Na występowanie hipercholesterolemii o wiele częściej są narażone osoby z nadciśnieniem tętniczym, z zespołem metabolicznym, z nadwagą, otyłością. Z kolei zaburzenia lipidowe prowadzą do rozwoju miażdżycy, której powikłaniem są m.in. zawał serca, udar mózgu – mówi prof. Piotr Jankowski, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii CMKP, współautor „Cholesterol Roadmap 2022”.

Rok 2023 został ogłoszony, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, Rokiem Walki z Hipercholesterolemią. Czy to znaczy, że z hipercholesterolemią nie radzimy sobie zbyt dobrze, zaburzeń lipidowych nie potrafimy skutecznie leczyć i dlatego, w ten sposób, trzeba było zwrócić uwagę na problem?

To nie jest tak, że nie potrafimy skutecznie leczyć. Przeciwnie. Dziś mamy doskonałe narzędzia do radzenia sobie z hipercholesterolemią. Problem, bo faktycznie on jest, wynika przede wszystkim z braku świadomości społeczeństwa. Wiedzy na temat cholesterolu w ogóle, wiedzy o tym, jaką funkcję pełni on w organizmie i czym grożą jego nadmierne ilości. Jak pokazują badania, zaledwie dwie na dziesięć osób wiedzą, jakie mają stężenie cholesterolu i jak należy interpretować wyniki.

Wydaje mi się, że więcej wiemy o cukrzycy, nadciśnieniu tętniczym, zawałach czy udarach niż o cholesterolu. Zresztą wystarczy przyjrzeć się różnym społecznym kampaniom – hipercholesterolemia o wiele rzadziej jest ich bohaterem niż np. nadciśnienie czy cukrzyca.

I to właśnie jest odpowiedź, dlaczego uznaliśmy, że istnieje pilna potrzeba zwrócenia uwagi na problem zaburzeń metabolizmu lipidów, a więc głównie hipercholesterolemii, która jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób układu krążenia. Jeśli dyslipidemię stwierdza się u ok. 20 mln Polaków, a wśród osób powyżej 65. r.ż. obserwuje się ją u ponad 70%, to znaczy, że problem jest ogromny. I złożony.

Na występowanie hipercholesterolemii o wiele częściej są narażone osoby z nadciśnieniem tętniczym, zespołem metabolicznym, nadwagą, otyłością. Z kolei zaburzenia lipidowe prowadzą do rozwoju miażdżycy, której powikłania to zawał serca, udar mózgu, tętnic kończyn dolnych i inne. Hipercholesterolemia często pojawia się u pacjentów po zawale serca. Jedynie ok. 16% takich pacjentów osiąga stężenie cholesterolu LDL poniżej 55 mg/dl, a więc wartość zalecaną przez ekspertów.

Brak świadomości zagrożeń wynikających z zaburzeń lipidowych to z pewnością problem społeczny, jednak chyba nasza wiedza dotycząca tego, co prowadzi do takich zaburzeń, jest również niewielka.

Profilaktyka hipercholesterolemii (szerzej dyslipidemii) nie różni się od tej, która jest zalecana w przypadku innych schorzeń sercowo-naczyniowych czy w ogóle tzw. chorób cywilizacyjnych i lekarz prowadzący pacjenta z hipercholesterolemią powinien mu tę wiedzę przekazać. Ogólnie można więc powiedzieć, że do dyslipidemii prowadzi niezdrowy styl życia – niewłaściwe nawyki żywieniowe, brak regularnej aktywności fizycznej i wynikająca z nich nadwaga. Pewne znaczenie, choć dużo mniejsze, mają tu geny – niekorzystny układ genów lub mutacje pojedynczych genów.

Istotnym problemem w Polsce jest niska rozpoznawalność choroby; wciąż większość osób z hipercholesterolemią nie wie, że jest u nich obecna. Wysokie stężenie cholesterolu nie powoduje dolegliwości tak długo, jak długo nie wywoła powikłań. Zazwyczaj jest więc wykrywana przypadkowo przy okazji diagnostyki innych stanów chorobowych. No i, o czym już mówiłem, często za stwierdzeniem, że pacjent ma wysokie stężenie cholesterolu, nie idą żadne dalsze działania. Bo np. czuje się nadal dobrze i nie widzi potrzeby zażywania leków, a lekarz nie potrafił go przekonać.

Przychodzi pacjent do lekarza, już z wynikami badań, wskazującymi na wysokie stężenie cholesterolu. Lekarz ordynuje statyny, czyli podstawowe preparaty w leczeniu hipercholesterolemii, a pacjent nawet nie zaczyna terapii, bo słyszał, że one szkodzą. Takich przykładów znam sporo. I co Pan na to?

I tu właśnie mamy kolejny problem. Znów dotykamy kwestii edukacji, budowania świadomości chorego. Mam wrażenie, że takich pacjentów szczęśliwie jest nieco mniej niż jeszcze dwie dekady temu. Ale istotnie, w przestrzeni publicznej narosło sporo mitów na temat statyn. Tymczasem są to bardzo dobre leki, dobrze tolerowane, pozwalające na wydłużenie życia pacjenta, oddalające ryzyko hospitalizacji i zgonu. Hipercholesterolemia to naprawdę poważna choroba i dobrze, że mamy doskonałe narzędzia, żeby sobie z nią radzić.

Czyli zaczynamy od statyn, od leków pierwszego wyboru. Ale czy zawsze? Czy od razu lekarz z nimi wkracza? Nie wystarczyłaby zmiana stylu życia?

To zależy od kilku czynników, a zwłaszcza od stężenia cholesterolu LDL. Jeśli jest ono tylko nieznacznie podwyższone, a ryzyko wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych jest niskie, to początkowo lekarz może zalecić zmianę stylu życia i oczywiście kontrolę lipidogramu. Jeśli wówczas stwierdzi poprawę, mierzoną obniżeniem stężenia cholesterolu, jego wartości okażą się „podręcznikowe”, to lekarz może pogratulować – sobie i pacjentowi. Jednak takie przypadki są rzadkością.

Statyny nie są nowymi lekami. Od czasu, kiedy pierwsza statyna trafiła na rynek, minęło już prawie 50 lat. Dziś mamy ich dużo więcej. Różnią się od siebie budową chemiczną, właściwościami farmakokinetycznymi, siłą działania hipolipemizującego. Jest więc w czym wybierać. Czy są to łatwe wybory? Czym kieruje się lekarz, mając przed sobą pacjenta z hiperlipidemią?

Wybierając odpowiednią statynę w odpowiedniej dawce, lekarz bierze pod uwagę ogólny stan pacjenta, jego wiek, czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, choroby współistniejące. Inne decyzje zapadają w przypadku pacjentów bardzo obciążonych innymi licznymi czynnikami ryzyka chorób serca i naczyń, po zawale, po udarze mózgu, z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, a inne w sytuacji pacjentów młodszych, bez chorób współistniejących. Przy czym u różnych chorych dążymy do obniżenia stężenia cholesterolu do różnych poziomów. U młodszych, bez chorób współistniejących, stężenie cholesterolu, do którego dążymy, jest na wyższym poziomie. A różnice między tymi celami terapeutycznymi mogą być nawet trzykrotne.

Pacjenci z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, a także osoby z bardzo wysokim stężeniem cholesterolu, wymagają bardziej skutecznych, szybciej działających statyn. Do nich należy np. rozuwastatyna.

I bardzo dobrze, że taki lek mamy do dyspozycji. To najsilniejsza statyna. Działanie statyn polega na hamowaniu syntezy cholesterolu w wątrobie i wtórnie na zwiększeniu liczby receptorów dla cząsteczek LDL na powierzchni hepatocytów. Rozuwastatyna może obniżać stężenie cholesterolu frakcji LDL nawet o ok. 60%. Skutecznie obniża też stężenie triglicerydów. Można ją stosować także w przypadkach, gdy główną przyczyną hipercholesterolemii jest niekorzystny układ genów. Nie bez znaczenia jest też, że w porównaniu z kilkoma innymi statynami ta wykazuje mniejsze ryzyko występowania miopatii. A ponieważ jest lekiem dobrze tolerowanym, o małym ryzyku interakcji lekowych, często stosujemy ją w populacji starszych pacjentów.

A jeśli hipercholesterolemia jest tak ciężka, że nawet tak silna statyna, stosowana w monoterapii, nie pomaga? Co wtedy?

Dysponując dość szerokim wachlarzem leków, możemy odpowiednio je łączyć, dodając kolejne. Na początku dołączamy do terapii inhibitor wchłaniania cholesterolu z jelit. Pamiętajmy jednak, że w każdym przypadku ważny jest oczywiście styl życia, w szczególności prawidłowe odżywianie się i regularna aktywność fizyczna.

Jest Pan współautorem dokumentu „Cholesterol Roadmap 2022”, opracowanego przez zespół międzynarodowych ekspertów. Jaki był cel jego utworzenia?

Przede wszystkim znalazły się tu wskazówki dla osób decydujących o kształcie systemu ochrony zdrowia w różnych krajach, dotyczące szerokiego wdrażania zdrowego stylu życia i leczenia farmakologicznego.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: Mamy narzędzia doskutecznego leczenia zaburzeń lipidowych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Otyłość jest chorobą przewlekłą, ma charakter nawrotowy, natomiast jeśli jest konsekwentnie leczona, to ryzyko nawrotów jest znacznie mniejsze. Warto pamiętać, że najważniejsza jest konsekwencja i nieuznawanie, że ?czasem można sobie pofolgować?. Bo wtedy na pewno będzie powrót do początkowej masy ciała, a nawet często jej przekroczenie ? mówi prof. Piotr Jankowski, kierownik Kliniki i Katedry Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii, p.o. zastępca Dyrektora ds. Lecznictwa SPSK im. prof. W. Orłowskiego CMKP.

Czy wielu pacjentów, którzy zgłaszają się do Pana jako kardiologa, ma nadwagę lub otyłość?

Prawie wszyscy. Dominująca większość ma co najmniej nadwagę, a u prawie połowy stwierdza się otyłość. Dotyczy to zarówno pacjentów zgłaszających się z powodu nadciśnienia tętniczego, jak i jego powikłań, a także choroby wieńcowej, niewydolności serca, migotania przedsionków. To są najczęstsze przyczyny, z którymi pacjenci się zgłaszają do kardiologa.

Czy mówi im Pan, że trzeba zredukować masę ciała?

Nie wyobrażam sobie, żeby mogło być inaczej. Nadwaga i otyłość (a w szczególności otyłość brzuszna) są uznanymi czynnikami występowania chorób układu krążenia, podobnie jak np. palenie papierosów. Nie wyobrażam sobie, aby lekarz, a szczególnie lekarz kardiolog, pomijał jeden z głównych czynników prowadzących do chorób serca i skracających życie.

Czy kardiolodzy mówią pacjentom o otyłości? Jak komunikować pacjentowi że nadwaga i otyłość są problemem?

Komunikacja pacjentowi o nadwadze i otyłości wymaga taktu. Edukować trzeba w taki sposób, aby chory nie poczuł się urażony. Należy też mieć świadomość, że chociaż otyłość jest spowodowana nadmierną podażą kalorii w stosunku do liczby spalanych kalorii, czyli nadwyżką energii, to przyczyny, dla których pacjenci spożywają za dużo kalorii, są złożone. Nie można oskarżać pacjentów, że nie radzą sobie z apetytem i ograniczeniem spożywania kalorii. Nadmierne jedzenie jest pewną formą uzależnienia i działa wiele mechanizmów podobnych do mechanizmów leżących u podstaw rozwoju innych uzależnień.

