Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Małgorzatą Myśliwiec, kierownikiem Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Cukrzyca typu 2 to jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego związane głównie z otyłością, niezdrowym stylem życia i starzeniem się społeczeństwa. W 2022 roku w Polsce chorowało na nią 3,11 mln dorosłych, a ok. 1 mln może pozostawać niezdiagnozowanych. Choroba prowadzi do poważnych powikłań, takich jak zawał, udar czy niewydolność nerek, skraca życie i zwiększa ryzyko depresji. Aż 75 proc. kosztów leczenia to konsekwencje niekontrolowanej choroby, w tym hospitalizacje i utrata zdolności do pracy.

Jakie znaczenie dla skutecznego leczenia cukrzycy typu 2 mają nowoczesne technologie, takie jak systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM/FGM), i w jaki sposób zmieniają one podejście do codziennej opieki nad osobami z cukrzycą?

Skuteczne leczenie cukrzycy typu 2 wymaga podejścia kompleksowego. Kluczowe są: optymalna farmakoterapia (w tym insulinoterapia z uwzględnieniem ryzyka hipoglikemii), trwała zmiana stylu życia oraz zaangażowanie pacjenta w codzienną samokontrolę. Podstawą jest profesjonalna edukacja diabetologiczna wspierana nowoczesnymi technologiami. Przełomem w opiece nad osobami z cukrzycą okazały się systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy. Umożliwiają one dokładniejszą samokontrolę i lepsze dopasowanie terapii, a lekarzom – prowadzenie indywidualnego, skuteczniejszego leczenia. Korzyści ze stosowania systemów CGM/FGM są potwierdzone licznymi badaniami i dotyczą zarówno osób z cukrzycą na intensywnej insulinoterapii, jak i tych, które przyjmują mniej niż trzy iniekcje dziennie.

Jakie są korzyści kliniczne z zastosowania systemów CGM/FGM?

Systemy te znacząco poprawiają kontrolę cukrzycy, w tym cukrzycy typu 2 – redukują poziom HbA1c średnio o 1 proc., szczególnie u osób z wyjściowo wysokimi wartościami. Nawet u osób z cukrzycą stosujących <3 wstrzyknięcia insuliny dziennie CGM/FGM obniża HbA1c o 0,4 proc. Technologia ta zwiększa także czas przebywania w zakresie docelowym glikemii (TIR), co przekłada się na realne korzyści kliniczne – każde 10 proc. więcej TIR oznacza nawet o 35 proc. mniejsze ryzyko udaru i o 24 proc. niższe ryzyko powikłań mikronaczyniowych. Co ważne, poprawa glikemii nie odbywa się kosztem bezpieczeństwa – CGM/FGM zmniejsza ryzyko i czas trwania hipoglikemii, zwłaszcza nocnej, a także redukuje lęk przed jej wystąpieniem.

Systemy CGM/FGM umożliwiają bieżący podgląd poziomu glukozy, identyfikację wahań, trendów dobowych zmian glikemii oraz nieujawnionych wcześniej epizodów hipo- i hiperglikemii – zwłaszcza nocnych. Dzięki temu osoby z cukrzycą mogą lepiej kontrolować chorobę, a lekarze – precyzyjniej dostosować terapię. Analiza danych z CGM/FGM pozwala uprościć model insulinoterapii, zmniejszyć liczbę iniekcji, dawki insuliny, a czasem nawet z niej zrezygnować.

Skuteczna profilaktyka powikłań cukrzycy typu 2 wymaga kompleksowego podejścia: optymalizacji leczenia, kontroli czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz trwałej zmiany stylu życia. Systemy CGM/FGM doskonale wspierają ten model, redukując ryzyko hiperglikemii, hipoglikemii i wahań glikemii – głównych czynników prowadzących do powikłań sercowo-naczyniowych i zgonów. CGM/FGM pomagają także w codziennej kontroli masy ciała, modyfikacji diety i zwiększeniu aktywności fizycznej bez lęku przed niedocukrzeniem. Badanie z udziałem 2867 pacjentów wykazało, że osoby stosujące te systemy miały niższe ryzyko hospitalizacji z powodu ciężkiej hipoglikemii, udaru mózgu, zawału mięśnia sercowego i ogólnego pogorszenia stanu zdrowia – zarówno w intensywnej insulinoterapii, jak i przy insulinie bazowej.

Systemy CGM/FGM to nie tylko narzędzie monitorowania glukozy, ale także wsparcie edukacyjne i motywacyjne. Dzięki danym dostępnym w czasie rzeczywistym osoby z cukrzycą lepiej rozumieją wpływ prawidłowego żywienia, aktywności fizycznej i leczenia na poziom glukozy, co sprzyja trwałym zmianom stylu życia. CGM/FGM zwiększają poczucie kontroli nad chorobą, a także umożliwiają automatyczne przesyłanie danych do zespołu medycznego, co pozwala na bieżącą analizę i szybką modyfikację leczenia. Lepsza współpraca osoby z cukrzycą z lekarzem zwiększa skuteczność terapii i poprawia jakość życia, ograniczając ryzyko powikłań i wspierając aktywność rodzinną, zawodową i społeczną.

Jakie korzyści ekonomiczne niesie za sobą szersze wdrożenie systemów CGM/FGM w leczeniu cukrzycy typu 2 i czy może to realnie odciążyć system ochrony zdrowia w Polsce?

Wprowadzenie systemów CGM/FGM przynosi istotne korzyści ekonomiczne: obniża koszty leczenia cukrzycy typu 2 i jej powikłań dzięki optymalizacji terapii. Poprawa kontroli metabolicznej pozwala na ograniczenie wizyt ambulatoryjnych i badań dodatkowych, a zmniejszona liczba epizodów hipo- i hiperglikemii redukuje koszty hospitalizacji i interwencji medycznych. Dodatkowo dzięki CGM/FGM maleje potrzeba tradycyjnych pomiarów za pomocą glukometrów, więc odchodzi koszt pasków testowych, co prowadzi do bardziej efektywnego wykorzystania leków. Ponadto wdrażanie CGM/FGM wspiera rozwój telemedycyny, ponieważ systemy te umożliwią lekarzom dostęp do danych pacjentów w czasie rzeczywistym, co pozwala na zdalne konsultacje, równie efektywne jak wizyty stacjonarne, ale tańsze i wygodniejsze dla pacjentów.

Dzięki CGM/FGM możliwe jest również monitorowanie dużych grup osób z cukrzycą przy mniejszym obciążeniu personelu medycznego. Systemy CGM/FGM wspierają model opieki skoncentrowanej na profilaktyce, pozwalając na wcześniejsze wykrywanie trendów zmian glikemii i proaktywne zarządzanie nią, co zapobiega kosztownym hospitalizacjom i specjalistycznym interwencjom. Model ten wpisuje się w ideę odwróconej piramidy świadczeń, z naciskiem na profilaktykę i leczenie ambulatoryjne.

Jakie konkretne kroki powinny zostać podjęte, aby zwiększyć dostępność systemów CGM/FGM dla wszystkich pacjentów, którzy mogliby na tym skorzystać?

Niestety, ograniczona dostępność systemów CGM/FGM dla wielu osób z cukrzycą, zwłaszcza tych z cukrzycą typu 2, którzy stosują mniej niż 3 wstrzyknięcia insuliny na dobę, jest dziś jednym z największych wyzwań w diabetologii. Wiemy, że CGM/FGM to nie tylko nowoczesne narzędzie diagnostyczne, ale przede wszystkim skuteczna metoda poprawy kontroli glikemii, redukcji ryzyka hipoglikemii i długoterminowych powikłań skracających długość życia, szerszego dostępu, zwłaszcza dla wszystkich pacjentów na insulinoterapii, ogranicza możliwości kompleksowego leczenia i edukacji pacjentów, którzy mogliby dzięki tym systemom znacząco poprawić jakość życia i zdrowia.

W mojej ocenie zwiększenie dostępności CGM/FGM powinno być priorytetem systemu ochrony zdrowia, ponieważ inwestycja w nowoczesne technologie monitorujące przekłada się na mniejsze koszty powikłań i hospitalizacji oraz na lepsze wyniki terapeutyczne. Żywię nadzieję, że pacjenci z cukrzycą typu 2 uzyskają wkrótce szerszy dostęp do tych systemów.

Artykuł Systemy do monitorowania stężenia glukozy – niezbędne narzędzie w codziennym leczeniu cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Na jakie zmiany w roku 2025 czekają eksperci i pacjenci? Rozmawiamy o tym z prof. dr hab. n. med. Małgorzatą Myśliwiec, kierownikiem Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Jak ocenia pani mijający rok z punktu widzenia diabetologa?

Muszę przyznać, że mijający rok to dobry czas dla polskiej diabetologii. W ciągu ostatnich dwunastu miesięcy udało się wypracować wiele pozytywnych zmian, które przyczyniły się do poprawy życia pacjentów z cukrzycą. Jedną z nich jest z pewnością rozszerzenie wskazań refundacyjnych do stosowania systemów ciągłego monitorowania glikemii dla kobiet z cukrzycą ciążową. Do tej pory refundacja obejmowała tylko pacjentki, które były na insulinoterapii, jednak od stycznia 2024 r. wszystkie kobiety w ciąży i w okresie połogu mogą korzystać z refundacji. Jest to bardzo ważna zmiana, ponieważ dobre wyrównanie glikemii w czasie ciąży jest niezwykle istotne dla zdrowia matki i dziecka.

W drugiej połowie roku, w odpowiedzi na argumenty środowiska medycznego oraz pacjentów, minister zdrowia Izabela Leszczyna zdecydowała o ujednoliceniu i uproszczeniu dotychczasowych wskazań refundacyjnych insulin analogowych charakteryzujących się długim okresem działania, tj. możliwości ich stosowania od początku rozpoznania cukrzycy typu 2 u osób wymagających insulinoterapii. Dopasowano też kryterium wiekowe dla stosowania jednej z insulin długodziałających od 1. roku życia. Oczywiście wciąż pozostaje wiele rzeczy, które można wprowadzić czy udoskonalić, jednak idziemy w dobrym kierunku.

Dlaczego nowoczesne monitorowanie glikemii uznawane jest za pierwszy krok do właściwego leczenia choroby?

Nieprawidłowo kontrolowana cukrzyca to większe ryzyko wystąpienia ostrych powikłań choroby, w tym hipoglikemii, dlatego niezwykle istotna jest codzienna kontrola glikemii, która jest podstawą odpowiedniego postępowania terapeutycznego. Niestety wciąż wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że źle leczona cukrzyca może być przyczyną bardzo wielu poważnych problemów zdrowotnych, jak zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, nefropatia, neuropatia, retinopatia cukrzycowa prowadząca do niewydolności nerek, zespół stopy cukrzycowej czy utrata widzenia.

Moje obserwacje z codziennej praktyki lekarskiej wskazują, że przed wprowadzeniem systemów ciągłego monitorowania glikemii największym problemem były zbyt rzadko wykonywane pomiary glikemii, przez co choroba była niewystarczająco kontrolowana zarówno przez samych pacjentów, jak również lekarzy. Powodem były oczywiście bolesne ukłucia opuszków palców celem uzyskania kropli krwi do pomiaru glukozy za pomocą glukometru. Pomiar ten był nie tylko bolesny, ale czasochłonny, stygmatyzujący.

Wprowadzenie do powszechnego użytku systemów CGM, które dają pełny dostęp do odczytów glikemii w czasie rzeczywistym bez większego udziału pacjenta, umożliwiło stworzenie i wprowadzenie nowych parametrów oceniających poziom wyrównania glikemii u poszczególnych chorych. Te nowe parametry, które stały się standardem nowoczesnej kontroli cukrzycy, to nie tylko czas spędzony przez chorego na cukrzycę w docelowym zakresie glikemii, ale również czas spędzony poniżej i powyżej tego zakresu. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami klinicznymi międzynarodowych towarzystw, a także Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, osoba z cukrzycą powinna co najmniej 70 proc. czasu pozostawać w zakresie docelowym stężenia glukozy. Nie jest możliwe osiągnięcie tak dobrego wyrównania cukrzycy przy kilku pomiarach w ciągu doby za pomocą glukometru.

