Otyłość i cukrzyca typu 2 pozostają jednymi z największych wyzwań współczesnej medycyny, a ich skuteczne leczenie wykracza daleko poza samą redukcję masy ciała. O nowoczesnych terapiach opartych na analogach GLP-1, roli chirurgii bariatrycznej oraz nowych możliwościach leczenia i zapobiegania cukrzycy rozmawiamy z prof. Januszem Gumprechtem, autorem wykładów „Choroba otyłościowa w cukrzycy – nożem czy farmakologicznie?” oraz „Nowości w cukrzycy typu 1” podczas konferencji Medycyna Nagrody Zaufania.

• Dlaczego leczenie otyłości jest dziś tak ważnym elementem terapii pacjentów z cukrzycą?
• Jaką rolę w leczeniu otyłości i cukrzycy odgrywają nowoczesne terapie oparte na GLP-1?
• Kiedy farmakoterapia przestaje wystarczać i należy rozważyć leczenie bariatryczne?
• Czy współczesna diabetologia daje dziś realną szansę nie tylko na leczenie, ale także na zapobieganie cukrzycy?

Zapraszamy do obejrzenia rozmowy

Prof. Janusz Gumprecht od lat zajmuje się problematyką cukrzycy i choroby otyłościowej, należąc do grona ekspertów wyznaczających kierunki rozwoju współczesnej diabetologii. Jego działalność pokazuje, że skuteczne leczenie powinno koncentrować się nie tylko na objawach, ale także na zapobieganiu odległym powikłaniom choroby.

Artykuł Czy farmakoterapia zastąpi chirurgię bariatryczną? Prof. Janusz Gumprecht pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Analogi GLP-1 i GIP/GLP-1 zrewolucjonizowały leczenie cukrzycy i otyłości, ale ich działanie i znaczenie wykracza daleko poza redukcję masy ciała. Coraz więcej badań pokazuje, że mogą zmniejszać ryzyko zawałów serca, udarów mózgu i niewydolności nerek. – To leki, które powinny być stosowane znacznie wcześniej, jeszcze przed pojawieniem się pełnoobjawowej cukrzycy – mówi prof. Leszek Czupryniak, diabetolog

Ozempic jest stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, a Wegovy – w leczeniu otyłości. Wiemy jednak, że semaglutyd wykazuje również korzyści w prewencji powikłań sercowo-naczyniowych i przewlekłej choroby nerek, a także w zmniejszaniu ryzyka udaru. Jak bardzo zmieniło się podejście do semaglutydu?

Zmieniło się bardzo. Początkowo semaglutyd rzeczywiście był traktowany przede wszystkim jako skuteczny lek przeciwcukrzycowy. Kiedy Ozempic pojawił się w Polsce w 2020 roku, od razu został objęty refundacją w cukrzycy typu 2. Zadecydowały o tym dwa elementy. Po pierwsze – bardzo wysoka skuteczność w obniżaniu glikemii; semaglutyd działa z siłą porównywalną do insuliny, ale bez ryzyka niedocukrzeń i bez przyrostu masy ciała. Wręcz przeciwnie: pacjenci dzięki niemu chudną. A po drugie – już wtedy pojawiły się bardzo mocne dane wskazujące na redukcję ryzyka sercowo-naczyniowego. Potem pojawiły się badania dotyczące leczenia otyłości. I to był kolejny przełom.

Badania STEP wykazały, że semaglutyd stosowany w wyższych dawkach powoduje bardzo dużą redukcję masy ciała u osób z otyłością, również bez cukrzycy. W efekcie zarejestrowano wskazanie do leczenia otyłości preparatem Wegovy w dawce 2,4 mg raz w tygodniu. Od tego roku Europejska Agencja Leków dopuściła także jeszcze wyższą dawkę – 7,2 mg. To pokazuje, w jakim kierunku rozwija się leczenie.

W praktyce klinicznej rzeczywiście potrzebne są wyższe dawki?

U części pacjentów tak. Coraz częściej widzimy, że osoby stosujące semaglutyd przez kilka lat wymagają zwiększenia dawki, aby utrzymać skuteczność terapii. To naturalne zjawisko. Najważniejsze jest jednak coś innego: w leczeniu powinniśmy dążyć do maksymalnej dawki, która jest jednocześnie skuteczna i dobrze tolerowana. Tymczasem jednym z częstych błędów jest pozostawanie na dawkach początkowych. Zaczynamy leczenie od bardzo małych dawek, ponieważ głównym działaniem niepożądanym są nudności i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Z tego powodu dawki zwiększa się stopniowo. Problem polega na tym, że część pacjentów i lekarzy nie decyduje się później na dalszą eskalację terapii – czasem z powodów finansowych. A lek powinien być stosowany w dawce maksymalnie skutecznej i tolerowanej.

Semaglutyd coraz częściej postrzegany jest jako lek zmniejszający ryzyko zawałów i udarów.

I słusznie. Początkowo leki z tej grupy były kierowane głównie do pacjentów z wieloletnią, zaawansowaną cukrzycą oraz wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Tak samo było kiedyś z flozynami. Jednak kolejne badania zmieniły nasze myślenie. Dziś wiemy, że semaglutyd może działać jeszcze lepiej wtedy, gdy zastosujemy go wcześniej – zanim dojdzie do rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy i ciężkich powikłań naczyniowych. W badaniu SELECT, w którym brały udział osoby z otyłością, ale bez cukrzycy, około połowa pacjentów miała stan przedcukrzycowy. Osoby leczone semaglutydem redukowały masę ciała i bardzo często wracały do prawidłowych wartości glikemii, co pokazało ogromny potencjał tych leków w prewencji cukrzycy typu 2.

Mówimy więc nie tylko o leczeniu, ale także o zapobieganiu chorobie.

Dokładnie – to zupełnie inne spojrzenie. Nie mówimy już wyłącznie o pacjentach po zawale, po udarze, z wieloletnią cukrzycą i zaawansowanymi powikłaniami. Oczywiście oni także odnoszą korzyści z terapii, jednak być może jeszcze większe korzyści osiągną pacjenci zdrowsi, u których dzięki leczeniu uda się zapobiec rozwojowi cukrzycy, zawału serca czy udaru mózgu.

W ostatnich latach szczególnie dużo mówi się o wielochorobowości związanej z otyłością, która może powodować ponad 200 powikłań.

Bo otyłość jest punktem wyjścia dla ogromnej liczby problemów zdrowotnych – zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, zawałów serca, udarów mózgu, niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek, choroby układu ruchu, depresji czy obturacyjnego bezdechu sennego. Lecząc więc otyłość, wpływamy jednocześnie na wiele elementów zdrowia, przede wszystkim ryzyka metabolicznego i sercowo-naczyniowego. Dlatego analogi GLP-1 są dziś postrzegane znacznie szerzej niż tylko jako „leki na cukrzycę” albo „na odchudzanie”. To preparaty zmieniające przebieg szeregu chorób.

Wspomniał pan o flozynach. Czy podobnie jak w ich przypadku powinno dojść do dalszego poszerzania wskazań refundacyjnych dla semaglutydu?

Tak, zdecydowanie. Historia flozyn wyglądała bardzo podobnie. Początkowo były traktowane jako leki dla pacjentów z zaawansowaną cukrzycą i dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Z czasem kolejne badania pokazały, że warto stosować je wcześniej, m.in. dlatego uproszczono zasady refundacji.

W przypadku semaglutydu przesłanki merytoryczne są bardzo podobne, a nawet mocniejsze. To leki, które powinny być stosowane wcześniej – jeszcze przed rozwojem cukrzycy, właśnie u pacjentów z otyłością. Problemem pozostaje cena. Gdyby te preparaty były tańsze, zapewne szybciej rozszerzano by dostęp do terapii. A jeśli dzięki skutecznemu leczeniu otyłości zmniejszymy liczbę zawałów, udarów, niewydolności serca czy przypadków cukrzycy, to w perspektywie dekady system ochrony zdrowia wyda mniej pieniędzy na leczenie powikłań. Problem polega na tym, że efekty profilaktyki i prewencji widać dopiero po latach.

Pojawiają się też dane dotyczące nefroprotekcyjnego działania semaglutydu.

To kolejny bardzo ważny argument za wcześniejszym stosowaniem tych leków. Dziś mówimy już nie o działaniu kardioprotekcyjnym, ale kardionefroprotekcyjnym, ponieważ semaglutyd wpływa korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na nerki, co jeszcze bardziej wzmacnia sens wczesnej interwencji terapeutycznej.

To dlaczego w przestrzeni publicznej Ozempic nadal bywa przedstawiany głównie jako lek „na szybkie schudnięcie”?

Bo to jest najbardziej widoczne i odpowiada na społeczne zapotrzebowanie zrealizowania marzeń o szczupłej sylwetce. Jest to jednak duże uproszczenie. Ten lek wykazuje dużo więcej korzyści. Sięgamy po niego w leczeniu przewlekłych chorób
metabolicznych, czyli otyłości i cukrzycy oraz ich powikłań. Redukcja masy ciała jest niezwykle ważna, ale najważniejsze są konsekwencje zdrowotne: mniejsze ryzyko cukrzycy, zawałów, udarów czy niewydolności nerek. I właśnie w tym kierunku rozwija się współczesna diabetologia oraz obesitologia.

Prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak – kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Zarządu Głównego ds. współpracy międzynarodowej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Artykuł Ozempic przestaje być tylko lekiem na cukrzycę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O systemach automatycznego podawania insuliny AID (Automated Insulin Delivery) prof. dr hab. n. med. Agnieszka Szadkowska, kierownik Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Nefrologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, opowiada Ewie Podsiadły-Natorskiej

Które elementy terapii systemami AID – po 5 latach stosowania w Polsce – uważa pani za „ustabilizowane standardy”?

Po 5 latach stosowania systemów AID możemy powiedzieć, że technologia ta stała się integralnym elementem nowoczesnej terapii cukrzycy typu 1. Za „ustabilizowany standard” uznałabym przede wszystkim skuteczność kliniczną tych systemów – poprawę wyrównania metabolicznego, zwiększenie czasu w zakresie docelowym glikemii (TIR), zmniejszenie ryzyka hipoglikemii oraz ograniczenie zmienności glikemii. Coraz większe doświadczenie mają również zespoły diabetologiczne, a ciągłe monitorowanie glikemii stało się podstawą prowadzenia nowoczesnej insulinoterapii.

Jakie były kluczowe dane lub doświadczenia kliniczne, które wpłynęły na uznanie systemów AID jako terapii z wyboru w aktualnych zaleceniach PTD?

Kluczowe znaczenie miały wyniki badań klinicznych oraz obserwacje z codziennej praktyki, które konsekwentnie pokazywały przewagę systemów AID nad wcześniejszymi modelami insulinoterapii. W wielu badaniach wykazano poprawę wyrównania metabolicznego wyrażoną wzrostem czasu w zakresie docelowym glikemii (TIR), redukcją HbA1c oraz zmniejszeniem liczby i czasu trwania hipoglikemii, szczególnie nocnych. Istotne było także potwierdzenie bezpieczeństwa terapii – mniejsze ryzyko ciężkich hipoglikemii i cukrzycowej kwasicy ketonowej przy jednoczesnym ograniczeniu zmienności glikemii.

Bardzo ważne okazały się doświadczenia kliniczne z różnych grup pacjentów – dzieci, nastolatków i osób dorosłych – pokazujące, że systemy AID nie tylko poprawiają parametry metaboliczne, ale również zmniejszają obciążenie codziennym leczeniem cukrzycy. Pacjenci rzadziej muszą podejmować decyzje terapeutyczne samodzielnie, mają większe poczucie bezpieczeństwa i lepszą jakość życia. To właśnie połączenie wysokiej skuteczności, bezpieczeństwa oraz poprawy komfortu terapii sprawiło, że systemy AID zostały uznane w aktualnych zaleceniach PTD za terapię z wyboru u osób z cukrzycą typu 1 wymagających intensywnej insulinoterapii.

Które z „trudnych” scenariuszy klinicznych (np. ciąża, okres okołooperacyjny, bardzo małe dzieci czy pacjenci z cukrzycą typu 2 na insulinoterapii) stanowią obecnie największe wyzwanie dla terapii AID – i gdzie potrzebujemy jeszcze bardziej precyzyjnych rekomendacji?

Choć technologia AID osiągnęła wysoki poziom dojrzałości, w praktyce klinicznej nadal mamy kilka „trudnych” scenariuszy, które wymagają bardziej precyzyjnych zaleceń. Najwyższym priorytetem pozostaje ciąża u kobiet z cukrzycą typu 1. To sytuacja o bardzo wąskich celach glikemicznych (63–140 mg/dl) i dynamicznie zmieniającej się insulinooporności, szczególnie w II i III trymestrze. Dodatkowo tylko część systemów ma formalną rejestrację w tym wskazaniu. System MiniMed 780G, po publikacji wyników badania CRISTAL, uzyskał w Europie w lipcu 2025 r. poszerzenie certyfikatu CE, które pozwala na jego użycie u kobiet w ciąży. Brakuje natomiast jednoznacznych rekomendacji dotyczących postępowania okołoporodowego.

