We wrześniu 2024 roku zespół badawczy NanoSanguis S.A. rozpoczął realizację projektu Koniugaty dekstranu do celowanej terapii przeciwnowotworowej dofinansowanego przez Agencję Badań Medycznych (ABM). Celem przedsięwzięcia jest opracowanie nowoczesnego systemu dostarczania leków, który pozwoli skuteczniej i bezpieczniej leczyć choroby nowotworowe

Dlaczego potrzebne są nowe rozwiązania?

Obecnie stosowana chemioterapia ogólnoustrojowa w leczeniu nowotworów mimo swojej skuteczności wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi. Leki cytostatyczne niszczą nie tylko komórki nowotworowe, ale również zdrowe tkanki. To właśnie ta nieselektywność odpowiada za działania niepożądane obejmujące uszkodzenie narządów wewnętrznych np. serca.

W odpowiedzi na te ograniczenia naukowcy opracowują nowe strategie chemioterapii. Ich celem jest zaprojektowanie leku, który będzie działał przede wszystkim na komórki nowotworowe w obrębie guza przy jednoczesnym ograniczeniu wpływu na zdrowe komórki. Projekt realizowany przez NanoSanguis S.A. wpisuje się właśnie w ten nurt nowoczesnej medycyny.

Na czym polega innowacja?

Opracowywane rozwiązanie opiera się na tzw. koniugatach leków. W praktyce oznacza to połączenie trzech elementów w jedną strukturę:

• leku cytostatycznego,
• nośnika (w tym przypadku dekstranu – bezpiecznego, dobrze znanego wielocukru),
• czynnika celującego, który „naprowadza” cząsteczkę na komórki nowotworowe.

Tak powstały koniugat działa jak precyzyjnie zaprogramowany system transportowy. Pozostaje stabilny w warunkach fizjologicznych, czyli w krwiobiegu, natomiast uwalnia substancję czynną w specyficznym, mikrośrodowisku guza. Dzięki temu lek trafia tam, gdzie jest najbardziej potrzebny, a ryzyko uszkodzenia zdrowych tkanek może zostać ograniczone.

Co udało się już osiągnąć?

W dotychczasowych etapach projektu zrealizowano kluczowe zadania badawcze. Zespół opracował i zoptymalizował proces syntezy koniugatów dekstranowych zawierających lek oraz czynnik celujący. Następnie przeprowadził ich szczegółową charakterystykę chemiczną i analityczną.

Równolegle wykonano szeroki zakres badań biologicznych w warunkach in vitro.

Obejmowały one:
• ocenę wiązalności koniugatów z komórkami nowotworowymi,
• analizę ich zdolności do wnikania do komórek, w tym do jądra komórkowego (z wykorzystaniem technik mikroskopowych),
• badania kinetyki uwalniania leku,
• ocenę aktywności cytotoksycznej, czyli zdolności do niszczenia komórek nowotworowych.

Uzyskane wyniki potwierdziły zakładane właściwości opracowanych formulacji oraz pozwoliły na osiągnięcie zaplanowanych kamieni milowych dla pierwszych etapów projektu. Na tej podstawie wytypowano wiodące koniugaty, które zostaną poddane dalszej, pogłębionej ocenie przedklinicznej.

Kolejny krok – badania in vivo

Projekt wchodzi obecnie w przełomową fazę. Trwają przygotowania do badań in vivo w modelu zwierzęcym. Ich celem będzie m.in. określenie maksymalnej tolerowanej dawki (MTD) oraz wstępna ocena profilu bezpieczeństwa wytypowanych koniugatów.

To niezwykle ważny etap, który pozwoli zweryfikować, czy obiecujące wyniki uzyskane w badaniach laboratoryjnych przełożą się na skuteczność i bezpieczeństwo w bardziej złożonym układzie biologicznym.

Perspektywy

Dotychczasowe rezultaty potwierdzają zasadność przyjętej strategii badawczej. Opracowywane koniugaty dekstranu wykazują potencjał jako nowoczesny system precyzyjnego dostarczania leków przeciwnowotworowych. Jeśli kolejne etapy badań zakończą się sukcesem, rozwiązanie to może w przyszłości przyczynić się do zwiększenia skuteczności terapii przy jednoczesnym ograniczeniu jej działań niepożądanych.

Projekt stanowi przykład, jak połączenie wiedzy z zakresu chemii, biologii i medycyny może prowadzić do powstawania innowacyjnych technologii, odpowiadających na realne potrzeby pacjentów.

Artykuł Celniej, skuteczniej, bezpieczniej – nowe narzędzia do walki z rakiem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowy rozdział w polskich badaniach nad terapiami onkologicznymi właśnie się rozpoczął. Projekt PACMAN wyłoniony w czwartej edycji konkursu Wirtualnego Instytutu Badawczego wchodzi w fazę realizacji, łącząc niemal 100 naukowców z sześciu ośrodków badawczych wokół celu opracowania precyzyjnych, bezpieczniejszych terapii dla pacjentów z nowotworami litymi

Projekt PACMAN, czyli „Personalized antibody-drug conjugates activated by matrix metalloproteinases for solid tumors”, zgłoszony do Wirtualnego Instytutu Badawczego przez konsorcjum jednostek naukowych z Wrocławia i Warszawy, decyzją międzynarodowego panelu ekspertów otrzymał niemal 73 mln zł ze środków Funduszu Polskiej Nauki.

– Celem naszych badań jest opracowanie koniugatu przeciwciało–lek, czyli połączenia przeciwciała z bardzo silnym związkiem terapeutycznym, który samodzielnie jest zbyt toksyczny, by podać go pacjentowi do krwiobiegu – tłumaczy prof. Marcin Poręba z Politechniki Wrocławskiej, który jest liderem projektu i badań, w których w ciągu pięciu lat będzie uczestniczyć blisko 100 naukowców z sześciu jednostek naukowych.

To pierwszy projekt WIB, w którym lider konsorcjum znajduje się we Wrocławiu. Naukowcy Politechniki Wrocławskiej tworzą je wspólnie z Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN, Uniwersytetem Wrocławskim i Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu, natomiast z Warszawy komplementarnego wsparcia merytorycznego udzielą im badacze z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN i Instytutu Chemii Fizycznej PAN.

Jak tłumaczy prof. Poręba, kluczowym elementem projektu jest zastosowanie strategii konia trojańskiego: – Chcemy podłączyć silny lek do przeciwciała, zamaskować go, dzięki czemu dostanie się do mikrośrodowiska guza i dopiero tam zacznie działać aktywowany przez enzymy nowotworowe. To zapewni wysoką toksyczność i w konsekwencji śmierć komórki nowotworowej, ale nie uszkodzi tkanek po drodze.

Naukowcy wybrali do badań pięć nowotworów litych, które są dużym wyzwaniem klinicznym dla współczesnej medycyny – niedrobnokomórkowego raka płuca, czerniaka skóry, raka piersi, jelita grubego i trzustki. Szeroki panel badań podstawowych – od chemii po biochemię, biologię molekularną i cytofizjologię – zostanie w projekcie uzupełniony zaawansowanymi analizami z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i modeli matematycznych oraz badaniami in vivo.

Umowę o finansowaniu projektu PACMAN podpisali rektor Politechniki Wrocławskiej, prof. Arkadiusz Wójs oraz dyrektor Łukasiewicz – PORT, prof. Jarosław Bosy, który zwrócił uwagę na znaczenie usieciowienia badań: – WIB nie jest łatwym programem, ale jest programem dla najlepszych. Daje duże pieniądze, ale ich nie rozprasza. Fundusze mają być skupione wokół wybitnych naukowców, którzy chcą i potrafią współpracować w ramach konsorcjum, którzy szukają interdyscyplinarności i rozwoju na zewnątrz swoich jednostek, we współpracy z innymi.

Łukasiewicz – PORT jako operator programu odpowiada nie tylko za organizację i przeprowadzenie konkursów, ale przede wszystkim wspiera komercjalizację ich wyników.

– Fundamentem innowacji jest nauka. Fundamentem innowacji jest nauka – powtórzę to dwukrotnie, ponieważ bez solidnego fundamentu nie zbudujemy żadnej innowacji i niczego nie skomercjalizujemy. Efektywne wykorzystanie unikatowej infrastruktury i kompetencji jakimi dysponujemy można łączyć z potrzebami przemysłu, ale też można nimi odpowiadać na wyzwania cywilizacyjne. A takim wyzwaniem są niewątpliwie choroby nowotworowe – mówiła prof. Jolanta Itrich-Drabarek, wiceprezes Sieci Badawczej Łukasiewicz, dodając, że celem sieci są długofalowe partnerstwa, dlatego ma nadzieję, że konsorcjum, które się właśnie zawiązuje, nie będzie dla jego uczestników ostatnim.

Artykuł Blisko 73 mln zł na rozwój nowych terapii onkologicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców ze St. Jude Children’s Research Hospital we współpracy z University Health Network’s Princess Margaret Cancer Centre w Toronto wykazały, że moment, w którym zdrowe limfocyty B przekształcają się w komórki nowotworowe, ma kluczowe znaczenie dla odpowiedzi na leczenie w B-ALL – najczęstszej postaci ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci

Badacze zbudowali referencyjny atlas pojedynczych komórek opisujący normalny rozwój limfocytów B u człowieka. Następnie porównali dane z tego atlasu z sekwencjonowaniem pojedynczych komórek z próbek od pacjentów z B-ALL oraz z informacjami o przebiegu choroby. Pozwoliło to ustalić, na jakim etapie różnicowania limfocyt B zatrzymuje się w procesie nowotworzenia i jaki to ma wpływ na reakcję na terapię.

Kluczowe wnioski z badania:

• Nie tylko klasyczny etap pro- i pre-limfocyta B jest źródłem białaczki, ale również mniej dojrzałe i bardziej dojrzałe komórki mogą przekształcać się w komórki nowotworowe w różnych podtypach B-ALL.
• Limfocyty pochodzące z wcześniejszych etapów rozwoju zachowują większą elastyczność i potencjał do zmiany linii komórkowej, co wiąże się z większą odpornością na leczenie.
• Naukowcy opracowali również nowy „wskaźnik multipotencji”, który mierzy udział komórek o wysokim potencjale rozwojowym w nowotworze i dobrze koreluje z wynikami leczenia. Taki biomarker może w przyszłości wspierać np. personalizację terapii.

– To badanie wypełnia ważną lukę w naszej wiedzy o rozwoju limfocytów B i łączy pochodzenie komórek nowotworowych z klinicznie istotnymi cechami choroby – podkreśla dr Charles Mullighan, współautor pracy i zastępca dyrektora St. Jude Comprehensive Cancer Center.

Rozpoznanie, kiedy dokładnie w procesie różnicowania limfocyty B stają się nowotworowe, może oznaczać lepsze przewidywanie, które podtypy B-ALL są bardziej oporne na standardową chemioterapię, a także wskazać nowe cele terapeutyczne czy lepsze dopasowanie leczenia do profilu pacjenta.

Typ B to najczęstsza postać ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL), szczególnie u dzieci. Terapię najczęściej opiera się na kombinacjach chemioterapii, których skuteczność w dużej mierze zależy od biologii nowotworu i jego podatności na leki. Uwolnienie dokładniejszych narzędzi do oceny tej biologii może zwiększyć szanse na sukces leczenia i zmniejszyć odsetek nawrotów.

Więcej o tej pracy oraz szczegóły dotyczące metodologii można znaleźć w artykule opublikowanym w Nature Cancer oraz w komunikacie prasowym St. Jude Children’s Research Hospital.

Artykuł Etap rozwoju limfocytów B wpływa na skuteczność leczenia białaczki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O „Misji Rak Płuca 2024–2034” rozmawiamy z prof. Maciejem Krzakowskim

Czym jest „Misja Rak Płuca 2024–2034”? Jakie najważniejsze cele zostały wyznaczone w tym dokumencie i które z nich są kluczowe dla poprawy wyników leczenia?

Kolejne opracowanie zatytułowane „Misja Rak Płuca 2024–2034” wskazuje działania o dużym znaczeniu dla poprawienia rokowania chorych z rozpoznaniem raka płuca. Najważniejsze są działania prowadzone w celu poprawienia skuteczności profilaktyki pierwotnej (ograniczenie narażenia na dym tytoniowy) i wtórnej (prowadzenie ogólnopopulacyjnego programu wczesnego wykrywania nowotworów płuca), przyśpieszenie procesu rozpoznawania i określania charakterystyki klinicznej oraz zapewnienie kompleksowości diagnostycznej z uwzględnieniem definiowania charakterystyki molekularnej nowotworów klatki piersiowej. Niezwykle istotne jest również upowszechnienie zasady wielospecjalistycznego podejmowania decyzji o rozpoznawaniu leczeniu oraz wykorzystywanie możliwości postępowania skojarzonego (szczególnie w stadium wczesnym i miejscowo zaawansowanym). Wymienione działania są kluczowe dla poprawienia obecnej sytuacji w nowotworach klatki piersiowej, w tym rak płuca.

Raport zakłada obniżenie odsetka zgonów z powodu raka płuca z ok. 24 proc. do ok. 15 proc. w ciągu najbliższych 10 lat. Jak ocenia pan realność osiągnięcia tego celu w polskich warunkach?