Dlaczego systemy nowoczesnego monitorowania glikemii uznawane są za narzędzia edukacyjne?

Wprowadzenie systemów ciągłego monitorowania glikemii to niewątpliwie wielki skok cywilizacyjny, który znacząco poprawił samoedukację chorych z cukrzycą w zakresie stylu życia i żywienia. Pacjenci widzą, po jakich posiłkach rośnie cukier, po jakim wysiłku fizycznym spada lub wzrasta poziom glikemii i mogą lepiej sami te wskaźniki kontrolować, aby nie doszło do bardzo niebezpiecznej dla ich zdrowia i życia hipoglikemii. Systemy ciągłego monitorowania glikemii pozwalają również pacjentom lepiej zrozumieć chorobę i wzmacniają w nich poczucie odpowiedzialności za przebieg terapii. To niezwykle ważne, bo wizyta osoby z cukrzycą u lekarza raz na kilka miesięcy to czasami za mało, by budować i utrzymać w sobie motywację do dobrego prowadzenia cukrzycy, tymczasem codzienny wielokrotny wgląd we własne wyniki i obserwacja trendów pomagają pacjentowi świadomie żyć z chorobą i utrzymywać ją pod kontrolą.

Jak ocenia pani aktualny dostęp do nowoczesnego monitorowania glikemii? Czy pozostają jeszcze jakieś niezaspokojone potrzeby w tym obszarze?

Z roku na rok możemy dostrzec zwiększający się dostęp do nowoczesnego leczenia, który obejmuje coraz większe grupy pacjentów. W ciągu ostatnich kilku lat nastąpiły znaczące zmiany w leczeniu cukrzycy, do czego zdecydowanie przyczyniły się systemy ciągłego monitorowania glikemii. Musimy jednak pamiętać, że cukrzyca to choroba, która dotyka 3 mln Polaków i liczba ta niestety z roku na rok będzie rosła, dlatego cały czas musimy poszerzać dostępność nowoczesnych form leczenia tak, aby ograniczać ryzyko rozwoju zarówno ostrych, jak i przewlekłych powikłań, a co za tym idzie – ogromnych kosztów ich leczenia. Obecnie musimy zadbać o poszerzenie refundacji systemów ciągłego monitorowania glikemii dla wszystkich pacjentów z cukrzycą otrzymujących insulinę – bez względu na ich wiek.

Nowoczesne leczenie to większe bezpieczeństwo i komfort życia pacjentów i ich bliskich; trzeba pamiętać, że każda podaż insuliny może spowodować incydent hipoglikemii, który jest stanem zagrożenia zdrowia i życia osoby z cukrzycą, dlatego powinno być ono dostępne bez ograniczeń dla wszystkich osób z cukrzycą otrzymujących insulinę. Liczne badania naukowe i kliniczne, a także nasze doświadczenia w codziennej praktyce lekarskiej pokazują jednoznacznie, że bez systemów monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym i posiadających alarmy ostrzegawcze przed niskim i wysokim poziomem glikemii nie ma możliwości uzyskania prawidłowego wyrównania metabolicznego cukrzycy pomimo stosowania najnowszych insulin, najlepszych urządzeń dozujących insulinę. Dlatego wprowadzenie szerokiej refundacji i jednocześnie różnych systemów CGM jest w pełni uzasadnione, stwarza to konkurencyjność na rynku, a więc możliwości obniżenia ceny produktu i tym samym kosztów poniesionych przez pacjenta.

Należy w tym miejscu mocno zaznaczyć, że sensory CGM powinny być wysokiej jakości, tzn. niewymagające kalibracji, posiadające alarmy ostrzegające przed wysokim i niskim poziomem glukozy, a przede wszystkim w charakterystyce produktu leczniczego posiadać zapis, że na podstawie odczytów glikemii z sensora można podejmować decyzje terapeutyczne, tj. podać wyliczoną dawkę insuliny.

Jakie inne potrzeby osób chorujących na cukrzycę pozostają niezaspokojone?

Pacjenci i lekarze cały czas czekają na rozszerzenie refundacji pomp insulinowych dla pacjentów z cukrzycą typu 1 powyżej 26. roku życia. Liczymy również na zwiększenie wyceny Świadczeń Odrębnie Kontraktowanych dla zaawansowanych hybrydowych pętli zamkniętych (AID), osobistych pomp insulinowych zintegrowanych z systemami ciągłego monitorowania glikemii, które większość czynności osoby chorej na cukrzycę związanych z terapią insuliną i monitorowaniem poziomów glikemii przejmują.

Towarzystwa naukowe światowe i polskie jednogłośnie rekomendują ten rodzaj pomp insulinowych dla wszystkich osób z cukrzycą typu 1, które akceptują nowoczesne technologie, wskazując na liczne ich korzyści zarówno kliniczne, psychospołeczne, jak i ekonomiczne. Tylko ten rodzaj pomp insulinowych pozwala na osiągnięcie poziomów glikemii niemal jak u osób zdrowych bez cukrzycy bez większego zaangażowania pacjenta lub opiekunów małych dzieci z cukrzycą. Coraz częściej podkreśla się korzyści psychospołeczne wynikające ze stosowania tej technologii takie jak lepsza jakość życia, lepsza jakość snu, mniej zaburzeń lękowych, mniej absencji w pracy osób dorosłych oraz rodziców dzieci z rozpoznaną cukrzycą typu 1, możliwość uczęszczania dzieci do przedszkola.

Ponadto liczne analizy w zakresie ekonomiki zdrowia przeprowadzone w różnych krajach, m.in. Austrii, Włoszech, Holandii, Szwecji, porównujące AID z innymi pompami insulinowymi, wskazują opłacalność tych pierwszych pomimo wyższych kosztów wyjściowych. Podkreśla się, że systemy AID zapewniają wystarczająco duże zyski w zakresie QALY, które wynikają przede wszystkim ze znacznego zmniejszenia częstości występowania powikłań zarówno ostrych (kwasicy ketonowej, ciężkich epizodów hipoglikemii), jak i przewlekłych mikro- i makronaczyniowych, a w niektórych przypadkach ze zmniejszenia lęku przed hipoglikemią. Udowodniono, że dzięki zastosowaniu AID osoby z cukrzycą typu 1 mogą zyskać średnio 3 lata życia więcej bez powikłań i 2,27 zyskanych lat życia skorygowanych o jego jakość (QALY), a do tego w perspektywie krótkoterminowej średnie roczne oszczędności na kosztach unikniętych powikłań i zmniejszenia absencji w pracy w Europie to 710 euro.

Dlatego staramy się o zwiększenie SOK dla tych pomp, ewentualnie zmniejszenie wyceny dla innych pomp, szczególnie niezintegrowanych z systemami ciągłego monitorowania glikemii.

Artykuł Rok 2024: jaki był dla polskiej diabetologii? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O substancjach codziennego użytku, które sprzyjają rozwojowi otyłości, problemach zdrowotnych otyłych dzieci oraz konieczności stworzenia fenotypu pacjenta pediatrycznego z otyłością z prof. dr hab. n. med. Małgorzatą Myśliwiec, kierownikiem Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

W Polsce aż 12,2 proc. chłopców i 10 proc. dziewcząt w wieku przedszkolnym ma nadwagę lub choruje na otyłość. Jakie są najważniejsze czynniki rozwoju otyłości w tak wczesnym wieku?

Wśród osób z otyłością często słyszy się, że za rozwój choroby – u nich albo u ich dzieci – odpowiadają geny, podczas gdy tak naprawdę mniej niż 10 proc. otyłości ma podłoże genetyczne lub hormonalne – w ponad 90 proc. przypadków jest to wynik wpływu czynników środowiskowych. W grupie czynników genetycznych możemy rozróżnić zarówno otyłość mono-, jak i wielogenową. Otyłość monogenowa stanowi ok. 3–10 proc. przypadków ciężkiej otyłości, zwłaszcza gdy rozpoczyna się przed 2. rokiem życia i przebiega ze znaczną hiperfagią (nadmiernym uczuciem głodu – przyp. red.). Mutacja zachodzi w jednym genie i dziedziczy się autosomalnie recesywnie. Bardzo ważne jest rozpoznanie rodzaju mutacji, ponieważ dla niektórych przypadków istnieje leczenie przyczynowe. Natomiast patogeneza otyłości wielogenowej, która jest najczęstszą postacią otyłości, jest wieloczynnikowa i wynika z interakcji czynników genetycznych, epigenetycznych oraz środowiskowych. Aktualny model patogenetyczny stwierdza, że środowisko sprzyjające rozwojowi otyłości z jednej strony uruchamia geny predysponujące do otyłości, z drugiej strony powoduje zmiany epigenetyczne, które w konsekwencji przyczyniają się do rozwoju otyłości. Zatem odkodowanie genetycznej i molekularnej/komórkowej patofizjologii otyłości oraz interakcji gen–środowisko, wraz z indywidualnym genotypem, umożliwi w przyszłości zaprojektowanie ukierunkowanych i spersonalizowanych interwencji zapobiegawczych i leczniczych w przypadku otyłości na wczesnym etapie życia.

Czy znane są czynniki środowiskowe, które mogą bezpośrednio działać na rozwój otyłości?

Coraz częściej je identyfikujemy, niestety w codziennym życiu jesteśmy stale narażeni na tzw. substancje endokrynnie czynne, które z uwagi na podobieństwo do naturalnie występujących hormonów mogą oddziaływać na receptory i prowadzić do różnych zaburzeń metabolicznych sprzyjających rozwojowi otyłości u dzieci i osób dorosłych.

Jakie to substancje?

Taką substancją obecną w plastikowych opakowaniach, butelkach, puszkach spożywczych i innych produktach codziennego użytku jest bisfenol. Badania laboratoryjne przeprowadzone na zwierzętach sugerują, że bisfenol może prowadzić do otyłości poprzez zakłócanie procesów regulujących apetyt, przemianę materii oraz rozwój komórek tłuszczowych. Kolejną substancją jest kwas perfluorooktanowy, substancja chemiczna znana jako związek perfluorowany, używany w produkcji produktów nieprzywierających takich jak patelnie i garnki (teflon – przyp. red.). Badania dowodzą, że ekspozycja na ten kwas może prowadzić do otyłości poprzez zakłócanie hormonów regulujących gospodarkę tłuszczową i metabolizm glukozy. Należy też wymienić ftalany, grupę substancji chemicznych używanych w takich produktach jak plastikowe zabawki, kosmetyki, detergenty, środki czyszczące. Ftalany mogą zakłócać układ hormonalny, prowadząc do zaburzeń metabolicznych, które mogą zwiększać ryzyko otyłości.
W rozwoju epidemii otyłości na przestrzeni lat brane są także pod uwagę herbicydy i pestycydy, w tym atrazyna, która była używana w Unii Europejskiej do zwalczania chwastów w uprawach kukurydzy, rzepaku i truskawek. Jest uznawana za substancję, która może być szkodliwa dla organizmów wodnych, może zakłócać układ hormonalny zwierząt oraz ludzi. Pomimo wycofania atrazyny z użycia na terenie całej UE, posiada ona bardzo długi czas rozkładu oraz dużą zdolność do przenikania w głąb gleb i akumulacji w wodach gruntowych.

A inne czynniki środowiskowe, które mogą doprowadzić do rozwoju otyłości?

Powszechnymi czynnikami środowiskowymi jest brak odpowiednich nawyków prozdrowotnych, a więc nieprawidłowe żywienie, niska aktywność fizyczna, długi czas spędzany w pozycji siedzącej, zaburzenia okresu snu i czuwania, ogromny dostęp do produktów tanich
i wysoko przetworzonych typu fast foodów, o dużej zawartości energii, ubogiej w mikroelementy, w których dominują cukry proste oraz tłuszcze nasycone, wzmacniacze smaku, barwniki i wiele innych składników, które wpływają niekorzystnie na przemianę materii. Do pozostałych czynników należą: pomijanie śniadań, nieregularne posiłki, częste podjadanie, jedzenie poza domem, wielkość porcji, szybkość jedzenia, jedzenie bez głodu i przed ekranem. Istotnym czynnikiem ryzyka otyłości jest także powszechnie obserwowana hipokinezja (zubożenie ruchów – przyp. red.) oraz niska realizacja aktywności fizycznej polskich dzieci na tle zalecanej aktywności fizycznej dzieci i młodzieży w krajach europejskich.