Drugim obszarem wymagającym standaryzacji jest okres okołooperacyjny. Brakuje jednoznacznych kryteriów: kiedy pozostawić system AID, a kiedy przejść na wlew dożylny. Niezbędne są protokoły różnicujące zabiegi krótkie i rozległe oraz ujednolicone zasady współpracy z zespołem anestezjologicznym.

Kolejną grupą są dzieci poniżej 6. roku życia. W tej populacji obserwujemy znaczną zmienność zapotrzebowania na insulinę i konieczność jej mikrodawkowania. Oba refundowane systemy AID w Polsce są zarejestrowane do stosowania u małych dzieci; rozszerzenie rejestracji systemu MiniMed 780G od 2. roku życia w Europie nastąpiło po wynikach badania LENNY. Zarówno badania kliniczne, jak i doświadczenia własne pokazują, że uzyskujemy u najmłodszych również bardzo dobre wyniki terapii AID. Jednakże nadal niektóre problemy wynikające ze specyfiki insulinoterapii najmłodszych dzieci wymagają większego zaangażowania rodziców w porównaniu z rodzicami dzieci starszych.

AID można też zastosować u osób z cukrzycą typu 2 leczonych intensywną insulinoterapią. Mamy tu do czynienia z wysokimi dawkami dobowymi, znaczną insulinoopornością i terapiami skojarzonymi, takimi jak analogi GLP-1 czy inhibitory SGLT2. Kolejnym problemem jest stosowanie AID podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Ponieważ nie mamy jeszcze pełnej automatyzacji podawania insuliny, następny etap rozwoju wytycznych powinien koncentrować się na szczegółowych, sytuacyjnych protokołach postępowania, a nie wyłącznie na ogólnych rekomendacjach. Odpowiadając na te potrzeby, członkowie Rady Szkoły Pompowej PTD przygotowali praktyczne wskazówki postępowania w czasie zabiegów operacyjnych oraz porodu u osób stosujących systemy AID. Mamy nadzieję, że niedługo ukażą się one drukiem.

Jakie są dziś największe bariery w szerszym wdrażaniu terapii AID w Polsce?

Z perspektywy systemowej kluczowym ograniczeniem pozostaje model refundacji. Obecnie pompy insulinowe są refundowane do 26. roku życia, a w grupie 18–26 lat obowiązują określone limity liczby świadczeń. Pacjenci powyżej 26. roku życia nie mają refundacji pomp, co oznacza konieczność sfinansowania urządzenia z własnych pieniędzy. To istotna bariera ekonomiczna. Dodatkowo, w przypadku systemów AID, znaczący koszt generują sensory do ciągłego monitorowania stężenia glukozy. Po 26. roku życia poziom refundacji sensorów jest niższy, co przekłada się na dość wysokie miesięczne koszty terapii. W efekcie nie wszystkich pacjentów stać na długoterminowe stosowanie systemu AID, mimo że klinicznie byliby do niego dobrymi kandydatami.

Drugim istotnym problemem są bariery organizacyjne. Liczba ośrodków prowadzących terapię z zastosowaniem pomp insulinowych, szczególnie w modelu AID, nadal jest niewystarczająca. Terapia ta wymaga doświadczonego zespołu terapeutycznego – lekarza, edukatora diabetologicznego, dietetyka – a dostęp do takich zespołów jest ograniczony. W większości przypadków terapię pompową prowadzą ośrodki diabetologiczne w szpitalach uniwersyteckich.

Trzeci obszar to edukacja. Systemy AID, mimo że w dużym stopniu automatyzują podaż insuliny, wymagają większego przygotowania niż klasyczna terapia penami. Pacjent musi rozumieć zasady działania algorytmu, interpretować dane z CGM, reagować na sytuacje szczególne (wysiłek fizyczny, infekcja, zmiany podaży węglowodanów). Brakuje porad edukacyjnych pozwalających na kompleksowe szkolenie. Również po stronie personelu medycznego potrzebne jest stałe doskonalenie kompetencji w zakresie nowych technologii. Dopiero równoległe rozwiązanie powyższych problemów we wszystkich trzech obszarach może realnie zwiększyć dostępność terapii AID w Polsce dla pacjentów, którzy mogą z niej odnieść znaczne korzyści.

Patrząc na dotychczasową ewolucję, jakie kluczowe zmiany lub przełomy technologiczne mogą w najbliższych latach najbardziej wpłynąć na rozwój systemów AID i ich miejsce w standardach leczenia cukrzycy?

Wyraźnie widać, że jesteśmy coraz bliżej pełnej automatyzacji terapii. Kluczowym kierunkiem rozwoju pozostaje udoskonalanie algorytmów – coraz bardziej adaptacyjnych, spersonalizowanych i zdolnych do przewidywania zmian glikemii w różnych sytuacjach klinicznych. Mamy nadzieję, że nowe generacje systemów będą lepiej reagować na zmienność dobową, wysiłek fizyczny czy czynniki hormonalne, co przełoży się na wyższy czas w zakresie docelowym i mniejsze ryzyko hipoglikemii. Możliwe, że dojdzie do integracji z innymi systemami monitorującymi np. tętno, sen, aktywność fizyczną.

W najbliższym czasie będziemy przechodzić z systemów hybrydowych pętli zamkniętych do systemów w pełni zamkniętej pętli (fully closed-loop) związanej z minimalizacją konieczności podawania bolusów przez pacjenta. Algorytm pozwoli na automatyczną adaptację do posiłków o nieznanej zawartości węglowodanów.

Podczas ostatniej konferencji Advanced Technologies & Treatments for Diabetes w marcu tego roku firma Medtronic zaprezentowała dane z badań z wykorzystaniem nowego algorytmu wskazujące, że możliwe jest uzyskanie dobrego wyrównania metabolicznego – ocenianego na podstawie parametrów CGM – bez konieczności podawania bolusów posiłkowych. Równolegle rozwijane są koncepcje systemów dwuhormonalnych oraz coraz mniejszych, bardziej zintegrowanych urządzeń, dłużej działających sensorów CGM.

Coraz większe znaczenie ma także integracja danych i rozwój telemedycyny – zdalny dostęp do wyników, analiza dużych zbiorów danych i możliwość modyfikacji ustawień w oparciu o monitoring na odległość mogą istotnie wzmocnić rolę AID w standardach leczenia.

Jeżeli rozwój technologiczny będzie postępował równolegle z poprawą dostępności systemowej, w najbliższych latach AID ma szansę stać się dominującym modelem leczenia cukrzycy typu 1, a w wybranych grupach również cukrzycy innego typu wymagającej intensywnej insulinoterapii. Najbliższe lata prawdopodobnie przekształcą AID z technologii wymagającej aktywnego zarządzania w system niemal autonomiczny.

Artykuł Systemy AID w praktyce klinicznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Agoniści GLP-1 to dziś nie tylko leki obniżające poziom glukozy, ale również terapie chroniące serce, nerki i cały organizm. Im wcześniej pacjent otrzyma dostęp do nowoczesnego leczenia, tym większa szansa na uniknięcie groźnych powikłań – mówi Monika Kaczmarek, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków

Czym jest „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej”?

Dokument został przygotowany przez Forum Ekspertów ds. Cukrzycy, w skład którego wchodzą przede wszystkim klinicyści związani z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym, m.in. prof. Irina Kowalska, prof. Leszek Czupryniak czy prof. Krzysztof Strojek. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków reprezentuje w tym gronie głos pacjentów. Chcemy wspólnie wspierać zmiany w systemie opieki diabetologicznej i wskazywać konkretne rozwiązania, które realnie poprawią sytuację chorych.

Cukrzyca typu 1 i typu 2 dotyka coraz większej liczby osób. Ogromna grupa pacjentów z cukrzycą typu 2 wciąż pozostaje niezdiagnozowana, przez co trafiają oni do systemu ochrony zdrowia dopiero wtedy, gdy pojawiają się poważne powikłania – kardiologiczne, nefrologiczne, okulistyczne, neurologiczne. Tymczasem prognozy mówią, że do 2030 roku liczba osób z cukrzycą w Polsce może przekroczyć 4,2 mln.

„Dekalog” został przekazany do Ministerstwa Zdrowia?

Tak. Dokument trafił zarówno do Ministerstwa Zdrowia, jak i do parlamentarzystów. Odbyło się już spotkanie z udziałem przedstawicieli resortu, ekspertów i strony społecznej, podczas którego punkt po punkcie omawialiśmy wszystkie rekomendacje. Był to bardzo potrzebny dialog, bo mogliśmy wyjaśnić, dlaczego poszczególne zmiany są tak ważne dla środowiska diabetologicznego.

Jednym z ważniejszych punktów, szczególnie dla pacjentów z cukrzycą typu 2, wydaje się złagodzenie wskazań refundacyjnych dla agonistów receptora GLP-1 i GIP/GLP-1.

Z perspektywy pacjentów wprowadzenie leków z grupy agonistów GLP-1 było jednym z najważniejszych wydarzeń ostatnich lat w diabetologii. Pacjenci z cukrzycą typu 2 bardzo często zmagają się równocześnie z chorobami sercowo-naczyniowymi czy przewlekłą chorobą nerek, a ryzyko zawału serca, udaru mózgu oraz niewydolności serca jest w tej grupie bardzo wysokie. Dlatego nowoczesne leczenie nie może dziś ograniczać się wyłącznie do obniżania poziomu glukozy we krwi.

Agoniści GLP-1 działają wielokierunkowo – pomagają wyrównać glikemię, ale jednocześnie wykazują działanie kardionefroprotekcyjne. Wspierają też redukcję masy ciała, co dodatkowo odciąża układ krążenia i poprawia ogólny stan zdrowia pacjentów. Stąd coraz częściej traktujemy te terapie jako leczenie chroniące cały organizm. Dzięki temu możemy opóźnić albo nawet uniknąć groźnych powikłań. A przecież właśnie powikłania generują największe koszty – zarówno zdrowotne, jak i ekonomiczne.

Chcielibyśmy, aby kryteria refundacyjne dla agonistów GLP-1 zostały rozszerzone podobnie jak wcześniej w przypadku flozyn. W ubiegłym roku obniżono próg hemoglobiny glikowanej dla flozyn z 7,5 proc. do 7 proc. Uważamy, że takie same zasady powinny obowiązywać również dla agonistów GLP-1 u pacjentów uprzednio leczonych co najmniej jednym, a nie dwoma lekami hipoglikemizującymi. To bardzo ważne, bo wcześniejsze wdrożenie leczenia oznacza większą szansę na skuteczną kontrolę cukrzycy i uniknięcie powikłań. Badania pokazują, że korzyści kardioprotekcyjne pojawiają się bardzo szybko – już po miesiącu terapii. Oznacza to mniej hospitalizacji i realne oszczędności dla systemu ochrony zdrowia.

Wcześniejszy dostęp do leczenia to także inwestycja w system?

Oczywiście. Pacjenci rzadziej trafiają wówczas do szpitali, rzadziej dochodzi do powikłań, a oddziały nie są przeciążone. W całej Europie tego typu leczenie staje się już standardem. W Polsce często mówimy jeszcze o „nowoczesnych terapiach”, ale tak naprawdę nadrabiamy wieloletnie zaległości. Nie chcemy sytuacji, w której refundacja pojawia się dopiero wtedy, gdy stan zdrowia pacjenta znacząco się pogarsza. Pacjenci bardzo często pytają: dlaczego muszę najpierw zachorować bardziej, żeby dostać skuteczne leczenie?

Pani sama mówi o tym również z perspektywy pacjentki.

Tak, bo jestem pacjentką z cukrzycą typu 2. Kiedy mój stan zdrowia się pogorszył i weszłam w system refundacyjny, zastanawiałam się, czy gdybym mogła wcześniej korzystać z odpowiedniej terapii, to moja sytuacja zdrowotna wyglądałaby inaczej.

Dla wielu osób ogromną barierą są koszty. Jeśli pacjent musi płacić 100 proc. za leki i systemy monitorowania glikemii, miesięczne wydatki mogą sięgać nawet tysiąca złotych. To dla wielu rodzin za dużo.

W „Dekalogu” znalazły się też postulaty dotyczące badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 1 u dzieci.

To kolejny bardzo ważny punkt. Chodzi o włączenie badań przeciwciał do bilansu sześciolatka. Dzięki prostemu badaniu krwi można ocenić ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1 i objąć dziecko odpowiednią opieką jeszcze przed wystąpieniem objawów. Mogłoby to zapobiec kwasicy ketonowej, która bardzo często jest pierwszym objawem cukrzycy typu 1 u dzieci i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia – tym bardziej że do bilansu sześciolatka już wcześniej włączono lipidogram, więc przy jednym pobraniu krwi można byłoby wykonać także badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 1.

