuł profesora. Po paru latach wszyscy się już do tego przyzwyczaili. Ja po prostu byłem pierwszy, przetarłem ten szlak.

Prof. Więckiewicz był też pierwszym stomatologiem, który uzyskał stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców. Po studiach uczył się za granicą. Sukces przyszedł szybko, ale cenę miał wysoką. – To się odbyło kosztem życia osobistego – nie ukrywa profesor. I opowiada: – Wyrzeczeń było mnóstwo. Przez ok. 10 lat wstawałem w okolicy 6–6.30. Na godz. 8 szedłem do pracy na uczelni. Następnie, po południu, jechałem na kilka godzin do swojej praktyki, potem wracałem do domu, siadałem do komputera i brałem się do pisania manuskryptów naukowych, co robiłem do 1–1.30 w nocy, po czym szedłem spać. Wszystko było podporządkowane pracy. W międzyczasie zrealizowałem siedem zagranicznych stypendiów: trzy w Niemczech, dwa w Stanach Zjednoczonych, po jednym w Izraelu oraz na Słowacji.

W Mirkowie pod Wrocławiem prof. Mieszko Więckiewicz prowadzi ze swoją żoną gabinet dentystyczny specjalizujący się w leczeniu zaburzeń stawów skroniowo-żuchwowych, mięśni żucia oraz bólu ustno-twarzowego. Przyznaje, że nie pracuje już tak dużo jak kiedyś, ale nadal doskwiera mu niedostatek czasu. – Oprócz tego, że jestem naukowcem, dydaktykiem i klinicystą, to jestem też mężem i ojcem. Mimo wszystko jakoś daję radę – mówi.

Czy myślał, żeby postawić wyłącznie na karierę naukową?

– Rozważałem to, ale realia finansowe naukowców w Polsce nie są najlepsze – twierdzi. – Na przestrzeni ostatnich lat sporo się poprawiło, jest dużo większa dostępność grantów, nastąpiło umiędzynarodowienie nauki, jednak większość polskich naukowców nie może żyć wyłącznie z tego, dlatego wielu łączy działalność naukową z prowadzeniem biznesu.

Prof. Mieszko Więckiewicz jest czwartym polskim lekarzem dentystą przyjętym do prestiżowej organizacji International College of Dentists założonej w 1920 roku w Tokio, mającej ponad 12 tys. aktywnych członków w ponad 140 krajach. Do organizacji nie można się zapisać – trzeba zostać do niej zaproszonym. – International College of Dentists zajmuje się promocją zdrowia jamy ustnej, organizuje międzynarodowe akcje, przyczynia się do rozwoju stomatologii i jej dobrego wizerunku w świecie – wymienia profesor.

W najbliższym czasie prof. Mieszko Więckiewicz chciałaby zwiększyć udział nowoczesnych technologii w procesie dydaktycznym, a także postarać się o większą liczbę finansowań zewnętrznych dla jednostki, której jest kierownikiem, podkreślając, że bez grantów nie da się uprawiać profesjonalnej nauki. Chciałaby też uczestniczyć w międzynarodowych zespołach eksperckich i sympozjach, dalej pisać i redagować prace naukowe.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Na młodych profesorów nie patrzy się już tak dziwnie, jak patrzyło się na mnie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jako pierwszy w Polsce wprowadzał innowacyjne metody leczenia, jest autorem niezliczonej liczby prac i publikacji naukowych oraz wychowawcą wielu pokoleń lekarzy dentystów – z prof. dr. hab. n. med. Stanisławem Suliborskim rozmawia Rafał Natorski

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA DOROBEK ŻYCIA W STOMATOLOGII

Szacuje się, że nawet co drugi Polak cierpi na dentofobię. Czy pan jako dziecko bał się wizyt u dentysty?

Raczej nie. Miałem to szczęście, że rodzice mieli zaprzyjaźnionego stomatologa, który jak na tamte czasy miał bardzo nowoczesny gabinet, ze sprzętem, którym nie dysponowała nawet Akademia Medyczna w Łodzi, gdzie później studiowałem. W dodatku po ojcu genetycznie odziedziczyłem mocne zęby i nie musiałem zbyt często bywać u dentysty.

Dlaczego zdecydował się pan poświęcić leczeniu zębów?

Trochę z przypadku. W szkole byłem dość przeciętnym uczniem, ale ojciec, świetny chirurg, miał ambicję, bym został jego kontynuatorem. Po maturze zdałem egzamin na wydział lekarski łódzkiej Akademii Medycznej, ale czasy były takie, że zabrakło mi tak zwanych punktów za pochodzenie. Dostałem jednak możliwość rozpoczęcia nauki na wydziale stomatologicznym, z perspektywą przeniesienia później na wydział lekarski. Stomatologia okazała się tak zajmująca, że szybko porzuciłem plany zostania chirurgiem. Wkrótce po ukończeniu studiów otrzymałem propozycję asystentury w zakładzie protetyki i tak zaczęła się moja przygoda. Choć nie lubię się chwalić, do dziś uważam, że nie byłbym tak dobrym chirurgiem jak stomatologiem.

Ma pan pełne prawo do chwalenia się osiągnięciami, bo ich lista jest naprawdę imponująca. Z czego jest pan szczególnie dumny?

Trudne pytanie. Przez te wszystkie lata musiałem przełamywać szereg barier, także organizacyjnych. Nie brakowało ich choćby przy tworzeniu Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Łodzi. Opracowywałem jego koncepcję, bo mój ówczesny szef, prof. Włodzimierz Józefowicz uznał, że jestem najlepszym architektem wśród stomatologów. Spędziłem nad planami wiele nocy, bo marzyłem o placówce na miarę XXI wieku, choć był początek lat 90. Wdrożyłem tam zasady ergonomii stomatologicznej, której nauczanie wprowadziłem jako pierwszy w Polsce, będąc kierownikiem Zakładu Propedeutyki i Diagnostyki Stomatologicznej. Wcześniej lekarz stał nad pacjentem siedzącym w fotelu, nie dysponując unitem, dziś kluczowym elementem wyposażenia każdego gabinetu. Marzyłem, żebyśmy pracowali jak świat zachodni. Kupiliśmy unity jugosłowiańskie, a moi asystenci zaczęli nosić maseczki i rękawiczki, oczywiście siedząc przy leżących w fotelach pacjentach. Dziś to oczywiste, wtedy było przełomem.

Przełamywał pan też inne bariery, choćby w dziedzinie stomatologii odtwórczej.