Jak skorelowana jest choroba otyłościowa z cukrzycą typu 2?

Zgodnie z obecnym stanem wiedzy otyłość jest silnie powiązana z rozwojem insulinooporności, która z kolei odgrywa kluczową rolę w patogenezie cukrzycy typu 2. Insulinooporność cechuje się obniżoną zdolnością insuliny do stymulacji pobierania glukozy przez tkankę tłuszczową i tkankę mięśniową oraz hamowania syntezy i produkcji glukozy w wątrobie. Ponadto obserwuje się zwiększoną podstawową lipolizę w tkance tłuszczowej oraz podwyższone poziomy krążących wolnych kwasów tłuszczowych. Nadmierna podaż wolnych kwasów tłuszczowych w późniejszym okresie może negatywnie wpływać na transport glukozy do mięśni szkieletowych oraz hamować aktywność insuliny. W konsekwencji obserwujemy zaburzenia przemiany węglowodanów w postaci nieprawidłowego poziomu glukozy na czczo, nietolerancji glukozy i ostatecznie cukrzycy typu 2.

Jakie, poza rozwojem cukrzycy, dostrzega pani problemy zdrowotne u dzieci z otyłością?

Otyłe dzieci mogą doświadczać ze strony swoich rówieśników wielu emocjonalnie trudnych sytuacji, np. odrzucenia przez grupę, wykluczania z gier zespołowych, stygmatyzacji. Bywają wyśmiewane i obrażane. Otyłość może więc stanowić istotny czynnik prowadzący do ograniczenia zaspokojenia potrzeb społecznych. Dzieci z otyłością często charakteryzuje brak akceptacji własnego wyglądu, niska samoocena, poczucie izolacji, a także częstsza tendencja do stanów depresyjnych. Nadwaga może być źródłem odczuwania negatywnego stosunku emocjonalnego do samego siebie, co związane jest z doświadczaniem smutku i żalu. Ponadto może dojść do rozwoju zaburzeń i chorób o charakterze nerwicowym, zaburzeń psychosomatycznych, jak i zaburzeń zachowania oraz adaptacyjnych. Otyłość występująca w wieku rozwojowym stanowi niepokojące zjawisko również z tego względu, że związana jest z ryzykiem przenoszenia się na wiek dorosły wraz ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami. Podczas XXI gali Nagrody Zaufania Złoty OTIS w debacie prof. Lucyna Ostrowska zaznaczyła, że otyłość generuje ponad 200 powikłań i jako lekarz nie zna drugiej takiej choroby, a prof. Grzegorz Gajos z niepokojem powiedział: „Gdy widzę, jak wiele jest dzieci z otyłością, jestem przerażony: one wszystkie za kilkanaście–kilkadziesiąt lat przyjdą do gabinetu kardiologa z chorobą sercowo-naczyniową”.

Jest pani koordynatorem przygotowywanego projektu do Agencji Badań Medycznych. Co możemy o nim powiedzieć?

W jego przygotowaniach bierze udział 6 ośrodków. Odbywa się on z udziałem specjalistów w dziedzinie wysiłku fizycznego, psychologii, dietetyki oraz endokrynologów i diabetologów dziecięcych, genetyków, fizjoterapeutów, pulmonologów, immunologów, programistów, statystyków. Projekt skupia się na kompleksowej terapii, która obejmuje przede wszystkim zmianę nawyków żywieniowych, modyfikację aktywności fizycznej i wsparcie psychologiczne, ewentualnie psychiatryczne. Jego celem jest rozwinięcie zindywidualizowanych strategii terapeutycznych, co pozwoli na lepsze zarządzanie otyłością dziecięcą oraz redukcję jej skutków zdrowotnych. Dodatkowo inicjatywa ta obejmie analizę wpływu czynników genetycznych i środowiskowych, co jest podejściem innowacyjnym i przyczyni się do lepszego zrozumienia tej choroby oraz skuteczniejszego leczenia. Uzyskane dane posłużą do stworzenia fenotypu pacjenta pediatrycznego z otyłością. Chodzi o opracowanie narzędzia opartego na sztucznej inteligencji, które mogłoby przewidywać powikłania, odpowiedź na leczenie i jej skuteczność oraz indywidualnie dostosowywać sposób terapii.

Artykuł Czynniki rozwoju otyłości pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wprowadzanie do leczenia nowoczesnych technologii, które w coraz większym stopniu podejmują decyzje za pacjenta, autonomicznie reagują na zmiany glikemii, uwalniają dzieci i ich opiekunów od konieczności ciągłego koncentrowania się na chorobie. Obecnie dostępna jest automatyczna pompa hybrydowa, która ogranicza obowiązki pacjenta chorego na cukrzycę w zasadzie tylko do sygnalizowania spożywania posiłków oraz rodzaju wysiłku fizycznego. Pacjent nareszcie może przestać myśleć non stop o cukrzycy, a zająć się realizacją swoich zainteresowań i spędzać czas jak rówieśnicy ? mówi prof. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, wiceprzewodnicząca Sekcji Pediatrycznej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, konsultant wojewódzki w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej.

Jak Pani Profesor ocenia dostępność dzieci i młodzieży do nowoczesnych leków i nowoczesnych technologii medycznych  w leczeniu cukrzycy? Czy diabetolodzy dziecięcy mają dziś optymalne „narzędzia” do leczenia tej grupy pacjentów? 

Ostatnie lata przyniosły wiele zmian w leczeniu cukrzycy u dzieci. Nowe preparaty insuliny, które dzięki swojej farmakokinetyce i farmakodynamice są jeszcze bliższej fizjologii, nowoczesny sprzęt dozujący insulinę oraz systemy ciągłego monitorowania glikemii pozwalają na istotną redukcję ryzyka występowania ostrych powikłań, w tym hipoglikemii, oraz skuteczną kontrolę stężenia glikemii, jednocześnie zwiększając komfort życia dzieci i ich opiekunów.

Dziś dokładnie wiemy, że nie ma prawidłowego leczenia cukrzycy bez ciągłego monitorowania glikemii. Dostępne są dwa refundowane systemy ? jeden monitorujący glikemię poprzez skanowanie (FGM): pacjent lub jego opiekun w każdym momencie może sprawdzić poziom glikemii i jego trend, zbliżając odbiornik (np. smartfon) do sensora. Ten system jest refundowany od 2019 roku z odpłatnością 30 proc. u pacjentów do 18. roku życia z cukrzycą typu 1 oraz od 2021 roku również u pacjentów z cukrzycą typu 3. Drugi system ? ciągłego monitorowania w czasie rzeczywistym (CGM-RT), jest refundowany od 2018 roku u pacjentów do 26. roku życia z cukrzycą typu 1, a od 2021 roku również dla pacjentów z cukrzycą typu 3, ale leczonych przy pomocy osobistej pompy insulinowej z nieświadomością hipoglikemii. Również w tym przypadku obowiązuje 30 proc. odpłatność pacjenta. Wspomnę także, że od dziesięciu lat osobiste pompy insulinowe są całkowicie refundowane u wszystkich pacjentów do 26. roku życia.

Wprowadzanie do leczenia nowoczesnych technologii, które w coraz większym stopniu podejmują decyzje za pacjenta, autonomicznie reagują na zmiany glikemii, uwalniają dzieci i ich opiekunów od konieczności ciągłego koncentrowania się na chorobie. Dzięki nim pacjent jest w stanie osiągnąć zalecany wskaźnik TIR (time in range) powyżej 70 proc. czasu przebywania w ramach normy glikemii. Są pacjenci, którzy osiągają 95 czy nawet 98 proc. tego czasu bez obniżenia jakości życia. Obecnie dostępna jest automatyczna pompa hybrydowa, która ogranicza obowiązki pacjenta chorego na cukrzycę w zasadzie tylko do sygnalizowania spożywania posiłków oraz rodzaju wysiłku fizycznego. Pacjent nareszcie może przestać myśleć non stop o cukrzycy, a zająć się realizacją swoich zainteresowań i spędzać czas jak rówieśnicy.

W uzyskaniu bardzo dobrych efektów leczenia cukrzycy typu 1 u dzieci i młodzieży, szczególnie leczonych przy pomocy osobistej pompy insulinowej, pomocny jest dostęp od 3 lat do refundowanej insuliny nowej generacji charakteryzującej się ultra szybkim czasem jej działania. Jest to insulina Fiasp, którą można stosować do 2 min. przed posiłkiem i do 20 min. po jego spożyciu. To daje ogromny komfort pacjentowi, który tak jak przy stosowaniu dotychczas dostępnych analogów insuliny nie musi oczekiwać po jej podaniu na rozpoczęcie spożywania posiłku. Ponadto w sytuacjach, gdy pacjentem jest małe dziecko ze zmiennym apetytem i nie możemy przewidzieć ilości spożytego posiłku, możemy dopasować dawkę insuliny i podać ją po spożyciu posiłku.

Dzięki tym nowoczesnym technologiom leczenie cukrzycy u dzieci i młodzieży nie ucierpiało, mimo epidemii COVID-19?

W imieniu naszego środowiska diabetologicznego chciałabym bardzo podziękować Ministrowi Maciejowi Miłkowskiemu za wspaniałą współpracę, zrozumienie i umożliwienie pacjentom pediatrycznym i młodym dorosłym korzystania z nowoczesnych technologii, które znacznie poprawiły leczenie i monitorowania cukrzycy, szczególnie w bardzo trudnym okresie, jakim była pandemia COVID-19. W znaczącej części przypadków możliwość przeprowadzenia zdalnej oceny kontroli choroby u pacjenta zarówno z długotrwałą cukrzycą przebywającego w domu, jak i z nowo rozpoznaną cukrzycą zakażonego wirusem SARS-CoV-2, w oparciu o nowoczesne dostępne dla populacji pediatrycznej technologie, była jedyną szansą na efektywną i wizytę, eliminującą ryzyko zakażenia. Analiza sprawozdań Narodowego Funduszu Zdrowia za rok 2020 wskazała znaczny spadek ogólnej liczby świadczeń zdrowotnych w poradniach diabetologicznych, jednak liczba udzielanych świadczeń w poradni diabetologicznej dla dzieci w tym samym okresie wzrosła o ok. 8 tys. (24%) w porównaniu do roku poprzedniego. Wzrost ten nastąpił właśnie dzięki stosowaniu nowoczesnych technologii, w tym systemów monitorowania glikemii u dzieci i młodzieży refundowanych w tej grupie chorych i uruchomieniu telediabetologii.

Dostępne nowoczesne technologie w populacji pediatrycznej: osobiste pompy insulinowe, systemy ciągłego monitorowania glikemii, analogi insuliny szybkodziałających i niektórych długodziałających u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1 są prewencją ostrych i przewlekłych powikłań naczyniowych; znacznie podnoszą jakość życia, dając młodym pacjentom poczucie wolności i oderwania od uciążliwego kontrolowania choroby.

Co jeszcze można by poprawić, jeśli chodzi o monitorowanie i leczenie cukrzycy u dzieci w Polsce?

Marzy nam się diabetologom refundacja systemów monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym (CGM-RT) dla wszystkich pacjentów pediatrycznych z nieświadomością hipoglikemii, niezależnie od sposobu podaży insuliny, penem czy osobistą pompą insulinową. Przykładowy system Dexcom G6 ? m.in. wysyła alerty i ostrzeżenia dźwiękowe informujące pacjenta, że poziom glukozy przekracza określone progi, np. obniża się poniżej normy. Wskazuje trendy zmian glikemii zarówno w kierunku hiper- jak i hipoglikemii. Przypomina na 20 minut przed stanem ciężkiej hipoglikemii o konieczności podjęcia adekwatnych działań, czyli spożyciu dodatkowego posiłku lub zmniejszeniu dawki insuliny. Obecnie refundacja CGM-RT jest dla pacjentów do 26. roku życia z nieświadomością hipoglikemii, ale dodatkowo leczonych osobistą pompą insulinową.