Oczywiście, podobnie jak nie sposób wyleczyć pacjenta z uzależnienia od palenia tytoniu, nie informując go o zagrożeniach związanych z paleniem, tak samo nie sposób wyleczyć pacjenta z otyłości, nie informując go o ryzyku, jakie niesie każdy kilogram nadwagi.

Do jakich chorób kardiologicznych może prowadzić nadmierna masa ciała?

Wyniki ostatnich metaanaliz i podsumowań wskazują, że wraz ze wzrostem wskaźnika masy ciała rośnie ryzyko wielu chorób serca i naczyń, a także ryzyko zgonu. W przypadku zwiększenia wskaźnika masy ciała o pięć kg/m², ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych rośnie o 49%, ryzyko zgonu z powodu choroby niedokrwiennej serca lub udaru mózgu o 42%, ryzyko wystąpienia udaru mózgu o 36%, ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego o 49%, ryzyko wystąpienia niewydolności serca o 41%, a ryzyko wystąpienia migotania przedsionków (czyli najczęstszej i najpoważniejszej arytmii) ? o 23%. Obecnie nie ma wątpliwości, że nadwaga i otyłość są jednymi z głównych przyczyn cukrzycy i wielu innych poważnych problemów zdrowotnych.

Warto pamiętać o tym, gdy rozmawiamy o leczeniu otyłości. Warto te zagrożenia podkreślać. Jeśli o nich nie mówimy, to wiele osób bez przekonania podejmuje leczenie otyłości lub nie podejmuje go wcale.

Czy diagnostyka chorób układu sercowo-naczyniowego jest trudniejsza u osób z otyłością?

Z wielu powodów jest trudniejsza, wymaga większego doświadczenia lekarza i jego większej uwagi. Część objawów wielu chorób może być nietypowa, np. niektóre objawy chorób serca mogą przypominać dolegliwości spowodowane przez otyłość ? np. zadyszka i zmęczenie, często występujące u osób z otyłością mogą być spowodowane niewydolnością serca. Dlatego u osób otyłych często nie jest łatwo rozpoznać choroby układu krążenia, szczególnie w ich początkowym stadium. Trzeba też pamiętać, że otyłość wpływa na interpretację wielu badań. Normy niektórych badań biochemicznych u osób z otyłością różnią się od norm dla osób szczupłych. Ponadto otyłość w wielu przypadkach jest przyczyną gorszej jakości obrazów uzyskiwanych w badaniach ultrasonograficznych, np. w badaniu echokardiograficznym.

Czy to prawda, że zawał serca u osoby otyłej może zostać przeoczony, czy inne choroby mogą przebiegać inaczej?

Objawy różnych chorób mogą być nieco mniej specyficzne u osób z otyłością. Dotyczy to także objawów zawału serca, tym bardziej, że  u wielu osób z nadwagą rozwija się cukrzyca. Dlatego diagnozując i lecząc pacjentów z otyłością, każdy lekarz powinien wykazywać się szczególną wnikliwością.

Można powiedzieć wprost: leczenie otyłości to też profilaktyka chorób kardiologicznych?

Zdecydowanie. Tak samo jak leczenie uzależnienia od tytoniu, nadciśnienia tętniczego i hipercholesterolemii: wszystko są to uznane metody zapobiegania chorobom układu krążenia. Podobnie leczenie otyłości.

Gdy przychodzi do Pana pacjent, który ma nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków bądź inną chorobę kardiologiczną, a także otyłość, czy mówi Pan mu jednocześnie o konieczności leczenia choroby otyłościowej?

Staram się leczyć również nadwagę i otyłość. W przypadku nadciśnienia tętniczego bardzo ważny jest zdrowy styl życia, wybory żywieniowe, aktywność fizyczna. W przypadku nadwagi i otyłości jest to istotne w jeszcze większym stopniu. Nie wyobrażam sobie leczenia nadciśnienia tętniczego u pacjenta z otyłością bez edukacji w zakresie stylu życia.

Oczywiście, gdy mamy pacjenta z nadwagą, to poza kwestią wyboru odpowiednich produktów żywnościowych ważne jest ograniczenie liczby spożywanych kalorii. Współczesna medycyna dysponuje również szeregiem leków, które są skuteczne w leczeniu otyłości. A jeśli leczenie zachowawcze nie jest wystarczająco skuteczne, można rozważy interwencję chirurgiczną.

Czy kardiolodzy mają już dziś wiedzę, jak leczyć otyłość?

Edukacji nigdy dość ? dotyczy to zarówno pacjentów, jak i pielęgniarek oraz lekarzy, również kardiologów. Wielu kardiologów doskonale orientuje się w najnowszych osiągnięciach medycyny w zakresie leczenia otyłości. Podejrzewam, że można spotkać także kardiologów, którzy mają nieco mniej doświadczenia w tej kwestii. Dlatego warto rozpowszechniać wiedzę na temat skuteczności i bezpieczeństwa nowoczesnych metod leczenia otyłości, w szczególności zmiany stylu życia i leczenia farmakologicznego.

Kardiolog nie powinien więc tego tematu zostawiać mówiąc, że jest to sprawa pacjenta.

Naturalnie, że nie. To tak, jakby u pacjenta z nadciśnieniem tętniczym i migotaniem przedsionków, kardiolog zajął się tylko leczeniem migotania przedsionków, a zupełnie pominął nadciśnienie tętnicze. Ta sama kwestia dotyczy otyłości. Jeśli do lekarza zgłasza się pacjent z nadciśnieniem tętniczym, migotaniem przedsionków i otyłością, to nie wyobrażam sobie, aby nie uwzględnić leczenia otyłości w planie postępowania.

Pacjenci jednak często słyszą od lekarza po prostu: ?Proszę schudnąć?.

Niestety, tak się zdarza i nad tym ubolewam. Takie przypadki są spowodowane najpewniej brakiem czasu podczas konsultacji. Może tak być, że komunikat dotyczący otyłości jest za krótki i za prosty, chociaż pewnie jakąś skuteczność odnosi. Chociaż w stosunku do pacjenta palącego papierosy stwierdzenie ?niech Pan przestanie palić? jest niewystarczające, to jednak okazuje się, że taka krótka (trwająca do 30 sekund) interwencja antytytoniowa zwiększa prawdopodobieństwo zaprzestania palenia papierosów o 70 proc.! Nie mamy podobnych badań w przypadku otyłości, można jednak przypuszczać, że efekt takich krótkich interwencji jest również znaczący. Natomiast zgadzam się, że należy poświęcić więcej czasu na edukację pacjenta,przekonanie go do zmiany stylu życia i ? jeśli są do tego wskazania ? do regularnego stosowania leków przeciwotyłościowych.

Czy podczas kongresów i zjazdów kardiologicznych jest miejsce, by mówić o leczeniu otyłości?

Mówimy o tym coraz częściej i coraz więcej, gdyż widzimy narastający problem, wręcz epidemię otyłości wśród pacjentów z chorobami układu krążenia. W ciągu roku organizowanych jest co najmniej kilkadziesiąt dużych konferencji kardiologicznych. W czasie wielu z nich temat leczenia otyłości i jej powikłań ma swoje znaczące miejsce ? tak będzie również podczas zbliżającego się kongresu Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Spodziewamy się bardzo dużej frekwencji na sesjach poświęconych otyłości. Problem otyłości znajduje się również w wielu innych konferencjach kierowanych do kardiologów, internistów i innych lekarzy zajmujących się leczeniem pacjentów z chorobami układu krążenia.

Jeśli pacjentowi uda się utracić masę ciała, niezależnie od tego czy za pomocą zmiany stylu życia, czy farmakologią lub operacją bariatryczną ? czy ryzyko kardiologiczne spada?

Tak. Mamy dowody, że zmniejszenie masy ciała poprawia rokowanie. W przypadku otyłości, podobnie jak w przypadku nadciśnienia czy hipercholesterolemii ważna jest konsekwencja. Skuteczne obniżenie masy ciała nie powoduje, że można przestać leczyć otyłość ? wręcz przeciwnie. W przypadku nadciśnienia tętniczego, jeśli po jego obniżeniu pacjent przestanie zażywać leki, to ciśnienie wzrośnie. Tak samo jest z otyłością. Jeśli pacjent obniży masę ciała za pomocą leków lub restrykcyjnej zmiany stylu życia, to jeśli potem przestanie się leczyć, wróci do dawnego stylu życia, to masa ciała zacznie wzrastać.

Otyłość jest chorobą przewlekłą, ma charakter nawrotowy, natomiast jeśli jest konsekwentnie leczona, to ryzyko nawrotów jest znacznie mniejsze. Nie wszyscy pacjenci akceptują, że leczenie otyłości to leczenie przewlekłe. Warto jednak pamiętać, że najważniejsza jest konsekwencja i nieuznawanie, że ?czasem można sobie pofolgować?. Bo wtedy na pewno będzie powrót do początkowej masy ciała, a nawet często jej przekroczenie.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: W leczeniu otyłości najważniejsza jest konsekwencja pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W czasie pandemii regularna aktywność fizyczna jest szczególnie ważna. Osoby, które regularnie ćwiczą, rzadziej zapadają na wszelkie infekcje. Druga rzecz, to odżywianie się: urozmaicona i dobrze zbilansowana dieta nie tylko zapobiega otyłości, cukrzycy, chorobom serca, udarowi mózgu, ale też powoduje większą odporność na infekcje. I trzecia rzecz: trzeba unikać narażenia na dym tytoniowy – mówi prof. Piotr Jankowski.

W czasie pandemii w Polsce umierają nie tylko chorzy na COVID-19. Co najmniej kilkadziesiąt tysięcy osób zmarło z powodu braku właściwego leczenia innych chorób, m.in. chorób układu krążenia. Jak zadbać o serce w czasie pandemii?

Choroby układu krążenia są odpowiedzialne za największą część tzw. nadmiarowych zgonów w Polsce w czasie pandemii. Po pierwsze, sama infekcja COVID-19 przyczynia się do rozwoju chorób serca i naczyń, gdyż sprzyja m.in. powstawaniu zakrzepów z naczyniach, powoduje też destabilizację blaszek miażdżycowych. Po drugie, pandemia spowodowała utrudnienie w dostępie do lekarzy, co utrudnia leczenie chorób przewlekłych układu krążenia i ich przyspieszony rozwój. Po trzecie: w czasie pandemii pogorszył się styl życia Polaków ? znacznie spadła aktywność fizyczna, pogorszyła się też dieta. Do tego doszedł przewlekły stres, zwiększyła się częstość występowania stanów depresyjnych. Te wszystkie czynniki zaostrzają przebieg chorób układu krążenia. Co należy zrobić? Zmienić styl życia. Być bardziej aktywnym. To jest możliwe nawet w czasie pandemii.

Trudno namawiać do aktywności fizycznej w grudniu?