Jak ocenia pani reakcję Ministerstwa Zdrowia na postulaty środowiska diabetologicznego?

Ministerstwo jest otwarte na dialog i bardzo to doceniamy. Każdy punkt „Dekalogu” został szczegółowo omówiony. Mamy poczucie, że nasze argumenty zostały wysłuchane i zrozumiane. Zdajemy sobie oczywiście sprawę, że nie wszystkie zmiany mogą zostać wdrożone od razu, jednak w przypadku cukrzycy czas ma ogromne znaczenie. Pacjenci nie zawsze mogą czekać rok czy dwa na refundację, bo każdy kolejny miesiąc może przybliżać ich do ciężkich powikłań. Dlatego tak ważne jest, aby decyzje zapadały możliwie szybko.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Monika Kaczmarek omawia „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego i kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, podsumowuje rok 2025 w diabetologii

Ubiegły rok przyniósł kolejne zmiany w dostępie do nowoczesnych terapii i technologii diabetologicznych. Które decyzje lub rozwiązania realnie poprawiły sytuację pacjentów z cukrzycą?

W roku 2025 odnotowaliśmy postęp w dostępie do nowoczesnych terapii cukrzycy. Zmieniono kryteria refundacyjne dla flozyn – inhibitory SGLT2 mogą być obecnie refundowane u osób z cukrzycą typu 2 leczonych jednym lekiem przeciwhiperglikemicznym, z wartością HbA1c ≥ 7 proc. oraz bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. To istotne złagodzenie kryteriów refundacyjnych pozwoliło poszerzyć grupę pacjentów z cukrzycą typu 2 leczonych flozynami. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ flozyny, oprócz obniżania stężenia glukozy we krwi, wykazują również działanie kardio- i nefroprotekcyjne, co jest szczególnie ważne u osób z cukrzycą.

Jeśli chodzi o nowoczesne technologie, jako Polskie Towarzystwo Diabetologiczne wspólnie z konsultantem krajowym złożyliśmy do Ministerstwa Zdrowia Kartę Świadczenia Opieki Zdrowotnej dotyczącą refundacji osobistych pomp insulinowych po 26. roku życia. To bardzo ważny i wciąż nierozwiązany problem w terapii cukrzycy typu 1. Czekamy z dużą nadzieją na pozytywne decyzje ministerstwa. Podobne karty złożyliśmy dla sensorów do systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM), proponując rozszerzenie refundacji na osoby z cukrzycą stosujące 1 lub 2 wstrzyknięcia insuliny na dobę, a także na pacjentów z cukrzycą i orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu chorób narządu wzroku. Chcemy również wyrównania wskazań refundacyjnych dla różnych systemów ciągłego monitorowania glukozy w czasie rzeczywistym. Również w tej sprawie czekamy na decyzje ministerstwa.

Ważnym krokiem było poszerzenie pilotażu dotyczącego leczenia zespołu stopy cukrzycowej w tzw. modelu szamotulskim. Rozporządzeniem Ministra Zdrowia ze stycznia 2025 roku do programu zostało włączonych kilka kolejnych ośrodków – czekamy na podsumowanie wyników rozszerzonego pilotażu z nadzieją, że zdobyte doświadczenia pozwolą wprowadzić ten wielodyscyplinarny model leczenia zespołu stopy cukrzycowej do koszyka świadczeń gwarantowanych i udostępnić go we wszystkich ośrodkach diabetologicznych w Polsce. To bardzo ważne, bo problem leczenia zespołu stopy cukrzycowej jest nierozwiązany od lat.

Jakie wydarzenia naukowe lub wyniki badań w ostatnich kilkunastu miesiącach najmocniej wpłynęły na sposób myślenia o leczeniu cukrzycy?

W kalendarzu polskiej diabetologii najważniejszym wydarzeniem jest coroczny Zjazd Naukowy. W 2025 roku gościliśmy w przepięknym Krakowie i mogę stwierdzić, że XXVI Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego był bardzo udany. Duża grupa diabetologów z Polski uczestniczyła również w 61. Naukowym Zjeździe Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD) w Wiedniu. Coroczne Zjazdy EASD są wydarzeniami, które obfitują w nowości diabetologiczne.

Rok 2025 przyniósł dalszy rozwój nowych cząsteczek w terapii cukrzycy typu 2. Mówimy już nie o pojedynczych czy podwójnych agonistach receptorów inkretynowych, ale o multiagonistach. Trwają prace nad doustnymi formami podania nowych cząsteczek, co daje dużą nadzieję na dalszy postęp w terapii cukrzycy typu 2. Zwracamy uwagę na prewencję i leczenie na wczesnych etapach tej choroby, a więc także na terapię osób z otyłością i stanem przedcukrzycowym. Pogłębia się również nasza wiedza dotycząca mechanizmów działania nowoczesnych leków.

Istotny postęp obserwujemy także w obszarze cukrzycy typu 1. Oczywiście wiele doniesień dotyczy nowoczesnych technologii stosowanych w terapii tej choroby, jednak coraz większy nacisk kładzie się również na możliwość zapobiegania jej rozwojowi. Aktualny kierunek badań koncentruje się na wczesnej diagnostyce cukrzycy typu 1, w jej stadiach przedklinicznych, żeby jak najwcześniej wdrożyć odpowiednie postępowanie behawioralne. Interwencja w okresie przedklinicznym (stadium 1 i 2) polegająca na zmianie stylu życia (zmiana nawyków żywieniowych, znaczenie aktywności fizycznej) istotnie wydłuża okres przedkliniczny cukrzycy autoimmunologicznej. Dodatkowo wczesna diagnostyka w stadium przedklinicznym cukrzycy typu 1 pozwala także na zastosowanie terapii biologicznych, które opóźniają ujawnienie się pełnoobjawowej cukrzycy typu 1 o 2–3 lata.

Z jakimi problemami pacjenci z cukrzycą najczęściej zgłaszali się do gabinetów w ubiegłym roku?

Problemy osób z cukrzycą, z jakimi zgłaszają się do poradni, są zawsze podobne – dominuje obawa przed złą kontrolą metaboliczną cukrzycy, ale staramy się zwracać uwagę na konieczność leczenia holistycznego. Bardzo nam zależy, żeby tak leczyć cukrzycę, aby nie dopuścić do rozwoju jej przewlekłych powikłań, które generują istotne koszty leczenia. Niestety, do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) wciąż trafiają osoby z cukrzycą leczone niezgodnie z obowiązującymi rekomendacjami. Dotyczy to zarówno cukrzycy typu 1, jak i typu 2 – dwóch najczęściej występujących typów cukrzycy. Aż trudno uwierzyć, że zdarza się, iż osoby z cukrzycą typu 1 nie korzystają z nowoczesnych technologii; mam na myśli nie tylko osobiste pompy insulinowe, ale przede wszystkim systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy we krwi. Uważam również, że nie w pełni wykorzystany jest dostęp do nowoczesnych leków w terapii cukrzycy typu 2. W dalszym ciągu wiele osób z cukrzycą typu 2 leczonych jest dużymi dawkami insuliny, w skomplikowanych schematach terapeutycznych, mimo że dysponujemy nowoczesnymi lekami, które pozwalają na istotną redukcję dawek insuliny, uproszczenie schematu ich podawania, a czasami nawet na odstawienie insuliny.

Tegoroczny zjazd PTD odbywa się w momencie bardzo dynamicznych zmian w diabetologii – zarówno terapeutycznych, jak i organizacyjnych. Jakie wyzwania uważa dziś pani za najważniejsze dla polskiej diabetologii?

Zwróciłabym uwagę na dwa aspekty – wyzwania związane z terapią cukrzycy i wyzwania systemowe dotyczące organizacji opieki diabetologicznej. O wyzwaniach w terapii wspomniałam częściowo w odpowiedzi na wcześniejsze pytania, natomiast w mojej opinii potrzebne są także zmiany systemowe przede wszystkim dotyczące wyceny świadczeń ambulatoryjnych i szpitalnych w diabetologii. Jest to bardzo pilne, ponieważ istnieją w Polsce regiony, gdzie dostęp do AOS jest bardzo ograniczony.

Rok 2025 to rok wspólnej pracy z Ministerstwem Zdrowia w ramach projektu Odwróconej Piramidy Świadczeń dotyczący reorganizacji AOS w diabetologii dzieci i dorosłych. Wypracowane zostały nowe typy porad diabetologicznych w AOS, urealnione ich koszty, również w zakresie ambulatoryjnego leczenia zespołu stopy cukrzycowej. Złożyliśmy szereg Kart Świadczenia Opieki Zdrowotnej celem wprowadzenia do koszyka świadczeń gwarantowanych nowych badań laboratoryjnych, badań genetycznych oraz procedur, które zgodnie z aktualną wiedzą są niezbędne do prawidłowej diagnostyki cukrzycy, monitorowania jej powikłań oraz ich leczenia. Nie zapomnieliśmy o Kartach Świadczenia Opieki Zdrowotnej, które dotyczą edukacji terapeutycznej w cukrzycy, porady dietetycznej i psychologicznej. Pracowaliśmy również nad zmianą systemową w zakresie świadczeń szpitalnych w diabetologii – projekty nowych świadczeń są już gotowe. W ich przygotowanie zaangażowało się całe środowisko diabetologiczne. Proponowane zmiany były szeroko konsultowane, za co wszystkim bardzo serdecznie dziękuję. Teraz czekamy na ich wdrożenie.

Jak więc w trzech słowach podsumowałaby pani rok 2025 w polskiej diabetologii?

To był rok wytężonej pracy nad zmianami systemowymi w polskiej diabetologii.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Cukrzyca pod coraz lepszą kontrolą. Diabetologia się zmienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Januszem Gumprechtem, kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, prezesem elektem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, przewodniczącym Zespołu ds. zaleceń PTD

Na ostatniej Międzynarodowej Konferencji ATTD (Advanced Technologies and Treatments for Diabetes), która odbyła się w marcu w Barcelonie, zaprezentowano m.in. najnowsze osiągnięcia w dziedzinie systemów ciągłego monitorowania glikemii. W oparciu o nie, ale nie tylko, swoje zalecenia na rok 2026 przedstawiło Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Czego one dotyczą, co zmieniło się w stosunku do tych obowiązujących już wcześniej?

Zmiany są istotne. To całkiem nowe spojrzenie na optymalizację leczenia cukrzycy zarówno typu 1, jak i 2 z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. Te zmiany były bardzo potrzebne, bo cukrzyca, mimo dynamicznych zmian w zakresie postępowania i możliwości terapeutycznych, nadal pozostaje chorobą z rosnącą liczbą pacjentów i dużą liczbą powikłań. Dlatego optymalnym rozwiązaniem, aby ograniczyć tendencje zwyżkowe, jest zapewnienie chorym dostępu do nowoczesnych technologii, które pozwolą im na dłuższe, zdrowsze życie.

Technologią, która okazała się przełomowa, są właśnie systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy w skrócie określane po prostu jako CGM. Od momentu ich wprowadzenia do opieki diabetologicznej jesteśmy świadkami istotnej ewolucji możliwości ich wykorzystania i znaczenia w optymalizacji terapii. Aktualnie są one uznane – jak najbardziej słusznie – za podstawę nowoczesnej opieki diabetologicznej.

Zanim pojawiły się systemy CGM, osoby z cukrzycą, aby sprawdzić, jaki mają poziom cukru we krwi, musiały używać glukometru. Pomiaru dokonywały, najpierw kłując się w palec, a następnie nanosząc na pasek testowy kroplę krwi. Było to uciążliwe, często bolesne i stresujące, nierzadko zakłócające rytm życia, szczególnie dla chorych, którzy takich pomiarów musieli dokonywać kilka razy w ciągu doby. A dziś…

Dziś to całkiem inna rzeczywistość. Nowoczesne systemy dają pacjentowi możliwość wglądu w wartości glikemii w czasie rzeczywistym, bez potrzeby nakłuwania palca. Ta nowoczesna technologia pozwala śledzić poziom glukozy przez całą dobę, dając pacjentowi możliwość kontroli nad swoją chorobą.

Co więcej, pokazuje nie tylko aktualny poziom cukru, wyświetla również trendy – czy glikemia rośnie, czy maleje, dzięki czemu pacjent wie, jaką dawkę insuliny ma dobrać, kiedy i co jeść, jak bardzo może być aktywny fizycznie. Pacjent zyskuje pełnię wiedzy i władzę nad swoją cukrzycą. I, co ważne, istotnie zmniejszamy dzięki temu ryzyko hipoglikemii, zmienność glikemii w profilach dobowych, zwiększamy natomiast motywację i zaangażowanie w proces terapeutyczny, wpływając korzystnie na adherencję, czyli stosowanie się do zaleceń, a w konsekwencji redukujemy ryzyko powikłań, poprawiając jakość życia.