Zmniejszenie wskaźnika zgonów z obecnej wartości do ok. 15 proc. w ciągu dekady będzie bardzo dużym wyzwaniem. Niezależnie od niewątpliwego postępu wiedzy na temat przyczyn i przebiegu raka płuca oraz rozwoju możliwości leczenia rokowanie chorych jest nadal niezadowalające, co wynika m.in. z nieprawidłowości systemu ochrony zdrowia i niewłaściwego wykorzystania dostępnych obecnie metod rozpoznawania oraz leczenia. Warunkiem byłoby wprowadzenie programu wczesnego wykrywania raka płuca oraz system ośrodków kompetencji w nowotworach klatki piersiowej. Prowadzony poprzednio program wczesnego wykrywania raka płuca przyczynił się do zauważalnego zwiększenia wskaźnika resekcyjności w Polsce – w niektórych województwach wskaźnik osiągnął lub nawet przekroczył 20 proc., co jest niewątpliwym postępem w porównaniu do ok. 15 proc. w latach poprzednich. Należy pamiętać, że radykalne leczenie chirurgiczne jest najbardziej skutecznym postępowaniem w raku płuca. Niemniej ważne jest wprowadzenie ośrodków kompetencji (tzw. lung cancer units), które niewątpliwie usprawniłyby i ulepszyłyby procesy diagnostyczne oraz zapewniłyby kompleksowość leczenia.

Raport wskazuje, że jednym z filarów „Misji” jest rozwój programu badań przesiewowych w grupach ryzyka. Jak ocenia pan stan przygotowania Polski do wdrożenia takiego programu? Jaka część rekomendacji w tym obszarze została już uruchomiona?

Zasady prowadzenia programu wczesnego wykrywania raka płuca zostały określone przez zespół ekspertów. Zdefiniowane zostały cele oraz zasady kwalifikowania osób do badań oraz warunki (w tym – wyposażenie i kadry oraz zasady postępowania diagnostycznego). Struktura programu uwzględnia dowody naukowe pochodzące z prospektywnych badań oraz wytyczne międzynarodowe i doświadczenia krajów prowadzących program wczesnego wykrywania raka płuca. Należy pamiętać, że program umożliwiłby wykrywanie również nienowotworowych chorób układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.

W raporcie jako istotny problem wskazano nierówny dostęp do diagnostyki molekularnej i nowoczesnych terapii w różnych regionach Polski. Co można zrobić, aby to zmienić?

Współczesne leczenie chorych z rozpoznaniem raka płuca i innych pierwotnych nowotworów klatki piersiowej opiera się w znacznym stopniu na wykorzystaniu leków ukierunkowanych molekularnie i inhibitorów immunologicznych punktów kontrolnych, a wartość wymienionych metod dotyczy chorych w zaawansowanym i wczesnym stadium. Uważam, że należy dostosować zasady finansowania do współczesnych wymagań w diagnostyce molekularnej. Należy dążyć do większego – jednocześnie racjonalnego – prowadzenia diagnostyki z wykorzystaniem sekwencjonowania następnej generacji. Niezwykle istotnym zagadnieniem jest poprawienie dostępności diagnostyki patomorfologicznej (m.in. dokończenie procesu akredytowania ośrodków patomorfologicznych), ponieważ prawidłowość diagnostyki molekularnej w znacznym stopniu zależy od sprawności i prawidłowości rozpoznawania patomorfologicznego.

Raport akcentuje też edukację oraz współpracę wielodyscyplinarną i pacjenta jako aktywnego uczestnika procesu decyzyjnego. Jak postrzega pan rolę onkologa klinicznego oraz innych specjalistów, a także organizacji pacjenckich w budowaniu „kultury opieki”?

Budowanie wiedzy społeczeństwa na temat możliwych do wyeliminowania przyczyn raka płuca oraz innych aspektów prowadzenia zdrowego trybu życia jest najważniejszym zadaniem lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej oraz specjalistów w zakresie pneumonologii i onkologii. Niemniej ważne jest propagowanie wiedzy na temat obecnych możliwości leczenia, które u wielu chorych pozwala uzyskać wyleczenie lub przynajmniej długotrwałe remisje choroby z zachowaniem oczekiwanej jakości życia. Szereg zachowań osób zdrowych – np. niechęć do korzystania z badań przesiewowych – oraz chorych – np. odraczenie rozpoczynania leczenia – ma źródło w niewiedzy i wtórnym lęku przed nieznanym. Dlatego powinniśmy, w ramach naukowych towarzystw lekarskich, budować wiedzę na temat nowotworów i możliwości leczenia za pomocą poradników wydawanych w ramach współpracy z organizacjami pacjenckimi. Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej od lat prowadzi działania w wymienionym obszarze edukacyjnym przy współpracy z Wydawnictwem PrimoPro. Nasze wspólne działania znajdują duże zainteresowanie.

Prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski – kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii klinicznej, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej

Artykuł Rokowanie chorych z rakiem płuca jest nadal niezadowalające pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Dariusz M. Kowalski o wyzwaniach w diagnostyce i leczeniu raka płuca w Polsce

Pomimo ogromnego postępu terapeutycznego wyniki przeżyć w raku płuca w Polsce wciąż należą do jednych z najgorszych w Europie. Co jest tego główną przyczyną?

Przede wszystkim musimy pamiętać, że ocena trendów dotyczących śmiertelności lub przeżyć – jednorocznych, dwu-, trzy- czy pięcioletnich – wymaga odpowiednio długiej obserwacji, rzetelnych rejestrów oraz czasu. Nie możemy więc powiedzieć, że nic się nie zmienia. Wręcz przeciwnie – dzięki wprowadzeniu terapii innowacyjnych mediany przeżycia oraz odsetki przeżyć wieloletnich w raku płuca poprawiły się i jestem przekonany, że ta poprawa będzie postępować. Jednocześnie wciąż pozostaje poważny problem: przez lata nie mieliśmy w Polsce populacyjnego programu badań przesiewowych, który pozwoliłby na wykrycie raka płuca we wczesnym stadium.

Mamy jednak bardzo dobre wiadomości: Ministerstwo Zdrowia proceduje właśnie wprowadzenie niskodawkowej tomografii komputerowej do koszyka świadczeń gwarantowanych. Oznacza to, że stanie się ona pełnoprawnym badaniem przesiewowym, tak jak mammografia czy kolonoskopia. Skuteczność tego badania jest bardzo wysoka – wskaźnik wykrywalności w programach pilotażowych wynosił ok. 2,7–2,9 proc., czyli ponad trzykrotnie więcej niż w przypadku mammografii. To zdecydowanie najlepszy wynik spośród wszystkich badań przesiewowych.

Czy zatem obecna ścieżka diagnostyczna odpowiada realnym potrzebom klinicznym pacjentów?

Na pewno jest coraz lepsza, choć wymaga dopracowania. Mamy dziś znacznie większą dostępność do szybkiej diagnostyki obrazowej – tomografii komputerowej czy badania PET-CT, a także do metod inwazyjnych oraz małoinwazyjnych, które umożliwiają pobranie odpowiedniej ilości materiału tkankowego. To fundament diagnostyki, ponieważ samo obrazowanie, nawet najbardziej zaawansowane, daje tylko podejrzenie – dopiero patomorfolog, mając odpowiednio pobraną tkankę, może postawić jednoznaczne rozpoznanie.

W XXI wieku nie wystarczy już rozróżnienie „rak niedrobnokomórkowy” czy „rak drobnokomórkowy”. Musimy znać dokładny typ i podtyp nowotworu, a przede wszystkim uzyskać materiał, który umożliwia wykonanie pełnego badania molekularnego, ponieważ to ono decyduje, czy pacjent trafi na leczenie celowane, immunoterapię, leczenie skojarzone, czy też potrzebna będzie zupełnie inna strategia. Warunkiem poprawy wyników jest więc szybka, wysokiej jakości diagnostyka, najlepiej zamknięta w ciągu dwóch, maksymalnie czterech tygodni. Jeśli trwa dłużej, tracimy szansę na leczenie radykalne.

A różnice regionalne? Wciąż słychać, że dostęp do optymalnego leczenia zależy w dużej mierze od miejsca zamieszkania.

To niestety prawda, choć sedno problemu nie leży w dostępie do terapii, lecz w dostępie do diagnostyki molekularnej. Np. jeden ośrodek wykonuje wciąż tylko trzy podstawowe mutacje, podczas gdy inny – jak nasz – od lat stosuje sekwencjonowanie nowej generacji, które pozwala analizować kilkanaście czy kilkadziesiąt zmian naraz. A to dziś warunek konieczny, bo „tort molekularny” raka płuca jest coraz bardziej rozdrobniony i tylko pełna diagnostyka umożliwia dobranie właściwego leczenia.

Dlatego tak potrzebne są Ośrodki Doskonałości Diagnostyki i Leczenia Raka Płuca (ang. Lung Cancer Units), które mają nie tylko odpowiednie zaplecze technologiczne, lecz także doświadczone zespoły torakochirurgów, onkologów klinicznych, radioterapeutów, patomorfologów i biologów molekularnych i pulmonologów. Wiele współczesnych terapii jest zbyt skomplikowanych, aby mogły być prowadzone w każdym szpitalu. Leczenie neoadiuwantowe, radiochemioterapia jednoczasowa, kwalifikacja do immunoterapii to procedury, które wymagają zarówno wiedzy, jak i infrastruktury. Bez tego różnice regionalne będą się utrzymywać.

Czy w takim razie model wielospecjalistycznych zespołów funkcjonuje w Polsce realnie, a nie tylko „na papierze”?

Zdecydowanie tak i należy to mocno podkreślić. Leczenie raka płuca od dawna nie jest indywidualną decyzją pojedynczego lekarza. Właściwa ścieżka terapeutyczna powinna być ustalona na konsylium, w którym uczestniczy torakochirurg, onkolog kliniczny, radioterapeuta, patomorfolog, biolog molekularny, radiolog, pulmonolog, a w modelu opieki koordynowanej także koordynator i pielęgniarka. Ten zespół jest coraz większy, ale „skomplikowanie” procesu ma jedno zadanie – zapewnić choremu leczenie jak najlepsze, najbardziej adekwatne i zgodne z aktualną wiedzą.

Co jest zatem najważniejsze, jeśli chcemy realnie poprawić wyniki leczenia raka płuca w Polsce?

Kluczowe są trzy rzeczy. Po pierwsze: mniej zachorowań, czyli skuteczna profilaktyka pierwotna. Walka z paleniem to nadal fundament, bo większość raków płuca wiąże się właśnie z tym czynnikiem ryzyka. Po drugie: masowe wdrożenie badań przesiewowych z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej, która pozwala wykrywać raka płuca na wczesnym, wyleczalnym etapie. Po trzecie: szybka i kompletna diagnostyka obejmująca zarówno badanie PET-CT, jak i pobranie pełnowartościowego materiału do badań molekularnych.

Potrzebujemy też lung cancer unitów, które zagwarantują wysoki standard leczenia oraz minimalizację różnic regionalnych. I wreszcie: stałej aktualizacji programów lekowych. Obecny program leczenia raka płuca i międzybłoniaka opłucnej jest bardzo dobry, jednak dynamika rozwoju nowych technologii jest ogromna. Co kilka miesięcy pojawiają się kolejne terapie i chcielibyśmy móc wdrażać je tak szybko, jak robią to wiodące ośrodki europejskie.

Powiedzmy jeszcze o tym, jaka jest rola lekarzy POZ w profilaktyce i wczesnej diagnostyce raka płuca – w końcu to oni jako pierwsi mają kontakt z pacjentem…

Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej znają swoich pacjentów latami, wiedzą, kto pali papierosy, kto należy do grupy ryzyka. Ich zadaniem jest więc nie tylko namawianie do rzucenia palenia, lecz także informowanie o możliwości wykonania badań przesiewowych, gdy program zacznie funkcjonować. Jeśli pacjent spełnia kryteria, lekarz POZ powinien go zakwalifikować i skierować na niskodawkową tomografię komputerową. Lekarze POZ muszą też pamiętać, że objawy raka płuca – przewlekły kaszel, krwioplucie, chrypka, ból w klatce piersiowej, nawracające infekcje – wymagają natychmiastowej reakcji. To właśnie lekarz POZ może zlecić nie tylko RTG, ale również tomografię komputerową klatki piersiowej oraz wystawić kartę DiLO. Te decyzje mają ogromny wpływ na to, czy pacjent trafi na leczenie odpowiednio wcześnie. A w raku płuca czas ma ogromne znaczenie, często bowiem decyduje o tym, czy leczenie będzie radykalne, czy jedynie paliatywne.

Prof. dr hab. n. med. Dariusz M. Kowalski – onkolog kliniczny, sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie

Artykuł Rak płuca: gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr hab. n. med. Magdaleną Knetki-Wróblewską z Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Jakie znaczenie kliniczne mają najnowsze wyniki badania FLAURA-2?

W badaniu FLAURA-2 analizowano, czy dodanie chemioterapii do leku doustnego – ozymertynibu – poprawi rokowanie u chorych z zaawansowanym niedrobnokomórkowym rakiem płuca, u których potwierdzono obecność mutacji aktywującej w genie EGFR. Do badania zakwalifikowano łącznie grupę ponad 550 chorych; połowa chorych otrzymała ozymertynib w monoterapii, zaś druga połowa ozymertynib w połączeniu z czterema cyklami chemioterapii dwulekowej. Możliwe było również stosowanie jednego z cytostatyków jako leczenie podtrzymujące – po zakończeniu pełnych cykli chemioterapii. Najnowsze wyniki badania zaprezentowano podczas Światowego Kongresu Raka Płuca we wrześniu 2025 roku. Wykazano, że terapia skojarzona ozymertynib + chemioterapia wydłuża całkowity czas do nawrotu choroby i czas przeżycia. Wykazano także – już we wcześniej prezentowanych analizach – że ryzyko progresji choroby zmniejsza się o 38 proc., po dwóch latach obserwacji w terapii pozostawało 57 proc. chorych z grupy terapii skojarzonej i 41 proc. chorych z grupy otrzymującej ozymertynib w monoterapii (mediany czasu do progresji wyniosły 25 oraz 16,7 miesiąca (95 proc. CI: 0.49, 0.79); p<0.001). Aktualnie zaprezentowano dane dotyczące czasu przeżycia – potwierdzono 23-procentową redukcję ryzyka zgonu w grupie chorych otrzymujących leczenie skojarzone oraz wydłużenie o 10 miesięcy mediany czasu przeżycia całkowitego – mediany wyniosły 47,5 oraz 37,6 miesiąca (95 proc. CI 0.61, 0.96; p=0.02). Po 4 latach w obserwacji pozostawało 49 proc. tych pacjentów, podczas gdy w grupie chorych otrzymujących pierwotnie monoterapię – 41 proc. chorych.