Rzeczywiście, w Polsce pogoda w grudniu często nie zachęca do aktywności na świeżym powietrzu, można jednak mimo to być aktywnym fizycznie. Są osoby, które oglądają ciekawy film czy program informacyjny, a w tym samym czasie codziennie przez pół godziny o tej samej porze jeżdżą na rowerku stacjonarnym. To znakomity sposób na aktywność fizyczną. Inni wolą iść do fitness clubu, siłowni lub zapisać się na kurs tańca. Warto też np. rezygnować z windy czy wysiąść przystanek wcześniej z autobusu. Takie drobne wysiłki w ciągu dnia sumują się i ratują nasze zdrowie. Eksperci wskazują, że właściciele psów żyją dłużej od właścicieli kotów, bo codziennie spacerują na świeżym powietrzu.

W czasie pandemii regularna aktywność fizyczna jest szczególnie ważna. Osoby, które regularnie ćwiczą, rzadziej zapadają na wszelkie infekcje. Druga rzecz, to odżywianie się: urozmaicona i dobrze zbilansowana dieta nie tylko zapobiega otyłości, cukrzycy, chorobom serca, udarowi mózgu, ale też powoduje większą odporność na infekcje. Bardzo ważne, żebyśmy w czasie pandemii dostarczali organizmowi wszystkich witamin, ale nie w formie suplementów, tylko świeżych warzyw i owoców. I trzecia rzecz: trzeba unikać narażenia na dym tytoniowy.

Tymczasem w Polsce papierosy pali co piąty Polak?

Co piata Polka i więcej niż co czwarty Polak. Dym tytoniowy uszkadza nabłonek dróg oddechowych, co powoduje narażenie na infekcje. Uszkadza też śródbłonek naczyń krwionośnych. Koronawirus również uszkadza nie tylko drogi oddechowe, ale też śródbłonek tętnic. Szkodliwe jak palenie papierosów jest przebywanie w zadymionych pomieszczeniach, czyli bierne wdychanie dymu tytoniowego. Kolejna rzecz to otyłość: jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19, jak również czynnikiem ryzyka chorób serca.

Jak dbać o serce powinny osoby, które już chorują: mają nadciśnienie, cukrzycę, niewydolność serca?

Te choroby trzeba skrupulatnie leczyć. Ryzyko wystąpienia powikłań w wyniku infekcji COVID-19 jest większe u osób chorujących na cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, jeśli te choroby nie są skutecznie leczone. Podobnie jest w przypadku pacjentów po zawale serca, udarze mózgu, z niewydolnością serca. Powinni dobrze leczyć swoje choroby. Szczególnie ważne jest, by nie przerywali leczenia.  

To trudne, bo na początku pandemii, a szczególnie w szczytach kolejnych fal, były problemy z dostaniem się do lekarza. Pacjenci z nadciśnieniem, cukrzycą czy niewydolnością serca często obawiają się iść do lekarza. Teraz w czasie czwartej fali, również?

Warto wykorzystywać teleporady i recepty elektroniczne. Teleporada nie zawsze jednak zastąpi osobistą wizytę u lekarza i nie zawsze pozwoli dobrać optymalne leczenie. Często konieczna jest wizyta osobista, zbadanie pacjenta, wykonanie badań. Oczywiście, w trakcie kolejnych fal COVID-19 jest większe ryzyko zakażenia, jednak dobre leczenie chorób współistniejących jest konieczne. Trzeba się też zaszczepić, gdyż zmniejsza to ryzyko zakażenia się i ciężkiego przebiegu COVID-19. Osoby zaszczepione mogą w bezpieczniejszy sposób przychodzić na wizyty i leczyć się z powodu innych chorób. Zdecydowana większość personelu medycznego jest zaszczepiona, dlatego ryzyko zakażenia się od personelu jest niewielkie.

Osoba, która nie ma dobrze wyrównanego ciśnienia tętniczego, stężenia cholesterolu, cukrzycy, nie powinna czekać na koniec czwartej fali, tylko skontaktować się z lekarzem?

Co najmniej skontaktować się z lekarzem za pomocy teleporady. Często konieczna jest też wizyta w gabinecie lekarskim.

W 2020 roku wielu pacjentów miało odwoływane zabiegi planowe, a część osób, obawiając się zakażenia koronawirusem, sama rezygnowała z zabiegu. Statystyki pokazują, że nawet o 20 proc. zmniejszyła się liczba niektórych planowych zabiegów kardiologicznych. Jeśli dziś pacjent ma zaplanowany zabieg, powinien na niego iść, czy bezpieczniej jest poczekać, aż czwarta fala opadnie?

Część zabiegów jest odwoływana, ponieważ niektóre oddziały kardiologiczne są zamieniane na covidowe, a personel przesuwany do pracy z chorymi na COVID-19. Warto jednak pamiętać, że większość zabiegów planowych u osób z chorobami układu krążenia zapobiega postępowi choroby. Pacjenci poddawani zabiegom żyją dłużej. Dlatego jeśli jest możliwość wykonania zabiegu, to pacjent nie powinien zwlekać, tylko zgłosić się do szpitala. Oczywiście: zalecam wcześniejsze zaszczepienie się. Nie można czekać na skończenie pandemii, bo jej kolejne fale będą się pojawiały. Wirus z nami już zostanie, nie ma więc co odkładać w nieskończoność zabiegów, bo może się okazać, że będzie już późno. Wielu osobom wydaje się, że jeśli zabieg jest planowy, to można go bezpiecznie odłożyć. Słowo ?planowy? w kardiologii oznacza, że można zabieg można bezpiecznie odłożyć o tydzień, dwa, ale nie o rok.

Czy za kilka miesięcy, gdy policzymy, co się działo w czwartej fali, będzie znów tak dużo nadmiarowych zgonów z powodu chorób kardiologicznych?

Obawiam się, że będzie ich wiele, choć mam nadzieję, że jednak mniej niż w ubiegłym roku. Na pewno bardzo pomogłoby, gdyby więcej osób w Polsce było zaszczepionych przeciw COVID-19. Fakt, że mamy niewiele więcej niż połowę osób zaszczepionych, obciąża nas wszystkich. Osoby niezaszczepione bardzo ryzykują. Wiele z nich ciężko choruje, musi być hospitalizowanych, a to powoduje, że kolejne oddziały są zamieniane na covidowe. Utrudnia to innym pacjentom dostęp do wielu procedur medycznych.

Od niedawna kieruje Pan pierwszą w Polsce kliniką gerontokardiologii. Czym ta klinika się zajmuje?

Klinika powstała miesiąc temu. Planujemy koncentrować się na chorobach wieku podeszłego, w tym na chorobach układu krążenia, które stanowią największy problem osób starszych. Nie zapominamy oczywiście, że osoby starsze chorują też na inne choroby, m.in. metaboliczne, dlatego będziemy koncentrować się na kompleksowej diagnostyce i leczeniu osób w wieku podeszłym.

Obecnie nasza klinika również stała się oddziałem covidowym. Pacjenci z COVID-19 często mają choroby współistniejące, a COVID-19 jest przyczyną zaostrzenia niewydolności serca, zaburzeń rytmu, choroby wieńcowej, cukrzycy. Staramy się ich leczyć jak najskuteczniej.

Ocenia Pan, że przebieg COVID-19 jest dziś cięższy niż w poprzednich falach?

O wiele więcej dziś wiemy o COVID-19, także o lekach, które można stosować. Mam wrażenie, że radzimy sobie lepiej, jednak wciąż jest to choroba obciążona dużym ryzykiem ciężkiego przebiegu i zgonu. Wydaje mi się, że postęp wiedzy pozwala wdrażać skuteczne leczenie, również chorób towarzyszących, i to leczenie jest skuteczniejsze niż wiosną czy jesienią. Skala zachorowań jest jednak duża. Mam nadzieję, że w przyszłym roku będziemy wiedzieć więcej, być może pojawią się też nowe terapie, pozwalające na szybsze leczenie.

Prof. dr hab. Piotr Jankowski, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii CMKP, p.o. kierownik Zakładu Epidemiologii i Promocji Zdrowia w Szkole Zdrowia Publicznego CMKP.

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: W czasie pandemii trzeba dbać o serce pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Firma Servier Polska od prawie 30 lat konsekwentnie rozwija współpracę z wieloma środowiskami, które angażują się w działania mające na celu poprawę jakości życia Polaków. Na początku września w Warszawie odbyło się spotkanie z udziałem ekspertów i interesariuszy pt. ?Kapitał zdrowie ? wspólna wartość?. Podsumowano aktywność firmy na polskim rynku, zwracając uwagę na kilka aspektów, m.in.: inwestycje, kampanie społeczne, zrównoważony rozwój.

Dramatyczne doświadczenia ostatniego roku udowodniły, jak ważna jest konsekwentna realizacja strategii opierającej się na silnej pozycji lokalnej ? krajowej produkcji leków, a tak że korzystanie z substancji czynnych (API) pochodzących z fabryk europejskich. W dobie kryzysu wywołanego pandemią COVID-19 Servier Polska skupiła się na dwóch priorytetach: utrzymaniu ciągłości leczenia chorych oraz bezpieczeństwie i zdrowiu pracowników firmy.

Joanna Drewla, Dyrektor Generalna Servier Polska, witając licznie zgromadzonych gości, wyraziła podziw i szacunek dla wszystkich, którzy w obliczu tych dramatycznych okoliczności, z poświęceniem leczą i ratują życie polskich pacjentów. ? Miniony rok pokazał, że odpowiedzialność za kondycję zdrowotną Polaków jest obowiązkiem wielu środowisk i podmiotów, zarówno państwowych, jak i prywatnych. Z tej perspektywy konsekwentne budowanie partnerskiej i przyjaznej współpracy staje się gwarantem bezpieczeństwa lekowego, a w konsekwencji ? wyrazem rzetelnej troski o możliwie najdłuższe i najlepszej jakości życie obywateli ? podkreśliła dyr. Joanna Drewla.

? Prezentowany ?Raport Wpływu Grupy Servier w Polsce? jest przeglądem naszych działań biznesowych, społecznych i środowiskowych. Dokonanie takiego podsumowania i jego zaistnienie w przestrzeni publicznej to dla nas bardzo ważny i symboliczny moment. Otwieramy nim kolejny etap naszej działalności. Mamy nadzieję, że raport wzmocni dobre, partnerskie relacje firmy z szeroko rozumianym otoczeniem, pozwalając nam jeszcze efektywniej, z jeszcze większym zaangażowaniem i większą empatią służyć polskiemu społeczeństwu, być lepszym pracodawcą, bardziej dbać o środowisko. Razem z naszymi partnerami zminimalizujemy skalę cywilizacyjnych zagrożeń, z którymi coraz częściej przychodzi nam się mierzyć ? zapewniła dyr. Joanna Drewla.

Gościem specjalnym spotkania była posłanka Barbara Dziuk, przewodnicząca Podkomisji Stałej Sejmu ds. Onkologii. Przypomniała, że od ponad dwudziestu lat zajmuje się profilaktyką zdrowotną, m.in. organizując kampanię Różowej Wstążeczki, opracowując strategię dla chorób rzadkich. ? Moje dramatyczne doświadczenie z chorobą COVID-19 uzmysłowiło mi, jak ważne jest, żeby pomagać innym i ratować czyjeś życie, bo życie to najcenniejszy dar. Pandemia pokazała, że wszelkie substancje służące do produkcji leków powinny znajdować się w danym kraju. To gwarancja bezpieczeństwa lekowego ? dodała posłanka.

Panele prowadziła red. Iwona Schymalla.