Już w czasie studiów nie podobała mi się obowiązująca wówczas jeszcze XIX-wieczna metoda, której twórcą był Greene Vardiman Black. Zakładała, że należy usuwać nie tylko zmienione chorobowo tkanki zęba, ale także otaczające je zdrowe, co miało zapobiec rozwojowi próchnicy wtórnej. Powodowało to spustoszenie w tkankach twardych, a one przecież się nie odradzają. Marzyłem, by mieć do dyspozycji materiał, który można będzie „naciągnąć” na ząb bez jego szlifowania, a następnie tylko utwardzić. Takim materiałem okazały się kompozyty, których zestaw przywiózł z konferencji w Stanach Zjednoczonych prof. Józefowicz. Był początek lat 70. Zacząłem stosować techniki adhezyjne, kierując się stworzoną przez siebie zasadą: odtwarzać to, co jest zniszczone, a pozostawiać to, co zdrowe. Hasło to propagowałem podczas licznych spotkań i wykładów w całej Polsce. Przekazywałem lekarzom własne doświadczenia kliniczne, ale początkowo nie wszystkich to przekonywało. Trudno bowiem zmieniać nawyki i przyzwyczajenia.
Później moim konikiem stała się stomatologia estetyczna, którą, jako przedmiot nauczania, wprowadzałem do programu dydaktycznego łódzkiego Uniwersytetu Medycznego. Także w tej dziedzinie koncentrowałem się na tym, by ingerencja lekarska była jak najmniej inwazyjna zgodnie z moją metodą Mini-Max, czyli minimum interwencji, maksimum korzyści. Jako pierwszy w Polsce, blisko 30 lat temu, wprowadziłem do praktyki klinicznej licówki porcelanowe, które często są użytkowane do dziś. Od kilku lat wcielam w życie „stomatologię odtwórczą jednego dnia”, czyli odbudowę ceramiczną zęba podczas jednej wizyty.
Zdarzały się też porażki. Za największą uznaję działalność w roli konsultanta wojewódzkiego z zakresu protetyki stomatologicznej. Musiałem wtedy przede wszystkim wysłuchiwać skarg pacjentów mających pretensje do lekarzy, którym praca nie najlepiej wyszła. Ze smutkiem muszę przyznać, że 90 proc. pacjentów miało rację.

Budzące strach gabinety dentystyczne, kojarzące się z bólem i dyskomfortem, to już zamierzchła przeszłość. Współczesna stomatologia zapewnia komfortowe warunki leczenia. Jednak wielu Polaków wciąż unika wizyt u specjalisty, czego konsekwencją są smutne statystyki, z których wynika, że blisko 90 proc. mieszkańców naszego kraju zmaga się z próchnicą. Dlaczego tak się dzieje?

Moim zdaniem wynika to z zaniedbań systemowych. W przedszkolach i szkołach brakuje profilaktyki, zaniedbuje się leczenie wstępnych uszkodzeń u osób w młodym wieku, które w efekcie szybko tracą zęby stałe. Dorośli często unikają wizyt u dentysty z powodów finansowych, ponieważ NFZ nie refunduje nawet wielu podstawowych zabiegów. Podczas podróży po Polsce i rozmów z ludźmi z przerażeniem obserwuję, jak wiele osób ma ubytki w uzębieniu, niespecjalnie się tym przejmując. Mam nadzieję, że rządzący wreszcie zaczną działać w tym temacie i wprowadzą rozwiązania, dzięki którym już dzieci będą mogły zrozumieć, jak ważna jest troska o zęby.

Niektórzy jednak podchodzą do tej troski w sposób, łagodnie mówiąc, kontrowersyjny. Chodzi mi o modę na „tureckie zęby”, czyli wyjazd do Turcji na rozległą odbudowę protetyczną, która ma zapewniać piękny, hollywoodzki uśmiech. Co pan o tym sądzi?

To straszne. W naszej klinice pojawiają się osoby, które odbyły taką podróż stomatologiczną. Przychodzą okaleczeni, bo w Turcji stosuje się bardzo drastyczne metody – zęby zostają mocno oszlifowane, a korony nakłada się bardzo głęboko, co może powodować problemy z przyzębiem czy zaburzenia zgryzu. Oczywiście tam też są świetni specjaliści stosujący nowoczesne techniki, ale nie brakuje też lekarzy, którzy pracują dla pieniędzy, a nie pacjentów. Pamiętajmy, że w stomatologii błędy lekarskie zwykle nie ujawniają się następnego dnia, ale często po miesiącach czy latach, gdy zmiany stają się nieodwracalne, co kończy się utratą własnych zębów. Niestety także w naszej dziedzinie pojawiają się mody. Nadużywa się choćby implantów. Wystarczy, że ząb jest trochę uszkodzony, by niektórzy od razu chcieli go usuwać i zastępować sztucznym. Ciągle powtarzam, że własne zęby są wartością, której należy bronić do końca.

Jak pan widzi przyszłość stomatologii?

Trudno przewidzieć, bo jak wszystkie dziedziny medycyny rozwija się ona błyskawicznie. Oczywiście marzeniem jest znalezienie sposobu na uaktywnienie organizmu do produkcji trzecich zębów, by w przypadku utraty stałego wyrósł w jego miejsce nowy. Na razie jest to jednak w sferze idei. Podobnie jak całkowite wyeliminowanie próchnicy. Nawet na naszej uczelni były prowadzone prace nad szczepionką, która zapobiegałaby tej chorobie. Niestety bez sukcesu, ale zobaczymy, co przyniesie przyszłość.

Artykuł Minimum interwencji, maksimum korzyści pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nitkowanie zębów znacząco wpływa na poprawę jakości zdrowia jamy ustnej i powinno stanowić nieodłączny element codziennej higieny.[1]Samo szczotkowanie zębów nie wystarczy, aby zapobiegać namnażaniu się bakterii w przestrzeniach międzyzębowych i powstawaniu stanów zapalnych.[2]Kondycja zębów i jamy ustnej okazuje się mieć szerszy wpływ na zdrowie organizmu, w tym także na przebieg zakażenia SARS-CoV-2.[3] Tymczasem w Polsce próchnica dotyka aż 99% dorosłych a co 3. osoba w wieku 35-44 lata wymaga specjalistycznego leczenia stomatologicznego związanego z chorobą dziąseł lub przyzębia.[4]

Polacy lepiej dbają o zęby

Stan zdrowia jamy ustnej Polaków stopniowo poprawia się, choć w statystykach nadal pozostajemy daleko w tyle za innymi krajami Unii Europejskiej. Ministerstwo Zdrowia podaje, że w grupie dorosłychPolaków,porównując dane z 2010 i 2017 roku, obserwuje się niemal dwukrotny wzrost liczby osób
z zachowanympełnym uzębieniem (24% vs. 43%).Poprawił się także stan przyzębia w tej grupie: osób ze zdrowym przyzębiem w porównaniu do 2010 roku było w 2017 o 7% więcej (31,5%).⁴

Jednocześnie nadal aż 30% osób w wieku 35-44 lata w populacji polskiej wymaga specjalistycznego leczenia periodontologicznego, podczas gdy w innych krajach europejskich odsetek takich osób jest zdecydowanie niższy:przykładowo obecność patologicznych kieszonek zębowychwymagających specjalistycznego leczenia stwierdzono tylko u 4,6% Hiszpanów i 2,5% Greków.⁴

Jest jeszcze wiele do zrobienia

Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika także, że częstość występowania próchnicy zębów, niezależnie od rodzaju uzębienia, zwiększa się od ok.41% w grupie dzieci w wieku 3 lat, aż do ok.93% u młodzieży w wieku 18 lat, u dorosłych osiągając wartość niemal 99%. Dla porównania z innymi krajami: występowanie próchnicy u 15-latków jest o ponad 36% większe w Polsce niż w Anglii, Walii i Irlandii Północnej.⁴

Dodatkowo, odsetek młodzieży w wieku 18 lat w Polsce wymagających wykonania wypełnienia na więcej niż 2 powierzchniach zęba jest 3-krotnie większy niż osób w wieku 12 lat⁴, co może świadczyć o niedokładnie lub powierzchownie wykonywanych procedurach higieny jamy ustnej.

Czy szczoteczka wystarczy?