Kto najbardziej zyskuje na terapii skojarzonej?

W badaniu FLAURA-2 korzyści zanotowano dla całej analizowanej grupy chorych. Warto jednak zauważyć, że największą przewagę leczenia skojarzonego nad monoterapią zanotowano w grupie chorych, u których w chwili kwalifikacji do leczenia stwierdzono obecność zmian przerzutowych w mózgu. Terapia skojarzona może być rozważana u każdego chorego z mutacją aktywującą w genie EGFR. Szczególnie wartościowe jest to w grupie chorych z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. Wskazanie optymalnego profilu chorych dla terapii skojarzonej wymaga dalszych obserwacji, ale opierając się na wynikach badania FLAURA-2, można stwierdzić, że intensyfikacja podejścia ma szansę poprawić wyniki leczenia w tej grupie chorych.

Od 1 lipca 2025 r. ta forma leczenia jest w Polsce refundowana.

To prawda. Decyzja refundacyjna umożliwia lekarzom wybór między monoterapią ozymertynibem a terapią skojarzoną; pacjenci zyskują realny dostęp do intensyfikacji leczenia, która poprawia rokowania. Należy jednak podkreślić, że stosowanie terapii skojarzonej wiąże się z odmiennym profilem bezpieczeństwa. U chorych otrzymujących leczenie skojarzone istotnie częściej obserwowano nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych – niedokrwistość i neutropenię, a także nudności, osłabienie czy brak apetytu – objawy typowo związane ze stosowaniem chemioterapii. U części chorych były wskazania do czasowego lub trwałego zaprze-stania chemioterapii.

Dlaczego ozymertynib był stosowany dotychczas u większości chorych jako lek z wyboru w pierwszej linii leczenia?

Ozymertynib jest najnowszym lekiem z grupy inhibitorów kinazy tyrozynowej EGFR. Charakteryzuje się dobrym i przewidywalnym profilem bezpieczeństwa i aktywnością w ośrodkowym układzie nerwowym oraz wyższą systemową skutecznością w porównaniu z inhibitorami pierwszej generacji.

Jaka jest rola personalizacja leczenia oraz diagnostyki u pacjentów z tym typem nowotworu?

Chorzy z rozpoznaniem niedrobnokomórkowego raka płuca to zróżnicowana grupa chorych. Zarówno jeżeli chodzi o typy morfologiczne nowotworu, jak i cechy molekularne. U wszystkich chorych z rakiem niepłaskonabłonkowym płuca rekomenduje się przeprowadzenie profilowania molekularnego, optymalnie metodą sekwencjonowania następnych generacji (NGS). Pozwala to na jednoczesną ocenę wielu genów i ustalenie wskazań do terapii ukierunkowanych molekularnie. Mutacje aktywujące w genie EGFR stwierdza się u ok. 10–15 proc. chorych. Częściej – u osób, które nigdy nie paliły papierosów oraz osób poniżej 50. roku życia.

Artykuł Od standardu do personalizacji: intensyfikacja leczenia NDRP EGFRm w świetle badania FLAURA-2 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Widzimy dziś chorych w doskonałej formie wiele lat po rozpoznaniu rozsianej choroby, co jeszcze kilka lat temu było nie do pomyślenia – mówi dr hab. n. med. Damian Tworek z III Kliniki Chorób Płuc i Onkologii w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Czy w kontekście specyfiki leczenia chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca możemy mówić o populacjach trudnych oraz łatwych, czy też jest to zbyt duże uproszczenie?

Możemy – i to od wielu lat. Dzięki obserwacjom klinicznym, wynikom badań oraz własnemu doświadczeniu coraz lepiej definiujemy grupy chorych, u których uzyskanie odpowiedzi na leczenie jest szczególnie trudne. W niedrobnokomórkowym raku płuca taką „trudną” populację tworzą m.in. pacjenci z rakiem płaskonabłonkowym, chorzy bez ekspresji PD-L1 – czyli jedynego biomarkera powszechnie wykorzystywanego w kwalifikacji do immunoterapii – oraz pacjenci z przerzutami do ośrodkowego układu nerwowego. Przerzuty do OUN są bardzo niekorzystnym czynnikiem rokowniczym, a klasyczna chemioterapia w mózgu praktycznie nie działa. W przypadku chorych z mutacjami, które możemy leczyć nowoczesnymi lekami doustnymi, sytuacja wygląda znacznie lepiej – te terapie osiągają stężenia terapeutyczne w OUN i mogą skutecznie leczyć przerzuty. Ale w rozmowie skupiamy się na immunoterapii – i tu pojawia się inny, kluczowy problem.

Jaki?

Wraz z postępem badań zaczęto dostrzegać jeszcze jedną, bardzo trudną grupę chorych: pacjentów z określonymi mutacjami, zwłaszcza gdy występują one jednocześnie. Chodzi o mutacje KRAS, STK11 i KEAP1. Ta konstelacja jest wyjątkowo niekorzystna i określana wręcz jako hard-to-treat (dosł. trudna do leczenia); u tych pacjentów szanse na odpowiedź na pojedynczą immunoterapię anty-PD-1/PD-L1 są niewielkie.

Dlaczego standardowa immunoterapia zawodzi w tej grupie chorych?

Wynika to z biologii nowotworu. Mutacje STK11 i KEAP1 tworzą tzw. zimne guzy, słabo rozpoznawane przez układ odpornościowy, z ubogim naciekiem immunologicznym i silną immunosupresją mikrośrodowiska nowotworu. Klasyczna immunoterapia blokująca oś PD-1/PD-L1 działa głównie w mikrośrodowisku guza. Tymczasem w tej grupie konieczne jest działanie również „centralne”, na poziomie aktywacji limfocytów w miejscach prezentacji antygenu. I tu pojawiło się światełko w tunelu. Mowa o badaniu POSEIDON, które objęło strategię tzw. podwójnej immunoterapii, czyli dodanie przeciwciała anty-CTLA-4 (tremelimumabu) do durwalumabu oraz chemioterapii. Oś CTLA-4 działa w sposób komplementarny do PD-1/PD-L1: PD-1/PD-L1 to mechanizm działający głównie w obrębie guza, natomiast CTLA-4 działa centralnie – w miejscach aktywacji limfocytów T. Dzięki temu podwójna blokada może przełamać mechanizmy immunosupresji charakterystyczne dla guzów z mutacjami STK11 i KEAP1. W dodatkowych analizach eksploracyjnych badania POSEIDON oceniono chorych z mutacjami KRAS, STK11 i KEAP1 – i wyniki okazały się niezwykle interesujące.

Czy możemy wskazać konkretne dane z badania POSEIDON, które pokazują przewagę tego schematu leczenia w grupach wysokiego ryzyka – zwłaszcza u chorych z mutacjami KRAS, STK11 i KEAP1?

To małe populacje, bo mutacje, o których rozmawiamy, występują stosunkowo rzadko (STK11 – kilkanaście procent, KEAP1 – kilka procent), jednak obserwacje są spójne:
• STK11: mediana całkowitego przeżycia (OS) to 15,7 mies. vs. 10,7 mies. w stosunku do samej chemioterapii – redukcja ryzyka zgonu o 43 proc.
• KEAP1: 15,7 mies. OS vs. 8,7 mies. – redukcja ryzyka zgonu o 57 proc.
• KRAS: 25,7 mies. OS vs. 10,4 mies. – redukcja ryzyka zgonu o 45 proc.
Co ważne, korzyści dotyczą schematu intensywnego: cztery cykle chemioterapii + durwalumab + „jednorazowy zastrzyk” tremelimumabu. Dodatkowo w prestiżowym czasopiśmie „Nature” opublikowano analizę translacyjną z badania POSEIDON, która potwierdziła biologicznie, że podwójna blokada rzeczywiście przełamuje oporność „guzów zimnych”. To niezwykle istotne, bo dane kliniczne i dane biologiczne wzajemnie się tu wspierają.

Brzmi to bardzo obiecująco. A co mówi praktyka? Czy ma pan pacjentów z takimi mutacjami?

Mutacje STK11 i KEAP1 nie są jeszcze rutynowo oznaczane we wszystkich ośrodkach – choć powinny. Coraz więcej miejsc zaczyna je wprowadzać do paneli badań, widząc ich realne znaczenie. Mutację KRAS oznaczamy standardowo, bo ma znaczenie również dla kwalifikacji do terapii inhibitorem KRAS G12C (sotorasib) w późniejszych liniach. Nie będę ukrywać, że brak oznaczenia KRAS u pacjenta to dziś – mówiąc wprost – błąd w sztuce. W ten sposób chory może zostać pozbawiony skutecznej terapii w programie lekowym.

W którym momencie leczenia najczęściej widać potencjalne korzyści wynikające z dodania tremelimumabu do durwalumabu – już w pierwszych cyklach czy w dalszej obserwacji?

Analizy wskazują, że odpowiedź na chemioterapię po dwóch cyklach jest dobra, jednak pogłębia się po czterech cyklach. To ważna obserwacja: intensyfikacja chemioterapii przynosi realną poprawę wyników. Wybór schematu zależy jednak również od tzw. masy choroby – to pojęcie subiektywne, ale ważne klinicznie. Pacjent z dużą masą nowotworu, zajęciem wielu narządów, przerzutami do wątroby czy kości może zyskać najwięcej na bardziej agresywnym schemacie. U chorych z niewielką masą choroby (np. drobne guzki w płucach, niewielkie rozsiewy) można rozważyć inne schematy – np. CheckMate 9LA (niwolumab + ipilimumab + 2 cykle chemioterapii). Medycyna wciąż pozostaje sztuką decyzji; czasem to „kliniczne przeczucie” podpowiada lekarzowi, co będzie najlepsze.

A jak ocenia pan bezpieczeństwo połączenia dwóch immunoterapii z chemioterapią – na tle codziennej praktyki oraz innych schematów?

Naturalne jest to, że dwa leki immunokompetentne oznaczają większe prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych. Przeciwciała anty-CTLA-4 częściej powodują immunologiczne zapalenie jelita grubego i zapalenie przysadki. Z kolei anty-PD-1/PD-L1 częściej wywołuje pneumonitis (immunologiczne zapalenie płuc). Te toksyczności mogą się sumować, jednak dziś praktycznie każdy onkolog potrafi nimi zarządzać – a korzyści wynikające z leczenia zdecydowanie przeważają nad ewentualnymi skutkami ubocznymi. Pamiętajmy, że gdyby ryzyko przewyższało korzyści, lek nie zostałby zarejestrowany. Kluczowa jest tutaj czujność i edukacja pacjentów, aby wiedzieli, kiedy zgłaszać dolegliwości – wczesna reakcja pozwala szybko opanować powikłania.

Co powiedziałby pan onkologom, którzy jeszcze nie zebrali własnych doświadczeń lub wciąż podchodzą z rezerwą do leczenia opartego o durwalumab z tremelimumabem?

Mamy dziś grupę pacjentów, która przez lata była uznawana za szczególnie trudną w leczeniu. Badanie POSEIDON wykazało, że w mutacjach KRAS, STK11 i KEAP1 możemy przełamać oporność na leczenie; podwójna immunoterapia + chemioterapia daje lepsze wyniki niż sama chemioterapia czy chemioterapia + anty-PD-L1; korzyści są niezależne od ekspresji PD-L1; strategia ta ma solidne biologiczne uzasadnienie; profil bezpieczeństwa jest dobrze poznany i możliwy do opanowania. To ważny krok w kierunku personalizacji leczenia, a także realna odpowiedź na niezaspokojoną dotąd potrzebę medyczną.
I jeszcze jedno. Pacjenci często myślą, że „za Odrą” leczenie jest lepsze, tymczasem w raku płuca mamy dziś w Polsce dostęp do praktycznie wszystkich kluczowych terapii. Środowisko onkologiczne bardzo dba o to, aby program lekowy był aktualizowany i obejmował także terapie dedykowane małym grupom pacjentów. Dzięki temu widzimy dziś chorych w doskonałej formie wiele lat po rozpoznaniu rozsianej choroby, co jeszcze kilka lat temu było nie do pomyślenia.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Hard-to-treat – niezaspokojona potrzeba medyczna? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Startuje XIX Konferencja Polskiej Grupy Raka Płuca

Konferencje Polskiej Grupy Raka Płuca od lat stanowią najważniejszą w kraju platformę wymiany wiedzy i doświadczeń w obszarze diagnostyki oraz leczenia raka płuca. Nasza społeczność po raz kolejny spotyka się – na XIX już konferencji – aby wspólnie wyznaczać kierunki rozwoju tej dziedziny, która pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej onkologii.

Rak płuca wciąż jest w Polsce nowotworem o najwyższej śmiertelności. Jednocześnie w ostatnich latach jesteśmy świadkami ogromnego postępu: coraz szerszego dostępu do nowoczesnej diagnostyki molekularnej, dynamicznego rozwoju terapii personalizowanych, a także nowych modeli organizacji opieki. To postęp realny, przekładający się na długość i jakość życia pacjentów. Nadal jednak pozostaje wiele obszarów wymagających wzmocnienia – od poprawy wykrywalności w stadiach wczesnych, przez pełną implementację kompleksowej diagnostyki, po większą elastyczność systemu refundacyjnego i sprawniejsze ścieżki terapeutyczne.