Pacjenci, którzy korzystają z systemów CGM, mówią, że nie wyobrażają sobie życia bez nich, podkreślając, jak bardzo ich życie się zmieniło. Wiedzą, jak można dobrze z cukrzycą żyć. Nie muszą się już bać, że zastosują niewłaściwą dawkę insuliny i dojdzie do groźnej hipoglikemii. Mają poczucie bezpieczeństwa, są świadomi, że w każdej chwili mogą modyfikować swoją glikemię, wprowadzając korekty, jeśli taka potrzeba zostanie im przez system CGM zasygnalizowana.

W Polsce mamy refundację systemów CGM, ale tylko w określonych wskazaniach. Mogą z nich korzystać osoby z cukrzycą typu 1 i typu 2, lecz wyłącznie stosujące intensywną insulinoterapię, przyjmujące trzy i więcej dawek insuliny dziennie. Nowe wytyczne PTD dotyczą głównie tych wskazań?

Przede wszystkim musimy rozgraniczyć pojęcie rekomendacji i refundacji. Korzystać mogą absolutnie wszystkie osoby z cukrzycą, również te, które stosują mniejszą liczbę wstrzyknięć insuliny na dobę, a nawet terapie nieinsulinowe obejmujące doustne leki przeciwhiperglikemiczne i leki oparte o analogi GLP-1. PTD rekomenduje jak najszersze stosowanie systemów CGM. Natomiast aktualne wymogi refundacyjne w cukrzycy typu 2 obejmują osoby stosujące intensywną insulinoterapię, przyjmujące trzy i więcej dawek insuliny dziennie.

To bardzo istotna zmiana, bo dotychczas systemy ciągłego monitorowania glikemii najczęściej były kojarzone z pacjentami wymagającymi bardziej zaawansowanego leczenia insuliną. Tymczasem liczne badania naukowe potwierdziły, że systemy CGM dają wymierne korzyści wszystkim osobom z cukrzycą. Tak jak wspomniałem, jest to jeden z kluczowych filarów optymalizacji postępowania.

„Personalizacja leczenia”, „terapia szyta na miarę” to coraz częstsze określenia stosowane przy różnych schorzeniach. Czy dotyczą one także cukrzycy?

Jak najbardziej. Coraz więcej mówi się też o fenotypowaniu pacjentów, co sprowadza się do wyboru najlepszej, najskuteczniejszej terapii ukierunkowanej na konkretnego pacjenta. I stało się to możliwe również dzięki nowym technologiom.

Eksperci zwracają ponadto uwagę na wzmacnianie działań w zakresie wczesnej identyfikacji osób z grup ryzyka cukrzycy oraz jej wczesnego wykrywania. To, co jeszcze nie tak dawno wydawało się niemożliwe – jak prewencja cukrzycy typu 1 – dziś jest już możliwe.

Obecnie nie istnieje klinicznie dostępna metoda zapobiegania cukrzycy typu 1, zarówno w populacji ogólnej, jak i u osób z grup ryzyka. Ale także i w tym obszarze obserwujemy wyraźny postęp. Teplizumab jest jedynym zatwierdzonym do stosowania lekiem hamującym progresję cukrzycy typu 1 w stadium 2, które jest jeszcze bezobjawowe, ale kiedy obserwujemy już dysglikemię i autoimmunizację z dodatnimi mianami co najmniej dwóch przeciwciał przeciw komórkom beta wysp trzustki. Wspomniany lek to przeciwciało monoklonalne, które łączy się z białkiem CD3 limfocytów T, które to niszczą komórki beta (dezaktywuje limfocyty T). Opóźnia on niszczenie komórek beta trzustki i w rezultacie przejście do pełnoobjawowej cukrzycy.

Kiedy pojawiały się pierwsze systemy CGM, podkreślało się głównie ich rolę w monitorowaniu glikemii. Teraz coraz częściej zwraca się uwagę również na inne korzyści z ich stosowania.

Systemy CGM pełnią o wiele szerszą rolę niż tylko monitorowanie glikemii. Są doskonałym narzędziem edukacyjnym, diagnostycznym, terapeutycznym, wspierają adherencję. Odgrywają ogromną rolę w całym procesie leczenia, przyczyniając się do ograniczenia ryzyka wystąpienia i progresji powikłań, zmniejszenia częstości hospitalizacji i w rezultacie poprawy jakości życia do jego wydłużenia włącznie.

Systemy CGM to nie tylko korzyści dla pacjentów i ich rodzin, ale też dla całego systemu ochrony zdrowia…

Oczywiście, mniej wydatków na leczenie powikłań, mniej hospitalizacji, mniejsza absencja w pracy, mniej nakładów ponoszonych z powodu trwałej utraty zdolności do wykonywania pracy zawodowej – to konkretne, wymierne oszczędności, co potwierdza ważną rolę technologii, w tym przypadku systemów CGM, w całokształcie opieki diabetologicznej.

Mamy coraz więcej nowych leków, terapii, technologii. Czego więc dzisiaj potrzeba nam najbardziej w cukrzycy?

Jak najbardziej powszechnego dostępu do tych wszystkich osiągnięć. A jeśli chodzi o nowe technologie, to cieszy mnie, że stają się one pełnoprawnym filarem terapii cukrzycy. I zastanawiam się, czym one nas jeszcze zaskoczą. Bo, że zaskoczą, to pewne.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Aktualne zalecenia kliniczne PTD na 2026 rok pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzyca przestała być wyłącznie problemem diabetologicznym. To choroba przewlekła wpływająca na niemal każdy obszar życia pacjentów i ich rodzin – od edukacji i pracy zawodowej po system opieki społecznej oraz codzienne funkcjonowanie rodzin. Dlatego coraz większego znaczenia nabiera współpraca autorytetów medycznych, organizacji pacjenckich oraz parlamentarzystów

Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy od 2019 roku jest miejscem, w którym doświadczenia pacjentów przekładają się na konkretne rozwiązania systemowe, m.in. refundację nowoczesnych technologii, poprawę opieki nad dziećmi z cukrzycą w szkołach czy rozwój leczenia zespołu stopy cukrzycowej.

– Mam zaszczyt przewodniczyć zespołowi od blisko siedmiu lat – to już moja druga kadencja w tej roli. Wcześniej zespołowi przewodniczyła posłanka i lekarka dr Lidia Gądek, jedna z jego inicjatorek. To dzięki jej zaangażowaniu prace zespołu od początku miały mocno merytoryczny charakter. Dziś mogę z przekonaniem powiedzieć, że jest to jedno z najbardziej konsekwentnie działających gremiów parlamentarnych w obszarze ochrony zdrowia, którego praca realnie przełożyła się na poprawę sytuacji pacjentów z cukrzycą – mówi posłanka Ewa Kołodziej.

Jak zaznacza, przez lata udało się wypracować wiele rozwiązań, które zmieniły codzienne funkcjonowanie pacjentów diabetologicznych. – Jednym z najważniejszych osiągnięć było wprowadzenie nowoczesnych terapii, dzięki którym ślepota cukrzycowa przestała być nieuchronnym powikłaniem choroby. Wczesne wykrywanie i skuteczne leczenie sprawiają dziś, że pacjent nie powinien tracić wzroku z powodu cukrzycy – tłumaczy Ewa Kołodziej. – Kolejnym istotnym krokiem była refundacja penów do insulin oraz rozwój refundacji systemów ciągłego monitorowania glikemii. CGM w sposób zasadniczy zmieniły codzienne funkcjonowanie chorych, a objęcie nimi m.in. kobiet w ciąży pozwoliło znacząco poprawić leczenie cukrzycy ciążowej. Z kolei dzieci z cukrzycą typu 1 w Polsce należą dziś do najlepiej zaopiekowanych pacjentów w Europie – dodaje.

Potrzebna ciągłość leczenia po wejściu w dorosłość

Jednym z najczęściej powracających tematów w pracach zespołu jest refundacja osobistych pomp insulinowych dla pacjentów po 26. roku życia. – Brak ciągłości finansowania w momencie wejścia w dorosłość to ogromne obciążenie dla młodych ludzi, którzy powinni móc skupić się na edukacji, pracy i zakładaniu rodziny, a nie na walce o dostęp do leczenia – podkreśla posłanka Kołodziej.

Na ten problem uwagę zwraca również poseł Norbert Pietrykowski, wiceprzewodniczący zespołu, który podkreśla, że współczesna diabetologia nie może kończyć się w momencie osiągnięcia przez pacjenta określonego wieku.

– Rozwój nowoczesnej diabetologii sprawił, że dzieci i młodzi dorośli z cukrzycą typu 1 mogą dziś prowadzić aktywne życie, studiować, pracować i funkcjonować znacznie lepiej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy pacjent kończy 26 lat i nagle traci część wsparcia systemowego. To moment szczególnie trudny – młody człowiek rozpoczyna samodzielne życie, wchodzi na rynek pracy, zakłada rodzinę i jednocześnie musi mierzyć się z wysokimi kosztami leczenia. Państwo powinno zapewniać ciągłość terapii i nowoczesnej opieki także na tym etapie życia – podkreśla poseł.

Jak dodaje, kwestie diabetologiczne coraz częściej dotyczą nie tylko medycyny, ale również bezpieczeństwa społecznego i ekonomicznego. – Dobrze leczony pacjent ma większą szansę na aktywność zawodową, mniejsze ryzyko hospitalizacji i powikłań, a także większą samodzielność. Dlatego wydatki na nowoczesne leczenie diabetologiczne należy postrzegać jako inwestycję w zdrowie publiczne, a nie wyłącznie koszt dla systemu – zaznacza Norbert Pietrykowski.

Cukrzyca to nie tylko problem medyczny

W pracach Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy aktywnie uczestniczy senator Ewa Monika Kaliszuk. Dobrze obrazuje to rosnące znaczenie współpracy Sejmu i Senatu w obszarze zdrowia publicznego. Coraz wyraźniej widać także, że skuteczna polityka diabetologiczna nie może ograniczać się wyłącznie do systemu ochrony zdrowia. Senator Ewa Monika Kaliszuk: – Cukrzyca typu 1 od dawna przestała być postrzegana wyłącznie jako problem diabetologiczny. To choroba przewlekła, która wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjentów i ich rodzin w wielu obszarach życia – od edukacji, przez aktywność zawodową, po system opieki społecznej i orzecznictwa. Dlatego coraz wyraźniej widać, że skuteczna polityka diabetologiczna wymaga nie tylko dobrych rozwiązań medycznych, ale również ścisłej współpracy pomiędzy różnymi obszarami państwa.

Senator Ewa Monika Kaliszuk podkreśla, rozmowy z rodzicami dzieci chorujących na cukrzycę typu 1, nauczycielami, pielęgniarkami szkolnymi i lekarzami pokazały, że wiele problemów nie wynika wyłącznie z kwestii medycznych, ale z niedostatecznej koordynacji pomiędzy instytucjami państwa. – W pracy parlamentarnej trudno pozostać obojętnym na problemy zgłaszane przez pacjentów i ich rodziny. Rolą parlamentarzysty jest przede wszystkim słuchać, rozumieć i tworzyć przestrzeń do merytorycznej rozmowy pomiędzy ekspertami, administracją publiczną i stroną społeczną – uważa.

Jednym z ważniejszych wydarzeń ostatnich miesięcy było seminarium „Dziecko z cukrzycą typu 1 w przedszkolu i szkole podstawowej”, którego inicjatorką była senator Kaliszuk we współpracy z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim oraz tamtejszym Kuratorium Oświaty. – Bardzo wyraźnie wybrzmiało tam, że cukrzyca typu 1 nie jest wyłącznie problemem klinicznym. To również kwestia bezpieczeństwa dziecka w szkole, dostępności pielęgniarki szkolnej, odpowiedzialności nauczycieli, systemu orzecznictwa i wsparcia rodzin – podkreśla Ewa Monika Kaliszuk.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele środowiska medycznego, organizacji pacjenckich, samorządów, dyrektorzy szkół, nauczyciele i rodzice. Jak zaznacza senator, dyskusja pokazała ogromną potrzebę współpracy pomiędzy ochroną zdrowia, edukacją i administracją publiczną.

Parlament jako miejsce dialogu

Zdaniem członków zespołu jednym z największych atutów Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy jest możliwość prowadzenia merytorycznego dialogu ponad podziałami politycznymi.

– Parlamentarne zespoły są dziś bardzo ważnym miejscem spotkania doświadczeń pacjentów, wiedzy ekspertów, praktyki organizacji społecznych oraz możliwości legislacyjnych państwa. To przestrzeń do rozmowy skoncentrowanej na realnych potrzebach pacjentów i ich rodzin – podkreśla Ewa Monika Kaliszuk.