Ponadto staramy się o refundację analogu długodziałającego Toujeo, który jest dostępny tylko  u osób dorosłych. Aktualnie w Polsce na cukrzycę typu 1 choruje około 18 000 dzieci. Odsetek dzieci i młodzieży do 18. roku życia leczonych za pomocą osobistej pompy insulinowej wynosi około 70-80%. Tak więc skorzystać z analogu długodziałającego może około 20% pacjentów, którzy są leczeni przy pomocy terapii penowej. Obecnie mamy dostęp tylko do insuliny Tresiba, która 2 lata temu otrzymała refundację dla dzieci powyżej 1. roku życia. Dostęp do obu analogów długodziałających do leczenia pacjentów pediatrycznych pozwoli na zmniejszenie do minimum ryzyka występowania hipoglikemii oraz na elastyczność podawania danego preparatu insuliny u poszczególnych chorych. Tu również ogromne podziękowanie dla Ministra Macieja Miłkowskiego za decyzję refundacyjną insuliny Tresiba w populacji pediatrycznej. Teraz czekamy na refundację Toujeo.

Zastosowanie nowoczesnych technologii w leczeniu cukrzycy nie spełni swojej roli bez zorganizowanej wstępnej i ustawicznej edukacji w zakresie korzystania z tych technologii, szczególnie CGM-RT. Edukacja ma kluczowe znaczenie dla efektywnego ich wdrożenia i dalszego korzystania. Dlatego czekamy na uaktywnienie świadczenia ?Kwalifikacja i zastosowanie systemu Ciągłego Monitorowania Glikemii w czasie rzeczywistym (CGM-RT) u pacjentów z cukrzycą typu 1 lub 3 leczonych intensywną insulinoterapią?.

Czy to prawda, że dzieci i młodzież w Polsce to grupa najlepiej wyrównana, jeśli chodzi o leczenie cukrzycy w Europie?

To prawda. Dzięki powszechnej dostępności dzieci i młodzieży chorych na cukrzycę do nowoczesnych insulin, osobistych pomp insulinowych i systemów monitorowania glikemii oraz ogromnemu zaangażowaniu w edukację i leczenie przez zespoły diabetologiczne, poziom wyrównania metabolicznego tej grupy pacjentów jest najlepszy w Europie. Potwierdzają to wnioski z danych Real World Evidence zaprezentowanych podczas kongresów EASD, ATTD i ISPAD. Wyniki uzyskane od ok. 13 000 pacjentów z kilkunastu krajów leczonych nowoczesnymi pompami insulinowymi zintegrowanymi z systemami ciągłego pomiaru glikemii potwierdziły, że pacjenci z Polski są jednymi z najlepiej wyrównanych metabolicznie, osiągając średni czas w zakresie normoglikemii (TIR -Time in Ringe) na poziomie 81,2% (norma TIR>70%), a u dzieci z cukrzycą typu 1 poniżej 15. roku uzyskano w Polsce najlepsze wyniki wyrównania metabolicznego (TIR 82,3%)!

Warto wspomnieć o wynikach opublikowanych przez polskich ekspertów dziedzinie diabetologii w 2021 r. w czasopiśmie Diabetes Technology & Therapeutics. To pierwsza kompleksowa analiza danych RWE, obejmująca populację polskich pacjentów z cukrzycą. Analiza potwierdza, iż pacjenci w Polsce zdecydowanie pełniej wykorzystują możliwości ciągłego monitorowania glikemii poprzez skanowanie (FGM) niż populacja ogólnoświatowa ? skanują się częściej  (21,4 skany vs 13,4 skany w ciągu doby), dzięki czemu uzyskują lepszą kontrolę glikemii niż w populacji światowej.  Jest to dowód na to, że pacjenci w Polsce bardzo dobrze wykorzystują nowoczesne technologie.

Jakie są najważniejsze zmiany, obecnie zapowiadane przez Ministerstwo Zdrowia, jeśli chodzi o dostępność do nowoczesnych systemów monitorowania glikemii dla dorosłych? Dlaczego jest to tak ważne?

Do Ministerstwa Zdrowia złożone zostały trzy karty opieki zdrowotnej, dotyczące systemów monitorowania glikemii. Jeden dotyczył refundacji systemów skanowania (FGM) u pacjentów z cukrzycą typu 1, typu 3 lub innymi typami cukrzycy wymagającymi co najmniej trzech wstrzyknięć insuliny na dobę lub terapii cukrzycy za pomocą osobistej pompy insulinowej. Drugi wniosek dotyczył kontynuowania refundacji systemów ciągłego monitorowania glikemii (CGM-RT) u pacjentów powyżej 26. roku życia, jeśli mają stwierdzoną nieświadomość hipoglikemii i są leczeni osobistą pompą insulinową. Trzeci wniosek dotyczy poszerzenia refundacji systemów CGM u tych pacjentów, którzy byli hospitalizowani z powodu ciężkiej hipoglikemii, stanu zagrożenia życia.

Cukrzyca nie przestaje istnieć, kiedy pacjent kończy 18 lub 26 lat, dlatego całe środowisko diabetologiczne podczas warsztatów 03.10.2022 r. w Ministerstwie Zdrowia z udziałem wiceministra Macieja Miłkowskiego ?Sytuacja polskiej diabetologii na tle europejskich standardów postępowania? z wielkim entuzjazmem przyjęło projekt rozporządzenia zmian w zakresie wyrobów medycznych na zlecenie o rozszerzeniu dostępnych, refundowanych systemów monitorowania glikemii o populację osób dorosłych, w tym FGM u pacjentów powyżej 18. roku życia z cukrzycą typu 1, typu 3 lub innymi typami cukrzycy wymagających intensywnej insulinoterapii oraz CGM-RT u pacjentów powyżej 26. roku życia wymagających intensywnej insulinoterapii, z nieświadomością hipoglikemii. Kryterium leczenia osobistą pompą insulinową zostało zastąpione kryterium intensywnej insulinoterapii, ze względu na brak obecnie refundacji pomp insulinowych powyżej 26. roku życia.  To bardzo istotny krok, który  pozwala na realizację standardów europejskich. Do tej pory pacjent stosujący przez wiele lat terapię z zastosowaniem pompy insulinowej i wykorzystujący CGM-RT, jeśli nie dysponował odpowiednio wysokim zabezpieczeniem finansowym, po ukończeniu 26. roku życia musiał zrezygnować z ciągłego monitorowania glikemii. Wiązać się to może z utratą osiąganej dotychczas kontroli glikemii, a w dalszej kolejności prowadzi do rozwoju krótko- i długoterminowych powikłań cukrzycy, a w przypadku pacjentów z nieświadomością hipoglikemii, przede wszystkim do wzrostu ryzyka niebezpiecznych dla zdrowia i życia ciężkich epizodów hipoglikemii.

Środowisko diabetologiczne ma ogromną nadzieję, że powyższy projekt rozporządzenia dotyczący refundacji wszystkich dostępnych systemów monitorowania glikemii wejdzie w życie od 1 stycznia 2023 r., bo już dziś wszyscy związani z diabetologią oraz Ministerstwo Zdrowia są przekonani o krótko- i długoterminowych korzyściach klinicznych ze stosowania systemów ciągłego monitorowania glikemii. Warto zainwestować w nowoczesną kontrolę cukrzycy w Polsce, co pewnością w przyszłości przyniesie korzyści w postaci poprawy stanu zdrowia pacjentów z cukrzycą i redukcję kosztów związanych z leczeniem późnych powikłań naczyniowych.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Małgorzata Myśliwiec: Warto inwestować w nowoczesne leczenie cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mamy skok cywilizacyjny: nowoczesne insuliny i systemy ciągłego monitorowania glikemii, nowoczesne leki przeciwcukrzycowe. Dzieci i młodzież z cukrzycą typu 1 są na pierwszym miejscu, jeśli chodzi o wyrównanie glikemii w Europie. To wszystko pokazuje, że refundacja nowoczesnego monitorowania i leczenia cukrzycy po prostu się opłaca – mówili eksperci podczas debaty „Innowacje w cukrzycy”. Zgadzał się z nimi wiceminister Maciej Miłkowski.

Katarzyna Pinkosz: Rok temu obchodziliśmy 100-lecie jednego z największych przełomów w medycynie, jakim było odkrycie insuliny. Niedawno zakończył się zjazd Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego pod hasłem ?Diabetologia na fali?, podczas którego wiele mówiło się na temat postępu w diabetologii. Czy można zaryzykować tezę, jednym z największych przełomów ostatnich lat są nowoczesne systemy monitorowania glikemii? Czy można je nazwać wręcz elementem terapii, skoro ich stosowanie pozwala na poprawę efektywności leczenia?

Prof. Małgorzata Myśliwiec: W imieniu wszystkich diabetologów w Polsce z pełnym przekonaniem mogę powiedzieć, że nowoczesne systemy monitorowania glikemii są przełomem w monitorowaniu i leczeniu cukrzycy. Dziś wiemy, że nie ma skutecznego leczenia cukrzycy bez monitorowania poziomu glikemii. Dzięki znakomitej współpracy i działaniom ministra Macieja Miłkowskiego populacja pediatryczna w Polsce ma pełny dostęp do systemów ciągłego monitorowania glikemii. Są dwa rodzaje tych systemów. System pomiaru glikemii Flash (Free Style Libre) firmy Abbott poprzez skanowanie, pacjent w każdej chwili po zbliżeniu odbiornika do sensora założonego na ramieniu w sposób nieograniczony może uzyskać poziom glikemii i drugi system monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym (CGM), który pozwala w sposób ciągły uzyskać nawet 289 pomiarów glikemii w ciągu doby bez udziału pacjenta np.firmy Medtronic lub Dexcom G6. Systemy te powoli ? a w przypadku populacji pediatrycznej w Polsce wręcz dynamicznie ? zastępują stosowanie glukometru. Bardzo istotnym ograniczeniem stosowania glukometrów do oceny glikemii jest fakt, że pozwalają one na punktową ocenę stężenia glukozy jedynie w momencie pomiaru, nie pozwalając na pełne monitorowanie glikemii i przewidywaniu znaczących wahań glikemii, zarówno w kierunku hipo- jak i hiperglikemii. Obrazując ten stan, to jakby jazda samochodem po mieście z zamkniętymi oczami i otwieranie ich tylko raz na kilka godzin, by rozejrzeć się gdzie aktualnie jesteśmy. Podobnie jest z chorymi na cukrzycę: jeśli badają poziomy glikemii glukometrem co kilka godzin, to nie wiedzą, co naprawdę dzieje się pomiędzy pomiarami. Dzięki postępowi w zakresie nowoczesnych technologii oraz postępowi w refundacji tych systemów glukometry przechodzą do lamusa.

W efekcie stosowania systemów monitorowania glikemii powoli zastępujemy parametr hemoglobiny glikowanej, który świadczy o uśrednionym poziomie glikemii, dużo dokładniejszym parametrem ?Time-in-Range? (TIR), definiowany jako odsetek czasu przez jaki np. w ciągu dobry stężenie glukozy u danej osoby znajduje się w zakresie normy. Dziś polskie i międzynarodowe towarzystwa diabetologiczne zalecają zakres docelowy stężenie glukozy między 70 a 180 mg/dl, powyżej 70% czasu spędzonego w tym zakresie, u dzieci nawet 90%. Nie jest możliwe osiągnięcie tak dobrego wyrównania cukrzycy przy kilku, a nawet kilkunastu pomiarach glukozy w ciągu doby przy pomocy glukometru.

Kolejną istotą funkcją systemów monitorowania glikemii jest edukacja: pacjenci korzystający z systemów monitorowania glikemii poprzez skanowanie zaczęli uzyskiwać dużo lepsze poziomy glikmemii oraz dużo lepszy wymieniony przed chwilą parametr ?Time-in-Range?. Bardzo szybko pacjenci nauczyli się, który rodzaj posiłku podwyższa im poziom glikemii oraz jaki rodzaj aktywności fizycznej podwyższa im lub obniża poziom glikemii. Informacje te pozwalają pacjentom już po kilku tygodniach zapobiec wahaniom glikemii uzyskując coraz lepsze wyrównanie choroby. Tak więc można powiedzieć, że systemy monitorowania glikemii posiadają funkcję też terapeutyczną. Dodatkowo w przypadku systemów monitorujących glikemię w czasie rzeczywistym połączonych z nowoczesnymi osobistymi pompami insulinowymi umożliwiają tym pompom na podstawie stałej informacji o poziomach glikemii płynących z sensora, zatrzymać podaż insuliny gdy pacjentowi obniża się poziom glikemii (prewencja hipoglikemii) oraz podać dodatkowy automatyczny bolus korekcyjny w przypadku wzrostu glikemii (prewencja hiperglikemii). Dzięki temu zwiększa się redukcja wahań glikemii, tym samym unikamy ostrych i przewlekłych powikłań w przebiegu cukrzycy.