PANEL 1: KRAJOWA PRODUKCJA FILAREM BEZPIECZEŃSTWA LEKOWEGO. INWESTYCJE MOTOREM ROZWOJU GOSPODARKI

PROF. MICHAŁ MARKUSZEWSKI, kierownik Zakładu Biofarmacji i Farmakokinetyki, Katedry Biofarmacji i Farmakodynamiki GUMed

Kluczowymi elementami w kontekście zapewnienia bezpieczeństwa lekowego są dwa filary: jakość produktu leczniczego i jego dostępność. Oczywiście centralną postacią jest tu ? i zawsze być powinien ? pacjent. Pełen cykl życia produktu leczniczego powinien przebiegać w Europie, a łańcuch dostaw powinien mieć ciągłość, każde jego przerwanie może bowiem oznaczać wykluczenie jakiejś grupy pacjentów z dostępności do leku.

Teraz cały świat dotknięty jest pandemią, która uwidoczniła, jak ogromne problemy dla pacjentów niesie ze sobą przerwanie ciągłości dostaw leków. Wzięła to pod uwagę Komisja Europejska, która w grudniu ubiegłego roku wydała dokument określający strategię w tym obszarze działań.

MAGDALENA BORKOWSKA, dyrektor Działu Medycznego i Regulacyjnego Servier Polska

Podejmujemy szereg działań w zakresie bezpieczeństwa i jakości naszych leków. Rezygnując z części zysków, nie podjęliśmy decyzji o przeniesieniu produkcji do krajów azjatyckich, wszystkie leki pochodzą z produkcji substancji czynnych produkowanych w Europie i USA. Niemal 100 proc. produktów Servier obecnych na krajowym rynku pochodzi z polskiego zakładu Anpharm, z czego 40 proc. jest przeznaczonych na polski rynek, a 60 proc. na eksport.

Od 15 lat bierzemy czynny udział w przeciwdziałaniu fałszowaniu leków. W związku z tym przeprowadzamy wewnętrzne audyty naszych zakładów produkcyjnych, które mają służyć wprowadzaniu coraz lepszych strategii bezpieczeństwa i jakości leków. Ponadto uruchomiliśmy systemowe zbieranie zgłoszeń dotyczących reklamacji jakościowych i podejrzenia sfałszowania produktów leczniczych.

DR MAŁGORZATA GAŁĄZKA-SOBOTKA, dziekan CKP, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia, Uczelnia Łazarskiego, wiceprzewodnicząca Rady NFZ

Przemysł farmaceutyczny należy do korony przemysłu każdej gospodarki. Według danych GUS w Polsce jest on najbardziej aktywnym sektorem gospodarczym pod kątem innowacyjności. W 2020 r. jego wartość została oszacowana na ponad 37,3 mld zł, a prognozy na kolejne lata mówią o dalszym wzroście. Branża wspiera rozwój całej polskiej gospodarki, dba o bezpieczeństwo zdrowotne Polek i Polaków, sprzyja rozwojowi innowacyjnych technologii. Wpływ przemysłu farmaceutycznego na strukturę polskiego bilansu handlowego jest ogromny. Nie bez znaczenia jest zwiększanie naszej roli, ekspertów, na tym wymagającym rynku. Polski rynek farmaceutyczny jest obecnie szósty co do wielkości w Europie i największy w Europie Środkowej.

MONIKA CONSTANT, Dyrektor Generalna Francusko-Polskiej Izby Gospodarczej

Od początku lat 90. XX w. Francja jest mocno zaangażowana w różne przedsięwzięcia w Polsce. Jako jeden z najważniejszych inwestorów pozycjonuje się dość wysoko, w zależności od roku, na pierwszym-drugim miejscu. W Polsce funkcjonuje ok. 1100 firm z kapitałem francuskim, Servier jest jedną z tych, które regularnie decydują się na lokowanie kapitału na polskim rynku.

Co ważne, firma koncentruje się nie tylko na swojej głównej działalności, ale podejmuje też wiele dodatkowych aktywności, związanych m.in. z ekologią, wsparciem pracowników, akcjami charytatywnymi. W planach są dalsze inwestycje, gdyż Polska jest atrakcyjnym partnerem dla firm z kapitałem francuskim.

JOANNA DREWLA, Dyrektor Generalna Servier Polska

Grupa Servier inwestuje w Polsce głównie w obszarach produkcji, działalność badawczo-rozwojową i edukację zdrowotną, ale bardzo ważne są również inwestycje w pracowników. To w sumie ponad 866 mln zł: 385,1 mln majątek trwały, 396,1 mln zł działalność naukowa, 85,1 mln profilaktyka i edukacja zdrowotna. Te wszystkie zasoby materialne i intelektualne stanowią gwarancję dalszego rozwoju. Niedługo czeka nas istotna inwestycja, która pozwoli przekształcić fabrykę w Warszawie z fabryki regionalnej w globalną.

PAWEŁ NIZIŃSKI, partner Goodbrand, CEO BETTER, Partner w NOW Country Partners (B LAB Market Explorer)

Przygotowując ?Raport wpływu Grupy Servier w Polsce? mieliśmy okazję zobaczyć, jakimi wartościami kieruje się firma w codziennej działalności, jakie są jej priorytety oraz co ją wyróżnia na rynku.

To firma zbudowana na wielu wartościach, zarządzana przez organizację typu non profit, a taki model zarządzania pozwala skoncentrować się przede wszystkim na dążeniu do stałego postępu terapeutycznego dla zaspokojenia potrzeb pacjenta, a nie na maksymalizacji zysku. Firma wykazuje się empatią w biznesie, wielką odpowiedzialnością za jakość i bezpieczeństwo lekowe, robi to, do czego się zobowiązuje.

PANEL 2: ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ. KAPITAŁ PRACOWNICZY

EWA CIEPAŁOWICZ, CSR & Internal Communication Junior Manager Servier Polska

W strategii CSR Grupy Servier znalazły się 4 zobowiązania i 17 priorytetów. Te zobowiązania to zaangażowanie w ochronę zdrowia, troska o ludzi, koncentracja na praktykach biznesowych i wywieranie pozytywnego wpływu. Bezpieczeństwo lekowe, walka z fałszowaniem, globalne podejście do opieki zdrowotnej, odpowiedzialność za pracowników, dbałość o indywidualne potrzeby każdego z nich, wspieranie ich karier i rozwój w ramach Grupy, etyka i przejrzystość prób klinicznych, umożliwienie dostępu do wysokiej jakości opieki zdrowotnej jak największej liczbie pacjentów, działalność edukacyjno-profilaktyczna o zasięgu ogólnopolskim, w których badaniami diagnostycznymi zostało objętych ponad 78 tys. pacjentów ? to najważniejsze przykłady realizowanych przez firmę priorytetów.

MAŁGORZATA CHAMERA, specjalistka ds. Bezpieczeństwa i Ochrony Środowiska, Zakład Produkcyjny Anpharm

Troska o środowisko jest jednym z priorytetów zrównoważonego rozwoju firmy. Anpharm jest jednym z pierwszych przedsiębiorstw farmaceutycznych w Polsce wyposażonych w system zarządzania energią, który przez niezależny podmiot został uznany za zgodny z ISO 50001. W konsekwencji Anpharm wprowadził szereg procedur umożliwiających dalszą poprawę efektywności energetycznej w swoich budynkach ? produkcyjnych i budynku biurowym.

W 2018 r. Anpharm przystąpił do Koalicji 5 Frakcji, organizowanej przez CSR Consulting i ENERIS, działającej na rzecz efektywnej selektywnej zbiórki odpadów. Ponadto Anpharm i Servier dołączyły do inicjatywy ówczesnego Ministerstwa Rozwoju ? dziś Ministerstwa Rozwoju, Pracy i Technologii ? partnerstwa na rzecz realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju, zobowiązując się do realizacji poszczególnych zadań z zakresu 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ.

PAWEŁ NIZIŃSKI, partner Goodbrand, CEO BETTER, Partner w NOW Country Partners (B LAB Market Explorer)

Przez te wszystkie lata swojego rozwoju firma miała szansę zobaczyć, jak zmienia się dynamika tego pojęcia. Dziś znajduje się ona w bardzo dynamicznym okresie swego rozwoju, ale to nie wystarczy, bo w dzisiejszych czasach obroni się tylko mocny, odpowiedzialny biznes, stawiający przed sobą kolejne wyzwania, kolejne zobowiązania. Servier tak właśnie postępuje, koncentrując się na kluczowych obszarach swojej działalności.

ARTUR RZEPECKI, Executive & Leadership Coach, niezależny konsultant

Od marca ubiegłego roku wszystkie firmy przechodzą niezapowiedziany egzamin, związany z przeorganizowaniem, utrzymaniem działalności i zatrudnienia. Pandemia COVID-19 wymusiła pewne zmiany w organizacji pracy. Firma Servier zdała ten egzamin: doskonale poradziła sobie podczas pandemii, zapewniając pracownikom odpowiednie warunki do pracy zdalnej. Wykazuje się wysoką spójnością działania, stabilnością, niską rotacją, dbałością o rozwój pracownika.

MARTA ROJEK-CZECH, Dyrektor Działu Personalnego Servier Polska

Troska o pracownika zawsze należała u nas do priorytetów, na równi z troską o pacjenta. Bardzo niska rotacja świadczy, że pracownicy to doceniają. W polskich spółkach Servier kobiety stanowią ponad 64 proc. pracowników i piastują 53 proc. stanowisk kierowniczych. To sprawia, że spora część działań firmy dotyczy tworzenia elastycznych i przyjaznych warunków pracy dla kobiet, matek.

O tym, jak szybko firma potrafi odpowiedzieć na nagłe, nowe wyzwania, może świadczyć to, że już w marcu ubiegłego roku, praktycznie z dnia na dzień, uruchomiliśmy pracę online, zapewniając pracownikom bezpieczne i zrównoważone miejsca pracy, a jednocześnie równowagę między pracą a życiem prywatnym.

PANEL 3: PACJENT W CENTRUM UWAGI. INNOWACYJNE TERAPIE. KONSEKWENTNA EDUKACJA SPOŁECZNA

DR BARBARA FRĄTCZAK-RUDNICKA, Członek Zarządu i Konsultantka ds. Badań Grupy 4P Research Mix

Szczególna troska o pacjenta leży w centrum zainteresowań firmy od początku jej działalności. Razem z pacjentami firma chce udoskonalać procesy leczenia. Aby lepiej zrozumieć ich potrzeby i skuteczniej na nie odpowiadać, firma przeprowadza różne kampanie i badania edukacyjne. Wiele ciekawych informacji wynika z badania pt. ?Badanie świadomości medycznej i poczucia bezpieczeństwa lekowego Polaków?, przeprowadzonego w maju 2021 r. na grupie Polaków w wieku 35-65 lat oraz pokolenie Silver 66-80 lat przez agencję badawczą 4P we współpracy z firmą doradczą Better.

Badanie wykazało m.in., że: Polacy w wieku 35-80 lat dobrze oceniają swoje zdrowie, większość twierdzi, że rzadko zapada na choroby, ale jednocześnie 60 proc. przyjmuje stale jakieś leki, przewlekle choruje 41 proc., a ponad połowa doświadczyła przynajmniej jednej z badanych chorób cywilizacyjnych (depresja, nadciśnienie, cukrzyca) w ostatnich 5 latach. Polacy najbardziej boją się zachorowania na nowotwór, a najwięcej działań profilaktycznych podejmowanych jest, by przeciwdziałać nadciśnieniu. Co czwarty Polak w wieku 35-80 lat nie pamięta, kiedy wykonał swoje ostatnie badanie profilaktyczne. Osoby, które to wiedzą, wykonywały je w ciągu ostatnich dwóch lat. Najpowszechniejszym źródłem wiedzy medycznej jest dla pacjentów lekarz. Znajomi i rodzina są źródłem wiedzy dla ponad połowy Polaków.