XIX Konferencję Polskiej Grupy Raka Płuca poświęcamy właśnie takim wyzwaniom, a także perspektywie interdyscyplinarnej, której znaczenie stale rośnie. Jako środowisko chcemy mówić jednym głosem – opartym na dowodach naukowych i doświadczeniu klinicznym. Polska Grupa Raka Płuca od blisko dwóch dekad pracuje nad tym, aby każdy pacjent miał dostęp do terapii szytych na miarę biologii jego choroby. Jesteśmy przekonani, że również tegoroczna konferencja będzie ważnym krokiem naprzód: inspiracją do dalszych badań, impulsem do zmian systemowych i miejscem rodzenia się nowych inicjatyw, które przełożą się na praktykę kliniczną.

Prof. dr hab. n. med. Rodryg Ramlau
Prezes Polskiej Grupy Raka Płuca
Dyrektor Instytutu Onkologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Prof. dr hab. n. med. Dariusz M. Kowalski
Sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca
Kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie

Artykuł Od diagnostyki molekularnej po nowe modele opieki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pomimo ogromnego postępu w terapii raka płuca i dostępu do nowoczesnych leków chorzy w Polsce wciąż zbyt długo czekają na diagnozę i operację. – Nie chodzi o to, aby wszystko odbywało się w jednym budynku, tylko aby system był skoordynowany. Pacjent nie może sam biegać między ośrodkami jak listonosz z dokumentami – mówi prof. Tadeusz Orłowski

Jak dziś wygląda sytuacja polskich pacjentów z rakiem płuca? Czy rzeczywiście, jak się często mówi, jesteśmy na szarym końcu Europy?

Nie, zdecydowanie nie. Przynajmniej w zakresie leczenia chirurgicznego plasujemy się w przyzwoitej europejskiej średniej, a może nawet wyżej. Systemowe terapie oraz radioterapię lepiej ocenią onkolodzy i radioterapeuci, jednak z rozmów w środowisku specjalistów wynika, że dostęp do nowoczesnych leków w Polsce jest obecnie całkiem dobry. W wielu ośrodkach funkcjonuje nowoczesna aparatura, a wczesne postacie nowotworów poddaje się napromienianiu metodą stereotaktyczną. Coraz częściej stosowana jest także jednoczasowa chemioradioterapia – jeszcze do niedawna rzadko stosowana.

Czyli w leczeniu dzieje się dużo dobrego. Co wciąż szwankuje?

Piętą achillesową całego systemu pozostaje diagnostyka. Opóźnienia w rozpoznaniu raka płuca to codzienność – zarówno w małych, jak i dużych ośrodkach. Do tego dochodzi problem rozproszenia leczenia chirurgicznego. NFZ dopuścił, by część operacji wykonywano na oddziałach onkologicznych, które często nie mają pełnego zaplecza torakochirurgicznego. Nieprzestrzegana jest zasada 24-godzinnej opieki torakochirurgicznej, ponieważ zabiegi wykonują „dochodzący” specjaliści. Nie ma możliwości na tych oddziałach udzielenia pomocy przypadkom nagłym. Z tego powodu również odsyłani są chorzy z powikłaniami pooperacyjnymi.

Od lat mówi się o potrzebie tworzenia wyspecjalizowanych ośrodków leczenia raka płuca – tzw. lung cancer units. Dlaczego wciąż ich nie ma?

To temat, o który środowisko torakochirurgiczne i onkologiczne apeluje od 2011 roku. Odbyło się wtedy pierwsze spotkanie z przedstawicielami NFZ i ministerstwa. Do dziś system nie został wprowadzony. A byłby on kluczowy, bo pozwoliłby lepiej zorganizować całą ścieżkę pacjenta – od diagnozy, przez operację, po leczenie uzupełniające. Nie chodzi o to, aby wszystko znajdowało się w jednym budynku, tylko aby ośrodki diagnostyczne, chirurgiczne i onkologiczne współpracowały w ramach sieci. Wtedy pacjent byłby prowadzony płynnie, a nie zostawiony sam sobie.

Jak to dziś wygląda w praktyce?

Pacjent w Polsce często musi sam załatwiać wszystko – ja to porównuję do listonosza. Lekarz mówi: „niech pan pójdzie do pulmonologa”, potem: „proszę zrobić tomografię”, a następnie: „trzeba się zgłosić do onkologa, proszę poszukać gdzieś w internecie”. To absurd. Pacjent powinien być na „taśmie diagnostycznej” jak w dobrze zorganizowanej fabryce – dostawać konkretne terminy i adresy do miejsca badań, bez konieczności szukania ich na własną rękę.

Czy program szybkiej diagnostyki onkologicznej – tzw. karta DiLO – nie miał tego właśnie ułatwić?

Miał, ale w praktyce nie rozwiązał problemu. NFZ sam przyznaje, że mimo karty DiLO opóźnienia wciąż występują. Lekarz rodzinny może kartę wystawić, ale pacjent musi potem sam umawiać badania w poradni pulmonologicznej czy onkologicznej. W dużych miastach to jeszcze działa, ale w mniejszych miejscowościach dostęp do diagnostyki jest bardzo ograniczony. Dlatego wciąż obowiązuje smutna zasada: szanse pacjenta zależą od jego kodu pocztowego.

Czy w Polsce mamy wystarczającą liczbę ośrodków, by stworzyć taką sieć lung cancer unitów?

Tak, mamy blisko 100 oddziałów pulmonologicznych i 28 torakochirurgicznych. Problemem nie jest brak placówek, tylko ich rozproszenie i brak koordynacji. NFZ finansowo nie premiuje szybkiego, kompleksowego leczenia – jeśli wykonam pełną diagnostykę i operację w jednym szpitalu, dostanę zapłatę tylko za operację. Ale jeśli pacjent zostanie zbadany w jednym szpitalu, a zoperowany w drugim – zapłata idzie do obu. To demotywuje do efektywnego działania.

Jakie zmiany uważa pan za najpilniejsze?

Po pierwsze – wprowadzenie lung cancer unitów. Tylko one mogą uporządkować proces diagnostyczny i skrócić czas oczekiwania na leczenie. NFZ obawia się łączenia procedur, bo kiedyś było to nadużywane, ale w ramach takiego systemu wszystko można kontrolować. Po drugie – jako środowisko torakochirurgiczne od lat podkreślamy, że tylko skrupulatna, standaryzowana ocena wyników chirurgicznego leczenia raka płuca pozwala realnie podnosić jakość terapii i bezpieczeństwo pacjentów. Do tego niezbędne jest obowiązkowe prowadzenie krajowego rejestru operacyjnego leczenia raka płuca umożliwiającego porównywanie wyników, identyfikację błędów i wdrażanie dobrych praktyk w skali kraju. Projekt odpowiedniego rozporządzenia leży w Ministerstwie Zdrowia od 2016 roku – a środowisko torakochirurgiczne wciąż czeka, by został wreszcie formalnie wprowadzony w życie.

A co z profilaktyką i badaniami przesiewowymi?

To kolejny zapomniany obszar. Udowodniliśmy, że screening raka płuca – czyli niskodawkowa tomografia komputerowa – przynosi dobre efekty. Miała ona zostać wpisana do koszyka świadczeń, ale temat utknął. Jako torakochirurg z wieloletnim doświadczeniem podkreślam, że najważniejszym i najbardziej skutecznym sposobem zmniejszenia zachorowalności na raka płuca jest profilaktyka pierwotna, czyli ograniczenie palenia tytoniu i skuteczne działania antynikotynowe. Żaden postęp chirurgiczny ani onkologiczny nie zrównoważy skali szkód, jakie generuje aktywne i bierne palenie. Drugim kluczowym elementem zmniejszającym umieralność jest profilaktyka wtórna, obejmująca systematyczne, kontrolowane programy wczesnego wykrywania raka płuca, szczególnie u osób palących oraz tych, którzy zaprzestali palenia, ale nadal pozostają w grupie ryzyka. Wczesna diagnostyka pozwala na wychwycenie choroby w stadiach operacyjnych, gdzie szanse na całkowite wyleczenie są najwyższe. Bez szerokiego wsparcia programów antynikotynowych i badań przesiewowych nawet najlepsze leczenie nie odwróci trendów epidemiologicznych raka płuca.

Czy chirurgia w dobie nowoczesnych terapii nadal ma kluczowe znaczenie?

Mogę z pełnym przekonaniem powiedzieć, że chirurgia pozostaje kluczowym elementem leczenia raka płuca, dając największą szansę na trwałe wyleczenie u chorych z chorobą w stadium operacyjnym. W ostatnich latach obserwujemy ogromny postęp techniczny – VATS i RATS pozwoliły na wykonywanie resekcji w sposób mniej inwazyjny, z mniejszym bólem pooperacyjnym, szybszą rekonwalescencją i porównywalnymi lub lepszymi wynikami onkologicznymi. Coraz większe znaczenie ma leczenie skojarzone, zwłaszcza połączenie immunoterapii i chemioterapii w leczeniu neoadjuwantowym, co zwiększa odsetek pacjentów kwalifikujących się do operacji i poprawia wyniki długoterminowe. Ta zmiana paradygmatu wymaga ścisłej współpracy między torakochirurgiem, onkologiem, pulmonologiem i radioterapeutą, co uzasadnia powstawanie wyspecjalizowanych lung cancer unitów. Tylko w takich kompleksowych strukturach możemy wykorzystać pełny potencjał współczesnego leczenia raka płuca i optymalizować wyniki dla pacjentów.

Czy polskie ośrodki korzystają z chirurgii robotycznej?

Roboty chirurgiczne to przyszłość – trend, którego nie da się zatrzymać. Wprowadzenie robotów do chirurgii klatki piersiowej jest nieuniknione, bo umożliwia większą precyzję, stabilność ruchu, lepszą wizualizację i wykonywanie procedur, które w klasycznej torakoskopii są technicznie trudne lub niemożliwe. Podobny proces obserwowaliśmy przy wprowadzaniu staplerów – początkowo budziły opór i były traktowane jako kosztowna ciekawostka, a dziś są absolutnym standardem, bez którego torakochirurgia praktycznie nie mogłaby funkcjonować. Tak samo roboty staną się elementem codziennej praktyki, a ich brak za kilka lat będziemy odbierać jako ograniczenie możliwości leczenia nowoczesnego i bezpiecznego.

Czy rak płuca może w końcu stać się chorobą przewlekłą – jak rak piersi czy prostaty?

W wielu przypadkach już się staje. Dzięki terapiom celowanym i immunoterapii pacjenci żyją znacznie dłużej, a choroba coraz częściej ma charakter przewlekły. W połączeniu z leczeniem chirurgicznym i radioterapią daje to realną szansę na wieloletnie przeżycia, a często – na wyleczenie.

To brzmi optymistycznie, choć wciąż dużo jest do zrobienia…

Tak. I właśnie dlatego nie możemy o tym zapominać: rak płuca pozostaje nowotworem, który w Polsce powoduje najwięcej zgonów zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn. Mimo że liczba osób palących systematycznie maleje, a państwo prowadzi działania edukacyjne, wciąż ok. 8 mln Polaków pali tytoń. To nasi potencjalni pacjenci.

Prof. Tadeusz Orłowski – kierownik Kliniki Chirurgii Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie, wiceprezes zarządu Polskiej Grupy Raka Płuca

Artykuł Prof. Tadeusz Orłowski: Pacjent nie może być listonoszem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

„Tylko dwa słowa” – kampania do pacjentów onkologicznych i ich opiekunów (Roche) otrzymała Nagrodę Zaufania Złoty OTIS z Diamentami 2025

„Tylko dwa słowa” to ogólnopolska kampania edukacyjna stworzona z myślą o osobach chorujących na nowotwory oraz ich bliskich. Jej idea jest prosta, a jednocześnie bardzo ważna: pokazuje, że nawet zwykłe, codzienne słowa mogą dodać odwagi i podtrzymać na duchu w obliczu choroby. Kampania łączy wiedzę o medycynie personalizowanej ze wsparciem psychologicznym. Została uruchomiona w grudniu 2022 r., od 2025 r. swoje działania wzbogaciła o aspekt prewencji i wczesnego wykrywania nowotworów. „Tylko dwa słowa” realizuje swoją misję, łącząc wrażliwość emocji z siłą wiedzy, wspierając pacjentów i ich bliskich w trzech strategicznych obszarach: „Wiedza i wsparcie pacjenta: droga do działania”, „Empatia i zmiana myślenia: przed i po diagnozie” oraz „Edukacja i profilaktyka: zdrowie u podstaw”. Kampania uczy, jak rozmawiać o nowotworze z empatią i nadzieją.

Inicjatywa jest zaproszeniem do otwartej rozmowy, pokazując, że o trudnych tematach można mówić prostymi słowami, a drobne gesty wsparcia mają ogromną moc. Twórcy kampanii zwracają uwagę, że dzięki profilaktyce i postępowi medycyny coraz więcej pacjentów ma szansę na skuteczne leczenie i długie życie. Dzięki działaniom kampanii „Tylko dwa słowa” choroba staje się doświadczeniem, w którym łatwiej się odnaleźć także bliskim pacjenta. Wszyscy bowiem mamy jeden cel: wsparcie chorych. Kampania realizowana jest wieloma kanałami komunikacji – zarówno podczas wydarzeń, w mediach, jak i działaniach w internecie.