Dodam jeszcze z pełną satysfakcją, że z danych Real World Evidence zaprezentowanych w roku 2021 podczas kongresów EASD, ATTD i ISPAD uzyskanych w przedziale czasowym od sierpnia 2020 roku do lipca 2021 roku od ok. 13 tysięcy pacjentów z kilkunastu krajów leczonych nowoczesnymi pompami insulinowymi zintegrowanymi z systemami ciągłego pomiaru glikemii stwierdzono, że pacjenci z Polski należą do jednych z najlepiej wyrównanych metabolicznie osiągając średni czas w zakresie normoglikemii (TIR – Time in Ringe) na poziomie 81,2% (norma TIR>70%), a uwzględniając wiek dzieci z cukrzycą typu 1 poniżej 15. roku uzyskano w Polsce najlepsze wyniki wyrównania metabolicznego, opierając się o wskaźnik TIR, który wyniósł  82,3%! Pragnę jeszcze raz podziękować Panu Ministrowi Maciejowi Miłkowskiemu, że dzięki wprowadzenie refundacji systemów monitorowania glikemii umożliwił uzyskanie tak dobrego wyrównania choroby w populacji pediatrycznej.

Dzięki uzyskanym refundacjom nowoczesnych technologii pacjent udostępniając poprzez aplikacje swoje dane np. lekarzowi, pielęgniarce edukacyjnej w czasie pandemii, kiedy odbycie wizyty osobistej było utrudnione była możliwość zdalnego monitorowania i leczenia pacjenta. Spowodowało to, że u naszych pacjentów pediatrycznych nie pogorszył się poziom wyrównania metabolicznego choroby, a nawet zauważyliśmy większe zaangażowania pacjentów i ich rodzin w leczenie cukrzycy. Ilość zdalnych wizyt diabetologicznych w czasie pandemii w populacji pediatrycznej zwiększyła się o 20%, a u znacznej części pacjentów zwiększył się TIR, czyli odsetek prawidłowych poziomów glikemii w ciągu doby. W sposób dynamiczny na naszych oczach rozwinęła się telemedycyna, która w wielu obszarach pozwala nam dobrze kontrolować wyrównanie metaboliczne naszych chorych.

Red. Katarzyna Pinkosz: W leczeniu cukrzycy typu 2 przełomem ostatnich lat stały się dwie grupy leków: flozyny  oraz analogi GLP-1, czyli leki inkretynowe, przeznaczone szczególnie dla pacjentów z cukrzycą i otyłością. Na czym polega przewaga tych leków nad wcześniej stosowanymi?

 Prof. Irina Kowalska: Cukrzyca została uznana za pierwszą niezakaźną pandemię XXI wieku. W 2021 r. na świecie było prawie 530 mln chorych, wzrost zachorowań jest ogromny, co stanowi duży problem. Jeśli chodzi o leczenie, to w ostatnich latach pojawiły się nowe terapie, które okazały się przełomowe, ponieważ wyraźnie zmieniają życie chorych. Na ostatnim zjeździe Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego kolejny raz mieliśmy okazję wysłuchać nowych danych o działaniu tych leków. Wciąż jeszcze część pacjentów myśli, że cukrzyca typu 2 to łagodna choroba, nie jest to jednak prawdą: u chorych rozwijają się powikłania, najczęstszą przyczyna zgonów są choroby serca, udary, przewlekła choroba nerek.

Wprowadzenie nowych grup leków ? inhibitorów SGLT-2 i agonistów receptora GLP-1 ? zmieniło paradygmat leczenia. Do tej pory leczyliśmy sekwencyjnie: pacjent dostawał jeden lek i dopiero wówczas, gdy  znacznie pogarszała się kontrola metaboliczna, to proponowaliśmy kolejne leki. Obecnie mówimy o wczesnej intensyfikacji leczenia ? jeśli pacjent ma wskazania, to znaczy: chorobę sercowo-naczyniową na tle miażdżycy, niewydolność serca, przewlekłą chorobę nerek, lub kumulację czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego, to od samego początku choroby powinien otrzymać terapię skojarzoną ? oprócz metforminy rekomendujemy jeden lek spośród tych dwóch grup leków. To bardzo ważne, gdyż mamy dowody, że te nowe leki przedłużają życie, redukują śmiertelność. Inhibitory SGLT-2 to leki doustne, agoniści receptora GLP-1 do tej pory dostępne były wyłącznie w postaci iniekcyjnej, nowością jest, że mamy już obecnie jeden preparat doustny wśród agonistów receptora GLP-1.

Red. Katarzyna Pinkosz: Wróćmy do pierwszego przełomu, jakim była insulina. Insuliny, jakie mamy dziś, to zupełnie inna epoka. Obecnie mamy insuliny analogowe, szybko działające, ultraszybko działające, długo działające i ultradługo działające? Czy dzięki temu łatwiej indywidualizować leczenie, zwłaszcza dzieci, którymi szczególnie się Pan Profesor zajmuje?

Prof. Mieczysław Walczak: Jeśli chodzi o nowoczesne insuliny, to warto wspomnieć o dwóch przełomowych momentach: pierwszy to wprowadzenie insuliny ultrakrótko działającej, która jest szczególnie przydatna przy stosowaniu pomp insulinowych. Okres jej działania jest bardzo krótki: działa wkrótce po podaniu, co poprawia jakość życia tych dzieci, ponieważ dawkę insuliny można dostosować faktycznie do tego, co dziecko zjadło. Drugi ważny przełom to wprowadzenie insuliny ultradługo działającej. Jest ona przede wszystkim przydatna przy stosowaniu penów, szczególnie u młodzieży, która obawia się ?stygmatyzacji? chorobą. Była ona już wcześniej refundowana u osób dorosłych, obecnie jest również refundowana dla dzieci i młodzieży, od 1. do 18. roku życia. To ogromna zasługa wiceministra zdrowia – Pana Macieja Miłkowskiego. Bez niego ten postęp w zakresie diabetologii dziecięcej nie byłby możliwy.

Tak więc obecnie mamy skok cywilizacyjny: nowoczesne insuliny i systemy ciągłego monitorowania glikemii. Jeśli chodzi o wyrównanie cukrzycy w populacji wieku rozwojowego, mierzonej odsetkiem hemoglobiny glikowanej HbA_1c, to Polska zajmuje aktualnie pierwsze miejsce w Europie. To ogromny sukces diabetologów zajmujących się dziećmi.

Red. Katarzyna Pinkosz: Cieszy postęp medycyny oraz fakt, że polscy diabetolodzy tak znakomicie leczą: jesteśmy na pierwszym miejscu w Europie pod względem stopnia wyrównania cukrzycy u dzieci i młodzieży. Diabetologia wciąż znajduje się jednak ?na fali?, wciąż pojawiają się nowości. Jakie byłyby Państwa rekomendacje, jeśli chodzi o dostęp pacjentów w Polsce do nowoczesnych rozwiązań w diabetologii?

Prof. Małgorzata Myśliwiec: Jeśli chodzi o polską diabetologię dziecięcą, to mamy w zasadzie refundowane niemal wszystkie nowoczesne insuliny i technologie dozujące insulinę oraz monitorujące efekty naszego leczenia: analog insuliny ultraszybkodziałającej Fiasp, analog długodziałający Tresiba, osobiste pompy  insulinowe, systemy do monitorowania glikemii. Jednak dzieci kończą 18 lat, 26 lat, do kiedy jest refundacja. Warto byłoby, żeby te nowoczesne systemy były również dostępne dla dorosłych ? poprawi to jakość ich życia, będzie też prewencją powikłań zarówno ostrych (hipoglikemii, kwasica ketonowa), jak i przewlekłych o typie mikroangiopatii cukrzycowej (utrata wzroku, niewydolności nerek, stopa cukrzycowa, jak i makroangiopatii (zawał mięśnia sercowego, udar mózgu). Stąd ogromna prośba do Pana Ministra o rozszerzenie refundacji nowoczesnych technologii na osoby dorosłe chore na cukrzycę.

Prof. Irina Kowalska: W Polsce mamy częściową refundację zarówno inhibitorów SGLT-2, jak agonistów receptora GLP-1, za co jesteśmy bardzo wdzięczni. Niestety, dotyczy ona dość wąskiej grupy pacjentów, musimy ?czekać?, aż pacjent będzie miał podwyższony odsetek hemoglobiny glikowanej, żeby móc mu te leki włączyć. Musimy więc czekać na gorszą kontrole metaboliczną, choć lepiej byłoby te leki zastosować na wcześniejszym etapie.

Zgodnie z zapisami refundacyjnymi, nie możemy podawać tych nowoczesnych leków również pacjentom, którzy już otrzymują insulinę, choć wiemy, że efekty stosowania tych leków są znakomite. Dla wielu pacjentów to duży wydatek, jednak część z nich decyduje się na przyjmowanie leków z pełną odpłatnością. W efekcie u niektórych z nich możemy nawet odstawić insulinę, choć byli nią leczeni. To bardzo bezpieczne leki, nie dają niedocukrzeń,   zapobiegają powikłaniom, chorobom układu sercowo-naczyniowego. Stąd nasza ogromna prośba o szerszy dostęp do nowoczesnych terapii dla pacjentów z cukrzycą typu 2.

Prof. Mieczysław Walczak: Ja dodam jeszcze ważny wątek dotyczący zmian organizacyjnych. W Europie coraz bardziej propagowana jest medycyna wieku młodzieżowego. Okres między 18. a 21. rokiem życia jest bardzo trudny dla młodych pacjentów, którzy często podejmują dalszą naukę lub decydują się na studia, podejmują pracę zawodową, nierzadko decydują się na założenie rodziny i zmianę miejsca zamieszkania. W okresie pandemii NFZ zezwolił na przyjmowanie w ośrodkach diabetologii dziecięcej młodych osób dorosłych w wieku 18?21 lat. Jest to świetne rozwiązanie, ponieważ pozwala młodemu człowiekowi kontynuować leczenie w dotychczasowym miejscu. Stąd mój apel do Pań posłanek i do Pana Ministra o wsparcie naszych działań: żeby zachować możliwość przyjmowanie młodych osób dorosłych w wieku 18?21 lat zarówno w poradniach diabetologii dziecięcej, jak i w poradniach dla osób dorosłych.

Druga rzecz: nie zapominajmy o cukrzycach monogenowych. Występują one bardzo rzadko, jednak postawienie właściwej diagnozy u tych pacjentów oraz prawidłowe postępowanie w wielu przypadkach umożliwia zrezygnowanie z insuliny i poprawia jakość ich życia.

Komentarz wiceministra Macieja Miłkowskiego:

Dziękuję za tę dyskusję: faktycznie w leczeniu cukrzycy powinniśmy pójść dalej, jeśli chodzi o refundację leków i poszerzenie do nich dostępności. Nawet z finansowego punktu widzenia, gdy patrzymy na flozyny i insuliny, to widać, że dzięki mniejszemu zużyciu insulin, będą pewne oszczędności. Na pewno oczekiwane jest poszerzenie wskazań stosowania nowoczesnych leków: obniżenie hemoglobiny glikowanej do 7%, jak również obniżenie wskaźnika BMI do 30, jeśli chodzi o wskazanie do refundacji analogów GLP-1. Będziemy musieli to jednak jeszcze przeanalizować.

Jeśli chodzi o refundację systemów monitorowania glikemii, to też planujemy istotne zmiany, jeszcze negocjujemy, ustalamy, jakie grupy docelowe powinny być objęte refundacją. Cieszę się z bardzo dobrej efektywnej współpracy z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym. Zastanawiamy się jeszcze nad tym, jak wykorzystać dane zbierane przez systemy monitorowania glikemii. Chcielibyśmy móc analizować, jak skutecznie są leczeni Polacy, jak zmieniają swoje nawyki, czy warto faktycznie refundować leki i systemy monitorowania glikemii.