ROBERT POCIUPANY, Dyrektor Marketingu Servier Polska

Firma działa w czterech istotnych obszarach terapeutycznych, w tych, w których występują duże, niezaspokojone potrzeby pacjentów, a to wiąże się z potrzebą rozwijania nowych terapii. To choroby nowotworowe, kardiologiczne i metaboliczne, neurologiczne i immunozapalne. W leki opłaca się inwestować, także w te, które już utraciły ochronę patentową. Rozwijając swoją ofertę terapeutyczną, firma zakłada wprowadzanie na rynek jednej nowej cząsteczki co trzy lata.

PROF. DR HAB. N. MED. MAREK WOJTUKIEWICZ, kierownik Kliniki Onkologii Białostockiego Centrum Onkologii

Firma wychodzi naprzeciw pacjentom, organizując ważne kampanie profilaktyczno -edukacyjne. Jedną z nich jest kampania ?Wyłącz raka? i jej kolejne edycje: ?Rak jelita grubego ? zapobiegaj, lecz!? (w dwóch odsłonach) oraz trzecia edycja ?Kolonoskopia jest super!?. W Polsce każdego roku raka jelita grubego diagnozuje się u ok. 20 tys. osób, z czego ok. 12 tys. umiera. Ok. 25 proc. chorych zgłasza się do lekarzy, kiedy choroba jest już mocno zaawansowana. W ramach pierwszej edycji w trasę po Polsce wyruszyła Mobilna Onkologiczna Poradnia Servier, gdzie w profesjonalnie zaaranżowanych gabinetach lekarskich można było bezpłatnie się zbadać i uzyskać wiedzę dotyczącą wczesnego wykrywania raka jelita grubego.

PROF. DR HAB. N. MED. PIOTR JANKOWSKI, Instytut Kardiologii Collegium Medicum UJ

Jeśli spora grupa Polaków nie pamięta, kiedy wykonywała ostatnio badania profilaktyczne, to nie jest dobrze. Co prawda z przedstawionego badania wynika, że najpowszechniejszym źródłem wiedzy medycznej jest lekarz, ale nie jestem pewien, czy tak jest naprawdę. Bo inne badanie pokazuje, że bardziej ufamy rodzinie, znajomym, sąsiadom niż lekarzowi? To zaś jednoznacznie dowodzi, że akcje edukacyjne są bardzo potrzebne. Kampanie powinny edukować i utrwalać zdrowy styl życia, jak np. ?Zdrowe dzieci. Zdrowa młodzież. Zdrowi dorośli?, zorganizowana w ramach akcji Servier dla Serca.

PROF. DR HAB. N. MED. JANUSZ HEITZMAN, Instytut Psychiatrii i Neurologii, pełnomocnik ministra zdrowia ds. psychiatrii sądowej

Posiadanie wiedzy medycznej, czemu służy edukacja prozdrowotna, budowanie tej edukacji, współpraca pacjenta z lekarzem, współdziałanie w terapii, znajomość ewentualnych zagrożeń ? to sprawy szalenie istotne. I ogromna rola firmy, która postanowiła się tym zająć, organizując od 2007 r. Forum Przeciw Depresji. Dzięki tej kampanii depresja nie jest już tematem tabu, pokazano, że to choroba wymagająca odpowiedniego leczenia. Uruchomienie Antydepresyjnego Telefonu Forum Przeciw Depresji, internetowego forum moderowanego przez lekarza psychiatrę, serwisu internetowego z mapą punktów pomocy, wskazówkami dla bliskich osób z depresją, poradnikiem metodycznym dla nauczycieli ? to wszystko, poparte udziałem w kampanii znanych osób, niewątpliwie przyczynia się do zwiększenia świadomości dotyczącej depresji i lepszego radzenia sobie z tą chorobą.

PROF. DR HAB. N. MED. LESZEK CZUPRYNIAK, kierownik Kliniki, Ordynator Oddziału Klinicznego Diabetologii i Chorób Wewnętrznych UCK WUM

Dziś, w dobie zalewu informacjami w internecie, nierzadko stajemy się bezbronni wobec nich i mamy problem z odróżnieniem, co jest rzetelną informacją, a co nie. Kampanie edukacyjne, np. takie, jakie prowadzi firma Servier, pomagają tę rzetelną wiedzę zdobywać. Temu służą również takie inicjatywy jak organizowany od 2006 r. konkurs ?Kryształowe Pióra? ? przeznaczony dla dziennikarzy, którzy swoimi materiałami przyczyniają się do budowania świadomości na temat zagrożeń związanych z chorobami cywilizacyjnymi i do promowania postaw prozdrowotnych.

ALEKSANDRA RUDNICKA, rzecznik Polskiej Koalicji Pacjentów Onkologicznych

Mimo że mamy pewną świadomość zdrowotną, wiedzę na temat zagrożeń wynikających z chorób cywilizacyjnych, to nie przekłada się to na działanie: nie mamy nawyku wykonywania badań profilaktycznych. Kampanie edukacyjne są bardzo potrzebne, ale to może nie wystarczać. Widzę tu potrzebę włączenia w edukację szkół, od lat postulujemy wprowadzenie lekcji o zdrowiu. Jako organizacja pacjencka również staramy się angażować w akcje zdrowotne.

JACEK SANTORSKI, psycholog społeczny, konsultant biznesowy, prof. honorowy Szkoły Biznesu Politechniki Warszawskiej

W dzisiejszej dyskusji widać, jak ogromną wagę wszyscy przykładamy do problemów, z którymi boryka się pacjent. Pamiętajmy także o roli lekarzy ? niezastąpionego ogniwa w procesie opieki nad pacjentem. Lekarzom należy się troska, szczególnie w czasie tak wymagającym dla tego środowiska, jakim był czas pandemii. Pamiętajmy, że jakość życia lekarza rzutuje na jakość życia pacjenta.

OPRACOWAŁA: BOŻENA STASIAK

FOT.: TOMASZ ADAMASZEK, MARCIN OZON

Artykuł Partnerska współpraca gwarantem bezpieczeństwa lekowego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

?Mieszkać mogę wszędzie. Żyć ? tylko w Lusławicach. Postanowiłem zawrzeć z naturą pakt szczęśliwości? ? tak powtarzał Krzysztof Penderecki. Do wizyty w Lusławicach zachęca PROF. PIOTR JANKOWSKI, kardiolog i organizator wielu konferencji naukowych, prywatnie wielbiciel muzyki klasycznej i wyjątkowych miejsc, które warto zobaczyć.

Panie Profesorze, Lusławice to mała wieś w województwie małopolskim. Można by powiedzieć zwykła polska wieś, gdyby nie Krzysztof Penderecki, który kupił upadający dwór i rozsławił to miejsce na całym świecie. Wokół dworu stworzył unikatowy park ? arboretum.

Krzysztof Penderecki kupił dwór w Lusławicach w 1974 roku. Wówczas XVIII-wieczny dwór był w ruinie, a park ? pełen samosiejek po wycięciu wszystkich drzew. Miejsce jednak tak bardzo spodobało się kompozytorowi, że chciał założyć własny ogród. To było jego marzenie z dzieciństwa. Nie wiem, czy wszyscy wiedzą, ale pradziadek Krzysztofa Pendereckiego, Jan, był leśniczym, który zakładał lasy koło Dębicy. Dziadek kompozytora, Robert Berger, z zawodu bankier, odziedziczył po nim zainteresowanie drzewami i przekazał je wnukowi. Krzysztof Penderecki w dzieciństwie sporządzał więc zielniki i uczył się rozpoznawać rośliny.

Używał tylko łacińskich nazw, potrafił wymienić wszystkie gatunki drzew i krzewów ze swego parku. A jest ich około 1500!

W jednym z wywiadów Krzysztof Penderecki mówił, że ?park to jego miejsce na ziemi?.

Pendereckiego inspirowały stare parki, takie jak park w Kórniku czy stuletnie arboretum koło Bostonu. Ale w Lusławicach stworzył, można powiedzieć, swoją kompozycję. Uważał, że ?Posadzenie drzewa to tak jak postawienie akordu w symfonii?. Wielokrotnie podkreślał, że ?Każde drzewo ma u mnie swoje miejsce w parku?. Park jest malowniczo położony na dwóch poziomach. Przywożono tu tony gruzu, żeby pofałdować teren. Dzięki temu park ma tak ciekawe ukształtowanie. Teren został otoczony murem, który osłania roślinność od wiatrów, tworząc łagodny mikroklimat.

Krzysztof Penderecki z całego świata przywoził interesujące okazy, czasem przemycał sadzonki (w pokrowcu do nart, walizkach), i powoli stworzył niebywałe arboretum. W Lusławicach można podziwiać wiele odmian klonu, m.in. kanadyjski, japoński, chiński. Ozdobą parku są też egzotyczne drzewa: korkowiec amurski, modrzew japoński, chińska topola

Brzmi imponująco. Nic dziwnego, że w ubiegłym roku Państwo Pendereccy zostali uhonorowani m.in. wyróżnieniem ?Genius loci Polonia? za ochronę polskiego krajobrazu w swojej posiadłości.

15-hektarowy park naprawdę jest wyjątkowy, robi ogromne wrażenie. W zachodniej części znajduje się ogród japoński, a za dworem, w północnej części, powstał ogród włoski. Natomiast w nowej części parku kompozytor stworzył labirynt z 15 tysięcy nasadzonych grabów, który w linii prostej ma ponad 3 km ścieżek! W nowej części parku znajdują się: 100 metasekwoi, ogród tujowy oraz aleja 132 dębów, posadzona przez kompozytora z okazji narodzin wnuczki. Zwiedzanie jest bezpłatne, wcześniej należy zarezerwować sobie wejściówkę.

W tak pięknym parku można poczuć się jak w tajemniczym ogrodzie? Unikatowe arboretum to jedno, ale w Lusławicach rozbrzmiewa też wspaniała muzyka. Krzysztof Penderecki jest inicjatorem stworzenia Europejskiego Centrum Muzyki w Lusławicach przeznaczonego dla artystycznie utalentowanej młodzieży z całej Europy.

Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego zostało powołane do życia w 2005 roku, jako Narodowa Instytucja Kultury, wpisana do rejestru ministra kultury i dziedzictwa narodowego. A w maju 2013 roku w Lusławicach została otwarta siedziba instytucji, położona na kilkuhektarowej działce sąsiadującej z posiadłością kompozytora. Organizowane są tu warsztaty mistrzowskie, kursy dla młodych adeptów sztuki, koncerty z udziałem światowych gwiazd muzyki poważnej. Co roku odbywa się także Festiwal Muzyki EMANACJE.

Lusławice kojarzą się nie tylko z muzyką, ale też malarstwem. Przez kilka lat w dworku mieszkał wybitny malarz Jacek Malczewski.