Podczas Finału Nagrody Zaufania Złoty OTIS z Diamentami 2025 o kampanii opowiedziała Katarzyna Raczyńska z firmy Roche, a laudację wygłosiła Anna Kupiecka, prezeska Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej. Jury jednogłośnie zdecydowało o przyznaniu statuetki.

Gratulujemy!

Artykuł „Tylko dwa słowa”: proste gesty, wielkie wsparcie (VIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podczas II Konferencji „Medycyna z Diamentami”, która odbędzie się już 6 listopada w hotelu Polonia Palace w Warszawie, sesję wykładową będzie miał również prof. Mariusz Bidziński, krajowy konsultant w dziedzinie ginekologii onkologicznej, kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie

Sesja wykładowa prof. dr. hab. n. med. Mariusza Bidzińskiego rozpocznie się o godz. 11.40 wykładem o raku jajnika. Następnie, o godz. 12, dr Anna Dańska-Bidzińska poszuka odpowiedzi na pytanie, czy rak jajnika może być rozpoznany wcześnie. O godz. 12.15 prof. Paweł Derlatka wygłosi wykład: „Jak nadzorować chorych po leczeniu nowotworów narządu rodnego”. Kwadrans później na scenie pojawi się dr Andrzej Tysarowski z wykładem: „Zagadnienia genetyki w nowotworach narządu rodnego”. Sesję prof. Mariusza Bidzińskiego zakończy wykład prof. Radosława Mądrego (godz. 12.45) pt. „Rak trzonu macicy wzrastający problem społeczny”.

Wcześniej, o godz. 9, rozpocznie się sesja wykładowa prof. Marka Rękasa poświęcona okulistyce. O godz. 11 ruszy sesja prof. Lucyny Ostrowskiej poświęcona chorobie otyłościowej.

Szczegółowy program znajduje się tutaj.

Zarezerwuj miejsce na konferencję

Artykuł Rak jajnika. Sesja prof. Mariusza Bidzińskiego podczas II Konferencji „Medycyna z Diamentami” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Glejaki należą do najagresywniejszych nowotworów – nie mają wyraźnych granic, a bariera krew–mózg skutecznie chroni je przed działaniem większości leków. Dlatego rokowania pacjentów od dekad pozostają prawie niezmienne. Czy to się zmieni? Prof. dr hab. n. med. Marek Harat, neurochirurg, tłumaczy, dlaczego glejaki są tak wymagającym przeciwnikiem i gdzie upatruje się nadziei na przełom

Według najnowszego raportu Krajowego Rejestru Nowotworów glejaki są obecnie najczęściej występującymi i najbardziej agresywnymi nowotworami mózgu w Polsce.

To prawda. Zapadalność na glejaki w Polsce wynosi ok. 6 przypadków na 100 tys. mieszkańców rocznie, co oznacza, że w porównaniu z najczęstszymi nowotworami, takimi jak rak płuca, piersi czy prostaty, należą do nowotworów rzadkich. Zachorowań na glejaki nie przybywa w istotny sposób. Problem leży jednak gdzie indziej. Bo ile w innych nowotworach – także bardzo złośliwych jak czerniak czy rak nerki – osiągamy coraz lepsze wyniki leczenia, bo pojawia się coraz więcej skutecznych leków, które wydłużają życie pacjentów, a czasem wręcz pozwalają mówić o wyleczeniu, o tyle w przypadku glejaków skuteczna metoda leczenia nie istnieje. Oznacza to, że na obecnym stanie wiedzy tych pacjentów nie możemy wyleczyć – możemy jedynie starać się wydłużyć ich życie, zachowując dobrą jego jakość. W ciągu ostatnich 40 lat rokowanie pacjentów z glejakami zmieniło się w niewielkim stopniu, co wyraźnie kontrastuje z postępem w leczeniu innych nowotworów.

Dlaczego tak jest?

Są dwa główne powody. Po pierwsze – brak wyraźnej granicy guza. Glejak nacieka tkankę mózgową, wnikając pomiędzy prawidłowo funkcjonujące komórki nerwowe. Badania rezonansu magnetycznego, zwłaszcza T1 z kontrastem, pokazują jedynie część guza. Tymczasem tomografia emisyjna PET z użyciem znaczników aminokwasowych ujawnia, że glejak jest zwykle nawet dwukrotnie większy. A skoro nie widzimy całego guza, to nie możemy go całkowicie usunąć. I w przeciwieństwie do nowotworów nerek czy jelita glejaka nie możemy operować z marginesem bezpieczeństwa – nie usuniemy przecież całego mózgu.

Po drugie – bariera krew–mózg. Chroni ona mózg przed wieloma substancjami, ale jednocześnie uniemożliwia skuteczne działanie większości leków stosowanych w chemioterapii. To sprawia, że glejaki pozostają jednymi z najtrudniejszych nowotworów do leczenia.

Jak wygląda podział glejaków?

Glejaki klasyfikujemy według komórek, z których się wywodzą, oraz według stopnia złośliwości. Najbardziej złośliwy jest glejak wielopostaciowy IV stopnia. To właśnie o nim mówimy najczęściej, bo niestety występuje najpowszechniej. W glejakach można wyróżnić także gwiaździaki, skąpodrzewiaki czy wyściółczaki, które mogą mieć II, III lub IV stopień złośliwości. Najgorsze rokowanie daje jednak glejak wielopostaciowy.

Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie? Płeć czy wiek mają znaczenie?

Różnice między płciami są niewielkie, więc trudno mówić o większej predyspozycji którejś z nich. Ryzyko zachorowania na glejaka rośnie wraz z wiekiem, choć glejaki mogą wystąpić w każdym okresie życia – także u dzieci i to w bardzo trudnych lokalizacjach takich jak pień mózgu. U dorosłych młodszy wiek poprawia rokowanie, u dzieci przebieg bywa nieco łagodniejszy.

Jak wyglądają statystyki przeżyć?

Pięcioletnie przeżycie dotyczy zaledwie kilku procent pacjentów – ok. 5, ok. 20 proc. chorych przeżywa dwa lata, a średni czas przeżycia wynosi ok. roku. Mam, co prawda, pacjentów, którzy żyją z glejakiem np. 8 lat, ale są to wyjątki.

To po czym poznać, że zachorowaliśmy? Jakie są pierwsze objawy choroby? Pacjenci chorujący na glejaka często opowiadają, że zaczęło się u nich od bólu głowy…

Najczęstszym objawem glejaka jest napad padaczkowy. Jeżeli pierwszy napad padaczki pojawia się po 14. roku życia, należy podejrzewać istnienie guza mózgu. Napady padaczkowe mogą być różne: od klasycznych, dużych napadów drgawek po subtelne epizody nieobecności czy zaburzenia węchu. Często to właśnie one są pierwszym sygnałem glejaka. Co do bólów głowy, to są one objawem mniej charakterystycznym. Mózg sam w sobie nie ma receptorów bólowych; ból pojawia się dopiero wtedy, gdy guz zwiększa ciśnienie wewnątrzczaszkowe i napina opony mózgu. Wtedy są to bóle rozpierające, często z nudnościami i wymiotami. Niebezpieczne są też zmiany w zachowaniu – np. w przypadku guzów płata czołowego pacjent traci swoje dotychczasowe zainteresowania, staje się obojętny na otoczenie. Takie objawy łatwo zbagatelizować. Inne sygnały alarmowe to zaburzenia mowy, niedowład kończyn czy problemy z połykaniem.

Brzmi to wszystko bardzo przygnębiająco. Czy w leczeniu glejaków pojawiają się nowe nadzieje? Jakie są pana przewidywania dotyczące przyszłości terapii glejaków w Polsce?

Wszystko, co do tej pory powiedziałem, brzmiało bardzo pesymistycznie. Dobra wiadomość jest natomiast taka, że na świecie prowadzi się ogromną liczbę badań nad glejakami, w których uczestniczą tysiące naukowców – od biologów i genetyków po klinicystów. Duże nadzieje wiążemy z terapiami immunologicznymi, które w innych nowotworach przyniosły przełom. Być może uda się je przenieść na grunt neuroonkologii. Poszukuje się też metod przełamania bariery krew–mózg lub ułatwienia transportu leków do mózgu. Stosowane jest także leczenie zmiennym polem elektrycznym (Tumor Treating Fields) zarejestrowane przez FDA.

A pan? W którą nową metodą terapeutyczną wierzy najbardziej?

Osobiście największe nadzieje wiążę z terapią borowo-neutronową. Polega ona na podaniu pacjentowi aminokwasów znakowanych borem, które gromadzą się w komórkach nowotworowych. Następnie mózg naświetla się neutronami, które same w sobie są nieszkodliwe, jednak w kontakcie z borem wydzielają promieniowanie niszczące wyłącznie chore komórki bez uszkadzania zdrowych neuronów. Tę terapię prowadzi się już w Japonii, Stanach Zjednoczonych i Chinach. Jeden z naszych pacjentów został wysłany do Chin na takie leczenie; mam nadzieję, że wkrótce będzie ono dostępne także w Polsce. W przypadku terapii borowo-neutronowej możliwe jest powtarzanie zabiegu nawet co kilka miesięcy. Daje to realną szansę na skuteczne kontrolowanie choroby przy zachowaniu dobrej jakości życia.

To świetna wiadomość dla pacjentów!

Tak, być może wkrótce będziemy mogli powiedzieć, że glejaki nie są już chorobą śmiertelną, a pacjenci mogą żyć wiele lat bez utraty sprawności oraz pamięci. Pamiętajmy, że jedną z zasad leczenia glejaków jest niedoprowadzenie do pogorszenia jakości życia. Mózg jest narządem szczególnym, decyduje o tym, że możemy mówić o człowieku jako o niepowtarzalnej jednostce. Wyleczenie guza kosztem odebrania pacjentowi pamięci, świadomości czy przykucia go do łóżka nie jest żadnym sukcesem. Niestety, glejak ma to do siebie, że rozrasta się pomiędzy funkcjonującymi prawidłowo komórkami układu nerwowego. To poważny problem. Na szczęście dziś lepiej znamy już granicę tego guza, dzięki czemu możemy działać skuteczniej.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Prof. dr hab. n. med. Marek Harat – konsultant kliniczny w dziedzinie neurochirurgii Kliniki Neurochirurgii 10 Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką SPZOZ w Bydgoszczy, twórca współczesnej psychochirurgii, doktor honoris causa Politechniki Bydgoskiej, pułkownik w stanie spoczynku.

Na początku 2026 r. w Centrum Onkologii w Bydgoszczy rozpocznie się rekrutacja do nowego, eksperymentalnego badania klinicznego zmiennym polem elektrycznym (Tumor Treating Fields) dla pacjentów ze wznową glejaka wielopostaciowego. Projekt otrzymał rekordowy grant od Agencji Badań Medycznych – 74 mln zł. Kierownikiem badań jest prof. Maciej Harat z Zakładu Neuroonkologii i Naurochirurgii bydgoskiego Centrum Onkologii, syn prof. Marka Harata.

Artykuł Prof. Marek Harat: Być może wkrótce będziemy mogli powiedzieć, że glejaki nie są już chorobą śmiertelną pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Radioterapia w połączeniu z immunoterapią może pomóc pacjentom z niedrobnokomórkowym rakiem płuca, u których sama immunoterapia jest nieskuteczna – wynika z badania przeprowadzonego przez naukowców z Johns Hopkins Kimmel Cancer Center oraz Holenderskiego Instytutu Onkologii

Immunoterapia stała się standardem w leczeniu wielu nowotworów. Jednak znaczna grupa pacjentów nie odnosi z niej korzyści – głównie z powodu „zimnego” mikrośrodowiska guza, które charakteryzuje się brakiem nacieku limfocytarnego, niską ekspresją PD-L1 czy aktywacją szlaków oporności, np. Wnt. Okazuje się, że radioterapia może zmienić ten stan rzeczy. Jak wyjaśniają autorzy badania: – Nasze wyniki pokazują, że naświetlanie może „przeprogramować” guzy oporne na immunoterapię, czyniąc je podatniejszymi na odpowiedź immunologiczną.

W ramach badania, którego wyniki opublikowano w czasopiśmie Nature Cancer, uczeni przeanalizowali biologię molekularną niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP, NSCLC), aby określić, co dzieje się na poziomie komórkowym i molekularnym w miarę upływu czasu, gdy rak jest leczony radioterapią oraz immunoterapią lub samą immunoterapią.

Wspólnie z zespołem Willema Theelena i Paula Baasa z Holenderskiego Instytutu Onkologii naukowcy przeanalizowali 293 próbki krwi oraz tkanek nowotworowych pochodzących od 72 pacjentów biorących udział w badaniu klinicznym II fazy, w którym stosowano radioterapię w połączeniu z inhibitorem PD-1 – pembrolizumabem. Materiał pobierano przed rozpoczęciem leczenia oraz 3–6 tygodni po jego wdrożeniu. Zespół skupił się w szczególności na immunologicznie „zimnych” guzach, które zazwyczaj nie reagują na immunoterapię

Badacze stwierdzili, że radioterapia w połączeniu z immunoterapią indukuje ogólnoustrojową przeciwnowotworową odpowiedź immunologiczną w przypadku raka płuca, który zazwyczaj nie reaguje na immunoterapię. Terapia skojarzona przyniosła również poprawę odpowiedzi klinicznej u pacjentów, których guzy wykazują cechy oporności na immunoterapię. – Nasze odkrycia pokazują, jak promieniowanie może wzmocnić systemową odpowiedź immunologiczną przeciwnowotworową w przypadku raka płuc, który prawdopodobnie nie zareaguje na samą immunoterapię – mówi główny autor badania Justin Huang.