Jak dodaje, problemy diabetologiczne wykraczają dziś daleko poza obszar samej ochrony zdrowia. – Dotyczą także edukacji, polityki społecznej, rynku pracy oraz codziennego funkcjonowania rodzin. Dlatego działania parlamentarne również powinny mieć charakter kompleksowy i zintegrowany – uzupełnia.

W pracach zespołu regularnie uczestniczą przedstawiciele organizacji pacjenckich, eksperci diabetologii, kardiologii, nefrologii, okulistyki oraz zdrowia publicznego. Do zespołu trafiają również postulaty rodziców i pacjentów dotyczące funkcjonowania dzieci z cukrzycą typu 1 w szkołach i przedszkolach, problemów orzeczniczych czy potrzeby regularnych szkoleń dla personelu oświatowego. – To pokazuje, jak ważne jest budowanie trwałej współpracy pomiędzy parlamentem, administracją publiczną, ekspertami i organizacjami pacjenckimi – podkreśla senator Kaliszuk.

Kompleksowa opieka i walka z powikłaniami

Eksperci zgodnie podkreślają, że cukrzyca wymaga dziś wielospecjalistycznej, dobrze skoordynowanej opieki. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z powikłaniami. – W diabetologii nie ma miejsca na działania w izolacji – choroba ta wymaga skoordynowanej opieki wielu specjalistów. Tylko takie podejście pozwala skutecznie zapobiegać powikłaniom i realnie zmniejszać społeczne oraz ekonomiczne koszty cukrzycy – podkreśla Ewa Kołodziej.

Jednym z obszarów wymagających szczególnej uwagi pozostaje zespół stopy cukrzycowej. Polska nadal znajduje się w grupie krajów o wysokiej liczbie amputacji wykonywanych u pacjentów diabetologicznych. – Skala cierpienia pacjentów i liczba amputacji pokazują, jak bardzo potrzebne jest systemowe, kompleksowe leczenie, dlatego dążymy do stworzenia sieci wyspecjalizowanych ośrodków, w których amputacja będzie ostatecznością, a nie standardem – podkreśla przewodnicząca zespołu.

Poseł Marek Hok zwraca uwagę, że w przypadku cukrzycy ogromne znaczenie ma nie tylko dostęp do terapii, ale także odpowiednia organizacja całego procesu leczenia. – Pacjent diabetologiczny bardzo często wymaga równoczesnej opieki wielu specjalistów. Mówimy dziś nie tylko o samej kontroli glikemii, ale także o profilaktyce powikłań sercowo-naczyniowych, nefrologicznych, okulistycznych czy neurologicznych. Dlatego system powinien być organizowany wokół pacjenta i jego realnych potrzeb zdrowotnych, a nie wokół pojedynczych świadczeń – podkreśla poseł.

Skuteczna diabetologia wymaga również myślenia długofalowego. – Każde dobrze kontrolowane leczenie oznacza mniejsze ryzyko hospitalizacji, amputacji, niewydolności nerek czy zdarzeń sercowo-naczyniowych. To nie tylko poprawa jakości życia pacjentów, ale także ogromne znaczenie dla stabilności całego systemu ochrony zdrowia w przyszłości – zaznacza Marek Hok.

Coraz więcej wyzwań w diabetologii

Eksperci nie mają wątpliwości, że wraz ze wzrostem liczby pacjentów z cukrzycą wyzwań będzie przybywać. Dotyczy to zarówno dostępu do nowoczesnych terapii, jak i organizacji opieki nad chorymi. – Rolą parlamentarzystów jest dziś nie tylko udział w procesie legislacyjnym, ale również budowanie pomostu pomiędzy doświadczeniami społecznymi a instytucjami państwa. Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy może być miejscem, które taką współpracę realnie wzmacnia. Bo skuteczna pomoc pacjentom diabetologicznym zaczyna się tam, gdzie różne środowiska potrafią wspólnie rozmawiać nie o kompetencjach instytucji, lecz o codziennym życiu pacjentów oraz ich rodzin – podkreśla senator Ewa Monika Kaliszuk.

Ewa Kołodziej dodaje, że pomimo trudnej sytuacji finansowej państwa konieczne są dalsze działania poprawiające bezpieczeństwo pacjentów. – Choć nie jestem lekarzem i nie choruję na cukrzycę, praca w zespole uświadomiła mi ogrom wyzwań, z jakimi mierzą się pacjenci. Wierzę jednak, że możliwe są kolejne zmiany, które poprawią jakość i bezpieczeństwo ich życia – podsumowuje przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy.

Ewa Podsiadły-Natorska, Luiza Łuniewska

Artykuł Parlament i pacjenci. Jak budować nowoczesny system opieki diabetologicznej? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Krzysztof Strojek, specjalista z zakresu chorób wewnętrznych, diabetologii i hipertensjologii, kierownik Oddziału Chorób Wewnętrznych i Diabetologii w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu, krajowy konsultant ds. diabetologii, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Praktykuje pan diabetologię od ponad czterech dekad. Jak wyglądały pana początki w poradni diabetologicznej?

Pracę zacząłem 1 czerwca 1984 roku. Doskonale pamiętam ten dzień – po raz pierwszy wszedłem do poradni i dowiedziałem się, że moja szefowa oraz mentorka, dr Felicja Pietraszek, wyjechała służbowo i poprosiła mnie, żebym przyjął jej pacjentów. Były to trzy ciężarne i dwóch chorych po zawale serca. Ciężarne były zachwycone, że przyjmuje je młody lekarz, a nie nobliwa pani doktor, natomiast pacjenci po zawale patrzyli na mnie z dużym dystansem. Pamiętam, że co chwilę pytałem bardziej doświadczonych kolegów, co powinienem zrobić. Tak to się zaczęło – i jakoś potoczyło dalej. W tamtym czasie insuliny podawaliśmy jeszcze za pomocą strzykawek, które po każdym użyciu trzeba było gotować.

Dziś brzmi to niemal jak historia z innej epoki.

Nic dziwnego. Równie archaiczne z dzisiejszej perspektywy było monitorowanie glikemii. Opierało się ono na jednorazowym oznaczeniu poziomu glukozy we krwi – najczęściej z próbki pobranej w dniu wizyty – oraz na badaniu glukozy w moczu. Czasem wykonywano jeszcze pomiar trzy godziny po posiłku. To było wszystko.

Kiedy nastąpił pierwszy przełom?

W 1986 roku dotarła do nas druga wielka rewolucja w diabetologii. Pierwszą – oczywiście – było wprowadzenie insuliny w 1922 roku, które sprawiło, że chorzy przestali umierać z powodu śpiączki cukrzycowej. Ta druga rewolucja to glukometry i pióra insulinowe; dotarły one do nas właśnie w 1986 roku w ramach ministerialnego programu leczenia cukrzycy w ciąży. Pióra umożliwiły wielokrotne, mniej traumatyczne wstrzyknięcia insuliny, a glukometry – częste pomiary glikemii i realne dostosowywanie dawek. Efekt był spektakularny: w ciągu roku śmiertelność okołoporodowa noworodków spadła z 30 do 3 procent! A potem przyszły kolejne przełomowe etapy w diabetologii.

Co się wydarzyło?

Wprowadzono oznaczanie hemoglobiny glikowanej jako podstawowego parametru oceny wyrównania cukrzycy, a z czasem także jako kryterium diagnostyczne. Dziś jesteśmy świadkami następnego przełomu: systemów ciągłego monitorowania glikemii i pomp insulinowych sprzężonych z sensorami. Pacjent nie musi się już wielokrotnie kłuć – po prostu zakłada sensor, który co minutę pokazuje poziom glukozy. Pompy insulinowe, sterowane algorytmami i elementami sztucznej inteligencji potrafią samodzielnie regulować podaż insuliny na podstawie odczytów glikemii, praktycznie bez udziału chorego.

Zmieniało się nie tylko monitorowanie, ale też filozofia leczenia.

Tak. Przełomem było badanie STENO-2, które udowodniło, że terapia wieloczynnikowa – obejmująca nie tylko normalizację glikemii, ale także lipidów, ciśnienia tętniczego i masy ciała – w ciągu 10 lat zmniejsza ryzyko zgonu i zawału serca o ok. 50 procent. Od tego momentu w leczeniu cukrzycy typu 2 standardem stało się holistyczne podejście do pacjenta.

Kolejny przełom nastąpił około sześć lat temu wraz z pojawieniem się flozyn, a następnie agonistów receptora GLP-1. Okazało się, że są to leki nie tylko skutecznie obniżające glikemię, ale także działające kardioprotekcyjnie i nefroprotekcyjnie, a nawet poprawiające rokowanie w niewydolności serca. Stały się one piątym filarem terapii obok kontroli glikemii, lipidów, ciśnienia i masy ciała.

Zmieniło się też podejście do docelowych wartości hemoglobiny glikowanej…

W tym przypadku przeszliśmy bardziej ewolucję niż rewolucję. Początkowo dążyliśmy do jak najniższych wartości, ale badanie ACCORD wykazało, że zbyt intensywna normalizacja glikemii może zwiększać śmiertelność. Dziś cele HbA1c są bardziej zindywidualizowane – najczęściej ok. 7 proc., u niektórych pacjentów 6,5 proc., a u innych nawet 8 proc.

A jak wyobraża sobie pan przyszłość diabetologii?

Jednym z najbardziej obiecujących kierunków jest teplizumab – przeciwciało monoklonalne, które u osób w przedobjawowym stadium cukrzycy typu 1 potrafi opóźnić konieczność insulinoterapii o ok. 2,5 roku. Ogromne emocje wzbudziły także doniesienia zaprezentowane na ostatnim zjeździe Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą. Pokazano tam wyniki badań z wykorzystaniem komórek macierzystych przekształconych w wyspy trzustkowe. U pierwszych 12 pacjentów z cukrzycą typu 1 uzyskano niezależność od insuliny. Co kluczowe, te komórki zachowały sprzężenie zwrotne – wydzielają insulinę, gdy glikemia rośnie, i hamują jej wydzielanie, gdy poziom glukozy się normalizuje. To zasadnicza różnica w porównaniu z wcześniejszymi próbami. Czy to będzie przyszłość? Czas pokaże. Jedno jest pewne: diabetologia, którą obserwuję od 40 lat, przeszła drogę od gotowanych strzykawek do terapii opartych na biologii komórki i sztucznej inteligencji.

Krótka historia cukrzycy

Cukrzyca należy do najdłużej opisywanych chorób w historii medycyny. Pierwsze wzmianki o niej pochodzą już ze starożytnego Egiptu – w papirusie Ebersa sprzed ponad 3,5 tysiąca lat opisano chorobę przebiegającą z nadmiernym oddawaniem moczu i postępującym wyniszczeniem organizmu. W starożytnych Indiach zauważono, że mocz chorych przyciąga mrówki, co dało początek określeniu „madhumeha”, czyli „słodki mocz”. Przez stulecia cukrzyca pozostawała chorobą niemal zawsze śmiertelną. Leczenie ograniczało się do restrykcyjnych diet, często prowadzących do skrajnego niedożywienia, które jedynie na krótko przedłużały życie pacjentów.

Kluczowym momentem w zrozumieniu patogenezy cukrzycy było odkrycie w 1869 roku przez Paula Langerhansa wysepek trzustkowych, które – jak wykazano kilkadziesiąt lat później – odpowiadają za produkcję insuliny. W 1921 roku dokonała się rewolucja: Frederick Banting i Charles Best odkryli insulinę. Wprowadzenie jej do praktyki klinicznej w 1922 roku całkowicie odmieniło los chorych na cukrzycę typu 1 – z choroby prowadzącej do szybkiej śmierci stała się ona schorzeniem przewlekłym.

Kolejne dekady przyniosły rozwój terapii insulinowej, udoskonalenie metod jej podawania oraz stopniowe lepsze zrozumienie patofizjologii choroby. W drugiej połowie XX wieku zaczęto dostrzegać, że sama kontrola glikemii nie wystarcza. Badania epidemiologiczne wykazały kluczową rolę nadciśnienia, zaburzeń lipidowych i otyłości w rozwoju powikłań sercowo-naczyniowych, co zapoczątkowało erę terapii wieloczynnikowej. Ostatnie dekady to z kolei czas dynamicznego rozwoju technologii i farmakoterapii.

Historia cukrzycy jest więc historią medycyny w pigułce – drogą od obserwacji objawów, przez przełomowe odkrycia biologiczne, po nowoczesne terapie oparte na technologii i molekularnym rozumieniu choroby.