Tak, to prawda. Jacek Malczewski, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku, mieszkał w dworze lusławickim w latach 1923-1926. Był też cenionym pedagogiem: wykładał w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, nauczał malarstwa na Wyższych Kursach dla Kobiet, a w Lusławicach założył szkółkę malarską dla dzieci wiejskich. W Lusławicach stworzył wiele obrazów, m.in.: ?Lusławice ? już łan zżęty? (1922 r.), ?Ogrodniczka? (1922 r.), ?Św. Agnieszka? (1920-1921), ?Przekazanie palety ? Autoportret z Mieczysławem Gąseckim? (1922 r.), ?Portret Rafała z żoną?.

Gdyby nie arianie, czy kilka wieków temu mówiono by o Lusławicach?

Być może gdyby nie bracia polscy, niewiele osób słyszałoby o tej wsi w województwie małopolskim. Pierwsza wzmianka o Lusławicach pojawiła się w 1215 roku u Jana Długosza. Wieś stała się bardziej znana dopiero w drugiej połowie XVI i na początku XVII wieku, gdy powstał tam ośrodek ariański założony przez Achacego Taszyckiego. W Lusławicach odbywały się zjazdy, synody ariańskie, przybywali tu wybitni ideolodzy ruchu ariańskiego, m.in. Faustyn Socyn. Pierwotny grobowiec Socyna zniszczyli fanatyczni chłopi przekonani, że działalność arian spowodowała wylew Dunajca. W latach 30. XX w. arianie ufundowali swojemu przywódcy duchowemu Socynowi mauzoleum. Grobowiec znajduje się obecnie na terenie arboretum.

Rozmawiała Anna Rogala

Artykuł Dziewiąta symfonia Krzysztofa Pendereckiego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Związek między chorobami serca i nerek jest dość ścisły, w dodatku dwukierunkowy. Choroby nerek są jednym z głównych czynników prowadzących do chorób serca; z drugiej strony choroby serca mogą upośledzać funkcje nerek – mówi prof. Piotr Jankowski z Instytutu Kardiologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Gdy myśli się o chorobach serca, to zwykle o powikłaniach sercowo-naczyniowych, zawale serca; rzadziej o powikłaniach nerkowych. Gdy choruje serce, to również nerki?

Związek między chorobami serca i nerek jest dość ścisły, w dodatku dwukierunkowy. Choroby nerek są jednym z głównych czynników prowadzących do chorób serca; z drugiej strony choroby serca mogą upośledzać funkcje nerek. Niewydolność nerek może być np. przyczyną miażdżycy i jej powikłań, jak np. choroba wieńcowa, w tym zawał serca, a także niewydolności serca. Sprzyja także występowaniu zaburzeń rytmu. Częstsze występowanie chorób serca u pacjentów z niewydolnością nerek wynika z tego, że mięsień sercowy jest uszkadzany przez toksyny, które nie są wydalane z organizmu z powodu upośledzenia czynności nerek, a często także z powodu hiperwolemii. Niewydolność nerek wiąże się też z częstszym występowaniem nadciśnienia tętniczego i cukrzycy, a obie te choroby przyczyniają się do pojawienia się chorób serca. Ogółem 43 proc. Polaków umiera z powodu chorób układu krążenia, jednak spośród pacjentów z niewydolnością nerek, zdecydowana większość umiera z powodu chorób serca i naczyń.

Pacjent z niewydolnością nerek zawsze jest pacjentem wysokiego ryzyka kardiologicznego?

Tak, taki pacjent zawsze jest pacjentem bardzo wysokiego ryzyka, wymaga bardzo skrupulatnej diagnostyki i leczenia, także po to by zmniejszyć ryzyko zawału serca czy rozwoju niewydolności serca. Niestety, nawet optymalne leczenie niewydolności nerek nie odwraca w stu procentach ryzyka z nią związanego i nie obniża ryzyka do poziomu osoby, która nie ma niewydolności nerek.Pod tym względem niewydolność nerek ma inny charakter niż na przykład zespół uzależnienia od tytoniu czy hipercholesterolemia.Gdy nałogowy palacz przestanie palić papierosy, po pewnym czasie ryzyko wystąpienia niewydolności serca, udaru mózgu, zawału serca obniża się do poziomu osoby nigdy niepalącej. Także ryzyko wystąpienia choroby nowotworowej znacząco się obniża. Również skutecznie lecząc hipercholesterolemię możemy zmniejszyć ryzyko sercowo-naczyniowe do poziomu osoby, która nie ma hipercholesterolemii. W przypadku niewydolności nerek współczesna medycyna nie potrafi całkowicie wyeliminować związanego z nią ryzyka rozwoju chorób serca. Warto podkreślić, że możemy je jednak znacząco zmniejszyć dzięki między innymi skrupulatnemu leczeniu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, a także zmianie stylu życia (w zakresie aktywności fizycznej i sposobu odżywiania się).

Z kolei wszystkie choroby kardiologiczne muszą być dobrze leczone, by nie miały niekorzystnego wpływu na nerki?

Pytanie pani Redaktor dotyka holistycznej koncepcji medycyny. Tak, wiele chorób serca może wpływać na funkcje nerek, np. niewydolność serca może spowodować zmniejszenie przepływu krwi przez nerki – i w ten sposób pogorszyć ich funkcję. Choroby serca mogą też być przyczyną np. zawału nerki. Dlatego energiczne i skuteczne leczenie chorób serca i naczyń chroni nerki. Z kolei niewydolność nerek wpływa niekorzystnie na serce. Istotniejszy jednak wydaje się wpływ niewydolności nerek na choroby serca. W wielu przypadkach tworzy się błędne koło złożone z choroby nerek i choroby serca, na przykład z niewydolności nerek i niewydolności serca. Jeśli nie przerwie się błędnego koła energicznym leczeniem, sytuacja będzie rozwijała się w bardzo niekorzystnym kierunku.

Nerki nie są więc daleko od serca?

Żaden narząd nie jest daleko od serca, bo wszystkie narządy są ukrwione przez układ krążenia; serce odpowiada za dostarczanie tlenu i składników odżywczych do wszystkich tkanek i narządów oraz odbiór produktów przemiany materii, które są transportowane do nerek i wątroby. Związek między chorobami serca i nerek jest – jak wspominałem – ścisły i dwukierunkowy. Warto też pamiętać, że choroby serca i choroby nerek często mają podobną etiologię. Na przykład nadciśnienie tętnicze i cukrzyca mogą prowadzić, i często prowadzą, do chorób obu narządów.

Te same czynniki ryzyka są też w przypadku chorób serca i nerek?

W dużym stopniu tak. Niezdrowy tryb życia, w tym szczególnie mała aktywność fizyczna i niezdrowe wybory żywieniowe, jest podstawową przyczyną zarówno chorób serca, jak i nerek. Naturalnie istnieją też czynniki powodujące tylko choroby serca albo tylko choroby nerek.

Czy są leki, które jednocześnie leczą serce i nerki?

W pewnym stopniu tak. Lecząc nadciśnienie tętnicze, możemy wybrać leki, które mają neutralny wpływ na nerki lub takie, które zmniejszają progresję niewydolności nerek, jeśli ona występuje. Podobnie z niewydolnością serca – obecnie dysponujemy lekami, które poprawiają wydolność serca i zmniejszają ryzyko występowania powikłań sercowo-naczyniowych, ale również poprawiają funkcję nerek. Są jednak terapie, które mogą wpływać niekorzystnie na funkcję nerek. Trzeba też pamiętać, że niewydolność nerek sprzyja częstszemu pojawianiu się działań ubocznych leków. To poważny problem. Jego skala będzie narastać między innymi z powodu starzenia się społeczeństwa. Dlatego w grupie chorych z niewydolnością nerek musimy szczególnie skrupulatnie dobierać dawki leków.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: Jak kardiolog z nefrologiem, czyli żaden narząd nie jest daleko od serca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przedszkola i szkoły są znakomitym miejscem, gdzie należy promować zdrowy styl życia. Potencjał systemu edukacji dziś nie jest w pełni wykorzystywany. Poprzez edukację dzieci, można też wpływać na styl życia ich rodziców – mówi prof. Piotr Jankowski z Instytutu Kardiologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Czy nasz styl życia jest winny temu, że mamy tak długie kolejki do kardiologa?

Już w latach 70. ubiegłego wieku oszacowano, że ryzyko rozwoju wielu chorób w ponad 50 proc. zależy od stylu życia, w ok. 10-15 proc. od medycyny naprawczej, w 15-20 proc. od środowiska, a pozostałą część przypisano genom. Dzięki rozwojowi medycyny w ostatnich latach te odsetki najpewniej nieco się zmieniły, wciąż jednak rola stylu życia jest bardzo ważna. Dotyczy to szczególnie chorób układu krążenia, które w bardzo dużej mierze zależą od stylu życia. Warto jednak zauważyć, że choroby układu krążenia mogą pojawić się też u osoby prowadzącej idealnie zdrowy tryb życia, ponieważ część chorób serca i naczyń ma podłoże genetyczne, a czasem ich rozwój determinowany jest niekorzystnymi wpływami środowiskowymi.

W Polsce kolejki do kardiologa są spowodowane po pierwsze bardzo dużą liczbą pacjentów z chorobami układu krążenia: około 12 mln osób ma nadciśnienie tętnicze, prawie 3 mln osób chorobę wieńcową, ok. 800 tysięcy osób niewydolność serca, kilkaset tysięcy zaburzenia rytmu serca. Ważną przyczyną dużych kolejek do specjalistów w Polsce jest przekonanie większości osób, że muszą być konsultowane przez specjalistę nawet, jeśli problem kliniczny nie jest bardzo skomplikowany i lekarz rodzinny mógłby sobie świetnie z nim poradzić. Większość pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i hipercholesterolemią może być z powodzeniem leczona przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Za często zdarza się też, że pacjenci pozostają pod opieką poradni kardiologicznej przez dłuższy okres czasu, chociaż być może wystarczyłaby jedna, bądź kilka wizyt,w czasie których stawiana jest diagnoza i ustalane dalsze postępowanie. Taka sytuacja powoduje, że nowo zdiagnozowani pacjenci mają utrudniony dostęp do specjalisty, ponieważ miejsca są zajęte przez tych,którzy są w stabilnym stanie, ale leczą się u kardiologa.

Co w takim razie należałoby zrobić, by skrócić kolejki?

Zawsze zwolennikiem jestem, jeśli to tylko możliwe, postępowania przyczynowego, a nie objawowego. Dlatego w pierwszym rzędzie trzeba postawić na poprawę stylu życia Polaków. To naturalnie strategii długofalowa. Niestety, badania naukowe pokazują, że aktywność fizyczna Polaków maleje, wybory żywieniowe Polaków pozostają niekorzystne, rośnie zaś odsetek osób z otyłością, szczególnie osób młodych. Jeśli nie zostaną podjęte żadne działania, to w przyszłości możemy spodziewać się jeszcze większej liczby chorych kardiologicznie, a w związku z tym – jeszcze większego obciążenia poradni i oddziałów kardiologicznych.

Drugim kierunkiem zmian, który potencjalnie może przynieść efekt znacznie szybciej, są działania w systemie opieki zdrowotnej, które spowodowałyby, że stabilni pacjenci byliby leczeni przez lekarzy POZ, a nie przez specjalistów. Z tym związana jest też konieczność zwiększenia autorytetu lekarzy rodzinnych, ponieważ pacjent chętniej pójdzie do lekarza, do którego ma zaufanie.Warto też dofinansowanie specjalistyczną opiekę ambulatoryjną. Jestem przekonany, że rozwój opieki koordynowanej ostatecznie będzie sprzyjał skróceniu kolejek do specjalistów. Dotychczasowe doświadczenia z opieką koordynowaną w kardiologii są bardzo zachęcające.