W debacie udział wzięli:

*Prof. Irina Kowalska, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych UM w Białymstoku, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

* Prof. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, wiceprzewodnicząca Sekcji Pediatrycznej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, konsultant wojewódzki w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej

* Prof. Mieczysław Walczak, kierownik Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Chorób Metabolicznych i Kardiologii Wieku Rozwojowego PUM w Szczecinie, konsultant krajowy w dziedzinie endokrynologii  i diabetologii dziecięcej.

Debatę komentował: wiceminister zdrowia Maciej Miłkowski.

Artykuł Innowacje w cukrzycy: debata Świata Lekarza podczas Gali Złoty OTIS 2022. Wiceminister Miłkowski: W leczeniu cukrzycy powinniśmy pójść dalej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Efekt działania poszczególnych rodzajów insuliny w znacznym stopniu zależy od pacjenta, jego trybu życia, zaangażowania w samoleczenie, okresu wzrastania, dojrzewania płciowego, nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej. W Polsce jest kilka preparatów insuliny stosowanych u dzieci zarówno w terapii penowej jak i w osobistych pompach insulinowych, a ich wybór jest bardzo zindywidualizowany – mówi prof. dr hab. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Czy można dziś tak leczyć cukrzycę typu 1, by uniknąć powikłań?

W dużej mierze, tak. Systemy ciągłego monitorowania glikemii, nowoczesny sprzęt dozujący insulinę, osobiste pompy insulinowe i nowe preparaty insuliny, które dzięki swojej farmakokinetyce i farmakodynamice są jeszcze bliższej fizjologii, pozwalają na skuteczną kontrolę stężenia glukozy, co przekłada się na istotną redukcję ryzyka występowania u dzieci z cukrzycą typu 1 zarówno ostrych powikłań, w tym hipoglikemii, jak i przewlekłych powikłań naczyniowych w wieku dorosłym. A jednocześnie zwiększają komfort ich życia oraz ich opiekunów.

Badania pokazują, że dzieci w Polsce są jedną z grup najefektywniej leczonych na świecie?

To prawda, wyniki uzyskane z kilkunastu krajów od sierpnia 2020 r. do lipca 2021 r. od ok. 13 tys. pacjentów leczonych nowoczesnymi osobistymi pompami insulinowymi zintegrowanymi z systemami ciągłego pomiaru glikemii potwierdziły, że pacjenci z Polski należą do grupy najlepiej wyrównanych metabolicznie na świecie. Ich średni czas w zakresie normoglikemii (TIR – Time in Ringe) był na poziomie 81,2 proc. U dzieci z cukrzycą typu 1 poniżej 15. roku życia uzyskano w Polsce najlepsze wyniki poziomu wyrównania metabolicznego (wskaźnik TIR wyniósł  82,3 proc.!). Te wnioski z danych Real World Evidence zostały zaprezentowane w 2021 r. podczas kongresów EASD, ATTD i ISPAD.

Ponadto w 2021 r. w czasopiśmie Diabetes Technology&Therapeutics została opublikowana pierwsza kompleksowa analiza danych RWE (Real World Evidence), obejmująca populację polskich pacjentów z cukrzycą. Jednoznacznie potwierdziła ona, że pacjenci w Polsce pełniej wykorzystują możliwości, jakie daje ciągłe monitorowanie glikemii poprzez skanowanie (FGM) niż populacja ogólnoświatowa ? skanują się częściej  (21,4 skany vs 13,4 skany w ciągu doby), dzięki czemu uzyskują lepszą kontrolę glikemii niż populacja światowa.  To dowód, że pacjenci z cukrzycą w Polsce bardzo dobrze wykorzystują nowoczesne technologie w monitorowaniu i leczeniu choroby i warto oprócz populacji pediatrycznej  zaopatrzyć osoby dorosłe chore na cukrzycę w nowoczesne technologie poprzez rozszerzenie częściowej refundacji sensorów do ciągłego monitorowania glikemii

A jeśli chodzi o insulinę, to czy łatwo jest dobrać rodzaj insuliny do dziecka?

Leczenie insuliną jest z jednej strony bardzo efektywne, gdyż jest ona skutecznym lekiem hipoglikemizującym, z drugiej zaś strony to wielka sztuka, ponieważ dobranie odpowiednich preparatów insuliny, ich dawek dostosowanych do aktualnych poziomów glikemii, wielkości i rodzaju posiłku oraz wysiłku fizycznego wymaga indywidualizacji leczenia. Niezbędna jest też bardzo dobra współpraca z dzieckiem i jego opiekunami.

Efekt działania poszczególnych rodzajów insuliny w znacznym stopniu zależy od pacjenta, jego trybu życia, zaangażowania w samoleczenie, okresu wzrastania, dojrzewania płciowego, nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej. W Polsce jest kilka preparatów insuliny stosowanych u dzieci zarówno w terapii penowej jak i w osobistych pompach insulinowych, a ich wybór jest bardzo zindywidualizowany. Na naszym rynku są refundowane trzy rodzaje insulin analogowych szybkodziałających (aspart, lispro i glulizyna) i jeden analog ultraszybkodziałający (Fiasp). Wybór odpowiedniej insuliny doposiłkowej nie jest trudny, zwłaszcza jeśli rozważamy wybór wśród analogów szybkodziałających. Mają dość zbliżone profile farmakokinetyczne. Przy wyborze rodzaju insuliny brany jest pod uwagę wiek pacjenta (insulina glulizyna nie może być stosowana u dzieci do 6. roku życia). Ich działanie zmniejsza hiperglikemię poposiłkową oraz ogranicza ryzyko wystąpienia epizodów hipoglikemii.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, jak i towarzystw diabetologicznych światowych, podkreślają, że w leczeniu z wyboru cukrzycy typu 1 stosuje się insuliny analogowe, w modelu wielokrotnych wstrzyknięć  doposiłkowe (bolusy) oraz długodziałające (bazowe) a przy leczeniu pompowym wyłącznie insuliny analogowe szybkodziałające lub ultraszybkodziałajace.

Jeżeli chodzi o insuliny bazowe, długodziałające przy ich wyborze kierujemy się możliwością zmniejszenia do minimum ryzyka występowania hipoglikemii oraz elastycznością podawania danego preparatu insuliny. Taka insulina powinna charakteryzować się najmniejszą możliwą zmiennością działania (czyli prawie stałym stężeniem w surowicy) aby nie doprowadzać do nieoczekiwanego wzrostu działania hipoglikemizującego. A gdy jeszcze czas działania insuliny po jednokrotnym podaniu jest długi, ponad 24 godziny, pacjent otrzymuje komfort elastycznego jej podawania raz na dobę o dowolnej, wybranej porze.

Czym insulina Fiasp, ultraszybkodziałająca, różni się od dotychczas dostępnych analogów insulin?

Prace nad nowymi preparatami insulin polegają głównie na zmianie ich wchłaniania z tkanki podskórnej, czyli z miejsca ich podania. Podawanie każdej insuliny w iniekcji podskórnej nie jest naturalne. Dlatego prace nad rozwojem nowoczesnych preparatów polegają na przyspieszeniu wchłaniania cząsteczek insuliny do krwiobiegu (insuliny doposiłkowe) lub na spowolnieniu ich wchłaniania (insuliny bazowe). Ta nowa generacja insulin charakteryzuje się ultraszybkim lub ultradługim czasem działania. Insulina Fiasp jest insuliną doposiłkową, ultraszybkodziałającą, można ją stosować do 2 min przed posiłkiem i do 20 min po jego spożyciu. To daje pacjentowi ogromny komfort: nie musi oczekiwać po podaniu insuliny na rozpoczęcie spożywania posiłku. Ponadto, gdy pacjentem jest małe dziecko, to nie możemy przewidzieć ilości spożytego posiłku. Możemy dobrać dawkę insuliny i podać ją po spożyciu posiłku.

Dla jakich pacjentów jest przeznaczona insulina o ultraszybkim czasie działania?

To insulina do leczenia wszystkich pacjentów z cukrzycą, potrzebujących insuliny doposiłkowej o takim profilu farmakokinetycznym. Mogą ją stosować dzieci od 1. roku życia, młodzież i dorośli z cukrzycą typu 1 lub typu 2. W grupie pacjentów z cukrzycą typu 1 leczonych osobistą pompą insulinową wyniki badań z insuliną faster aspart okazały się jeszcze korzystniejsze niż w pozostałej populacji. Ekspozycja na insulinę w ciągu pierwszych 30 minut jest 3-krotnie wyższa niż insuliny aspart, co daje silniejszy i szybszy efekt hipoglikemizujący. Pozwala to podać insulinę doposiłkowo, bez wstrzymywania się od jedzenia, oraz skutecznie poradzić sobie z obniżeniem glikemii poposiłkowej nawet po posiłku bogatym w węglowodany. To również przekłada się na obietnicę doskonałej insuliny korekcyjnej.

W ubiegłym roku w refundacji pojawiła się dla dzieci insulina Tresiba. Jakie są korzyści ze stosowania tej insuliny?

To insulina bazowa, analog ultradługo działający. W minionym roku otrzymał refundację dla dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1, dzięki współpracy wiceministra Macieja Miłkowskiego z konsultantem krajowym w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej, prof. dr. hab. Mieczysławem Walczakiem. To wyjątkowa insulina na naszym rynku, której okres działania wynosi ponad 42 godziny. Przyjmuje się ją raz na dobę, najlepiej o wybranej ustalonej porze dnia. Gdy jednak plan dnia ulegnie zaburzeniu, pacjent może tę insulinę podać w dowolnym momencie. Warunkiem jest odstęp minimum 8 godzin pomiędzy kolejnymi dawkami. Ta wyjątkowa elastyczność podawania nie wpływa na zmienność stężenia insuliny w osoczu krwi. Bardzo istotne jest, że z uwagi na długi czas działania insuliny w organizmie wytwarza się tzw. stan równowagi stężenia insuliny, a to praktycznie przekłada się na bardzo małe ryzyko hipoglikemii oraz łatwość jej dawkowania.

Jaka grupa dzieci i młodzieży będzie mogła skorzystać z takiego leczenia?

Aktualnie w Polsce na cukrzycę typu 1 choruje około 18 tys. dzieci. Ok. 70-80 proc. dzieci i młodzieży do 18. roku życia jest leczonych za pomocą osobistej pompy insulinowej. Tak więc skorzystać z analogu długodziałajacego może około 20 proc. pacjentów, którzy są leczeni przy pomocy terapii penowej. Insulina Tresiba otrzymała w minionym roku refundację dla dzieci powyżej 1. roku życia; już wcześniej mogli ją stosować dorośli z cukrzycą typu 1 i typu 2. Środowisko diabetologiczne składało ogromne podziękowania dla Ministra Macieja Miłkowskiego za decyzję refundacyjną insuliny Tresiba w populacji pediatrycznej wspartą bardzo mocno przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej prof. dr hab. Mieczysława Walczaka

Artykuł Prof. Myśliwiec: Nowoczesne insuliny pomagają w optymalnym leczeniu cukrzycy u dzieci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowe preparaty insuliny, nowoczesny sprzęt dozujący insulinę oraz systemy ciągłego monitorowania glikemii pozwalają na istotną redukcję ryzyka występowania ostrych powikłań, w tym hipoglikemii oraz skuteczną kontrolę stężenia glikemii. Dostępne nowoczesne technologie i insuliny u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1 znacznie podnoszą jakość ich życia, dając pacjentowi poczucie wolności i oderwania od uciążliwego kontrolowania choroby – mówi prof. dr hab. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Często podkreśla się, że leczenie cukrzycy typu 1 u dzieci i młodzieży w Polsce to najwyższy światowy standard. Czy faktycznie tak jest?

Odpowiadając na to pytanie, najlepiej będzie odnieść się do wniosków z danych Real World Evidence, zaprezentowanych w roku 2021 podczas kongresów EASD, ATTD i ISPAD. Wyniki uzyskane z kilkunastu krajów od sierpnia 2020 roku do lipca 2021 roku od ok. 13 tys. pacjentów leczonych nowoczesnymi pompami insulinowymi zintegrowanymi z systemami ciągłego pomiaru glikemii potwierdziły, że pacjenci z Polski są jednymi z najlepiej wyrównanych metabolicznie, osiągają średni czas w zakresie normoglikemii (TIR -Time in Ringe) na poziomie 81,2 proc. (norma TIR > proc.). U dzieci z cukrzycą typu 1 poniżej 15. roku uzyskano w Polsce najlepsze wyniki wyrównania metabolicznego (wskaźnik TIR wyniósł  82,3 proc.!).