Źródło

Artykuł Radioterapia może przełamać oporność na immunoterapię w niektórych nowotworach płuca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy z Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie opatentowali sposób ekstrakcji substancji aktywnych z porastającego drzewa grzyba – błyskoporka podkorowego. Mogą one znaleźć zastosowanie we wspomaganiu leczenia chorób nowotworowych i w preparatach łagodzących procesy zapalne skóry

Projekt pt. „Sposób ekstrakcji substancji aktywnych z błyskoporka podkorowego” realizowany był przez prof. dra hab. Konrada Szychowskiego, dra Bartosza Skórę, mgr Urszulę Bindugę oraz dra hab. inż. Tadeusza Pomianka, prof. WSIiZ.

Przedmiotem wynalazku jest sposób ekstrakcji substancji aktywnych z błyskoporka podkorowego (Inonotus obliquus). Grzyb ten zgodnie z medycyną ludową stosowany jest od setek lat w profilaktyce i leczeniu chorób nowotworowych. Ponadto, hamuje procesy zapalne, wykazuje działanie hepatoprotekcyjne oraz działa korzystnie w codziennej pielęgnacji i chorobach skóry. Błyskoporek podkorowy jest bogaty w substancje aktywne występujące głowie w postaci polisacharydów, polifenoli, tri- i diterpenoidów czy barwników.

W medycynie ludowej szczególne zastosowanie znalazły napary oraz nalewki przygotowywane poprzez macerację wysuszonych owocników grzyba w wodzie oraz etanolu. Ich zastosowanie związane było głównie z dolegliwościami ze strony układu pokarmowego tj. wspomaganiem trawienia, leczeniem bólów brzucha, ale także jako substancje łagodzące w zmianach skórnych, również pochodzenia nowotworowego.

– Badania zespołu badawczego naszej uczelni wykazały, że poszczególne sposoby ekstrakcji pozwalają na uzyskanie ekstraktów o różnej zawartości substancji aktywnych tj. polisacharydów, polifenoli, tri- i diterpenoidów czy barwników. Opatentowany sposób ekstrakcji umożliwia uzyskanie sproszkowanej substancji o najkorzystniejszych właściwościach biologicznych. Co więcej, opracowany sposób ekstrakcji substancji aktywnych z Inonotus obliquus chroni powstający produkt przed utratą właściwości biologicznych i może znaleźć zastosowanie we wspomaganiu leczenia chorób nowotworowych oraz preparatach łagodzących procesy zapalne skóry – mówi prof. dr hab. Konrad Szychowski.

Artykuł Substancje z błyskoporka podkorowego mogą pomóc w leczeniu raka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Grzyb Aspergillus flavus, znany głównie z produkcji toksycznych aflatoksyn i skojarzeń z tzw. klątwą faraona, może kryć w sobie również potencjał terapeutyczny. Najnowsze badania naukowców z Uniwersytetu Pensylwanii ujawniają, że mikroorganizm ten wytwarza wyjątkowe związki chemiczne, które mogą mieć zastosowanie w leczeniu nowotworów krwi, a zwłaszcza białaczki

Aspergillus flavus to grzyb, który naturalnie występuje w glebie i często atakuje ziarna zbóż czy orzechy. Produkuje silnie rakotwórcze aflatoksyny. To właśnie jego obecność w grobowcach egipskich faraonów mogła przyczynić się do nagłych zgonów niektórych archeologów, dając początek legendzie o „klątwie”.

Jednak badacze z Pensylwanii przyjrzeli się innym produktom metabolicznym tego grzyba. Zespół pod kierunkiem prof. Douglasa A. Mitchella odkrył i opisał nową klasę związków naturalnych: asperigimycyny, złożone peptydy cykliczne należące do tzw. RiPP-ów (peptydów syntetyzowanych rybosomalnie i poddawanych późniejszym modyfikacjom). Asperigimycyny charakteryzują się rzadką strukturą chemiczną; zawierają aż siedem pierścieni (są heptacykliczne), a w ich skład wchodzą m.in. fragmenty benzofuranu i indolu. Odkryto je w wyniku szczegółowej analizy genomu grzyba oraz dzięki zaawansowanym technikom spektrometrii mas i krystalografii.

Jak wykazały eksperymenty in vitro, niektóre asperigimycyny wykazują silne działanie cytotoksyczne względem komórek ostrej białaczki szpikowej (AML), hamując ich wzrost i proliferację. Zdaniem autorów badania związki te mogą stanowić punkt wyjścia do opracowania nowych leków przeciwnowotworowych, zwłaszcza dla trudnych do leczenia nowotworów hematologicznych.

Chociaż wyniki są bardzo obiecujące, to badania znajdują się na wczesnym etapie. Związki nie zostały jeszcze przetestowane w organizmach żywych (in vivo), a ich pełen profil toksyczności i farmakokinetyki wymaga dalszych analiz.

Zespół planuje kontynuować badania nad modyfikacjami chemicznymi asperigimycyn, by zwiększyć ich skuteczność i selektywność wobec komórek nowotworowych. Prace te mogą doprowadzić do stworzenia zupełnie nowej klasy leków onkologicznych, opartych na produktach grzybowych – tych samych, które niegdyś wzbudzały grozę wśród archeologów.

Źródło: Nature

Artykuł „Klątwa faraona” może pomóc w leczeniu raka? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Minister Katarzyna Sójka (PiS)
Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Praw Pacjenta, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Gdyby nie było rekordowego wzrostu nakładów na ochronę zdrowia i koncentrowania się na onkologii jako jednym z priorytetowych obszarów, ten wskaźnik były z pewnością jeszcze niższy. Krajowa Sieć Onkologiczna, wprowadzenie innowacyjnych terapii oraz leków to skok jakościowy, jakiego w Polsce nie było nigdy. Niestety, choroby onkologiczne będące chorobami cywilizacyjnymi i jedną z najczęstszych przyczyn zgonów, mają różny przebieg, dlatego kluczem do sprawnego działania – poza dalszym wsparciem finansowym onkologii (którego aktualnie nie ma) – jest również rozwijanie powszechnej diagnostyki oraz realizacja w sposób SKUTECZNY programów profilaktycznych. Być może – perspektywicznie – wskaźnik ten miałby również inny wymiar, gdyby rząd przestał blokować wypłatę kilku miliardów złotych z Funduszu Medycznego przeznaczonych właśnie na nowe ośrodki onkologiczne w całym kraju. Rozbudowa i unowocześnienie strategicznych placówek w sposób znaczący nie tylko zwiększa jakość świadczonych usług leczniczych i zaangażowanie personelu, ale przede wszystkim pozwala na sprawniejszą opiekę nad pacjentem, która finalnie ma wpływ na zmianę rzeczonego wskaźnika.

Poseł Marek Hok (KO)
Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Najnowsze dane wskazują, że od wielu lat poziom nakładów publicznych na ochronę zdrowia w stosunku do PKB należy do najniższych wśród państw Unii Europejskiej. Nasi poprzednicy podjęli szereg decyzji, które ograniczyły przychody Narodowego Funduszu Zdrowia oraz zwiększyły obciążenia płatnika publicznego. W szczególności warto wspomnieć nowelizację ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, która pozbawiła Narodowy Fundusz Zdrowia wielu miliardów złotych każdego roku.

W przypadku onkologii warto zwrócić uwagę, że zostawiono ustawę o Krajowej Sieci Onkologicznej, której pilotaż zakończył się fiaskiem, opisanym w oficjalnym raporcie resortu zdrowia. Jednocześnie wpisano tę reformę do Krajowego Planu Odbudowy, wiążąc ręce obecnemu kierownictwu resortu zdrowia. Okoliczności naprawdę mają znaczenie.

Spójrzmy jednak w przyszłość. Potrzebujemy koncentracji leczenia zabiegowego oraz rozproszenia leczenia uzupełniającego. Powinny powstać unity narządowe w najczęściej występujących nowotworach. Dużym osiągnięciem pani minister jest publikacja w ekspresowym tempie zaleceń postępowania diagnostyczno-terapeutycznego dla poszczególnych nowotworów, teraz musimy monitorować ich realizację. Czekamy na wprowadzenie programu „Moje Zdrowie”, który będzie kompleksowo dawał szansę na podejście do profilaktyki zdrowotnej. Dane instytucji publicznych jasno wskazują, że nie poprawimy skuteczności opieki onkologicznej bez profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki. Zmieniamy kierunek, ale to wyzwanie długofalowe. Pierwsze dane dot. zmiany wskaźnika 5-letnich przeżyć za rządów nowej koalicji poznamy w 2027 r. Zachowajmy spokój i wspierajmy dobre pomysły.

Artykuł Dwugłos polityczny: onkologia 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z prof. dr. hab. n. med. Wojciechem Zegarskim, konsultantem krajowym w dziedzinie chirurgii onkologicznej i członkiem Krajowej Rady Onkologicznej, kierownikiem Katedry Chirurgii Onkologicznej CM UMK w Centrum Onkologii w Bydgoszczy, rozmawia Luiza Łuniewska

Czy teraz jest dobry czas dla chirurgii onkologicznej?

Zważywszy na to, że krok po kroku próbujemy podnosić poziom leczenia onkologicznego, w tym chirurgicznego – i powoli to się udaje – można powiedzieć, że jest to dobry czas. Chirurgia onkologiczna jest podstawą uzyskania dobrego wyniku leczenia, chirurg ma szansę wyleczyć pacjenta z chorobą nowotworową całkowicie, radioterapia i chemioterapia – tylko w pewnym procencie. Jako konsultant krajowy w tej dziedzinie jestem zaangażowany w te działania, które mają wpływ na organizację ochrony zdrowia w Polsce. Chodzi przede wszystkim o to, żeby – na wzór innych krajów Europy i cywilizowanego świata – tworzyć w Polsce wyspecjalizowane ośrodki kompetencji dla poszczególnych typów nowotworów. Staramy się do tej koncepcji przekonywać osoby i instytucje, które mają wpływ na kształt lecznictwa w Polsce – NFZ, Ministerstwo Zdrowia i akademickie ośrodki onkologiczne.

I to się udaje?

Odnotowaliśmy dalszy wzrost liczby operowanych pacjentów w dużych ośrodkach posiadających odpowiednie doświadczenie. Możemy to również monitorować dzięki wprowadzeniu Krajowej Sieci Onkologicznej. Od 1 kwietnia będziemy sprawdzać m.in. kluczowe wskaźniki leczenia. W sieci uwzględnione są np. ośrodki leczenia raka piersi, raka jelita grubego, a także placówki zajmujące się chirurgią hepatobiliarną (wątrobowo-trzustkową) i leczeniem chorób tarczycy.

W skali kraju ubywa małych szpitali operujących zaledwie pojedyncze przypadki tych nowotworów. Na przykład w raku jelita grubego w 2020 roku mieliśmy ponad 400 oddziałów chirurgicznych operujących takie nowotwory. Potem liczba ta spadła do 350, a teraz jest poniżej 300. Za to przybywa placówek, które wykonują powyżej 100 operacji rocznie, a nawet takich, które przekraczają pułap 150–200 zabiegów. Mamy już ok. 12–14 ośrodków z wynikiem ponad 200 operacji raka jelita grubego rocznie i cztery, które przekraczają liczbę 300. Istnieje także jeden ośrodek (nasz!), który osiąga powyżej 500 operacji – to jeden z największych w Europie.

To jest ten dobry trend?

Od 1 stycznia zasiadam w 10-osobowej Krajowej Radzie Onkologicznej i zależy nam na tym, aby takich placówek było jak najwięcej. Takie placówki zatrudniają tzw. chirurgów „high-volume”, którzy dzięki dużemu doświadczeniu wpływają na wyższą przeżywalność pacjentów; statystyki światowe pokazują, że operowanie przez chirurga z dużą liczbą zabiegów w roku zwiększa 5-letnie przeżycie nawet o kilka procent.

Od kilku lat pracujemy też nad wprowadzeniem wskaźników, które będą promować i monitorować ten model. W Krajowej Sieci Onkologicznej chcemy sprawdzić, czy liczba wykonywanych operacji faktycznie przekłada się na poprawę wyników leczenia. Dodatkowo w ostatnim roku wprowadzono finansowanie zabiegów robotycznych z budżetu państwa – dotyczy to m.in. procedur w chirurgii kolorektalnej. Dzięki temu notujemy wzrost zabiegów małoinwazyjnych: oprócz laparoskopii coraz częściej korzysta się z chirurgii robotycznej. Mamy już kilkanaście ośrodków, które w ubiegłym roku przeprowadziły w sumie ok. tysiąca operacji z wykorzystaniem robotów. W naszym ośrodku było to blisko 300 operacji wykonanych w ciągu niespełna 20 miesięcy, co stawia nas w czołówce także w porównaniu z placówkami niemieckimi czy holenderskimi. W kontekście chirurgii robotycznej Polska nie ma się czego wstydzić – naprawdę szybko się rozwijamy.

A pan wciąż operuje?

Mimo że jestem konsultantem krajowym i pomimo innych zajęć wykonuję rocznie ok. 200 zabiegów. W tym roku, tylko w styczniu, przeprowadziłem już ponad 20 operacji z użyciem robota.

Spytam więc pana jako chirurga: czy przy stole operacyjnym można już zauważyć efekty reform w onkologii?

Można zauważyć efekty szybszej ścieżki leczenia – pacjenci trafiają do odpowiednich specjalistów wcześniej, choć nie jest to jeszcze powszechna tendencja. Wiele zależy od zaangażowania zarządów szpitali i lekarzy. W naszym ośrodku staramy się nie czekać na centralne regulacje. Przykładem może być kwestia badania określającego niestabilność mikrosatelitarną (MSI), wystawiamy na nie skierowanie już na etapie diagnostyki endoskopowej, co potem pozwala pacjentom uniknąć opóźnień w doborze chemioterapii.
Niemniej jednak istnieje kilka wąskich gardeł w systemie, np. ograniczenia prawne co do tego, jakie badania może zlecać lekarz POZ, a jakie specjalista. Przykładem jest skierowanie na tomografię jamy brzusznej. O ile lekarz pierwszego kontaktu może zlecić tomografię klatki piersiowej, to po skierowanie na tomografię jamy brzusznej pacjent musi przyjść do chirurga onkologa.