Ważny jest też dostęp do nowoczesnych sposobów diagnostyki i leczenia. Różne dziedziny kardiologii bardzo szybko się rozwijają. Wiele z nowych metod postępowania nie tylko wydłuża życie pacjentów, ale też poprawia jego jakość, a także zmniejsza ryzyko kolejnych hospitalizacji. Wiemy też, że lepsze samopoczucie pacjentów zmniejsza liczbę kontaktów z systemem ochrony zdrowia, w tym ze specjalistami. Dlatego uzasadniony jest pogląd, że inwestycje w nowoczesną kardiologię mogą zmniejszyć kolejki do kardiologów. Jesteśmy świadkami burzliwego rozwoju telemedycyny. Mądre wykorzystywanie najnowszych osiągnięć w tej dziedzinie może pomóc w skracaniu kolejek do specjalistów.

Jak poważna jest potrzebna interwencja państwa, by faktycznie poprawić sytuację w kardiologii?

Taka interwencja nie może być wycinkowa, musi być zaplanowana nie na kilka miesięcy czy rok, tylko na dziesięciolecia. Należy zaplanować interwencję na poziomie edukacji dzieci i młodzieży, na poziomie mediów oraz legislacji.Przedszkola i szkoły są znakomitym miejscem, gdzie należy promować zdrowy styl życia. Potencjał systemu edukacji dziś nie jest w pełni wykorzystywany. Poprzez edukację dzieci, można też wpływać na styl życia ich rodziców.

Drugi obszar, który nie jest w pełni wykorzystywany, to media ? telewizja, radio, media drukowane, ale również nowe media elektroniczne, w tym portale społecznościowe. Pojawiają się pojedyncze inicjatywy Ministerstwa Zdrowia lub Ministerstwa Rodziny, jednak konieczna jest inicjatywa rozpisana na kilka lat. Jednym z celów istnienia mediów publicznych w Polsce powinna być edukacja prozdrowotna. Problematyka zdrowia i stylu życia powinna być poruszana nie tylko w programach edukacyjnych, ale też w filmach, serialach; podana w sposób inteligentny, a nie taki, który spowoduje, że widz przełączy kanał. Programy powinny być przygotowywane pod okiem psychologów, socjologów, osób zajmujących się marketingiem. Talent-show, talk-show, seriale, filmy mogłyby przedstawiać problemy związane z niezdrowym stylem życia i pokazywać,jakie są korzyści ze zdrowego stylu życia. Naturalnie do takich interwencji trzeba przekonać kluczowe osoby związane z mediami.

Trzecim obszarem interwencji jest legislacja. W ostatnich 30. latach pojawiały się korzystne ustawy w tym zakresie, jednak można zrobić jeszcze więcej. Przykładem jest ustawa o zakazie palenia w miejscach publicznych. Gdy była wprowadzana było wiele głosów, że Polacy się jej niepodporządkują. Okazało się, że nie tylko się podporządkowali, ale też zaakceptowali. Działa znakomicie, chroniąc osoby niepalące przed szkodliwością dymu tytoniowego, a ponadto jest czynnikiem, dzięki któremu zmienia się wizerunek papierosów w społeczeństwie. Dobrym krokiem było też wprowadzenie ostrzeżeń na pudełkach papierosów oraz zakaz dodawania substancji smakowych do wyrobów tytoniowych. Kolejnym dobrym krokiem mógłby być zakaz eksponowania papierosów w sklepach. Mogłyby być sprzedawane wyłącznie spod lady, czyli: jeśli osoba prosi, to sprzedawca podaje pudełko papierosów. Dzięki temu wyroby tytoniowe ?nie krzyczałyby? do konsumenta:?Kup mnie?.

Bardzo potrzebna jest też ustawa o podatku od zawartości cukru w napojach produkowanych przemysłowo. Polityka podatkowa jest najskuteczniejszym narzędziem wpływającym na wybory konsumentów. Należy też rozpocząć dyskusję nad ustawą o podatku od zawartości tłuszczów nasyconych w produktach. Ważne byłoby też wprowadzenie zakazu lub ograniczenia emisji reklam suplementów diety wprowadzających w błąd. Reklama często sugeruje, że suplement jest dobry na wszystko i niweluje ryzyko wielu chorób. Kilka lat temu były inicjatywy zmierzające do ograniczenia emisji takich reklam. Wtedy to się nie powiodło, myślę jednak, że warto do tej sprawy wrócić.

Zdrowie publiczne to również inne obszary gospodarki, np. urbanistyka. Poprzez odpowiednie zaplanowanie naszych miast i ulic możemy promować aktywność fizyczną i do niej zniechęcać. Ważna jest dobra dostępność do centrów sportowych, boisk, basenów, budowa ścieżek rowerowych. Kolejna kwestia to jakość powietrza. Wszelkie inicjatywy zmierzające do poprawy jakości powietrza, którym oddychamy, zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Tak, kwestia zmniejszenia kolejek do kardiologów to nie jest interwencja na 2-3 miesiące, tylko na dekady.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: Jak zlikwidować kolejki do kardiologów? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pierwsze doniesienia wskazywały na większą częstość ciężkiego przebiegu u osób z chorobami serca, nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą. Trzeba jednak zaznaczyć, że występowanie tych chorób jest ściśle skorelowane z wiekiem – mówi prof. Piotr Jankowski, kardiolog.

Osoby z chorobami kardiologicznymi, w tym nadciśnieniem tętniczym, ale także z cukrzycą, są wymieniane jako osoby z grupy występowania ryzyka powikłań COVID-19. Czy samo nadciśnienie jest czynnikiem ryzyka? 

Odpowiadając na to pytanie, trzeba podkreślić, że obecnie dysponujemy jednie wstępnymi danymi. Dotąd nie opublikowano analizy niepozbawionej istotnych ograniczeń metodologicznych. Dostępne dane wskazują, że wiek jest bardzo silnie związany z ryzykiem występowania ciężkiego przebiegu infekcji, w tym zgonu. Innym czynnikiem, który być może jest niezależnym czynnikiem związanym z ciężkim przebiegiem zakażenia, jest palenie tytoniu.

Ponadto, pierwsze doniesienia wskazywały na większą częstość ciężkiego przebiegu u osób z chorobami serca, nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą. Trzeba jednak zaznaczyć, że występowanie tych chorób jest ściśle skorelowane z wiekiem. Nie opublikowano dotąd wyników badań, które dowodziłyby, że u pacjentów ze wspomnianymi chorobami śmiertelność jest większa, mimo uwzględnienia wpływu wieku. Np. w jednym z badań częstość występowania nadciśnienia tętniczego u osób, które zmarły w przebiegu zakażenia wirusem wyniosła 48 proc., co jednak nie odbiega od częstości występowania nadciśnienia w tej grupie wiekowej w Chinach, a nawet jest nieco mniejsza.

Trzeba jednak podkreślić, że dostępne analizy uwzględniają małą liczbę przypadków. Można podejrzewać, że kolejne badania pozwolą na wykazanie niezależnego od innych czynników związku między śmiertelnością a obecnością takich chorób jak cukrzyca, niewydolność serca, choroba wieńcowa, czy nadciśnienie płucne.

Inną ważną kwestią są czynniki sprzyjające zakażeniu. W tym zakresie także nie dysponujemy jeszcze dobrymi analizami. Można jednak podejrzewać, że czynniki są podobne do tych, które odgrywają rolę przy zakażeniach innymi drobnoustrojami: wielkość ekspozycji, przyjmowanie leków o działaniu immunosupresyjnym, ciężkie choroby związane z gorszym stanem ogólnym pacjenta. Wskazuje się też na istotnie większe ryzyko zainfekowania osób palących papierosy. Część analiz, szczególnie pochodzących z Chin, wskazuje na większe ryzyko rozwoju infekcji u mężczyzn niż u kobiet. Ostatnie doniesienia medialne wskazują, że również we Włoszech śmiertelność wśród mężczyzn może być dużo wyższa niż u kobiet. Obecnie nie w pełni wyjaśniony jest mechanizm zwiększonego ryzyka rozwoju powikłań infekcji u mężczyzn, wskazuje się między innymi właśnie na rolę palenia tytoniu. W Chinach różnica między mężczyznami i kobietami pod względem częstości palenia tytoniu jest szczególnie duża. We Włoszech jest jednak istotnie mniejsza. Na pewno trzeba szukać jeszcze innych przyczyn.

Prof. Piotr Jankowski jest kardiologiem, pracuje w Klinice Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego Collegium Medicum UJ

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: Jakie są czynniki ryzyka COVID-19 i ciężkiego przebiegu zakażenia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z PROF. DR. HAB. N. MED. PIOTREM JANKOWSKIM
Z INSTYTUTU KARDIOLOGII COLLEGIUM MEDICUM UNIWERSYTETU
JAGIELLOŃSKIEGO, SEKRETARZEM POLSKIEGO TOWARZYSTWA
KARDIOLOGICZNEGO.

Kilka lat temu zaangażował się Pan razem z kolegami z Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego w tworzenie Programu Kompleksowej Opieki nad Pacjentem po Zawale Serca KOS-zawał. Mówił Pan wtedy, że można uratować przed śmiercią ok. 3 tysięcy pacjentów. Czy to się udało?

Zaczęliśmy lobbing, by stworzyć ten system, ponieważ zdawaliśmy sobie sprawę, że gdyby udało się objąć nim tylko połowę tych chorych, to można spodziewać się zmniejszenia liczby zgonów o mniej więcej trzy tysiące. Pierwsze analizy wskazują, że tak się stało. Dysponujemy na razie lokalnymi wynikami, m.in. z Katowic i Zamościa oraz z całego województwa śląskiego. Na kongresie PTK ogłosimy wyniki analizy ogólnopolskiej. Jednak estymacja z tych wyników, które już zostały ogłoszone, wskazuje, że nasz szacunek sprzed kilku lat znajduje odzwierciedlenie w faktach.

Wiadomo, że kardiologia interwencyjna w Polsce jest na wysokim poziomie. Teraz okazuje się, że system opieki nad pacjentami po zawałach serca też zdaje egzamin. A z drugiej strony choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce.

43 proc. wszystkich zgonów Polaków powodują choroby układu krążenia. I tak będzie jeszcze przez wiele lat. Polska populacja się starzeje, a styl życia Polaków generalnie nie poprawia się. Według szacunków Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego sprzed kilku lat do 2035 r. należy spodziewać się wzrostu hospitalizacji z powodu chorób układu krążenia o ok. 40 proc. To obrazuje wyzwania, przed jakimi stoi polska kardiologia. Trzeba się do tego przygotować. Oczywiście powinni się przede wszystkim przygotować do tego organizatorzy systemu ochrony zdrowia, żeby w przyszłości zapewnić skuteczne leczenie wszystkich osób.

Które dziedziny kardiologii wymagają więc teraz szczególnej uwagi?