Warto też wspomnieć o wynikach opublikowanych przez polskich ekspertów dziedzinie diabetologii w 2021 r. w czasopiśmie Diabetes Technology&Therapeutics. To pierwsza kompleksowa analiza danych RWE (Real World Evidence), obejmująca populację polskich pacjentów z cukrzycą, która jednoznacznie potwierdza, iż pacjenci w Polsce pełniej wykorzystują możliwości, jakie daje ciągłe monitorowanie glikemii poprzez skanowanie (FGM) niż populacja ogólnoświatowa ? skanują się częściej  (21,4 skany vs 13,4 skany w ciągu doby), dzięki czemu uzyskują lepszą kontrolę glikemii niż populacja światowej.  To dowód, że pacjenci w Polsce bardzo dobrze wykorzystują nowoczesne technologie.

Przedstawione przez Panią Profesor wyniki wskazują, że dostęp do nowoczesnych technologii powinien być szeroko stosowany u pacjentów z cukrzycą typu 1?

Dostęp do refundowanych nowoczesnych technologii systemu ciągłego monitorowania glikemii poprzez skanowanie (FGM) z odpłatnością 30 proc. mają tylko pacjenci z cukrzycą typu 1 i typu 3 do 18. roku życia. Ta sama grupa pacjentów do 26. roku życia leczona osobistą pompą insulinową, z nieświadomością hipoglikemii ma dostęp do refundowanych systemów monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym (rt-CGM), w tym Dexcom G6. Aktualnie w Ministerstwie Zdrowia złożone zostały trzy karty świadczenia opieki zdrowotnej dot. systemów ciągłego monitorowania glikemii i osobistych pomp insulinowych w celu ich kontynuacji u pacjentów powyżej 18. i 26. roku życia. Choroba nie ustępuje z wiekiem pacjenta. Nam, diabetologom pediatrycznym, bardzo zależy, aby pacjenci, którzy kończą 18 i 26 lat. nadal mogli korzystać z częściowej refundacji nowoczesnych technologii zanim ukończą naukę i zdobędą odpowiednią pozycję zawodową.

Szansą na rozszerzenie refundacji nowoczesnych technologii może być wykorzystanie środków pochodzących z opłaty cukrowej, które zgodnie z założeniami dedykowane są na ?działania edukacyjne i profilaktyczne oraz świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia osób z chorobami rozwiniętymi na tle niewłaściwych wyborów i zachowań zdrowotnych, w szczególności z nadwagą, otyłością i cukrzycą?. W kolejnych latach przeznaczone na ten cel mogą być także środki dedykowane na ochronę zdrowia w ramach Polskiego Ładu. Warto taką szansę wykorzystać, zainwestować w nowoczesną kontrolę cukrzycy w Polsce. Inwestycja ta z pewnością w przyszłości przyniesie zwrot w postaci poprawy stanu zdrowotnego pacjentów z cukrzycą i redukcji kosztów związanych z leczeniem późnych powikłań naczyniowych.

W jaki sposób nowoczesne technologie: nowoczesne insuliny, które można indywidualnie dopasować do dziecka, pompy insulinowe, systemy monitorowania glikemii zmieniły sytuację dzieci chorujących na cukrzycę? Czy dziś dzieci mają szansę być tak leczone, by uniknąć powikłań?

Ostatnie lata przyniosły wiele zmian w leczeniu cukrzycy u dzieci. Nowe preparaty insuliny, które dzięki swojej farmakokinetyce i farmakodynamice jeszcze bliższej są fizjologii, nowoczesny sprzęt dozujący insulinę oraz systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM) pozwalają na istotną redukcję ryzyka występowania ostrych powikłań, w tym hipoglikemii oraz skuteczną kontrolę stężenia glikemii jednocześnie zwiększając komfort życia dzieci i ich opiekunów.

W tym miejscu należy wspomnieć o nowej pompie insulinowej 780G, która właśnie w połączeniu z CGM w znacznym stopniu zwalnia pacjenta ze stałej konieczności podejmowania dziesiątek w ciągu doby decyzji terapeutycznych. Pacjent wreszcie przestaje myśleć non stop o cukrzycy, dzięki podawaniu insuliny automatycznie, bez udziału pacjenta na podstawie danych z przeszłości, trendu zmian, jak i aktualnych glikemii z sensora CGM. Dodatkowo dzięki funkcji SmartGuard™ pompa insulinowa na podstawie trendu zmian glikemii w kierunku hipoglikemii zatrzymuje podaż insuliny. W ten sposób możemy osiągnąć u pacjenta poziomy glikemii w normie niemal w 100%, bez większego wysiłku ze strony pacjenta, zwiększając znacznie jego jakość życia w czasie teraźniejszym jak i uniknąć przewlekłych powikłań naczyniowych typu mikro- makroangiopatii cukrzycowej.

Należy podkreślić, że w uzyskaniu bardzo dobrych efektów leczenia cukrzycy typu 1 u dzieci, szczególnie leczonych przy pomocy osobistej pompy insulinowej, pomocny jest dostęp od 2 lat do refundowanej insuliny nowej generacji charakteryzującej się ultra szybkim czasem jej działania. Jest to insulina Fiasp, którą można stosować do 2 min przed posiłkiem i do 20 min po jego spożyciu. To daje ogromny komfort pacjentowi, który – tak jak to było konieczne przy stosowaniu dotychczas dostępnych analogów insuliny – nie musi oczekiwać po jej podaniu na rozpoczęcie spożywania posiłku. Ponadto w sytuacjach, gdy pacjentem jest małe dziecko ze zmiennym apetytem i nie możemy przewidzieć ilości spożytego posiłku, możemy dopasować dawkę insuliny i podać ją po spożyciu posiłku.

Podsumowując: dostępne nowoczesne technologie i insuliny u dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1 nie tylko wpływają na prewencję powikłań w trakcie trwania choroby, ale również znacznie podnoszą jakość ich życia, dając pacjentowi poczucie wolności i oderwania od uciążliwego kontrolowania choroby, otwierając nowe możliwości aktywnego uczestnictwa w różnych aktywnościach, w tym uprawiania sportu, nawet na poziomie wyczynowym, oraz wykonywania każdego wymarzonego zawodu.

Czy łatwo dobrać odpowiedni rodzaj insulinoterapii dla dziecka? Czym należy kierować się przy wyborze odpowiedniego rodzaju insuliny?

Efekt działania poszczególnych rodzajów insuliny w znacznym stopniu zależy od pacjenta, od jego trybu życia, jego zaangażowania w samoleczenie, okresu wzrastania, dojrzewania płciowego, nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej. Dostępnych w Polsce jest kilka preparatów insuliny stosowanych u dzieci zarówno w terapii penowej jak i w osobistych pompach insulinowych, a ich wybór – tak jak wspomniałam – jest bardzo zindywidualizowany. Na naszym rynku są refundowane trzy rodzaje insulin analogowych szybkodziałających (aspart, lispro i glulizyna) i jeden analog ultraszybkodziałający (Fiasp). Wybór odpowiedniej insuliny doposiłkowej nie jest trudny, zwłaszcza jeśli rozważamy wybór wśród analogów szybkodziałających. Mają dość zbliżone profile farmakokinetyczne. Przy wyborze rodzaju insuliny brany jest pod uwagę wiek pacjenta (insulina glulizyna nie może być stosowana u dzieci do 6. roku życia). Jedynie insulinę aspart przebadano pod katem bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży w randomizowanych badaniach. Ich działanie zmniejsza hiperglikemię poposiłkową oraz ogranicza ryzyko wystąpienia epizodów hipoglikemii.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, jak i towarzystw diabetologicznych światowych, podkreślają, że w leczeniu z wyboru cukrzycy typu 1 stosuje się insuliny analogowe, w modelu wielokrotnych wstrzyknięć  doposiłkowe (bolusy) oraz długodziałające (bazowe) a przy leczeniu pompowym wyłącznie insuliny analogowe szybkodziałające lub ultraszybkodziałajace.

Jeżeli chodzi o insuliny bazowe, długodziałające przy ich wyborze kierujemy się możliwością zmniejszenia do minimum ryzyka występowania hipoglikemii oraz elastycznością podawania danego preparatu insuliny. Taka insulina powinna charakteryzować się najmniejszą możliwą zmiennością działania (czyli prawie stałym stężeniem w surowicy) aby nie doprowadzać do nieoczekiwanego wzrostu działania hipoglikemizującego. A gdy jeszcze czas działania insuliny po jednokrotnym podaniu jest długi, ponad 24 godziny, pacjent otrzymuje komfort elastycznego jej podawania raz na dobę o dowolnej, wybranej porze.

W tym roku w refundacji pojawiła się dla dzieci insulina Tresiba, o co od dawna zabiegali o to klinicyści. Czym charakteryzuje się ta insulina, w jaki sposób można ją przyjmować, jakie są korzyści z jej stosowania?

Przykładem insuliny bazowej jest ultradługo działający analog Tresiba, który w minionym roku otrzymał refundację dla dzieci i młodzieży z cukrzycą typu 1, dzięki współpracy wiceinistra Macieja Miłkowskiego z konsultantem krajowym w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej, prof. dr. hab. Mieczysławem Walczakiem. To wyjątkowa insulina na naszym rynku, której okres działania wynosi ponad 42 godziny. Przyjmuje się ją raz na dobę, najlepiej o wybranej ustalonej porze dnia. Gdy jednak plan dnia ulegnie zaburzeniu, pacjent może tę insulinę podać w dowolnym momencie. Warunkiem jest zachowanie odstępu minimum 8 godzin pomiędzy kolejnymi dawkami. Ta wyjątkowa elastyczność podawania nie wpływa na zmienność stężenia insuliny w osoczu krwi. Bardzo istotne jest, że z uwagi na długi czas działania insuliny degludec w organizmie wytwarza się tzw. stan równowagi stężenia insuliny, a to praktycznie przekłada się na bardzo małe ryzyko hipoglikemii oraz łatwość jej dawkowania.

Jaka grupa dzieci i młodzieży będzie mogła skorzystać z takiego leczenia?

Aktualnie w Polsce na cukrzycę typu 1 choruje około 18 tys. dzieci. Odsetek dzieci i młodzieży do 18. roku życia leczonych za pomocą osobistej pompy insulinowej wynosi około 70-80 proc. Tak więc skorzystać z analogu długodziałajacego może około 20 proc. pacjentów, którzy są leczeni przy pomocy terapii penowej. Insulina Tresiba otrzymała w minionym roku refundację dla dzieci powyżej 1. roku życia; już wcześniej mogli ją stosować dorośli z cukrzycą typu 1 i typu 2. Tu również ogromne podziękowanie dla Ministra Macieja Miłkowskiego za decyzję refundacyjną insuliny Tresiba w populacji pediatrycznej.

Wydawało się, że postęp technologiczny w podawaniu insuliny wyeliminuje ?tradycyjne? peny. Tak się jednak nie stało, a rewolucja technologiczna dokonuje się także jeśli chodzi o wstrzykiwacze. Są peny wielorazowe, ale też jednokrotnego użytku. Pozwalają też na podawanie bardzo małych dawek insuliny, jak np. NovoPen Echo PLUS, który ma się pojawić w przyszłym roku. Jak ocenia Pani przełom technologiczny, jeśli chodzi o nowoczesne wstrzykiwacze? Czy są one przydatne w leczeniu dzieci i młodzieży z cukrzycą?