Artykuł Od gotowanych strzykawek do sztucznej inteligencji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzycowy obrzęk plamki spowodowany jest nagromadzeniem się płynu w plamce. Obecność płynu jest efektem jego przenikania z uszkodzonych przez cukrzycę drobnych naczyń siatkówki i naczyniówki. DME jest powikłaniem cukrzycy, zatem aby mu przeciwdziałać, najważniejsze jest odpowiednie leczenie cukrzycy i kontrolowanie wzroku pod kątem DME

Częstość występowania DME zależy od czasu trwania i typu cukrzycy:

∙ u osób z cukrzycą typu 2 w ciągu 10 lat DME rozwija się u 14–25 proc. chorych, po 20 latach pojawia się u ok. 28 proc.,
∙ u osób z cukrzycą typu 1 DME rozwija się u 20 proc. pacjentów w ciągu 10 lat trwania choroby.

Objawy DME

Choroba może przebiegać przez dłuży czas bezobjawowo, dlatego u chorych na cukrzycę należy regularnie kontrolować stan siatkówki. Mogą pojawić się takie objawy jak:

∙ Zamazane lub niewyraźne widzenie centralne. Jest to najczęstszy objaw. Obraz staje się mniej ostry, co utrudnia czytanie, rozpoznawanie twarzy czy prowadzenie pojazdu.
∙ Zniekształcenie linii prostych (metamorfopsje): proste linie (np. futryny drzwi, krawędzie książek) mogą wydawać się faliste, wygięte lub przerwane. Jest to spowodowane unoszeniem siatkówki przez płyn.
∙ Pogorszenie widzenia kolorów: Kolory mogą wydawać się wyblakłe, mniej intensywne lub „sprane”.
∙ Mroczki (ciemne plamy) w polu widzenia: pacjenci mogą zauważyć nieruchome, ciemne lub puste plamy w centralnej części widzenia, które mogą utrudniać widzenie szczegółów.
∙ Problemy z widzeniem w nocy lub w słabym oświetleniu: zdolność oka do adaptacji do różnych warunków oświetleniowych może być upośledzona.
∙ Nadwrażliwość na światło (światłowstręt) lub trudności z widzeniem w jaskrawym świetle/odblaskach.
∙ Wahania ostrości widzenia w ciągu dnia: widzenie może być zmienne, lepsze lub gorsze o różnych porach dnia.
∙ W rzadkich przypadkach, podwójne widzenie (diplopia).

DME może doprowadzić do utraty wzroku, która wynika z dwóch odrębnych mechanizmów:
∙ retinopatii proliferacyjnej: nowe, nieprawidłowe naczynia rozwijają się na powierzchni siatkówki, a ich krwawienie powoduje zmętnienie ciała szklistego i niewyraźne widzenie,
∙ obrzęku plamki: dochodzi do odkładania się krwi i płynu (wysięk), co skutkuje obrzękiem plamki, który powoduje ograniczone i niewyraźne widzenie.

Diagnostyka DME

Diagnostyka cukrzycowego obrzęku plamki polega na kompleksowym badaniu okulistycznym, które obejmuje ocenę ostrości wzroku, badanie dna oka w lampie szczelinowej (często po rozszerzeniu źrenic) oraz specjalistyczne badania obrazowe. Kluczowe dla diagnostyki DME są optyczna koherentna tomografia (OCT) i w niektórych przypadkach angiografia fluoresceinowa.

Pierwsze badanie: w cukrzycy typu 1 należy przeprowadzić w ciągu pierwszych 5 lat od momentu zachorowania. W cukrzycy typu 2 musi być wykonane w momencie rozpoznania choroby lub krótko po jej zdiagnozowaniu.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego oraz Amerykańskiej Akademii Okulistyki (AAO, American Academy of Ophthalmology) corocznie należy wykonywać rutynowe badanie kontrolne w celu monitorowania zarówno wyrównania cukrzycy, jak i jej przebiegu, a jednym z jego elementów jest właśnie badanie dna oka. Warto jednak pamiętać, że częstość badań może się zmienić w zależności od stopnia zaawansowania retinopatii cukrzycowej.

Leczenie DME

W Polsce leczenie chorób siatkówki odbywa się w ramach programu lekowego B.70 – leczenie pacjentów z chorobami siatkówki, finansowanego przez NFZ. Pacjenci z cukrzycowym obrzękiem plamki leczeni są nowocześnie i na światowym poziomie.

Doszklistkowa terapia anty–VEGF jest podstawową formą leczenia w przypadku centralnej postaci DME. Jest to leczenie farmakologiczne lekami z grupy blokerów białka VEGF lub VEGF/ANG–2 podawanymi w iniekcji (zastrzyku) do ciała szklistego. W początkowej fazie leczenia zazwyczaj podaje się zastrzyki doszklistkowe co 4 tygodnie. Następnie częstotliwość iniekcji jest dostosowywana do rodzaju schorzenia, skuteczności terapii i zastosowanego leku (z możliwością wydłużenia u części pacjentów przerw między iniekcjami nawet do 16–20 tygodni).

Inne formy terapii obejmują:

• steroidy w postaci implantu do ciała szklistego,
• laseroterapię,
• witrektomię, czyli chirurgiczne usunięcie ciała szklistego: jest operacją stosowaną w wybranych przypadkach problemów z siatkówką i tylnym odcinkiem gałki ocznej. Zazwyczaj wykonuje się ją w sytuacjach, gdy inne metody leczenia, np. laseroterapia, nie są skuteczne.

Materiał powstał we współpracy z Roche
Opracowano na podstawie fragmentów poradnika „Wysiękowe Zwyrodnienie Plamki
Związane z Wiekiem (nAMD) i Cukrzycowy Obrzęk Plamki (DME)”: https://www.wszechnica.roche.pl/edukacja_old.html
Świat oczami osób z AMD/nAMD i DME można zobaczyć na stronie www.zachowajwzrok.pl
M-PL-00004708

Artykuł Cukrzycowy obrzęk plamki (DME) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Grzegorzem Dzidą

Czy pacjenci z cukrzycą typu 2 mają w Polsce odpowiedni dostęp do nowoczesnych terapii?

Niestety nie. Chociaż coraz więcej nowoczesnych terapii jest dostępnych na rynku, ich refundacja pozostaje bardzo ograniczona. W praktyce oznacza to, że wielu pacjentów nie ma szansy na leczenie zgodne z najnowszymi standardami medycznymi, ponieważ koszty nowoczesnych leków, takich jak flozyny, są poza ich zasięgiem finansowym. To duży problem, szczególnie dla osób z wysokim ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych, dla których te terapie mogłyby być przełomowe. Niestety, obecna polityka refundacyjna nie nadąża za postępem wiedzy medycznej.

Które leki są obecnie najtrudniej dostępne dla pacjentów?

Największe ograniczenia dotyczą flozyn, czyli inhibitorów SGLT-2 oraz agonistów receptora GLP-1. Flozyny są lekami, które mają wyjątkowo szerokie zastosowanie – nie tylko w leczeniu cukrzycy typu 2, ale także w przypadku niewydolności serca czy przewlekłej choroby nerek, niezależnie od obecności cukrzycy. Ich skuteczność w tych obszarach została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, dlatego w większości krajów Unii Europejskiej są one refundowane już w pierwszej lub drugiej linii leczenia. Niestety, w Polsce refundacja przysługuje dopiero w trzeciej linii, czyli dopiero wtedy, gdy dwa inne leki przeciwcukrzycowe okażą się nieskuteczne.

Dlaczego właśnie te terapie są tak ważne z punktu widzenia zdrowia publicznego?

Nowoczesne terapie, takie jak flozyny czy agoniści receptora GLP-1, nie tylko skutecznie regulują poziom glukozy we krwi, ale także wywierają pozytywny wpływ na funkcje serca i nerek. To leki, które dają pacjentowi więcej niż tylko wyrównanie cukrzycy – zapewniają tzw. protekcję narządową. Chronią przed zawałami, udarami, niewydolnością serca i przed postępującą utratą funkcji nerek. To jest właśnie ten dodatkowy benefit, który w przypadku tradycyjnych terapii nie występuje. Dodatkowo ich profil bezpieczeństwa jest bardzo dobry, co sprawia, że mogą być bez obaw stosowane nawet u pacjentów starszych, obciążonych innymi chorobami. W skali populacyjnej to potencjalnie tysiące uratowanych pacjentów i miliony złotych oszczędności dla systemu ochrony zdrowia.

Obecnie refundacja obejmuje jedynie trzecią linię leczenia. Jakie są skutki takiego ograniczenia?

To podejście stoi w sprzeczności z aktualną wiedzą medyczną i światowymi rekomendacjami. Im wcześniej wdrożymy skuteczną terapię, tym większe mamy szanse na zapobieżenie poważnym powikłaniom. Czekanie aż pacjent nie zareaguje na dwie inne terapie, by dopiero wtedy zastosować flozyny, to narażanie go na niepotrzebne ryzyko. Mamy dowody, że wcześniejsze zastosowanie flozyn znacząco zmniejsza ryzyko hospitalizacji i śmierci z powodów sercowo-naczyniowych. W praktyce oznacza to mniej cierpienia dla pacjenta i mniej obciążeń dla szpitali.

Jakie mechanizmy stoją za działaniem flozyn?

Flozyny działają na kilka sposobów. Po pierwsze, powodują wydalanie glukozy z moczem, czyli cukromocz. Wraz z glukozą z organizmu usuwane są również jony sodu, co prowadzi do tzw. natriurezy. Dodatkowo przez działanie osmotyczne zwiększa się ilość wydalanego moczu, co odciąża układ krążenia. Ale to nie wszystko. Flozyny poprawiają metabolizm serca – zwiększają produkcję tzw. łagodnych ciał ketonowych, które serce może łatwo wykorzystać jako źródło energii. Zmniejszają też ciśnienie w kłębuszkach nerkowych i redukują stres oksydacyjny, co jest szczególnie ważne dla ochrony nerek. To kompleksowe działanie sprawia, że są to jedne z najbardziej obiecujących leków we współczesnej diabetologii.

Czy są prowadzone działania mające na celu zmianę obowiązujących zasad refundacji?

Tak – i są one bardzo intensywne. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, we współpracy z organizacjami pacjenckimi, od lat apeluje o rozszerzenie refundacji flozyn. W 2025 roku złożona została konkretna propozycja – objęcie refundacją już drugiej linii leczenia oraz obniżenie progu hemoglobiny glikowanej do poziomu 7 proc. Taki krok byłby nie tylko zgodny z aktualnymi wytycznymi klinicznymi, ale także realnie poprawiłby sytuację tysięcy pacjentów. Co ważne, propozycja ta uzyskała pozytywną opinię Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, co pokazuje, że jest merytorycznie uzasadniona. Teraz wszystko zależy od decyzji Ministerstwa Zdrowia, a więc od kwestii ekonomicznych i politycznych.

Czy inwestycja w refundację flozyn może przynieść korzyści ekonomiczne?

Zdecydowanie tak. Hospitalizacje związane z niewydolnością serca, udarami czy przewlekłą chorobą nerek to ogromne koszty dla systemu zdrowia. Flozyny mają potencjał, aby znacząco te koszty obniżyć. Już po miesiącu stosowania widać redukcję liczby hospitalizacji z powodu niewydolności serca. To nie są dane teoretyczne — to efekt potwierdzony badaniami klinicznymi. Koszt terapii rocznej dla jednego pacjenta wynosi mniej niż 1000 zł, a efektywność kosztowa tej terapii jest blisko dziesięciokrotnie niższa niż obowiązujący próg akceptowalności kosztów w Polsce. To oznacza, że refundacja flozyn to nie wydatek, lecz inwestycja, która przynosi szybki i mierzalny zwrot finansowy.

W ostatnim raporcie Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków aż 45 proc. pacjentów wskazało brak dostępu do nowoczesnego leczenia jako najpilniejszy problem. Czy lekarze słyszą ten głos?

Zdecydowanie tak. My, jako środowisko medyczne, nie tylko słyszymy, ale i podzielamy te obawy. Raport ten doskonale obrazuje, jak duża jest skala problemu. Nowoczesne leczenie nie może być luksusem dostępnym tylko dla wybranych. Jako lekarze jesteśmy świadomi frustracji i obaw pacjentów, którzy widzą, że na Zachodzie te same leki są dostępne dużo wcześniej. Dlatego też PTD regularnie publikuje zalecenia kliniczne, w których rekomenduje stosowanie flozyn i agonistów GLP-1 nie tylko jako leków obniżających poziom glukozy, ale także jako środków chroniących układ sercowo-naczyniowy i nerki. Niestety, wciąż spotykamy się z tzw. inercją terapeutyczną — nawet lekarze, mimo wskazań, nie zawsze sięgają po nowoczesne leki, a jednocześnie system nie wspiera ich wystarczająco poprzez odpowiednie finansowanie terapii.

Czy w leczeniu cukrzycy typu 2 pojawiły się jeszcze inne istotne innowacje poza farmakologią?