?Nieprecyzyjne lub mało regularne przestrzeganie zasad higieny jamy ustnej powoduje gromadzenie się na zębach biofilmu bakteryjnego w postaci płytki nazębnej. W konsekwencji powstaje próchnica
i rozwijają się bakteryjne stany zapalneprowadzące do schorzeń periodontologicznych, takich jak zapalenie dziąseł i przyzębia, wymagające specjalistycznego leczenia stomatologicznego.? ? tłumaczy lek.dent. Marcin Nitka, Dyrektor Medyczny Mokotooth Prestige Dental w Warszawie. – ?Szczotkowanie zębów jest podstawowym zabiegiem higieny jamy ustnej, jednak aby skutecznie usunąć resztki pokarmu i wyczyścić przestrzenie międzyzębowe, potrzebne jest zastosowanie dodatkowej metody, czyli nitkowania lub irygatora. Nitkowanie powinniśmy zacząć stosować już u małych dzieci, u których pojawiły się pierwsze dwa sąsiadujące zęby i powinno ono stać się nawykiem na całe życie. Swoim pacjentom gorąco polecam tę metodę a zbieżność nazwiska pomaga mi przekonać ich do jej stosowania.? ? uśmiecha się.

Higiena jamy ustnej a COVID-19

Błędy w higienie jamy ustnej prowadzą do rozwoju infekcji bakteryjnych, które mogą objawiać się nie tylko nieświeżym oddechem, próchnicą czynadwrażliwością i krwawieniem z dziąseł, ale także prowadzić do rozwoju innych stanów zapalnych w organizmie. Zły stan zdrowia jamy ustnej może być związany także z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych[5czy zaburzeń funkcji poznawczych.[6]

W najnowszychbadaniachwykazanorównieżzwiązek między słabą higieną jamy ustnej a nasileniem symptomów COVID-19, szczególnie dotyczące pacjentów z chorobami układukrążenia. Prawdopodobnie stan zapalny w jamie ustnej sprzyjał powstawaniu większej ilości wirusa w organizmie powodując cięży przebieg choroby oraz dłuższyokres rekonwalescencji.[7]

?Dokładna i prawidłowa higiena jamy ustnej staje się szczególnie istotna w obliczu ostatnich doniesień dotyczących jej związku z rozwojem i przebiegiem infekcji.?? twierdzidr Marcin Nitka ? ?Wprowadzenie nitkowania do codziennej rutyny mycia zębów może w znaczący sposób wpłynąć nie tylko na poprawę zdrowia jamy ustnej, ale pośrednio, także całego organizmu.? ? dodaje.

Dzień Nitkowania ? 26 listopada 2021 r. Tradycyjnie Dzień Nitkowania (Flossing Day) obchodzony jest w czwarty piątek listopada. Święto zostało ustanowione przez Krajową Radę Nitkowania (National Flossing Council) w USA w 2020 w celu promowania zasad prawidłowej higieny jamy ustnej i szerszego stosowania nici dentystycznych.

Dr Marcin Nitka ? lekarz dentysta

Absolwent Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Posiada dyplom Practiculum Implantologii Instytutu Vivadentaloraz certyfikat ukończenia Soft Tissue Institute w zakresie Regeneracji Kości oraz Gospodarowania Tkankami Miękkimi. Jest uczestnikiem Oral Surgery ? Akademii Chirurgii Jamy Ustnej (OSA).

Od sierpnia 2019 współtworzy klinikę Mokotooth Prestige Dental, bęąc jej Dyrektorem Medycznym.W Mokotooth Prestige Dental kieruje zespołem lekarzy i personelu pomocniczego, jest odpowiedzialny za planowanie i nadzór specjalistycznych zabiegów i kompleksowych procedur leczniczych.Na co dzień zajmuje się przede wszystkim implantologią oraz chirurgią stomatologiczną
i periodontologiczną oraz leczeniem endodontycznym i zachowawczym.

Doktor Marcin Nitka nie uznaje kompromisów. Dobro pacjentów jest dla niego priorytetem, zawsze wsłuchuje się w ich potrzeby a pacjenci doceniają jego zaangażowanie i pasję, z jaką wykonuje swój zawód. Do leczenia podchodzi w sposób holistyczny a klinikę Mokotooth Prestige Dental współtworzy, zapraszając do współpracy lekarzy specjalizujących się
w różnych dziedzinach stomatologii i wyposażając ją w najnowocześniejszy sprzęt diagnostyczny i terapeutyczny, tak aby możliwe były interdyscyplinarne, kompleksowe leczenie i diagnostyka.

Jest pasjonatem nowoczesnych rozwiązań w stomatologii. W codziennej pracy wykorzystuje najnowocześniejszy sprzęt
i techniki: mikroskop Carl Zeiss, ultradźwięki (piezochirurgia), radiowizjografię, tomografię komputerową.

Dąży do uzyskania bezpiecznych i długotrwałych rezultatów leczenia z poszanowaniem biologii organizmu pacjenta.

[1] Sledad Cepeda M et al; Association of flossing/inter?dental cleaning and periodontitis in adults; J Clin Periodontol. 2017 Sep; 44(9): 866?871.; https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5601277/; dostęp z dnia 22.11.2021 r.

[2] Dr Jayashree; Flossing can Help Prevent Cognitive Decline; Medindia; Health In Focus; https://www.medindia.net/news/healthinfocus/flossing-can-help-prevent-cognitive-decline-203622-1.htm; dostęp z dnia 22.11.2021 r.

[3] American College of Cardiology, Poor Oral Health May Impact COVID-19 Severity, Especially For CVD Patients; Oct 07, 2021; ACC News Story; https://www.acc.org/latest-in-cardiology/articles/2021/10/07/17/53/poor-oral-health-may-impact-covid-19-severity-especially-for-cvd-patients; dostęp z dnia 22.11.2021 r.

[4]Ministerstwo Zdrowia; Raport Chroba próchnicowa i stan tkanek przyzębia populacji polskiej. Podsumowanie wyników badań z lat 2016-2019, Warszawa 2021.

[5]Kotronia E et al; Oral health and all-cause, cardiovascular disease, and respiratory mortality in older people in the UK and USA; Nature; Scientific Reports volume 11, Article number: 16452 (2021), https://www.nature.com/articles/s41598-021-95865-z; dostęp z dnia 22.11.2021 r.

[6] Batty G-D et al.;Oral disease in relation to future risk of dementia and cognitive decline: prospective cohort study based on the Action in Diabetes and Vascular Disease: Preterax and Diamicron Modified-Release Controlled Evaluation (ADVANCE) trial; Eur Psychiatry. 2013 Jan;28(1):49-52; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21964484/; dostęp z dnia 22.11.2021 r.

[7]American College of Cardiology, Poor Oral Health May Impact COVID-19 Severity, Especially For CVD Patients; Oct 07, 2021; ACC News Story; Poor Oral Health May Impact COVID-19 Severity, Especially For CVD Patients – American College of Cardiology (acc.org); dostęp z dnia 22.11.2021 r.