Większość naszych pediatryczych pacjentów stosuje w leczeniu osobiste pompy insulinowe, jednak jest część pacjentów,  którzy nie radzą sobie z tą metodą leczenia lub nie chcą identyfikować się z chorobą, nosząc pompy insulinowe; szczególnie młodzież. Wówczas świadomie wybierają leczenie za pomocą penów. Dla nich warto produkować i udoskonalać nowe wstrzykiwacze. Ten, o którym Pani wspomina, NovoPen Echo? Plus,  to nowoczesny wstrzykiwacz podający dawkę z dokładnością do 0,5j, z pamięcią ostatnich 800 podanych dawek. Jest kompatybilny z różnymi systemami i aplikacjami monitorowania glikemii, dzięki czemu pacjenci mogą pobierać informacje o podanych dawkach insuliny i stężeniu glukozy oraz zobaczyć je w formie wykresów. W dodatku, mogą w łatwy sposób udostępnić te informacje lekarzowi przed konsultacją lub w jej trakcie i ułatwiają w podejmowaniu prawidłowych decyzji terapeutycznych.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Małgorzata Myśliwiec: Ostatnie lata to ogromne zmiany w leczeniu cukrzycy u dzieci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jakie są zalety stosowania osobistych pomp insulinowych u dzieci z cukrzycą typu 1 i jakie są najbardziej optymalne insuliny dla dzieci w terapii pompowej – mówi prof. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Jakie są zalety stosowania osobistych pomp insulinowych u dzieci z cukrzycą typu 1? Czy wszystkie dzieci z cukrzycą typu 1 stosują terapię pompową?

W Polsce na cukrzycę typu 1 choruje ok. 17 tys. dzieci i młodzieży do 18. roku życia. Ok. 70-80 proc. z nich jest leczonych za pomocą osobistej pompy insulinowej.

W dobie dostępu do nowoczesnych technologii, dzięki wprowadzonej pełnej refundacji osobistych pomp insulinowych w 2011 r. oraz 30 proc. refundacji sensorów do ciągłego monitorowania glikemii dla dzieci i młodzieży oraz osób dorosłych do 26. roku życia w 2018 r., znacznie poprawiło się leczenie cukrzycy typu 1 w tej grupie chorych, a przede wszystkim poprawiła się ich jakość życia dzięki zredukowaniu w ciagu roku z 1450 bolesnych ukłuć przy pomocy penów do 140 bezbolesnych automatycznie zakładanych wkłuć do podaży insuliny.

Pacjent korzystający z nowoczesnych pomp insulinowych, po zalogowaniu się np. do Carelink Personal, ma możliwość sczytania zawartości swojej pompy i przesłania lekarzowi licznych wykresów, tabel z poziomami glikemii i dawkami insuliny. Przesłane informacje pozwalają na wspólne przeanalizowanie danych, na podstawie których zespół diabetologiczny może zmodyfikować dawki insulin lub przeliczników insulinowych na posiłki bez konieczności osobistej wizyty pacjenta w poradni.

Czy terapia przy pomocy osobistej pompy insulinowej pomaga lepiej wyrównać cukrzycę? Skuteczniej zapobiega niedocukrzeniom?

Dzięki temu, że mamy do dyspozycji pełen zestaw ? to znaczy system do ciągłego monitorowania glikemii (CGM-RT), zintegrowaną z nim osobistą pompę insulinową, która nie tylko podaje insulinę, ale również wstrzymuje jej podawanie w momencie wystąpienia lub zagrożenia wystąpieniem hipoglikemii, a następnie wznawia jej podaż przy wzroście glikemii ? możemy prowadzić odpowiednią, bezpieczną terapię pozwalającą na utrzymanie pacjenta przez ponad 70 proc. czasu w ciągu doby w normoglikemii i uzyskać wyrównanie metaboliczne. Nowoczesne technologie zastosowane w leczeniu cukrzycy typu 1pełnią funkcję prewencji hipoglikemii, która jest najpoważniejszą przyczyną niewyrównania metabolicznego choroby, a także stanowi stan bezpośredniego zagrożenia życia.

Ostatnio prowadzone badania wskazują, że hipoglikemie powodują liczne i niebezpieczne zaburzenia rytmu serca pod postacią bradykardii, czy też zaburzeń komorowych lub nadkomorowych, będących przyczyną zgonów chorych na cukrzycę typu 1. Badanie SECURE wyraźnie pokazało na grupie 18 tys. dorosłych chorych istotny spadek liczby powikłań sercowo-naczyniowych i zgonów u pacjentów stosujących osobiste pompy insulinowe. Już 10 lat temu liczne badania udowodniły, że stosowanie osobistych pomp insulinowych daje znaczną poprawę wyrównania metabolicznego, a przede wszystkim redukcję licznych hipoglikemii, zwłaszcza ciężkich hipoglikemii (poniżej 54 mg/dl).

Warto podkreślić, że oprócz odczytu w czasie rzeczywistym, dane dotyczące dobowych profili glikemii są przechowywane na urządzeniu i mogą być przesyłane do komputera lub do tzw. ?chmury internetowej?, co umożliwia ich retrospektywną analizę w czasie konsultacji z lekarzem prowadzącym. W niektórych systemach możliwe jest też przesyłanie informacji do wskazanej osoby w czasie rzeczywistym, co jeszcze bardziej podnosi ich wartość w prewencji niedocukrzeń u pacjentów, szczególnie z nieświadomością hipoglikemii. Badania prowadzone w populacji pacjentów z nieświadomością hipoglikemii wskazują, że wprowadzenie osobistych pomp insulinowych zintegrowanych z  systemem ciągłego monitorowania glikemii z funkcją hipoblokady pozwala chorym na uzyskanie lepszego wglądu w zmienność glikemii, poprawia poczucie kontroli i bezpieczeństwa, zmniejsza stres i przeświadczenie uzależnienia od pomocy innych.

Z uwagi na długi okres obserwacji osób leczonych przy pomocy osobistych pomp insulinowych pojawiły się liczne doniesienia o zmniejszonym ryzyku późnych powikłań cukrzycy, zarówno mikro-, jaki i makroangiopatycznych, jak również o wydłużeniu życia chorych w stosunku do osób leczonych penami, nawet przy podobnym wyrównaniu metabolicznym mierzonym poziomem HbA1c. Postulowany mechanizm tych korzyści to poprawa kontroli glikemii oraz zmniejszenie zmienności glikemii. Korzystny wpływ zastosowania osobistych pomp insulinowych zintegrowanych z CGM-RT został udowodniony w badaniach obejmujących różne grupy pacjentów. Niezależnie od wieku badanych i stopnia wyrównania cukrzycy uzyskiwano: poprawę HbA1c, redukcję liczby epizodów hipoglikemii, czasu spędzonego w hipoglikemii, poprawę komfortu życia. Terapia insulinowa realizowana metodą wstrzyknięć podskórnych nie pozwala na wierne odzwierciedlenie endogennego wydzielania insuliny ze względu na ograniczenia płynące z niefizjologicznego miejsca podaży insuliny oraz cech farmakokinetycznych stosowanych preparatów insulinowych. Szczególnie u pacjentów w okresie dojrzewania z tzw. ?efektem brzasku? ? porannym gwałtownym wzrostem glikemii ? uzyskanie prawidłowych wyników leczenia jest niemożliwe. Dodatkowo terapia z zastosowaniem tzw. penów uniemożliwia precyzyjne dawkowanie insuliny, które jest możliwe tylko przy zastosowaniu pompy insulinowej  pozwalającej ?miareczkować? insulinę zgodnie z aktualnym zapotrzebowaniem.

Jakie są najbardziej optymalne insuliny dla dzieci w terapii pompowej?

Insuliny stosowane w osobistej pompie insulinowej u dzieci to analogi szybkodziałające podawane w formie indywidualnie dopasowanego przepływu podstawowego (baza) przez 24 godziny na dobę oraz bolusów (większych porcji insuliny) podawanych przed posiłkami (bolus posiłkowy) i/lub w celu korekty hiperglikemii (bolus korekcyjny). Wielką zaletą osobistej pompy insulinowej jest możliwość dopasowania podstawowego wlewu (bazy) insuliny do każdego chorego, w zależności od indywidualnego zapotrzebowania na ten hormon w różnych porach dnia.

Efekt działania poszczególnych rodzajów insuliny w znacznym stopniu zależy od pacjenta, jego trybu życia, zaangażowania w leczenie. W Polsce jest dostępnych kilka preparatów insuliny stosowanych w osobistych pompach insulinowych. Ich wybór jest bardzo zindywidualizowany. Na naszym rynku są refundowane trzy rodzaje insulin analogowych szybkodziałających (aspart, lispro i glulizyna) i jeden analog ultraszybkodziałający (Fiasp). Wybór odpowiedniej insuliny doposiłkowej nie jest trudny, zwłaszcza jeśli rozważamy wybór wśród analogów szybkodziałających.Mają one dość zbliżone profile farmakokinetyczne. Ich działanie zmniejsza hiperglikemię poposiłkową oraz ogranicza ryzyko wystąpienia epizodów hipoglikemii. Przy wyborze rodzaju insuliny brany jest pod uwagę wiek pacjenta (glulizyna nie może być stosowana u dzieci do 6. roku życia). Z kolei tylko insulina aspart została przebadanana w randomizowanych badaniach pod kątem bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży.

Czym nowa insulina ultraszybkodziałajaca różni się od dotychczasowych analogów insuliny?

Prace nad nowymi preparatami insulin polegają głownie na zmianie sposobu ich wchłaniania z tkanki podskórnej, czyli z miejsca podania. Pamiętajmy, że podawanie każdej insuliny w iniekcji podskórnej nie jest naturalne. Prace nad rozwojem nowoczesnych insulin doposiłkowych polegają na przyspieszeniu wchłaniania cząsteczek insuliny do krwiobiegu. Nowa generacja insulin charakteryzuje się ultra szybkim czasem działania. Przykładem jest insulina Fiasp, którą można stosować do 2 minut przed posiłkiem i do 20 minut po jego spożyciu. To daje ogromny komfort. Pacjent nie musi oczekiwać po podaniu insuliny na rozpoczęcie spożywania posiłku. Gdy pacjentem jest małe dziecko, które ma zmienny apetyt i trudno przewidzieć ilość spożytego posiłku, możemy dopiero po jego spożyciu dobrać dawkę insuliny i ją podać.

Insulina Fiasp powstała na bazie insuliny aspart. Jest to ta sama, przebadana w setkach badań cząsteczka zawieszona w roztworze z dodatkiem nikotynamidu i L-argininy. Ta zmiana formulacji powoduje szybki rozpad heksamerów i dimerów  insuliny do jej monomerów i przyspieszone wchłanianie do krwiobiegu. Ponadto obecność nikotynamidu (witaminy B3) powoduje zwiększoną przepuszczalność przez komórki śródbłonka, co ułatwia cząsteczkom insuliny przenikanie do naczyń krwionośnych. Dzięki tym zmianom insulina Fiasp zaczyna się wchłaniać dwa razy szybciej w porównaniu z oryginalną insuliną aspart, co przekłada się na dwukrotnie wyższą ekspozycję na insulinę w ciągu pierwszych 30 minut. Podstawową zaletą insuliny Fiasp jest jej bezpieczeństwo stosowania u pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz szybkie osiągnięcie maksymalnego stężenia insuliny w surowicy krwi.

Wyniki badań z insuliną faster aspart okazały się jeszcze korzystniejsze niż stosowanie insuliny analogowej. Ekspozycja na insulinę Fiasp w ciągu pierwszych 30 minut jest 3-kronie wyższa niż w przypadku insuliny aspart, co daje silniejszy i szybszy efekt hipoglikemizujący. Pozwala to podać insulinę doposiłkowo, bez wstrzymywania się od jedzenia oraz skutecznie poradzić sobie z obniżeniem glikemii poposiłkowej, nawet po posiłku bogatym w węglowodany.

Mając możliwość zastosowania osobistych pomp insulinowych podających insulinę o ultraszybkim czasie działania oraz monitorowania glikemii za pomocą CGM lub FGM, jesteśmy w stanie spowodować, że pacjenci ponad 70 proc. czasu w ciągu doby spędzają w normoglikemii. Implikacje terapeutyczne są ogromne. To nie tylko poprawia komfort życia pacjentów, ale też oznacza prewencję ostrych (hipoglikemia i kwasica ketonowa) i przewlekłych powikłań naczyniowych, zarówno mikro- i makroangiopatii.

Artykuł Prof. Małgorzata Myśliwiec: Nowoczesna insulinoterapia w leczeniu osobistymi pompami insulinowymi u dzieci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.