We wrześniu 2024 roku zespół badawczy NanoSanguis S.A. rozpoczął realizację projektu Koniugaty dekstranu do celowanej terapii przeciwnowotworowej dofinansowanego przez Agencję Badań Medycznych (ABM). Celem przedsięwzięcia jest opracowanie nowoczesnego systemu dostarczania leków, który pozwoli skuteczniej i bezpieczniej leczyć choroby nowotworowe
Dlaczego potrzebne są nowe rozwiązania?
Obecnie stosowana chemioterapia ogólnoustrojowa w leczeniu nowotworów mimo swojej skuteczności wiąże się z licznymi działaniami niepożądanymi. Leki cytostatyczne niszczą nie tylko komórki nowotworowe, ale również zdrowe tkanki. To właśnie ta nieselektywność odpowiada za działania niepożądane obejmujące uszkodzenie narządów wewnętrznych np. serca.
W odpowiedzi na te ograniczenia naukowcy opracowują nowe strategie chemioterapii. Ich celem jest zaprojektowanie leku, który będzie działał przede wszystkim na komórki nowotworowe w obrębie guza przy jednoczesnym ograniczeniu wpływu na zdrowe komórki. Projekt realizowany przez NanoSanguis S.A. wpisuje się właśnie w ten nurt nowoczesnej medycyny.
Na czym polega innowacja?
Opracowywane rozwiązanie opiera się na tzw. koniugatach leków. W praktyce oznacza to połączenie trzech elementów w jedną strukturę:
• leku cytostatycznego,
• nośnika (w tym przypadku dekstranu – bezpiecznego, dobrze znanego wielocukru),
• czynnika celującego, który „naprowadza” cząsteczkę na komórki nowotworowe.
Tak powstały koniugat działa jak precyzyjnie zaprogramowany system transportowy. Pozostaje stabilny w warunkach fizjologicznych, czyli w krwiobiegu, natomiast uwalnia substancję czynną w specyficznym, mikrośrodowisku guza. Dzięki temu lek trafia tam, gdzie jest najbardziej potrzebny, a ryzyko uszkodzenia zdrowych tkanek może zostać ograniczone.
Co udało się już osiągnąć?
W dotychczasowych etapach projektu zrealizowano kluczowe zadania badawcze. Zespół opracował i zoptymalizował proces syntezy koniugatów dekstranowych zawierających lek oraz czynnik celujący. Następnie przeprowadził ich szczegółową charakterystykę chemiczną i analityczną.
Równolegle wykonano szeroki zakres badań biologicznych w warunkach in vitro.
Obejmowały one:
• ocenę wiązalności koniugatów z komórkami nowotworowymi,
• analizę ich zdolności do wnikania do komórek, w tym do jądra komórkowego (z wykorzystaniem technik mikroskopowych),
• badania kinetyki uwalniania leku,
• ocenę aktywności cytotoksycznej, czyli zdolności do niszczenia komórek nowotworowych.
Uzyskane wyniki potwierdziły zakładane właściwości opracowanych formulacji oraz pozwoliły na osiągnięcie zaplanowanych kamieni milowych dla pierwszych etapów projektu. Na tej podstawie wytypowano wiodące koniugaty, które zostaną poddane dalszej, pogłębionej ocenie przedklinicznej.
Kolejny krok – badania in vivo
Projekt wchodzi obecnie w przełomową fazę. Trwają przygotowania do badań in vivo w modelu zwierzęcym. Ich celem będzie m.in. określenie maksymalnej tolerowanej dawki (MTD) oraz wstępna ocena profilu bezpieczeństwa wytypowanych koniugatów.
To niezwykle ważny etap, który pozwoli zweryfikować, czy obiecujące wyniki uzyskane w badaniach laboratoryjnych przełożą się na skuteczność i bezpieczeństwo w bardziej złożonym układzie biologicznym.
Perspektywy
Dotychczasowe rezultaty potwierdzają zasadność przyjętej strategii badawczej. Opracowywane koniugaty dekstranu wykazują potencjał jako nowoczesny system precyzyjnego dostarczania leków przeciwnowotworowych. Jeśli kolejne etapy badań zakończą się sukcesem, rozwiązanie to może w przyszłości przyczynić się do zwiększenia skuteczności terapii przy jednoczesnym ograniczeniu jej działań niepożądanych.
Projekt stanowi przykład, jak połączenie wiedzy z zakresu chemii, biologii i medycyny może prowadzić do powstawania innowacyjnych technologii, odpowiadających na realne potrzeby pacjentów.