Artykuł Czy higiena jamy ustnej powinna zostać włączona do metod walki z COVID-19? Dzień Nitkowania – 26 listopada 2021 r. pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Magdalena Wyszyńska1*, Monika Nitsze-Wierzba2, Maciej Łopaciński3, Małgorzata Skucha-Nowak4
1 Zakład Materiałoznawstwa Stomatologicznego, Katedra Protetyki i Materiałoznawstwa Stomatologicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, pl. Akademicki 17, 41-902 Bytom, magdalena.wyszynska@sum.edu.pl
2 Zakład Protetyki Stomatologicznej, Katedra Protetyki i Materiałoznawstwa Stomatologicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, pl. Akademicki 17, 41-902 Bytom
3 Zakład Chorób Przyzębia i Błony Śluzowej Jamy Ustnej, Katedra Stomatologii Zachowawczej z Endodoncją, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, pl. Traugutta 2, 41-800 Zabrze
4 Zakład Propedeutyki Stomatologii, Katedra Stomatologii Zachowawczej z Endodoncją, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, pl. Akademicki 17, 41-902 Bytom
*autor korespondencyjny

Wprowadzenie

Cukrzyca (łac. diabetes mellitus, DM) jako choroba cywilizacyjna jest jedną z częstszych jednostek chorobowych podawanych w wywiadzie ogólnym przez pacjenta zgłaszającego się do gabinetu stomatologicznego. Podobnie jak wiele innych schorzeń ogólnoustrojowych, swoje objawy może manifestować w jamie ustnej, dlatego niejednokrotnie lekarz stomatolog jako jeden z pierwszych może sugerować przeprowadzenie dodatkowych badań laboratoryjnych i postawić diagnozę.

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna, która dotyczy zaburzeń gospodarki węglowodanowej i charakteryzuje się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi wskutek zmniejszonego wydzielania insuliny i/lub oporności tkanek obwodowych na jej działanie. W wyniku długotrwale utrzymującej się hiperglikemii może następować uszkodzenie oraz upośledzenie funkcji wielu narządów, m.in. oka czy nerek. Skutki cukrzycy można obserwować również w jamie ustnej. W przebiegu cukrzycy, poza nasiloną próchnicą, pojawia się m.in. suchość błony śluzowej jamy ustnej (kserostomia), zapalenie dziąseł i przyzębia brzeżnego (periodontitis), kandydoza jamy ustnej, a także zwiększona skłonność do infekcji czy utrudnione gojenie ran, co w konsekwencji prowadzi do znacznych zaników kostnych w obrębie szczęki i żuchwy w relatywnie krótkim czasie (ryc. 1a, b), nawet pomimo podjętego właściwego specjalistycznego leczenia stomatologicznego. Praktyka kliniczna wskazuje, że cukrzyca może wikłać niemal każde leczenie stomatologiczne.

Ryc. 1a. Pacjent T.N.(61 lat) ze zdiagnozowaną cukrzycą nieuregulowaną-stan wyjściowy.

Ryc. 1b. Pacjent T.N. (2 lata później), cukrzyca nieuregulowana-znaczny, postępujący zanik kości przyzębia pomimo zastosowanego intensywnego leczenia periodontologicznego.

Wybrane zmiany w obrębie jamy ustnej występujące w przebiegu cukrzycy

Zaburzenia wydzielania śliny

Ślina to płyn wydzielany przez liczne małe gruczoły ślinowe rozsiane w błonie śluzowej jamy ustnej oraz 6 dużych gruczołów ślinowych zwanych śliniankami. Jest to tzw. ślina właściwa. Jednak płyn znajdujący się w jamie ustnej zawiera również inne składniki, takie jak płyn dziąsłowy czy wydzieliny z nosa i gardła, a także resztki pokarmowe, złuszczone komórki nabłonka błony śluzowej, leukocyty oraz mikroorganizmy. Dlatego nazywany jest śliną mieszaną. W skład śliny wchodzi głównie woda oraz składniki organiczne, m.in. białka (w tym enzymy), węglowodany i lipidy, a także nieorganiczne ? jony. Ślina pełni głównie funkcję trawienną, ale także ochronną (zarówno przed mikroorganizmami, jak i próchnicą) oraz nawilżającą. Pacjenci cierpiący na DM często zmagają się z suchością jamy ustnej ? jest to jedna z najczęściej wymienianych przez nich dolegliwości. Szacuje się, że problem ten występuje u 34-51% osób z cukrzycą , choć nie wszystkie badania potwierdzają tę tendencję, niektóre mówią nawet o zwiększeniu wydzielania śliny. Pacjenci tej grupy to w większości osoby starsze, a częstość występowania kserostomii i hiposaliwacji wzrasta z wiekiem, nawet bez powiązania z cukrzycą. W tym miejscu należy odróżnić zjawisko kserostomii od hiposaliwacji. Kserostomia to subiektywne odczucie suchości w jamie ustnej, podczas gdy hiposaliwacja wiąże się z faktycznym zmniejszeniem ilości śliny w jamie ustnej, które może, lecz nie musi dawać uczucia suchości. Przyczyny tego zjawiska w cukrzycy są wciąż nie do końca poznane, choć wiadomo, że może ono być związane z chorobami towarzyszącymi i przyjmowanymi z tego powodu lekami, obecnością poliurii, neuropatią autonomiczną i zmianami naczyniowymi oraz zmianami w błonach podstawnych gruczołów ślinowych? jako że hiperglikemia może zwiększać gradienty osmotyczne w gruczole, a tym samym wpływać na wydzielanie śliny. W niektórych przypadkach może dojść do rozwinięcia się sialozy, która dotyka szczególnie ślinianki przyuszne. Zmniejszenie wydzielania śliny w przebiegu cukrzycy predysponuje do rozwoju infekcji grzybiczych. Ponieważ główną rolę w obronie przeciwgrzybiczej przypisuje się mechanizmom komórkowym i aktywności komórek fagocytarnych, osłabienie układu odpornościowego w przebiegu DM także predysponuje do infekcji grzybiczych. Mniejsza ilość śliny utrudnia takie podstawowe czynności jak pobieranie pokarmu czy mowa, co staje się jeszcze bardziej uciążliwe, jeśli chory użytkuje ruchome uzupełnienia protetyczne. Ślina bierze udział w utrzymaniu protezy poprzez umożliwienie zachodzenia takich zjawisk fizycznych jak adhezja i kohezja. Adhezja to siła wzajemnego przyciągania powierzchni dwóch różnych ciał leżących bardzo blisko siebie. Jest ona większa, jeśli pomiędzy nimi znajduje się płyn, który poprawia przyleganie ciał do siebie. W warunkach jamy ustnej tym płynem jest ślina i to dzięki niej wyzwalana jest siła adhezji. Kohezja natomiast to siła przyciągania takich samych cząsteczek i jest tym większa, im bardziej lepka jest ślina. Hiposaliwacja może zatem negatywnie wpływać na utrzymanie protez zębowych i ich stabilizację, a więc także komfort użytkowania, co dodatkowo obniża jakość życia pacjenta.

W przebiegu cukrzycy oprócz zmniejszenia ilości śliny zmianie ulega także jej skład, co pociąga za sobą kolejne następstwa, bowiem ograniczone działanie oczyszczające, zmniejszona pojemność buforowa śliny i zwiększone stężenie glukozy mogą zintensyfikować podatność na próchnicę. Z badania przeprowadzonego na grupie 50 dzieci z cukrzycą typu 1 wynika, że intensywność występowania próchnicy u dzieci z niewyrównaną cukrzycą typu 1 jest istotnie większa w porównaniu z dziećmi zdrowymi. Jednak nie wszystkie badania potwierdzają tę zależność.

Zespół pieczenia jamy ustnej

U pacjentów ze słabą kontrolą glikemii i wynikającymi z tego zmianami metabolicznymi oraz strukturalnymi błony śluzowej, a także infekcją grzybiczą można się spotkać z uczuciem pieczenia jamy ustnej, które opisują jako pieczenie, mrowienie, porażenie prądem czy kłucie. Silny ból neuropatyczny może być wywołany przez bodźce bólowe (hiperalgezja) lub takie, jakie fizjologicznie nie wyzwalają uczucia bólu (allodynia). Przy dużym nasileniu te objawy mogą prowadzić do zaburzeń snu, lęku czy nawet depresji.