Zdecydowanie tak. Diabetologia to jedna z dziedzin medycyny, która rozwija się wyjątkowo dynamicznie, nie tylko pod względem farmakoterapii, ale również technologii. Jedną z największych innowacji ostatnich lat są systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM), które początkowo były stosowane głównie u pacjentów z cukrzycą typu 1, ale obecnie coraz częściej znajdują zastosowanie również u osób z typem 2, zwłaszcza świeżo zdiagnozowanych. Systemy te pozwalają pacjentowi na bieżąco obserwować poziom cukru widziany na ekranie smartfona. Urządzenie wskazuje nie tylko bieżący poziom glikemii, ale również kierunek zmian – czy poziom cukru rośnie, spada, czy jest stabilny. Taka wiedza umożliwia pacjentowi lepsze zrozumienie reakcji swojego organizmu na różne sytuacje, np. posiłki, wysiłek fizyczny czy stres. To ogromna wartość edukacyjna i motywacyjna.

Czyli samo leczenie to dziś nie tylko tabletki i zastrzyki?

Dokładnie tak. Leczenie cukrzycy to złożony proces, który obejmuje farmakoterapię, edukację, psychologiczne wsparcie oraz technologię. Pacjent musi być zaangażowany, świadomy i aktywny. Dlatego tak duże znaczenie mają proste schematy terapeutyczne, np. jedna tabletka raz dziennie albo zastrzyk raz w tygodniu. Ułatwiają one przestrzeganie zaleceń, co jest kluczowe w chorobach przewlekłych. Mówimy tu o tzw. adherencji, czyli stopniu, w jakim pacjent stosuje się do zaleceń lekarskich. Z badań wynika, że w cukrzycy typu 2 zła adherencja może zwiększyć ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny aż o 28 proc. Dlatego musimy robić wszystko, by ułatwić pacjentom leczenie, a nie je komplikować.

Jesteśmy w stanie zatrzymać epidemię cukrzycy typu 2?

To bardzo trudne zadanie, ale nie niemożliwe. Kluczem jest edukacja zdrowotna, zwłaszcza u dzieci i młodzieży. To właśnie tam musimy zacząć, ucząc zdrowych nawyków żywieniowych, zachęcając do aktywności fizycznej i profilaktycznych badań. Dlatego osobiście jestem gorącym zwolennikiem wprowadzenia do szkół przedmiotu „edukacja zdrowotna”, który byłby obowiązkowy i dawał młodym ludziom podstawową wiedzę o funkcjonowaniu organizmu, chorobach cywilizacyjnych i zdrowym stylu życia. Musimy zbudować świadomość, że zdrowie to nie jest coś oczywistego, ale wartość, o którą trzeba dbać każdego dnia. Jeśli nie zmienimy nawyków żywieniowych i nie zaczniemy promować profilaktyki, cukrzyca typu 2 nadal będzie rosła w zatrważającym tempie.

Czy coś jeszcze powinniśmy poruszyć w kontekście nowoczesnych terapii?

Warto dodać, że mimo dostępności wiedzy i danych naukowych nadal istnieją bariery społeczne i psychologiczne. W social media pojawiają się niesprawdzone informacje i obawy dotyczące nowoczesnych terapii, np. o zakażenia, nowotwory czy inne powikłania. Musimy reagować na takie fałszywe narracje, edukować społeczeństwo i zapewniać, że nowoczesne leki są bezpieczne, oczywiście pod warunkiem stosowania ich zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Współczesna medycyna daje nam potężne narzędzia, ale to od systemu i od nas wszystkich zależy, czy zostaną one właściwie wykorzystane.

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Dzida, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Rozmawiała: Luiza Łuniewska

Artykuł Nowoczesne leczenie flozynami nie może być luksusem tylko dla wybranych pacjentów z cukrzycą typu 2 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Leszkiem Czupryniakiem, kierownikiem Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Często mówi się o „podróży” pacjenta od nadwagi do cukrzycy. Gdzie, z punktu widzenia lekarza, jest moment, w którym można tę podróż zatrzymać?

Porównałbym tę drogę nawet nie do podróży, a do spadania w przepaść, gdzie na końcu jest śmierć – najczęściej z powodu zawału serca albo udaru mózgu. Dlatego w którym momencie byśmy tego pacjenta nie zatrzymali, to będzie dobrze. Jeśli zatrzymamy go na początku, będzie to o tyle prostsze, bo on się jeszcze „nie rozpędził” – czyli nie ma jeszcze zbyt dużej nadwagi i chorób współistniejących. Jednak im szybciej będzie spadał, tym zatrzymanie go przed upadkiem będzie trudniejsze, wymagające coraz większego wysiłku.

Nasuwa się oczywisty wniosek: nawet niewielka nadwaga jest niebezpieczna.

Oczywiście. Gdy człowiek ma nadwagę, to często tyje dalej w sposób dla niego niezauważalny. Nie rusza się, a ponieważ z pożywienia ma nadwyżkę energetyczną, nawet niewielką, np. 200 kcal (tyle mają dwa plastry sera żółtego albo jedno małe piwo), to tyje wtedy w tempie 1 kg w ciągu miesiąca, czyli po roku jest co najmniej o 10 kg cięższy. Po 10 latach, jeśli nic się nie zmieni, będzie to kilkadziesiąt kg. Dlatego zatrzymanie pacjenta na dowolnym etapie przed upadkiem w przepaść może uratować mu życie, choć pamiętajmy, że jeśli rozwinęła się już cukrzyca, to jej nie wyleczymy – możemy ją natomiast opanować. Bo nawet jeśli pacjent zredukuje masę ciała, wskutek czego będzie miał dobre cukry, to i tak musi kontrolować chorobę i prowadzić odpowiedni tryb życia.

Znamy już patogenezę otyłości?

W pewnym stopniu tak. W ostatnich latach zmienił się punkt widzenia na otyłość i na to, skąd się bierze. Mówienie – jak miało to miejsce jeszcze do niedawna – że pacjent tyje, bo ma słabą wolę, jest obraźliwe. W otyłości hormony jelitowe wysyłające do mózgu sygnał o sytości nie działają prawidłowo. Dopiero kiedy pacjenci otrzymają leki z grupy analogów GLP-1, stężenie tych hormonów podnosi się diametralnie, co w efekcie działa na ośrodek sytości i wyhamowuje apetyt. Pacjenci zaczynają jeść mniej. Przychodzą do nas i mówią: „Panie doktorze, po raz pierwszy w życiu czuję się najedzony/a”.

A skąd u tych pacjentów cukrzyca?

Cukrzyca typu 2 bierze się stąd, że na daną masę ciała organizm nie jest w stanie wyprodukować odpowiedniej ilości insuliny, gdyż im więcej w naszych komórkach tłuszczu, tym w większym stopniu rozwija się insulinooporność, bo komórki bronią się przed działaniem insuliny, nie chcą już wchłaniać więcej energii w postaci glukozy. Wówczas dochodzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi; z czasem powstaje stan przedcukrzycowy, a następnie cukrzyca. Niestety duża ilość glukozy działa destrukcyjnie na naczynia krwionośne i na nerwy obwodowe. Jest więc oczywiste, że im wcześniej zatrzymamy narastanie nadwagi i otyłości, tym bardziej będziemy oddaleni od cukrzycy i jej powikłań.

Jak to zrobić?

Najefektywniejsze w redukcji masy ciała są obecnie wspomniane już analogi GLP-1, które działają tak skutecznie, że w niektórych przypadkach możliwe nawet staje się w cukrzycy typu 2 odstawienie insuliny. Potęga leczenia otyłości i cukrzycy jest w tej chwili ogromna. Jako lekarze jesteśmy tymi lekami zachwyceni, pacjenci także. Te leki w zakresie redukcji masy ciała są skuteczne u ok. 80 proc. pacjentów, ale nawet jeśli pacjent nie redukuje masy ciała, to nie tyje, co też uznajemy za sukces i w zasadzie zawsze obniża mu się glikemia

Czy możemy mówić, że nowoczesne terapie wyznaczają nowe standardy leczenia otyłości oraz cukrzycy?

To jest przełom. Nie tylko w diabetologii, ale ogólnie w medycynie. Otyłość jest obecnie głównym problemem zdrowotnym na świecie. Jest „matką” wielu chorób, według WHO powoduje ponad 200 powikłań, które skracają życie – żeby wymienić tylko chorobę niedokrwienną serca, niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze, choroby układu ruchu, depresję, nowotwory czy właśnie cukrzycę. Na szczęście efekt działania analogów GLP-1 u wielu pacjentów jest spektakularny. Badanie STEP wykazało, że semaglutyd w dawce 2,4 mg u 1 na 3 pacjentów umożliwia redukcję masy ciała o 20 proc. oraz klinicznie istotną średnią redukcję masy ciała na poziomie 17 proc. I, co bardzo istotne, jest to leczenie bezpieczne. Jedynym objawem niepożądanym są niewielkie nudności na początku kuracji. Pamiętajmy, że te leki są obecne na rynku od 2005 roku.

Gdy pacjent zaczyna redukować masę ciała, poprawia mu się glikemia i inne parametry, więcej się rusza. Po prostu zaczyna lepiej i zdrowiej żyć. Z kolei badanie SELECT dowiodło, że semaglutyd w dawce 2,4 mg o 20 proc. zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób z nadwagą lub otyłością. Jak więc można pacjentom odmawiać tych leków?

Pacjenci obawiają się jednak, że będą musieli brać je do końca życia…

Większość na pewno tak, ale może nie wszyscy – wciąż pojawiają się nowe badania. A jeśli chodzi o tych, których to dotyczy: na wiele chorób leki trzeba brać do końca życia, a otyłość jest chorobą przewlekłą. Dlatego zawsze mówię pacjentom: „Spróbujmy. Proszę zastosować lek przez 2–3 miesiące i zobaczymy, jaki będzie efekt”. Najczęściej pacjenci wracają i mówią, że chcą leczyć się dalej. Zwłaszcza że pozytywnych skutków jest więcej. Mamy już doniesienia, że u osób stosujących semaglutyd tempo utraty pamięci we wczesnej demencji jest mniejsze. Mało tego. Wyniki ostatnich badań, a także obserwacje kliniczne dowodzą, że semaglutyd może być pomocny w ograniczeniu spożycia alkoholu. Leki te mają działanie przeciwzapalne, np. pacjenci z RZS przyjmujący semaglutyd z powodu cukrzycy mają mniej nasilone objawy ze strony stawów. Dlatego analogi GLP-1 to przełom w diabetologii, kardiologii, nefrologii itd.

Ciekawi mniej jeszcze, jak zmienił się profil pacjenta z nadwagą lub otyłością w ostatnich latach. Czy ci pacjenci są bardziej otwarci na leczenie, zwłaszcza nowoczesne? A może wręcz przeciwnie, lekceważą problem?

Są otwarci. Nie spotkałem otyłego pacjenta, który nie byłby świadomy, że jego (lub jej) otyłość to problem zdrowotny. Co najwyżej nie przyznaje się publicznie, jakim problemem jest dla niego otyłość. Coraz więcej pacjentów słyszy o nowoczesnych lekach na otyłość i cukrzycę; przychodzą do nas i sami sugerują, że chcieliby ich spróbować. Jeśli nie ma przeciwwskazań – próbujemy. Również przykład innych pacjentów, którzy schudli dzięki analogom GLP-1, działa motywująco. Nic dziwnego, że dziś każdy producent leków chce mieć swój analog GLP-1, konkurencja będzie bardzo szybko rosła, a skorzystają na tym przede wszystkim pacjenci i my wszyscy jako społeczeństwo – mniej osób otyłych to więcej osób zdrowych wśród nas.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Od nadwagi do cukrzycy. Proste rozwiązanie złożonych problemów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2025 rok to nie tylko aktualizacja danych. To nowa strategia mierzenia się z epidemią otyłości, lepsze wsparcie psychologiczne dla pacjentów i lepsza organizacja opieki diabetologicznej. O tym, co może realnie zmienić codzienność osób z cukrzycą, opowiada prof. Irina Kowalska

Co zmienia się w leczeniu i diagnozie cukrzycy od 2025 roku?

Rok 2025 przynosi szereg kluczowych aktualizacji w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Nowe zalecenia PTD to efekt pracy zespołów eksperckich, oparty na najnowszych badaniach naukowych i klinicznych. Zmiany dotyczą m.in. prewencji cukrzycy typu 2, opieki psychologicznej, terapii cukrzycy typu 1, zasad leczenia nadciśnienia tętniczego oraz leczenia otyłości i zaburzeń metabolicznych.

Zacznijmy od prewencji. Jakie nowe podejście proponuje PTD w tym obszarze?