Pańską specjalizację wyróżnia to, że kompetencje i technika chirurga onkologa są wskazywane jako czynnik rokowniczy dla pacjenta. Muszę więc spytać, jak wygląda kwestia kształcenia młodych chirurgów onkologicznych?

Jako konsultant krajowy pilnuję, aby w trakcie specjalizacji z chirurgii onkologicznej młodzi lekarze mieli do wykonania odpowiednią liczbę zabiegów i to w różnych obszarach. Specjalizacja trwa w sumie 6 lat i obejmuje m.in. szkolenie w ośrodkach skupiających się na określonych narządach – np. tylko na chirurgii piersi czy górnego odcinka przewodu pokarmowego. Ważne jest, by w czasie specjalizacji młodzi lekarze odwiedzali inne niż macierzysty ośrodki – mają taką możliwość. I by dopiero po ukończeniu specjalizacji koncentrowali się na tym, co chcą robić w praktyce – np. na operacjach jelita grubego, wątroby, trzustki czy piersi.

Ważne jest też, by chirurg wykonał samodzielnie odpowiednią liczbę operacji – standardy mówią o minimum 25–30 rocznie w danym zakresie, ale my dążymy do tego, by docelowo były to liczby większe, bo tylko wtedy można utrwalić wysokie kompetencje. Myślę, że młody chirurg podczas rezydentury powinien wykonać ok. 200 operacji samodzielnie i przy 200 asystować, w różnych zakresach. I na szczęście jest coraz więcej chirurgów, którzy przychodzą z takim portfolio, a nie jak kiedyś, nieprzygotowani do zawodu.

Czyli powinni szkolić się w tych najlepszych, największych ośrodkach?

Dokładnie. W naszym ośrodku jest 6 czy 7 chirurgów, z których każdy operuje co na mniej 50–70 pacjentów. Najczęściej jest tak, że chirurdzy kolorektalni operują 5–8 pacjentów tygodniowo. Gdyby to było 20 czy 30 rocznie – operowaliby raz na dwa tygodnie, a to dla operatora stanowczo za mało. Wysoka liczba operacji przekłada się na wyniki. Mamy tylko 4–5 proc. nieszczelności, wskaźnik readmisji 2 proc., a czas pobytu – 4,8. Czyli nasze leczenie jest lepsze, nie tylko wykorzystanie łóżka jest właściwe, ale też 5-letnie przeżycie jest wyższe, co oznacza niższe wskaźniki wznowy czy rozsiewu.

Dlatego potrzebne są ośrodki kompetencji narządowej. Chcę zrobić wszystko, by efektem sieci onkologicznej było ich powstanie. Moim marzeniem jest, aby w Polsce powstała spójna sieć np. kilkunastu silnych ośrodków leczących raka jelita grubego czy kilku zajmujących się leczeniem raka trzustki. Nie chodzi o „eliminowanie” mniejszych szpitali, ale o poprawę wyników w skali całego kraju. Wpisujemy się tym samym w unijne standardy, w których bezpieczeństwo i jakość leczenia są kluczowe.

Jakie nowoczesne techniki i metody pojawiły się w chirurgii onkologicznej w ostatnim czasie?

Jeżeli chodzi o nowe techniki zabiegowe, to w ostatnich miesiącach 90 proc. operacji w moim ośrodku wykonałem już robotycznie – to prawdziwa rewolucja w chirurgii, zwłaszcza w leczeniu raka jelita grubego. Dostrzegamy znaczące korzyści: skrócenie czasu hospitalizacji, zmniejszenie liczby powikłań, mniejsze zapotrzebowanie na środki przeciwbólowe, a także większą precyzję podczas usuwania węzłów chłonnych. Wykonałem dotąd ponad 200 takich zabiegów i zdecydowanie widzę zalety chirurgii robotycznej. Uważam, że obok terapii celowanych genetycznie i immunoterapii to jeden z największych postępów we współczesnej onkologii.

Coraz większą rolę zaczynają też odgrywać metody obrazowania 3D czy znaczniki fluorescencyjne (np. zieleń indocyjaninowa) w wykrywaniu węzłów chłonnych albo przerzutów w wątrobie. Wkracza również sztuczna inteligencja, która może wspomagać analizę tomografii czy rezonansu, ułatwiając planowanie zabiegów i tworzenie wirtualnych modeli pacjentów przed operacją. Z czasem, przy połączeniu z robotyką, może to prowadzić do coraz bardziej zautomatyzowanych etapów operacji, gdzie chirurg będzie czuwał nad kluczowymi momentami, a resztę wykona niezwykle precyzyjny robot.

Czy uważa pan, że sztuczna inteligencja to przyszłość chirurgii?

Tak! Sztuczna inteligencja już wkracza na sale operacyjne, choć nie wiadomo czy i kiedy zacznie na nich „rządzić”. Za to technologie rzeczywistości wirtualnej już dziś wykorzystuje się w szkoleniu przyszłych chirurgów – możliwe jest wielokrotne „ćwiczenie” operacji w wirtualnym środowisku przed podjęciem się realnego zabiegu. To ogromny przełom i dodatkowe bezpieczeństwo dla pacjentów.

Artykuł Prof. Wojciech Zegarski: Mniej, ale z wysoką jakością pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Marzę o tym, żeby nasze urządzenie znalazło się w każdym gabinecie lekarza rodzinnego – mówi Dariusz Karolak, prezes firmy Braster oferującej innowacyjne rozwiązanie do wykonywania badania piersi, pozwalające na wczesne wykrycie nowotworu.

Braster jest w 100 proc. dziełem polskiej myśli technicznej. Inżynierowie z firmy z Szelig latami dopracowywali projekt urządzenia wykorzystującego możliwości termografii kontaktowej wspieranej sztuczną inteligencją. Opracowali unikalną technologię termochromowych matryc ciekłokrystalicznych – ciekłe kryształy pod wpływem temperatury zmieniają kolor, co umożliwia lokalizację obszarów hipertermii na powierzchni piersi.

Bazując na procesach biologicznych (proliferacji i neoangiogenezie) leżących u podstaw rozwoju nowotworu złośliwego, Braster szuka ognisk hipertermii mogących wynikać z kancerogenezy. Metoda, w odróżnieniu od mammografii, nie wiąże się z emisją promieniowania jonizującego, dlatego może być bez obaw regularnie stosowana przez całe dorosłe życie kobiety, np. raz w miesiącu.

– Ogromną zaletą jest łatwość obsługi Brastera. Zgodnie ze wskazaniami aplikacji mobilnej urządzenie przykłada się na kilkanaście sekund do piersi. Nacisk jest bardzo delikatny, nie sprawia żadnego bólu czy dyskomfortu, na które często skarżą się kobiety wykonujące tradycyjne badania. Liczba przyłożeń zależy od wielkości piersi. Po badaniu szybko uzyskujemy wynik – tłumaczy Dariusz Karolak.

Unikalny system automatycznej interpretacji obrazów termograficznych powstałych w trakcie badania opiera się na autorskich algorytmach. Wszystko po to, by w walce o długie życie kobiet w zdrowiu zmaksymalizować ich szanse na bardzo wczesne wykrycie raka. Zagrożenia nie wolno lekceważyć, bo co siódma Europejka w ciągu swojego życia będzie miała zdiagnozowanego raka piersi.

W skład systemu wchodzi aplikacja mobilna instalowana na smartfonie pomagająca sprawnie przeprowadzić badanie i zapewniająca komunikację między urządzeniem a centrum telemedycznym Braster, w którym dokonywana jest automatyczna interpretacja termogramów.

Czy Braster może zastąpić mammografię (MMG)? – W żadnym wypadku! Mammografia jest i powinna zostać rdzeniem skutecznego programu profilaktycznego. Pozwala osiągnąć w skali populacji ok. 60-procentowy udział nowotworów wykrywanych w I stopniu zaawansowania (dane z USA – przyp. red.). I stopień daje 99 proc. szans na 5-letnie przeżycie, potem w miarę wzrostu i rozprzestrzeniania się raka przeżywalność gwałtownie spada. Widać już, że 60-procentowy poziom raków wykrytych w I stopniu to organizacyjny sufit, którego przebić się nie uda bez dołączenia i upowszechnienia nowoczesnych rozwiązań cyfrowych, takich jak Braster. Nasze badanie jest bezbolesne, bezpieczne, łatwe w wykonaniu, szybkie, skalowalne i tanie. Wszystko dzięki wykładniczemu rozwojowi mocy obliczeniowej komputerów, którą wykorzystujemy do analizy obrazów medycznych, w naszym przypadku termogramów – przekonuje Dariusz Karolak. – Wierzę w ważną rolę naszego innowacyjnego rozwiązania, żeby efektywnie rozwinąć profilaktykę raka piersi. Liczę, że koledzy lekarze wesprą nas i wspólnie stworzymy system, w którym wszystkie nowotwory piersi będą wykrywane bardzo wcześnie.

W przypadku nowotworu piersi wczesna diagnoza ma kluczowe znaczenie. Niestety, w Polsce umiera co trzecia kobieta chorująca na raka. Wszystko dlatego, że jest on wykrywany zbyt późno.

– Obecnie program skriningowy oparty na mammografii dotyczy kobiet w wieku 45–74 lat. Tymczasem statystyki wskazują, że granica wieku zachorowalności na nowotwór piersi znacząco się obniża. Problem coraz częściej dotyczy 20–30-latek, które pozostają poza zainteresowaniem systemu. Dlatego udostępniamy im prostą i szybką metodę badania, które może uratować życie – przekonuje Dariusz Karolak.

– W najlepszym interesie kobiet powinniśmy łączyć dostępne metody, aby zmaksymalizować szanse na wcześniejsze wykrycie podejrzanych zmian – podkreśla prezes Braster. – Asymetria termiczna może pojawić się, zanim powstaną patologiczne struktury możliwe do wykrycia przez inne metody. Kupujemy w ten sposób dodatkowy czas na reakcję, który w ostatecznym rachunku może zadecydować o powodzeniu terapii – dodaje.

Prezes Brastera wydeptuje ścieżki w Ministerstwie Zdrowia, próbując zainteresować przedstawicieli resortu przełomowym produktem polskich inżynierów. Na razie efekty są mizerne. – Rok temu, na Dzień Kobiet, przeprowadziliśmy dla MZ prezentację naszego rozwiązania. Wiele osób było zdziwionych prostotą i możliwościami Brastera. Jednak do dziś nie ma żadnego odzewu – mówi Dariusz Karolak.

Firma się nie poddaje i szuka różnych form dotarcia do kobiet. Zachęca do współpracy z samorządami lokalnymi, które organizują badania wśród okolicznych mieszkanek, łącząc je z edukacją zdrowotną. W 2023 roku na ulice wyjechał Brasterobus, czyli mobilny punkt, w którym każda kobieta może wykonać badanie piersi. Braster znajduje się także w wielu gabinetach lekarskich, zwłaszcza ginekologicznych. – Marzę o tym, żeby kiedyś znalazł się na wyposażeniu każdego gabinetu lekarza rodzinnego. Braster jest w stanie znacznie poprawić skuteczność systemu i ograniczyć umieralność z powodu raka piersi. Wielu nieszczęść i tragedii udałoby się wówczas uniknąć – przekonuje prezes.

Na razie jednak więcej badań polskim urządzeniem wykonuje się w… Indiach. – Mieszka tam 700 milionów kobiet, w większości na wsiach. Skala potrzeb jest ogromna. Tamtejszy rząd obiecał dostęp do profilaktyki nowotworowej każdej Hindusce i znając jego skuteczność, dotrzyma słowa. Mam nadzieję, że będziemy uczestniczyli w tym wielkim projekcie – mówi prezes Brastera.

Z indyjskim partnerem – Genworks Health Private Limited, polska firma współpracuje przy wdrożeniu technologii w 25 krajach Azji, Afryki i w Australii. Z Brastera coraz chętniej korzystają kobiety w Bułgarii i Ukrainie. – Mam nadzieję, że w kolejnych latach coraz szerszy dostęp do naszego systemu będą miały Polki. Zrobimy wszystko, by tak się stało – podkreśla Dariusz Karolak.

Rafał Natorski

Artykuł Braster – polski sposób na walkę z rakiem piersi pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Onkologia się zmienia i ta tendencja będzie się utrzymywać – na korzyść pacjentów. Czego spodziewać się w kilkuletniej perspektywie? Czy zaczniemy wykrywać nowotwory na wcześniejszych etapach? Jak będziemy leczyć? Rozmawiamy o tym z prof. dr. hab. n. med. Piotrem Rutkowskim, przewodniczącym Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, Pełnomocnikiem Dyrektora Narodowego Instytutu Onkologii ds. Narodowej Strategii Onkologicznej i Badań Klinicznych

W jakich barwach widzi pan przyszłość polskiej onkologii?

W dobrych. Przede wszystkim 1 kwietnia 2025 r. wystartuje u nas wreszcie Krajowa Sieć Onkologiczna, co doprowadzi do poprawy ścieżki diagnostycznej oraz leczniczej pacjenta, nad którym opieka będzie odbywać się w sposób skoordynowany. Wprowadzenie Krajowej Sieci Onkologicznej zapewni także dostęp do danych na temat skuteczności leczenia pacjentów onkologicznych w Polsce. Pozwoli również zapanować nad tym, żeby pacjent z nowotworem nie musiał ciągle podróżować, tylko żeby część właściwego leczenia – albo całe – otrzymał, po konsylium, najbliżej swojego miejsca zamieszkania. Najbardziej skomplikowane przypadki mogłyby być leczone w ośrodkach wyższej referencyjności.