Zaburzenia smaku

U pacjentów z niewyrównaną cukrzycą mogą wystąpić także zaburzenia smaku. Hypogeuzja u diabetyków może dotyczyć odczuwania smaku słodkiego lub słonego. Podwyższony próg odczuwalności bodźców smakowych może negatywnie wpływać na utrzymywanie prawidłowej diety i tym samym na kontrolę glikemii. Za podłoże tego zjawiska uznaje się neuropatię, suchość błony śluzowej, zmniejszoną produkcję białka gustyny odpowiedzialnego za prawidłowe odczuwanie smaku, niedobór cynku i obecność nalotu na języku.

Choroby miazgi i przyzębia

Badania wskazują, że u pacjentów z cukrzycą typu 2 istnieje większe ryzyko chorób miazgi prowadzących do jej nekrozy i zapalenia tkanek przyzębia okołowierzchołkowego. Jest to związane ze zmianami histologicznymi obejmującymi kolagen, fibroblasty oraz naczynia krwionośne i modyfikacjami w aktywności komponent zapalnych w obrębie miazgi. W wyniku podobnych mechanizmów istotne zmiany w przebiegu cukrzycy obserwujemy również w przyzębiu. Przypuszcza się też, że zarówno hiperglikemia, jak i towarzysząca jej dyslipidemia stymulują stan zapalny, tym samym zwiększając podatność na zapalenie przyzębia. Ponadto zarówno glukozę, jak i lipidy uważa się za źródła produkcji reaktywnych form tlenu w tkankach, co powoduje powstawanie stresu oksydacyjnego. Na zwiększenie podatności na choroby przyzębia oprócz wyżej wspomnianych mechanizmów wpływają także zmiany w odpowiedzi obronnej gospodarza, mikroflory poddziąsłowej i płynu dziąsłowego. Odpowiedź immunologiczna u osób z cukrzycą jest słabsza w porównaniu z osobami zdrowymi z uwagi na dysfunkcję neutrofili objawiającą się upośledzeniem chemotaksji i fagocytozy oraz fakt, że nie wytwarzają oni przeciwciał przeciwko patogenom związanym z zapaleniem przyzębia. Poza tym cukrzyca może wpływać na środowisko w obrębie przyzębia, tak że faworyzowany jest wzrost niektórych gatunków bakterii. Badania wskazują na istnienie nieznacznych różnic w składzie mikrobiologicznym biofilmu poddziąsłowego między osobami chorymi na cukrzycę i bez cukrzycy, ale znaczenie kliniczne tego zjawiska nie jest jasne. W badaniu przeprowadzonym na Śląsku zaobserwowano jakościowe i ilościowe zmiany w mikrobiomie jamy ustnej wśród dzieci z cukrzycą typu 1 w porównaniu z dziećmi zdrowymi. Częstość występowania zapalenia przyzębia u pacjentów ze słabo kontrolowaną cukrzycą może być nawet ponaddwukrotnie wyższa w porównaniu z pacjentami z dobrze kontrolowaną cukrzycą lub bez cukrzycy. Ryzyko utraty tkanki kostnej wyrostka zębodołowego, a także prawdopodobieństwo progresji choroby również jest wyższe w tej grupie pacjentów. Nie zawsze jednak dochodzi do rozwinięcia się choroby przyzębia. We wspomnianym badaniu wśród dzieci z cukrzycą typu 1 nie wykazano istotnych różnic w statusie periodontologicznym w porównaniu z dziećmi zdrowymi. W tym miejscu należy wspomnieć, że w przypadku chorób przyzębia brzeżnego badania wskazują na istnienie błędnego koła ? cukrzyca wywiera negatywny wpływ na stan przyzębia pacjenta, ale i zły stan przyzębia utrudnia prawidłową kontrolę glikemii. Wyniki kilku opublikowanych w ostatnich latach metaanaliz wykazały, że niechirurgiczne leczenie periodontitis spowodowało statystycznie znamienne obniżenie stężenia hemoglobiny glikowanej, choć znane są również badania, w których nie potwierdzono tej obserwacji. Istnienie zależności między tymi dwoma jednostkami chorobowymi to fakt bardzo przydatny w codziennej pracy zawodowej, ponieważ pacjenci często nie zdają sobie sprawy z tego, jak niebagatelny wpływ mają procesy chorobowe toczące się w jamie ustnej na cały organizm, a uświadomienie im tego niejednokrotnie daje większą motywację do realizacji lekarskich zaleceń. To ważne, ponieważ zapalenie przyzębia, oprócz cukrzycy, wiąże się z wieloma innymi stanami chorobowymi, w tym z chorobami układu krążenia, układu oddechowego, przewlekłą chorobą nerek i zespołem metabolicznym czy nawet ze zwiększoną śmiertelnością z powodu zapalenia płuc u pacjentów hemodializowanych, a także z niekorzystnym zakończeniem ciąży. Ponadto w różnych badaniach stwierdzono, że częstość występowania i ciężkość powikłań cukrzycy niezwiązanych z jamą ustną, w tym retinopatii, neuropatii, nefropatii czy powikłań sercowo-naczyniowych, koreluje z nasileniem stanu zapalnego przyzębia. U pacjentów z cukrzycą zapalenie przyzębia może wpływać na zwiększenie śmiertelności, częstsze powikłania sercowo-naczyniowe, w tym chorobę wieńcową i udar mózgu.

Największym czynnikiem ryzyka dla wystąpienia zmian w przyzębiu i utraty zębów jest brak długotrwałej kontroli przebiegu cukrzycy, zarówno insulinozależnej, jak i insulinoniezależnej, zwłaszcza u palaczy tytoniu (ryc. 2). W następstwie hiperglikemii dochodzi do powstawania AGE (produkty glikacji białek ? advanced glycation end products), które za pośrednictwem receptorów RAGE makrofagów doprowadzają do zwiększonej syntezy cytokin, m.in. TNF alfa, IL-1 beta, IL-6. W przebiegu cukrzycy w obrębie tkanek przyzębia zwraca się uwagę na zmiany o charakterze angiopatii. Mikroangiopatia cukrzycowa skutkująca zmianami morfologicznymi i czynnościowymi w mikrokrążeniu może mieć istotne znaczenie w przebiegu zapaleń przyzębia. Zmiany degeneracyjne ściany naczyń, zwężenie ich światła powstałe na skutek pogrubienia ich ścian powodują utrudnienie transportu składników odżywczych do tkanek dziąsła i przyzębia.

Wpływ stanu przedcukrzycowego na stan przyzębia nie jest jednoznaczny i wymaga dalszych badań. Znane są jednak prace, które sugerują, że stan przedcukrzycowy jest związany z większą częstością występowania lub nasileniem stanu zapalnego przyzębia.

Ryc. 2. Zmiany w przyzębiu brzeżnym  i postępująca utrata zębów przy braku długotrwałej kontroli przebiegu cukrzycy u palacza tytoniu.