Kardiologia interwencyjna w Polsce rzeczywiście stoi na najwyższym światowym poziomie, ale to nie znaczy, że o tę dziedzinę nie należy dbać. Zmiany w medycynie następują bardzo szybko. Wprowadzane są nowe metody postępowania. Na świecie rozwija się znakomicie przezskórne zabiegowe leczenie wad zastawkowych. To jest wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia, bo w Polsce wykonujemy stosunkowo mało zabiegów przezskórnych implantacji zastawek aortalnych czy też przezskórnego leczenia innych wad serca. W tym zakresie powinniśmy zacząć gonić świat, bo świat, czyli w tym przypadku nowoczesna medycyna, nam ucieka. Organizatorzy opieki zdrowotnej, jak się wydaje, uznali, że skoro kardiologia interwencyjna odniosła sukces, to już mogą zająć się innymi dziedzinami.

Czy jest jeszcze jakaś dziedzina kardiologii, w której zostajemy w tyle?

W ciągu ostatnich 10 lat bardzo dynamicznie rozwinęła się na świecie elektroterapia, zarówno w zakresie wszczepiania urządzeń, jak i w zakresie ablacji. Nadrabiamy dystans, który dzieli nas od najlepszych krajów na świecie, lecz apelujemy o uwagę decydentów w zakresie procedur elektrofizjologicznych, bo potrzeby polskich pacjentów nie są w pełni zaspokojone. Wskazuje na to chociażby niedawno opublikowany przez Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne atlas kardiologii.

Kardiologia to jednak nie tylko zabiegi i elektroterapia.

Kardiologia nieinwazyjna również ma swoje poważne problemy. Dotyczą one leczenia niewydolności serca ? spodziewamy się, że pacjentów z tym schorzeniem będzie coraz więcej. Do tego trzeba się przygotować w zakresie organizacji opieki zdrowotnej, pamiętając o innowacyjnych metodach leczenia, które w Polsce nie zawsze są dostępne. Warto też pamiętać o kardiologii ambulatoryjnej. Właśnie utrudniony dostęp do kardiologa był jednym z powodów, dla których Polskie Towarzystwo Kardiologiczne zajęło się zmianą organizacji opieki nad pacjentami po zawale serca. Mieliśmy świadomość, że tylko co czwarty taki pacjent był konsultowany przez kardiologa w ciągu pierwszych trzech miesięcy, tylko co drugi ? w ciągu roku po zawale serca. Więc jeśli ostatecznie KOS-zawał będzie realizowany we wszystkich ośrodkach kardiologicznych, a wierzę, że tak w niedługim czasie się stanie, dostęp do kardiologa dla osób po zawale serca zostanie rozwiązany. Trzeba jednak mieć świadomość, że pacjentów z chorobami układu krążenia jest bardzo dużo. Zwłaszcza ci ze skomplikowanymi schorzeniami powinni być leczeni przez specjalistów. O ile większość osób z nadciśnieniem tętniczym może być z powodzeniem leczona przez lekarzy rodzinnych czy internistów, o tyle pacjenci np. po zawale serca, z poważnymi zaburzeniami rytmu serca czy z niewydolnością serca powinni być konsultowani przez kardiologa. Opieka specjalistyczna w tej dziedzinie wpływa na rokowanie, na długość życia pacjentów, a także na ryzyko hospitalizacji, która zwiększa wydatki systemu ochrony zdrowia.

To jedna strona kardiologii. Po drugiej są pacjenci, którzy chcą być leczeni jak najlepiej.Ale przecież w dużej mierze sami pracujemy na to, żeby trafić na kardiologię.

To prawda. Styl życia ludzi ? codzienne wybory żywieniowe, aktywność fizyczna, narażenie na dym tytoniowy, ale też jakość powietrza, którym oddychamy, i inne czynniki środowiskowe mocno wpływają na częstość występowania chorób układu krążenia. Jeśli chodzi o wybory żywieniowe, to w ciągu ostatnich 10-15 lat nie mamy sukcesów. Nieznacznie zmniejszyło się spożycie soli, ale zwiększa się spożycie mięsa i cukru. Spożywamy coraz więcej kalorii. Niestety zmniejsza się też aktywność fizyczna Polaków. W efekcie wzrasta liczba osób z otyłością, z cukrzycą, będzie narastała liczba osób z nadciśnieniem tętniczym, co w przyszłości spowoduje nową epidemię chorób układu krążenia.

Jak temu zapobiegać?

Duże znaczenie mają działania w zakresie zdrowia publicznego, które są nie tylko w gestii ministra zdrowia czy urzędów kojarzonych z systemem ochrony zdrowia. Długofalowo potrzebne są działania np. ministrów edukacji i sportu, ale również budownictwa, bo doświadczenia wielu krajów wskazują, że rozwiązania urbanistyczne mogą sprzyjać lub zniechęcać do podejmowania aktywności fizycznej. Wielkie znaczenie mają decyzje podejmowane przez ministra finansów. Skutecznym sposobem wpływania na prozdrowotne wybory ludzi są bodźce finansowe, np. ulgi podatkowe na zdrową żywność lub obciążenie podatkami papierosów, alkoholu i niezdrowej żywności. Natomiast instytucje odpowiedzialne za ochronę zdrowia powinny zadbać o dobrą organizację podstawowej opieki zdrowotnej, bo lekarze POZ i pielęgniarki pełnią kluczową rolę w profilaktyce chorób układu krążenia, w edukacji pacjentów, w leczeniu łagodnych form tych chorób.

Co dziś jest priorytetem dla Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego?

Jednym z priorytetów PTK powinno być utrzymywanie dobrych kontaktów z instytucjami decydującymi o kształcie ochrony zdrowia w Polsce. Również z politykami. Chcemy dostarczać im nowoczesnej wiedzy i opiniować akty prawne dotyczące ochrony zdrowia. Ważna jest też edukacja przedstawicieli innych sektorów administracji i gospodarki. Środowiska lekarsko-naukowe mogą być w tym bardzo skuteczne. Myślę, że w najbliższych latach to będzie bardzo ważny aspekt działań Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Rozmawiał Andrzej Dziurdzikowski

Artykuł O sukcesach i potrzebach polskiej kardiologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W ostatnim naszym cyklu wyborczym ?Głosuj na zdrowie? zadaliśmy ekspertom pytania, które nie padły w trakcie kampanii wyborczej – a naszym zdaniem powinny paść. O profilaktyce mówi się dużo, a liczba osób palących papierosy w ostatnich latach nie spada. Wciąż wiele młodych osób wchodzi w nałóg, brakuje poradni antynikotynowych. Jeszcze gorsza sytuacja jest z piciem alkoholu: codziennie 3 mln osób w Polsce kupuje tzw. ?małpki?, czyli wódkę kolorową.

Ekspertom zadaliśmy 3 pytania. Odpowiada prof. Piotr Jankowski, kardiolog, Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego Collegium Medicum UJ, Polskie Towarzystwo Kardiologiczne

Jak ograniczyć palenie papierosów w Polsce i zrealizować hasło: Polska wolna od dymu tytoniowego w 2030 r.?

Moim zdaniem osiągnięcie tego celu jest coraz trudniejsze, liczba palaczy w Polsce nie zmniejsza się tak, jak oczekiwano jeszcze kilka lat temu. Pod koniec ubiegłego wieku i na początku wieku bieżącego sprzedaż papierosów dość szybko spadała, spadała też liczba zachorowań i zgonów z powodu chorób ?odtytoniowych?. Odbyło się to dzięki wdrożeniu udowodnionych naukowo interwencji z zakresu zdrowia publicznego, do których należą: zakazy palenia w miejscach publicznych, kampanie edukacyjne, podnoszenie cen na wyroby tytoniowe, ostrzeżenia obrazkowe na paczkach, zakaz reklamy i promocji tych szkodliwych dla zdrowia wyrobów. Tempo zmniejszania się częstości palenia w Polsce wyhamowało w ostatnich latach. Ostatnio wskazuje się, że wśród osób młodych częstość palenia zaczyna nawet rosnąć. Nałogowo pali papierosy blisko 1/4 społeczeństwa, z czego większa część to mężczyźni. Jednak warto podkreślić, że Polska może powrócić na  drogę zmniejszania liczby palaczy w Polsce podejmując działania, które sprawdzają się walce z tym nałogiem w innych krajach. Już ponad trzydzieści państw wprowadziło lub jest w trakcie wprowadzania jednolitych opakowań zmniejszających atrakcyjność wyrobów tytoniowych czy sukcesywnie podnosi podarki (Australi, Norwegia), zmniejszając dostępność cenową papierosów, wprowadza zakazy ekspozycji wyrobów w punktach sprzedaży (Wielka Brytania) oraz wprowadza rzeczywiste ograniczenia sprzedaży wyrobów nieletnim (USA). W Polsce potrzebne są też rozwiązania systemowe, zwiększające dostępność do poradnictwa antynikotynowego. Zdecydowanie należy przywrócić Narodowy Program Ograniczenia Następstw Palenia Tytoniu.

Czy powinno się zakazać reklamy piwa w telewizji i zakazać sprzedaży alkoholu w małych butelkach (mniejszych niż 0,5 l, tzw. małpek)? Jak ograniczyć spożycie alkoholu przez Polaków?

W przeciwieństwie do wielu innych krajów, jak np. Niemiec, Włoch, czy Francji, w Polsce spożycie alkoholu rośnie i obecnie jest większe o jedną trzecią w porównaniu do sytuacji sprzed 25 lat. Zjawisko to spowodowane jest między innymi niską ceną alkoholu oraz łatwą dostępnością trunków. W ciągu ostatnich 20 lat dynamicznie rosły dochody Polaków. Za tym wzrostem nie nadążały ceny alkoholu. Dlatego obecnie alkohol (niezależnie od rodzaju) jest relatywnie tańszy w porównaniu do sytuacji sprzed dziesięciu, dwudziestu, czy trzydziestu lat. Myślę, że warto byłoby nieco zbliżyć relacje między cenami alkoholi a przeciętną pensją do sytuacji sprzed kilkunastu lub dwudziestu kilku lat. Zwiększonemu spożyciu alkoholu sprzyja też duża liczba punktów jego sprzedaży. Paradoksem jest, że w kraju, w którym od lat narzekamy na dużą liczbę pijanych kierowców oraz dużą liczbę powodowanych przez nich wypadków prowadzących do śmiertelnych ofiar produkty alkoholowe, w tym wysokoprocentowe, można kupić prawie na każdej stacji benzynowej. Wydaje się, że zakaz produkcji i sprzedaży alkoholu w małych butelkach także mógłby przyczynić się do zmniejszenia spożycia alkoholu w Polsce. Wzorem produktów tytoniowych napoje alkoholowe nie powinny być reklamowane. Zakaz powinien dotyczyć nie tylko telewizji.

Czy w Polsce jest miejsce dla rozwoju tradycyjnych metod leczenia, takich jak ziołolecznictwo?

Skuteczność większości ziół nie została zweryfikowana metodami naukowymi. Dlatego zachowuję duży dystans do rozpowszechniania tego sposobu leczenia. Tym bardziej, że niektóre preparaty zielarskie mogą wchodzić w interakcję z lekami. Poważnym problemem jest też zaprzestawanie stosowania skutecznych terapii lub nawet ich niepodejmowanie przez pacjentów stosujących w zamian zioła.  W łagodnych stanach chorobowych niektóre zioła mogą znajdować zastosowanie, mogą wykazywać się skutecznością, przy często małym ryzyku występowania działań ubocznych.

Katarzyna Pinkosz i Paweł Kruś

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: Trudne pytania o palenie, alkohol i ziołolecznictwo pochodzi z serwisu Świat Lekarza.