Powstanie Krajowej Sieci Onkologicznej jest czymś, co uważam za kluczowe, jeśli leczenie onkologiczne ma być w Polsce uporządkowane, a o co od dawna zabiegają lekarze oraz pacjenci. Krajowa Sieć Onkologiczna zakłada ponadto szersze wykorzystanie środków elektronicznych, czego przykładem jest elektroniczna karta DILO czy możliwość uzyskania telekonsultacji.

Spodziewa się pan większego udziału sztucznej inteligencji w diagnozowaniu oraz leczeniu pacjentów onkologicznych?

Tak. Myślę, że sztuczna inteligencja będzie nam pomagać przede wszystkim w podejmowaniu decyzji, a także w diagnostyce. Dzięki sztucznej inteligencji analiza danych stanie się dokładniejsza, co sprawi, że będziemy mogli wyodrębnić więcej grup chorych o określonych rokowaniach i dobierać do tych grup optymalne terapie.

Czego jeszcze spodziewa się pan w przyszłości?

Większego zorientowania na prewencję. Od 1 stycznia 2025 roku Polska po raz drugi przewodniczy posiedzeniom Rady Unii Europejskiej. Następna będzie Dania, a kraje nordyckie są absolutnym liderem jeśli chodzi o to, jak zaplanować długie życie w zdrowiu. W dużej mierze wynika to u nich z edukacji. U nas też powoli zaczyna się to dziać, choć nie zawsze jest łatwo. Państwo powinno jednak wskazywać swoim obywatelom właściwe ścieżki postępowania dążące do prowadzenia zdrowego trybu życia. Może być to chociażby wykorzystanie Internetowego Konta Pacjenta, w którym zgromadzonych jest wiele przydatnych informacji.

Życzyłbym też sobie coraz aktywniejszych działań antytytoniowych oraz antyalkoholowych – w Polsce to wciąż potężne problemy. Już samo wykluczenie tych dwóch czynników spowodowałoby, że aż o 40 proc. zmniejszyłoby się ryzyko zachorowania na nowotwór! Często zapominamy również o tym, że do zachorowania na nowotwory istotnie przyczynia się smog, dlatego potrzebujemy stałej, nieprzerwanej promocji zdrowia.

Zaczniemy wykrywać nowotwory na możliwie jak najwcześniejszym etapie?

Na pewno będą się rozwijać metody wczesnej detekcji nowotworów. Jak dotąd polegamy na zawężonej grupie badań przesiewowych, myślę jednak, że niedługo nowotwory będą wykrywane nawet w prostych badaniach krwi. Mamy już przecież badanie DNA HPV, czyli test molekularny w kierunku raka szyjki macicy. Za chwilę powinien być dostępny test FIT na krew utajoną w kale o bardzo wysokiej specyficzności i czułości, który będzie można wykonać w domu. Czekamy ponadto na wprowadzenie niskodawkowej tomografii komputerowej dla osób palących. To rzeczy, które w ciągu najbliższych lat zmienią naszą rzeczywistość.

Nie ukrywam jednak, że jedna rzecz mnie martwi – i jest to problem na pewno panu doskonale znany. Otóż chorych onkologicznie przybywa, a lekarzy brakuje. Jak sobie z tym poradzimy?

Nie byłbym takim pesymistą, wyraźnie widać bowiem, że rośnie liczba studentów medycyny, którzy jako specjalizację wybierają właśnie onkologię. Ten wzrost może nie jest jeszcze aż tak dynamiczny, dobra wiadomość jest jednak taka, że zainteresowanie onkologią wśród przyszłych lekarzy rośnie. Jeśli ta tendencja się utrzyma, niewykluczone, że za 3–4 lata zaspokoimy podstawowe potrzeby kadrowe. Choć nie wolno zapominać, że onkologia to nie tylko lekarze, ale też pielęgniarki, koordynatorzy oraz przedstawiciele innych specjalności. Chodzi o zbudowanie systemu całościowej opieki nad pacjentem – łącznie z opieką po zakończeniu leczenia, żeby pacjent mógł w miarę możliwości wrócić do normalnego życia. I to nie jest tak, że wyważamy już otwarte drzwi, bo te rozwiązania istnieją w wielu krajach świata, czego dobrym przykładem jest Holandia albo, jak już wspomniałem, kraje skandynawskie. Musimy tylko z tych wzorców skorzystać.

To czego potrzebujemy, żeby mogło się to zrealizować również u nas?

Wierzę w odwagę przede wszystkim Ministerstwa Zdrowia, żeby nie cofnęło się przed niektórymi rozwiązaniami takimi jak analiza danych czy kontakt z obywatelami przez IKP. Generalnie digital health będzie superważnym elementem najbliższej przyszłości – jest to coś, czego nie da się uniknąć. Skoro ludzie masowo korzystają z różnych aplikacji, to niech będzie to sposób na dbanie o własne zdrowie.

Przyszłość przyniesie nam dalszy rozwój terapii spersonalizowanych?

Z pewnością. Już teraz widać ogromny postęp. Wprowadziliśmy precyzyjną robotykę, wprowadzamy też spersonalizowane sposoby radioterapii. Sądzę, że poznanie indywidualnego genomu nowotworu i jego interakcji z organizmem spowoduje, że zaczniemy „rozdrabniać” dany nowotwór na poszczególne elementy i dzięki temu dobierać odpowiednie terapie, prowadząc do eskalacji albo wręcz przeciwnie – deeskalacji leczenia. W tej chwili jesteśmy nastawieni na to, żeby leczenie onkologiczne rozszerzać, ale przecież w przypadku nowotworów o mniejszym ryzyku nawrotu i dobrym rokowaniu zasadne byłoby upraszczanie terapii, co stanie się możliwe właśnie dzięki personalizacji.

Czy ma pan jakieś marzenie jako onkolog?

Chciałabym, żebyśmy zrealizowali w Polsce Narodową Strategię Onkologiczną. Tylko tyle i aż tyle.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Przyszłość onkologii – w jakim kierunku zmierzamy? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dr Marek Wagner, kierownik Grupy Badawczej Odporności Wrodzonej w Łukasiewicz – PORT, osiągnął coś, co w polskiej (i nie tylko polskiej) nauce nie zdarza się zbyt często, a jest marzeniem każdego naukowca. Opublikował artykuł w „Nature”, w którym opisał m.in. wyniki swoich badań nad komórkami odpornościowymi ILC2, wykazując, że komórki znane do tej pory z indukcji odpowiedzi immunologicznej typu 2 związanej z ochroną przed pasożytami mogą również odgrywać kluczową rolę w walce z nowotworami.

– W tej historii ważne są dwa momenty – mówi dr Marek Wagner. – Pierwszy to moment odkrycia komórek ILC2, czyli wrodzonych komórek limfoidalnych grupy drugiej, przez japońskich naukowców w 2010 roku. Znaleźli je w tkance tłuszczowej krezki, czyli w narządzie podtrzymującym i stabilizującym narządy wewnętrzne jamy brzusznej, i zauważyli, że chronią organizm przed robakami pasożytniczymi takimi jak glisty i przywry. Dzisiaj już wiemy, że komórki te znajdują się we wszystkich tkankach barierowych, czyli m.in. w skórze, płucach i jelicie, chroniąc organizm człowieka przed patogenami.

Jak to możliwe, że się z nimi rodzimy, a nikt ich wcześniej nie odkrył? – Komórki ILC2, mimo że są limfocytami, zachowują się nieco inaczej. Typowe limfocyty T i B mają na swojej powierzchni receptory, które rozpoznają specyficzne cząsteczki, antygeny, obecne na powierzchni chorobotwórczych drobnoustrojów i komórek nowotworowych. Na ich podstawie uruchamiają odpowiedź immunologiczną. Komórki ILC2 tych receptorów nie posiadają, dlatego przy badaniu mechanizmów obronnych organizmu tak długo pozostawały nieodkryte – wyjaśnia dr Wagner.

W momencie publikacji odkrycia japońskich badaczy naukowiec prowadził badania nad rolą tkanki tłuszczowej w rozwoju czerniaka w Bostonie.

– Wyniki moich badań sugerowały, że w tkance tłuszczowej znajdującej się w ścisłym sąsiedztwie guza nowotworowego obecna jest duża liczba makrofagów, które z kolei stymulują wzrost nowotworu poprzez indukcję rozwoju naczyń krwionośnych. Odkrycie komórek ILC2 w tkance tłuszczowej zainspirowało mnie do badań nad ich rolą w rozwoju nowotworu. Pierwotnie założyłem – zresztą nie tylko ja, myślał tak wtedy cały naukowy świat – że obecność komórek ILC2 stymuluje wzrost liczby makrofagów, a tym samym rozwój guza. I z taką ideą poleciałem do Japonii – dodaje dr Wagner.

Nowe spojrzenie na odporność wrodzoną

– Przeprowadzone doświadczenia nie potwierdziły mojej pierwotnej hipotezy. Co więcej – nie byłem w stanie zlokalizować tych komórek w guzie. Wtedy przyszła mi do głowy rewolucyjna hipoteza, że komórki ILC2 mogą hamować wzrost guza nowotworowego. To zapoczątkowało serię eksperymentów, które potwierdziły, że komórki ILC2 hamują rozwój czerniaka. Dziś nie ma co do tego żadnych wątpliwości – mówi naukowiec, który obecnie kontynuuje swoje badania w Łukasiewicz – PORT. Dr Wagner przyznaje, że pierwsze wyniki jego badań wzbudziły spore kontrowersje. – Mówiono mi, że to niemożliwe, że jest dokładnie odwrotnie, bo w tym samym czasie inni naukowcy wykazywali, że te same komórki wspomagają np. rozwój raka piersi.

W przypadku czerniaka w odpowiedzi na rozwój nowotworu komórki ILC2 produkują cytokiny, czyli białkowe przekaźniki informacji. Jedna z nich – interleukina 5 – mobilizuje eozynofile, czyli komórki układu odpornościowego, które wykazują zdolność do niszczenia komórek nowotworowych. To – w dużym uproszczeniu – mechanizm, który w przypadku tego nowotworu działa jak naturalna linia obrony, w dodatku wrodzona i natychmiastowa.

Jednak komórki ILC2 nie zawsze działają w ten sposób. W przypadku raka piersi ich obecność może stymulować tworzenie środowiska sprzyjającego rozwojowi guza poprzez rekrutację i aktywację makrofagów. Wszystko zależy prawdopodobnie od rodzaju nowotworu, mikrośrodowiska, w którym się rozwija, interakcji z innymi komórkami w guzie (a są w nim nie tylko komórki nowotworowe, ale też komórki układu odpornościowego i wiele innych). – A to właśnie czyni komórki ILC2 jednocześnie fascynującymi i trudnymi do zrozumienia – dodaje dr Marek Wagner, który wraz ze swoją Grupą Badawczą Odporności Wrodzonej skupia się teraz na lepszym poznaniu mechanizmów działania tych komórek.

Komórki ILC2 – ewolucyjny mechanizm obronny

Komórki ILC2 są dowodem na to, jak ewolucja dostosowywała nasz układ odpornościowy do walki z zagrożeniami. – Ich pierwotną rolą była ochrona przed pasożytami, czyli obcymi organizmami wnikającymi do naszego ciała i powodującymi w nim spustoszenie – tłumaczy dr Wagner. – Aby sobie z nimi poradzić, komórki te aktywowały eozynofile, stymulowały produkcję śluzu w jelitach, wzmacniały ruchy perystaltyczne i uruchamiały inne mechanizmy eliminujące pasożyty z organizmu.

W dzisiejszym świecie, w którym rzadko mamy kontakt z pasożytami, a nawet jeśli – istnieją bardzo skuteczne leki przeciwpasożytnicze – nasze komórki musiały znaleźć dla siebie nowe zadanie. – Czerniak, jak większość nowotworów, działa w sposób przypominający pasożyty. Komórki nowotworowe rozprzestrzeniają się i wyniszczają nasz organizm podobnie jak pasożyty.

Mechanizm działania komórek ILC2 – jak dowodzi dr Marek Wagner w artykule opublikowanym właśnie w „Nature” – pozostał ten sam, jednak ewolucyjnie dostosował się do nowych potrzeb organizmu i zmienił się cel, który atakuje.

– Nie ulega wątpliwości, że musimy szukać nowych form terapii przeciwnowotworowych. Dlatego na każdą informację, która przybliża nas do poznania nowotworów i możliwości walki z nimi, patrzymy z dużą nadzieją. Wierzymy, że badania, które prowadzimy, mogą doprowadzić do powstania nowych narzędzi diagnostycznych i terapeutycznych w onkologii – sumuje dr Wagner.

UZASADNIENIE REDAKCJI

Magazyn „Świat Lekarza” uznał badania dr. Marka Wagnera za „Sukces miesiąca” ze względu na ich przełomowy charakter i międzynarodowe uznanie potwierdzone publikacją w prestiżowym czasopiśmie „Nature”. Odkrycie, że komórki ILC2 mogą hamować rozwój czerniaka, stanowi ważny krok naprzód w zrozumieniu mechanizmów nowotworowych i otwiera nowe możliwości terapeutyczne. To osiągnięcie jest szczególnie istotne w kontekście rosnącej liczby zachorowań na czerniaka w Polsce i potrzebie poszukiwania skuteczniejszych metod leczenia.

Artykuł Komórki odpornościowe ILC2 hamują rozwój czerniaka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.