Zmiany błony śluzowej jamy ustnej

Błona śluzowa jamy ustnej pod wpływem zaburzeń immunologicznych, metabolicznych i strukturalnych staje się podłożem dla powstawania zmian zarówno infekcyjnych, jak i nieinfekcyjnych. W cukrzycy występuje zwiększona podatność na zakażenia grzybicze. Jest to widoczne szczególnie wyraźnie w okolicy powierzchni grzbietowej języka (ryc. 3). Mogą także występować: środkowe romboidalne zapalenie języka, stomatopatia protetyczna, kątowe zapalenie ust oraz kandydoza rzekomobłoniasta. Dzieje się tak dlatego, że u osób z cukrzycą obserwuje się hiposaliwację, a ślina ma kilka ważnych mechanizmów obronnych chroniących jamę ustną przed mikroorganizmami. Zmniejszenie ilości śliny to ograniczenie jej korzystnego miejscowego działania, takiego jak np. oczyszczanie mechaniczne czy zdolność buforowania. Mniejsza ilość śliny to także zmniejszenie działających przeciwgrzybiczo związków (histatyny czy mucyny). Nie bez znaczenia w tym przypadku pozostaje również upośledzenie fagocytozy oraz zwiększona adhezja mikroorganizmów do komórek nabłonka jamy ustnej.

Jeśli chodzi o zmiany nieinfekcyjne, u osób z cukrzycą podczas badania wewnątrzustnego częściej niż u osób zdrowych można zaobserwować tzw. język obłożony czy szczelinowaty, łagodne wędrujące zapalenie języka, zmiany w sposobie jego wybarwienia (pigmentacji) czy zmiany o charakterze żylaków. Obserwuje się także zwiększone ryzyko wystąpienia potencjalnie złośliwych zmian takich jak leukoplakia, erytroplakia i liszaj płaski. Dlatego ważna jest dokładna diagnostyka i systematyczna kontrola stomatologiczna pacjentów chorujących na cukrzycę. Badania, choć niejednoznacznie, sugerują związek cukrzycy i zwiększonego ryzyka występowania nowotworów jamy ustnej. Uważa się, że oprócz wpływu na zachorowalność, cukrzyca wpływa również negatywnie na rokowanie pacjentów z rakiem płaskonabłonkowym jamy ustnej. Uwarunkowania tych obserwacji nie są do końca poznane.

Ryc. 3. Zakażenie grzybicze w przebiegu cukrzycy, najlepiej widoczne na powierzchni grzbietowej języka i kącikach ust.

Utrudnione gojenie ran

Gojenie ran jest dynamicznym i złożonym procesem biologicznym, który można podzielić na cztery fazy: hemostazę, stan zapalny, proliferację i przebudowę. Procesy te angażują wiele typów komórek, składników pozakomórkowych, czynników wzrostu i cytokin. Cukrzyca powoduje zaburzenie gojenia się ran, wpływając na jeden lub więcej tych procesów. Zaburzona jest m.in. waskularyzacja, co skutkuje zmniejszeniem przepływu krwi i prowadzi do niedotlenienia tkanek. Poza tym upośledzona jest również odpowiedź układu odpornościowego oraz zmniejszone zostaje wytwarzanie czynników wzrostowych. Każda interwencja chirurgiczna w obrębie jamy ustnej u osób z cukrzycą wiąże się z utrudnionym pozabiegowym gojeniem rany.

Implantoprotetyka

W implantologii sukces jest zależny w dużej mierze od osteointegracji, czyli procesu połączenia kości wyrostka zębodołowego bezpośrednio z powierzchnią implantu. U pacjentów ze źle kontrolowaną cukrzycą po implantacji dochodzi do opóźnienia osteointegracji. Dlatego u chorujących na cukrzycę zaleca się unikanie natychmiastowego obciążania implantów. W obserwacjach długoterminowych stwierdza się skrócenie przeżycia implantów u chorych na cukrzycę. Aby polepszyć rokowanie leczenia implantoprotetycznego i zmniejszyć powikłania pooperacyjne, zaleca się leczenie wspomagające, składające się z profilaktycznej antybiotykoterapii i płukania jamy ustnej środkami zawierającymi chloroheksydynę. Dobra kontrola glikemii poprawia osteointegrację i przeżycie implantu, dlatego koniecznie należy dążyć do optymalizacji leczenia przeciwcukrzycowego. Źle kontrolowana cukrzyca zwiększa też ryzyko periimplantitis? analiza piśmiennictwa wskazuje na ryzyko wystąpienia stanu zapalnego wokół implantów wyższe nawet o 50% w porównaniu z osobami z normoglikemią. W literaturze nie znaleziono dowodów na to, by zabiegi augmentacji kości, sterowanej regeneracji kości czy podnoszenia dna zatoki miały wyższy odsetek powikłań i niepowodzeń u pacjentów z dobrze kontrolowaną cukrzycą.

Podsumowanie

Praktyka kliniczna wskazuje, że cukrzyca może wikłać niemal każde leczenie stomatologiczne. W przebiegu cukrzycy obserwuje się m.in. zwiększoną skłonność do próchnicy, suchość błony śluzowej jamy ustnej, zapalenie dziąseł i przyzębia brzeżnego, kandydozę jamy ustnej, zespół pieczenia jamy ustnej, zaburzenia smaku, choroby miazgi, a także zwiększoną skłonność do infekcji, utrudnione gojenie ran, zaniki kostne w obrębie wyrostków zębodołowych szczęki i żuchwy.

Leczenie stomatologiczne pacjenta obciążonego schorzeniem ogólnoustrojowym, w tym np. cukrzycą, powinno odbywać się we współpracy z lekarzem specjalistą prowadzącym leczenie schorzenia podstawowego. Zasadą w postępowaniu z chorymi na cukrzycę jest kontrola wyrównania metabolicznego przed wszelkimi zabiegami stomatologicznymi. Zabiegi krwawe należy przeprowadzać w osłonie antybiotykowej, podawanej doustnie na godzinę przed planowanym zabiegiem lub w przypadkach, gdy niemożliwe jest podanie leku doustnie, na 30 min przed zabiegiem drogą pozajelitową, najczęściej domięśniowo lub dożylnie. W dobrze kontrolowanej cukrzycy efekty leczenia stomatologicznego są takie same jak u osób zdrowych. Ale w przypadku cukrzycy źle kontrolowanej leczenie stomatologiczne jest procesem trudnym, objawy mają charakter chwiejny i zmienny, gojenie jest utrudnione. Zaleca się odroczenie wykonania chirurgicznego zabiegu stomatologicznego do momentu ustabilizowania glikemii przy współpracy i pod kontrolą diabetologa. W cukrzycy istotną rolę odgrywa także właściwa higiena jamy ustnej. Wczesne stosowanie metod profilaktycznych może skutecznie zapobiec wystąpieniu zmian w obrębie błony śluzowej jamy ustnej i przyzębiu nawet w okresie trudności opanowania objawów choroby ogólnoustrojowej. Ważne jest, aby poinformować pacjenta, że stan miejscowy w obrębie jamy ustnej jest ściśle skorelowany z jego stanem ogólnym.

Praca naukowa

?Świat Lekarza? nr 8/2021 (95), str. 54-55

Piśmiennictwo

1. Rohani B. Oral manifestations in patients with diabetes mellitus. World J Diabetes

2019;10(9):485-9

2.Cicmil S, Mladenović I, Krunić J, et al. Oral Alterations in Diabetes Mellitus. Balk J Dent Med 2018;22:7-14

3. Papatheodorou K, Banach M, Edmonds M, et al. Complications of diabetes. Journal of Diabetes Research 2015;2015:189525

4. Cicmil A, Govedarica O, Lečić J, et al. Oral Symptoms and Mucosal Lesions in Patients with Diabetes Mellitus Type 2. Balk J Dent Med 2017;21:50-4

5.Verhulst MJL, Loos BG, Gerdes VEA, et al. Evaluating All Potential Oral Complications of Diabetes Mellitus. Front Endocrinol 2019;10:56

6. Skucha-Nowak M. Grzybica jamy ustnej ? okiem periodontologa. Twój Przegl Stomatol 2011;9:54-8

7. Sundaram M, Manikandan S, Satheesh B, et al. Comparative Evaluation of Xerostomia among Diabetic and Nondiabetic Subjects Wearing Complete Denture. J Pharm Bioallied Sci 2020;12(1):419-22. doi:10.4103/jpbs.JPBS_124_20

8. Coelho AS, Amaro IF, Caramelo F, et al. Dental caries, diabetes mellitus, metabolic control and diabetes duration: A systematic review and meta-analysis. J Esthet Restor Dent 2020;32:291-309

9. Pachoński M, Jarosz-Chobot P, Koczor-Rozmus A, et al. Dental caries and periodontal status in children with type 1 diabetes mellitus. Pediatr Endocrinol Diabetes Metab 2020;26(1):39-44

10. Graves DT, Corr?a JD, Silva TA. The Oral Microbiota Is Modified by Systemic Diseases.

J Dent Res 2019 Feb;98(2):148-56. doi: 10.1177/0022034518805739. Epub 2018 Oct 25

11. Daniel R, Gokulanathan S, Shanmugasundaram N, et al. Diabetes and periodontal disease. J Pharm Bioall Sci 2012;4(2):280-2

12. Preshaw PM, Alba AL, Herrera D, et al. Periodontitis and diabetes: a two-way relationship. Diabetologia 2012 Jan;55(1):21-31

13. Pachoński M, Kaczor-Rozmus A, Mocny-Pachońska K, et al. Oral microbiota in children with type 1 diabetes mellitus. Pediatr Endocrinol Diabetes Metab 2021;27(2):100-8

14. Fischer RG, Lira Junior R, Retamal-Valdes B, et al. Periodontal disease and its impact on general health in Latin America. Section V: Treatment of periodontitis, Braz Oral Res 2020 Apr 9;34(1):026. doi: 10.1590/1807-3107bor-2020.vol34.0026. ECollection 2020

15. Baeza M, Morales A, Cisterna C, et al. Effect of periodontal treatment in patients with periodontitis and diabetes: systematic review and meta-analysis. J Appl Oral Sci 2020 Jan 10;28:20190248. doi: 10.1590/1678-7757-2019-0248. eCollection 2020

16. Engebretson SP, Hyman LG, Michalowicz BS, et al. The effect of nonsurgical periodontal therapy on hemoglobin A1c levels in persons with type 2 diabetes and chronic periodontitis: a randomized clinical trial. JAMA 2013 Dec 18;310(23):2523-32

17. Kocher T, König J, Borgnakke WS, et al. Periodontal complications of hyperglycemia/diabetes mellitus: Epidemiologic complexity and clinical challenge, Periodontology 2000.2018;78:59-97

18. Bastos AS, Leite AR, Spin-Neto R, et al. Diabetes mellitus and oral mucosa alterations: prevalence and risk factors. Diabetes Res Clin Pract 2011 Apr;92(1):100-5

19. Baltzis D, Eleftheriadou I, Veves A. Pathogenesis and treatment of impaired wound healing in diabetes mellitus: new insights. Adv Ther 2014 Aug;31(8):817-36. doi: 10.1007/s12325-014-0140-x. Epub 2014 Jul 29. PMID: 25069580

20. Naujokat H, Kunzendorf B, Wiltfang J. Dental implants and diabetes mellitus-a systematic review. Int J Implant Dent 2016 Dec;2(1):5. doi: 10.1186/s40729-016-0038-2. Epub 2016 Feb 11. PMID: 27747697; PMCID: PMC5005734

21. Skucha-Nowak M. Złogi nazębne ? okiem periodontologa. Twój Przegl Stomatol 2011;(10):46-9

Artykuł Cukrzyca ? okiem stomatologa pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Praca stomatologa jest bardzo ciekawa, pod warunkiem że nie patrzymy na pacjenta przez pryzmat jednego zęba, ale na całość organizmu. Zawsze powtarzam, że jeden ząb to drobna część całości. Jeżeli dbamy o zęby, mamy satysfakcję w postaci dobrego ogólnego stanu zdrowia oraz wyglądu zewnętrznego, na który zwraca się uwagę w relacjach międzyludzkich ? mówi prof. dr hab. n. med. Teresa Bachanek, laureatka Nagrody Zaufania Złoty OTIS 2020 za dorobek życia w stomatologii.

W grudniu udekorowano Panią Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Gratulujemy. W uzasadnieniu podano: ?Za wybitne zasługi w pracy naukowo-dydaktycznej na rzecz ochrony i profilaktyki zdrowia oraz za działalność społeczną?. Który z tych elementów kariery był dla Pani najważniejszy?

Odpowiedź jest złożona, dlatego że moja praca zawodowa obfitowała w wiele wydarzeń, jak to w życiu. Konieczne byłoby podzielenie jej według pewnych kryteriów, ale uwzględniłabym szczególnie jeden, czyli wiek pacjentów, z którymi pracowałam. Początkowo, krótko, z dorosłymi w przychodni WSK Świdnik, następnie prawie 15 lat z dziećmi i młodzieżą, ale głównie z dziećmi w szkole podstawowej i w instytucie stomatologii. Ten okres pracy w szkole podstawowej wspominam najprzyjemniej, bo była to moja pierwsza i samodzielna praca, nie w dużym mieście czy klinice, ale w Świdniku. To dawało mi wiele satysfakcji.

Dlaczego?

Lata 70. były trudnym czasem w pracy stomatologów. Uczyliśmy dzieci podstawowych zasad higieny jamy ustnej. Bywało tak, że w kilkuosobowej rodzinie była jedna szczoteczka do zębów. Kiedy pytałam dziecko, dlaczego ma nieumyte zęby, odpowiadało, że tata pojechał w delegację i zabrał szczoteczkę. Nie jest to może sytuacja, która mówiłaby o wielkim zaniedbaniu, bardziej o warunkach, jakie wtedy panowały, a wynikała pewnie z niedoceniania roli higieny jamy ustnej. Dostrzegłam, jak wiele jest do zrobienia. W sukurs przyszły mi wprowadzane, do stosowania w szkołach podstawowych, preparaty fluorowe i metody zbiorowej profilaktyki. Miało to tę zaletę, że mogliśmy objąć zabiegami profilaktycznymi większą grupę dzieci, przy okazji prowadząc naukę i kontrolę jakości szczotkowania zębów pięć razy w roku. Dowodem tego, że moje działanie przynosiło efekt, były spotkania po latach, w gabinecie prywatnym, z młodymi ludźmi, którzy mówili ?O, proszę pani, jeszcze mam zdrowe zęby?, chwaląc się rezultatami tamtej profilaktyki. Wracali też do gabinetu ze swoimi dziećmi, co świadczyło o tym, że praca u podstaw przynosi efekty.

Która z tych sytuacji dała Pani najwięcej satysfakcji?

Nie odpowiem na pytanie wprost, ale podkreślę, że praca stomatologa jest bardzo ciekawa, pod warunkiem że nie patrzymy na pacjenta przez pryzmat jednego zęba, ale na całość organizmu. Zawsze powtarzam, że jeden ząb to drobna część całości. Zdrowe zęby to zdrowy pacjent ? banalne hasło, ale bardzo prawdziwe. Jeżeli dbamy o zęby, mamy satysfakcję w postaci dobrego ogólnego stanu zdrowia oraz wyglądu zewnętrznego, na który zwraca się uwagę w relacjach międzyludzkich. Od wyglądu zewnętrznego, a więc i stanu uzębienia, zależy w pewnym stopniu kariera. Obecnie dba się szczególnie o kolor zębów, choć moim zdaniem za bardzo gloryfikuje się kredową biel. Dobrze zmineralizowane zęby mogą mieć delikatny kremowy odcień. Ważne, by były wyleczone, a ewentualne wypełnienia były kosmetyczne i nie różniły się od koloru własnych zdrowych zębów. Jeżeli potraktujemy pacjenta poważnie, przedstawimy mu plan leczenia i wykonamy wszystko, co jest w zakresie naszych możliwości, obie strony będą zadowolone.

Czy młodzi ludzie potrafią dziś lepiej dbać o zęby niż 10-15 lat temu?

Możliwości mamy więcej, ale wiele zależy od tego, w jakich wyrośli warunkach, choć bywa i odwrotnie, niż można przypuszczać: warunki życia są dobre, a obraz jamy ustnej po- zostawia wiele do życzenia. Czy dziś jest lepiej niż dawniej? Trudno powiedzieć, chociaż powinno być lepiej. Z badań epidemiologicznych sprzed dwóch lat wynika, że w grupie dzieci 12-letnich średnia liczba zębów z próchnicą i wypełnionych wynosiła 3,2; natomiast próchnicę stwierdzono w grupie 83 proc. badanych (gorzej przedstawiała się sytuacja na wsi); w grupie 18-latków zęby z próchnicą stwierdzono u 93 proc. badanych, a suma zębów z próchnicą, wypełnionych i usuniętych u jednego badanego wyniosła średnio 6,5. W grupie wiekowej 35-44 lat około 1,5 proc. osób w populacji było bezzębnych. Ten stan jest wynikiem niedostatecznej higieny jamy ustnej, złych nawyków żywieniowych oraz zaniedbanych przez pacjentów badań kontrolnych. Odstęp czasu pomiędzy kolejnymi badaniami kontrolnymi wynoszący od roku do 5 lat to zły prognostyk dla stanu uzębienia.

Choroby zębów prowadzą często do innych poważnych chorób całego organizmu. Które z nich są najistotniejsze?

Udokumentowany jest wpływ chorób przyzębia na stan ogólny zdrowia. Tymi problemami zajmują się periodontolodzy, z uznanym specjalistą, konsultantem krajowym, prof. Renatą Górską na czele. Potwierdzono klinicznie, że drobnoustroje hodowane z tkanek chorego przyzębia po dotarciu do krwi wpływają na układ krążenia i odporność. Choroby przyzębia stwierdzane u kobiet w ciąży mogą być przyczyną przedwczesnego porodu lub niskiej wagi urodzeniowej dziecka. Ważne jest również, żeby kobietom w wieku prokreacyjnym przekazywać informacje, że profilaktyka próchnicy u dziecka rozpoczyna się już w okresie ciąży kobiety ? przyszłej matki.

Co uważa Pani dzisiaj za priorytet w pracy stomatologów?

Może to banalne, co powiem, ale liczy się w znaczącym stopniu higiena jamy ustnej. W okresie całej pracy zawodowej powtarzałam swoim małym pacjentom, że zaniedbują to, co jest najważniejsze, łatwe do wykonania i niebolesne, czyli szczotkowanie zębów. Nie wymaga także dużych nakładów finansowych, a przynosi zaskakujące, pozytywne efekty. Aktualne jest powiedzenie: czysty ząb to zdrowy ząb. Przyczyną próchnicy są drobnoustroje, których rozwojowi sprzyja nadmierne spożywanie węglowodanów w postaci słodyczy lub napojów słodzonych. Spożywanie napojów słodzonych, kwaśnych i gazowanych jest przyczyną niekorzystnego działania kwasów na zdrowe tkanki zębów, co prowadzi do demineralizacji tkanek, a mechaniczne ich niszczenie do powstawania ubytków niepróchnicowego pochodzenia. W efekcie konieczne staje się leczenie zachowawcze, a dalsze zaniedbania higieniczne i żywieniowe doprowadzą do powikłań i będą wymagały leczenia endodontycznego.

Czy planowany podatek cukrowy od napojów słodzonych ma szansę zmienić tę sytuację?

Wiele zależy od nas i od świadomości pacjentów. Moim zdaniem działania prowadzące do ograniczenia spożycia cukrów mogą dać jakieś pozytywne efekty.

Odznaczenie dotyczyło również pracy społecznej na rzecz środowiska stomatologów ze Wschodu. Na czym ona polegała?

Po podpisaniu aktu akcesyjnego do Unii Europejskiej przyszedł czas na współpracę z krajami pogranicza, m.in. z Ukrainą i Białorusią. Pracownicy, specjaliści Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, w ramach współpracy prowadzili badania epidemiologiczne na Ukrainie. Przekazaliśmy lekarzom stomatologom własne doświadczenia, np. procedury dotyczące postępowania z narzędziami stomatologicznymi po ich użyciu, tj. odkażania, sterylizacji i przechowywania. Uważam, że w tamtym okresie mieliśmy w tej dziedzinie większe doświadczenie. Wymienialiśmy się także doświadczeniami dotyczący- mi m.in. profilaktyki fluorowej oraz wpływu fluoru zawartego w wodzie w dawkach ponadoptymalnych na tkanki zębów.

Po zakończeniu pracy zawodowej w klinice nadal Pani pracuje w gabinecie prywatnym. Co obecnie daje największą satysfakcję?

Kontakt z ludźmi. W niewielkim wymiarze, dla własnej satysfakcji, przyjmuję pacjentów. W swojej pracy zawodowej dużo miejsca poświęcałam sprawom organizacyjnym i dydaktyce. Przez 21 lat byłam organizatorem Konferencji Okrągłego Stołu w Nałęczowie, poświęconych zmianom w dydaktyce na kierunku lekarsko-dentystycznym, a wynikających z obowiązków przyjętych przez Polskę po wstąpieniu do Unii Europejskiej. Jako środowisko wspólnie obroniliśmy tytuł ?lekarza dentysty?, bowiem część tytułu ?lekarz? umożliwia wystawianie pacjentom recept. Było to możliwe dzięki zachowaniu w programach dydaktycznych przedmiotów ogólnolekarskich. Przygotowywaliśmy również standardy kształcenia dla studentów kierunku lekarsko-dentystycznego. Zaakceptowane przez Ministerstwo Zdrowia i realizowane standardy kształcenia zagwarantowały uznawalność naszych dyplomów w krajach Unii Europejskiej. Nadal interesują mnie sprawy organizacyjne i dlatego obecnie uczestniczę w przygotowaniach dorocznej konferencji naukowo-dydaktycznej w Nałęczowie. Lubię brać udział w życiu dydaktycznym i wspierać młodsze pokolenie w tym ciekawym zawodzie. Istotne jest to, co chciałabym przekazać młodym lekarzom: by traktowali każdego pacjenta poważnie i profesjonalnie. Dokładnie zebrany wywiad jest wstępem do dobrej diagnozy. Zęby to ważny element jamy ustnej i całości organizmu wymagający zaangażowania pacjentów oraz lekarzy w zachowanie zdrowia.

Rozmawiał Ryszard Sterczyński

Artykuł Prof. Teresa Bachanek: Zdrowe zęby to zdrowy pacjent pochodzi z serwisu Świat Lekarza.