Całkowicie przebudowano rozdział poświęcony profilaktyce i opóźnianiu rozwoju cukrzycy. Oprócz zaleceń dotyczących stylu życia pojawiła się rekomendacja farmakoterapii u osób z otyłością i stanem przedcukrzycowym, jeśli zmiany behawioralne nie przynoszą oczekiwanych efektów. Wskazano trzy leki: liraglutyd, semaglutyd i tirzepatyd, które wykazały skuteczność w zapobieganiu cukrzycy typu 2. Nowe zalecenia uwzględniają także farmakoterapię otyłości u osób bez cukrzycy w kontekście redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego.

Czy zmiany dotyczą również diagnostyki i badań przesiewowych?

Zdecydowanie tak. Kładziemy większy nacisk na wczesne wykrywanie choroby, zwłaszcza u osób z grup ryzyka. Zachęcamy do regularnych badań przesiewowych z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi oraz aktualnych kryteriów diagnostycznych.

W nowym dokumencie dużą uwagę poświęcono także wsparciu psychologicznemu. Co dokładnie się zmieniło?

Psycholog powinien być integralną częścią zespołu terapeutycznego w diabetologii. Już na pierwszej wizycie powinna zostać przeprowadzona ocena stanu psychicznego pacjenta, najlepiej przy udziale psychologa. Rekomendujemy użycie wystandaryzowanych narzędzi, takich jak skale czy kwestionariusze. Szczególną uwagę zwracamy na stres cukrzycowy (diabetes distress – DD), czyli przewlekłe negatywne emocje związane z cukrzycą, w tym depresję, lęk i tzw. wypalenie cukrzycowe.

Jakie nowości pojawiły się w leczeniu cukrzycy typu 1?

Zaktualizowaliśmy rekomendacje dotyczące stosowania leków nieinsulinowych, m.in. inhibitorów SGLT2 i agonistów receptora GLP-1 z innych wskazań niż obniżanie stężenia glukozy. W przypadku konieczności zastosowania leków z tych grup u pacjentów z cukrzycą typu 1 ze wskazań innych niż bezpośrednio przeciwhiperglikemiczne (wskazania kardiologiczne, nerkowe, leczenie otyłości) konieczna jest ścisła, bieżąca adaptacja insulinoterapii. Rekomendujemy także nowoczesne metody monitorowania glikemii oraz edukację. Dodatkowo zwracamy uwagę, że u części osób z cukrzycą typu 1, korzystających z nowoczesnych metod monitorowania glikemii, można dążyć do bardziej ambitnego celu terapeutycznego, jakim jest czas spędzony w wąskim zakresie terapeutycznym (time in tight range – TITR) 70–140 mg/dl. Wskazane jest wówczas uwzględnienie stopnia wyedukowania pacjenta, jego zaangażowania w leczenie, technologii, jakimi dysponuje oraz profilu psychologicznego.

Wspomniała pani o aktualizacjach w leczeniu otyłości. Na czym one polegają?

Leczenie otyłości – zarówno farmakologiczne, jak i chirurgiczne – stało się integralnym elementem terapii cukrzycy typu 2. Po raz pierwszy w zaleceniach pojawiły się także wytyczne dotyczące choroby stłuszczeniowej wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD), która często towarzyszy cukrzycy i przez lata może przebiegać bezobjawowo, prowadząc do marskości.

Choć zmienia się podejście do farmakoterapii, musimy pamiętać o wytycznych dotyczących diety. Jako element terapii behawioralnej dieta nadal stanowi fundament leczenia obu typów cukrzycy. Podtrzymujemy zalecenia zdrowej diety i aktywności fizycznej, dostosowując je do aktualnej wiedzy naukowej.

Z jakimi barierami najczęściej mierzą się dziś pacjenci z cukrzycą w Polsce?

Wciąż nierozwiązanym problemem pozostaje brak refundacji osobistych pomp insulinowych dla osób z cukrzycą typu 1 po 26. roku życia, choć mamy nadzieję na pozytywną opinię Ministerstwa Zdrowia. Pacjenci mają również ograniczony dostęp do edukatorów diabetologicznych, dietetyków i psychologów. Poprawy wymaga organizacja ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w diabetologii oraz świadczenia szpitalnych w diabetologii. Dużym problemem jest też ciągle leczenie zespołu stopy cukrzycowej.

Które obszary diabetologii wymagają dziś najpilniejszych interwencji?

Priorytetem powinna być reorganizacja poradni diabetologicznych oraz zapewnienie pacjentom w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej dostępu do kompleksowego zespołu terapeutycznego. Bardzo potrzebujemy porad edukacyjnych, dietetycznych, psychologicznych. Konieczna jest także adekwatna wycena specjalistycznych świadczeń szpitalnych w diabetologii. W przypadku powikłań, takich jak zespół stopy cukrzycowej, potrzebujemy dalszego rozwoju wyspecjalizowanych ośrodków. Obiecujące doświadczenia z programu pilotażowego w szpitalu w Szamotułach doprowadziły do rozszerzenia programu na kolejne 6 placówek, co bardzo doceniamy, ale nadal nie obejmuje on całego kraju i jest to pilotaż.

Jak wyglądałaby idealna opieka, gdyby system działał bez barier?

W idealnym modelu pacjent ma dostęp do pełnego zespołu terapeutycznego: diabetologa, edukatora, dietetyka i psychologa. Niezwykle ważne jest także umożliwienie pacjentom korzystania z nowoczesnych leków i technologii zgodnie z rzeczywistymi potrzebami klinicznymi, bez barier refundacyjnych.

Gdyby miała pani wskazać jedną zmianę, która realnie poprawiłaby jakość życia pacjentów, co by to było?

Nie potrafię wskazać jednej. Kluczowe są dobra organizacja opieki diabetologicznej, edukacja i wsparcie psychologiczne, ponieważ cukrzyca to choroba na całe życie, towarzysząca pacjentowi 24 godziny na dobę. Równie istotna jest profilaktyka cukrzycy typu 2, w szczególności poprzez skuteczne przeciwdziałanie otyłości.

W jakim kierunku, według pani, zmierza leczenie cukrzycy w perspektywie najbliższej dekady?

W przypadku cukrzycy typu 1 celem jest prewencja. Dziś potrafimy już zidentyfikować osoby z grupy ryzyka, ale nie potrafimy jeszcze skutecznie zapobiegać chorobie. Leczenie staje się jednak coraz bardziej zaawansowane. Coraz bliżej nam do momentu, w którym sztuczna trzustka stanie się codziennością. Już dziś stosujemy hybrydowe pompy insulinowe. Pełna automatyzacja to kwestia czasu.

W cukrzycy typu 2 naszym głównym przeciwnikiem pozostaje epidemia otyłości: 80–90 procent przypadków tej choroby ma z nią bezpośredni związek. Według badania WOBASZ II (2013–2014 rok) odsetek osób z cukrzycą w Polsce wynosił 8–9 proc. Natomiast w badaniu Białystok Plus opublikowanym w 2023 roku – jest to już niemal 14 proc. Prognozy są jednoznaczne: liczba pacjentów z cukrzycą w Polsce będzie rosnąć. Dlatego tegoroczne zalecenia to nie tylko nowelizacja wytycznych. To apel o działanie.

Prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Rozmawiała: Ewa Wojciechowska

Artykuł Tegoroczne zalecenia PTD: apel o działanie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Dzida, diabetolog, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, w rozmowie z Luizą Łuniewską

Panie profesorze, cofniemy się na chwilę w czasie. Jak wielkim przełomem było odkrycie insuliny?

To rzeczywiście był jeden z najbardziej przełomowych momentów w historii medycyny. W 1921 roku po raz pierwszy wyizolowano insulinę, a już w styczniu 1922 podano ją człowiekowi. Dla chorych na cukrzycę, skazanych wcześniej na nieuchronną śmierć, był to prawdziwy cud. Filmowcy, pokazując to wydarzenie jako wzruszający moment, wcale nie przesadzają – śmiało można powiedzieć, że to było wydarzenie zmieniające bieg historii ludzkości, porównywalne z odkryciem antybiotyków.

Jak wyglądały pierwsze insuliny stosowane w praktyce?

Pozyskiwano je z trzustek zwierzęcych, głównie świń i bydła, ponieważ miały aminokwasowy skład najbardziej zbliżony do insuliny ludzkiej. Wówczas mówiło się po prostu o „insulinie” – dopiero później, gdy poznano szczegółowy skład ludzkiej insuliny w 1964 roku, zaczęto świadomie odróżniać insulinę zwierzęcą od ludzkiej. Przełom nastąpił w latach 80., kiedy dzięki inżynierii genetycznej uzyskano możliwość przemysłowej produkcji insuliny identycznej z ludzką. Bakterie lub drożdże, zmodyfikowane genetycznie, zaczęły wytwarzać hormon identyczny jak ten produkowany naturalnie przez trzustkę człowieka. To zmieniło wszystko.

Czym zmieniła praktykę kliniczną insulina ludzka?

Przede wszystkim wyeliminowano problem odpowiedzi immunologicznych na obce białka. Insulina ludzka była lepiej tolerowana, bezpieczniejsza, skuteczniejsza. Umożliwiła prowadzenie insulinoterapii na dużą skalę, bez obawy o powikłania immunologiczne. Wprowadzenie jej do terapii zmniejszyło liczbę powikłań, poprawiło komfort pacjentów i znacząco zmieniło standardy leczenia cukrzycy.

W świetle dzisiejszych możliwości terapeutycznych – czy insulina nadal ma swoje miejsce w medycynie?

Jak najbardziej. W cukrzycy typu 1 insulina jest niezbędna do przeżycia. W cukrzycy typu 3 – pacjenci z mukowiscydozą i po resekcji trzustki się bez niej nie obędą. W cukrzycy typu 2 szacuje się, że mniej więcej co czwarty pacjent będzie w pewnym momencie potrzebował insulinoterapii. Nawet przy nowoczesnych lekach przewlekła natura choroby sprawia, że insulina często staje się koniecznością. Insulina ludzka, choć często ustępuje miejsca analogom, wciąż pozostaje ważnym narzędziem terapeutycznym, szczególnie tam, gdzie liczy się skuteczność i dostępność.

Jakie znaczenie w nowoczesnej diabetologii ma personalizacja leczenia?

Personalizacja leczenia to dzisiaj absolutna podstawa. Każdy pacjent ma inny przebieg choroby, różne potrzeby i możliwości. Insuliny ludzkie pozostają ważnym elementem tego zindywidualizowanego podejścia. Dzięki różnym profilom działania możemy dobrać preparat najbardziej odpowiadający sytuacji klinicznej pacjenta, jego stylowi życia oraz możliwościom ekonomicznym.

Powiedzmy jeszcze, czym się różni insulina ludzka od analogów.

Insuliny ludzkie odpowiadają naturalnemu składowi hormonów, ale ich profil działania nie naśladuje idealnie fizjologii. Analogi powstały, aby lepiej odwzorować naturalne wydzielanie insuliny – szybkie uwalnianie przed posiłkiem i stabilne podstawowe wydzielanie przez całą dobę. Są bezpieczniejsze i zmniejszają ryzyko hipoglikemii, dlatego preferuje się je dziś w praktyce klinicznej. Niemniej jednak insuliny ludzkie pozostają fundamentalnym elementem naszego terapeutycznego arsenału – symbolizują przełom, który na zawsze zmienił historię leczenia cukrzycy, i do dziś mają niepodważalną wartość.

Czy w leczeniu szpitalnym insulina również odgrywa kluczową rolę?

Bez wątpienia. W stanach ciężkich, kiedy glikemia przekracza bezpieczne wartości, insulina pozostaje najskuteczniejszym narzędziem do stabilizacji stężenia glukozy. W intensywnej terapii jest niezastąpiona i codziennie ratuje życie pacjentów.

Często mówi się, że insulina to ostateczność w leczeniu cukrzycy typu 2. Czy rzeczywiście tak jest?

To mit. Insulina jest jedną z wielu opcji terapeutycznych. Czasami stosujemy ją przejściowo, aby poprawić kontrolę glikemii, a następnie wracamy do leków doustnych. Decyzja zależy od sytuacji klinicznej konkretnego pacjenta, jego stylu życia i preferencji.

Dlaczego więc część pacjentów oraz lekarzy stara się unikać insulinoterapii?

Insulina wymaga dobrej edukacji, dyscypliny, codziennej samokontroli. Wprowadza też pewne utrudnienia w życiu codziennym. Dlatego jeśli mamy skuteczne, prostsze opcje terapeutyczne, sięgamy po nie w pierwszej kolejności. Jednak w wielu przypadkach insulina pozostaje niezastąpiona.

Czy insuliny ludzkie mogą być korzystniejszą opcją w niektórych sytuacjach?

Zdecydowanie tak. Insuliny ludzkie, dzięki swojemu profilowi farmakokinetycznemu, wciąż są optymalnym wyborem dla niektórych pacjentów. Są też bardziej dostępne ekonomicznie, co ma znaczenie w systemach opieki zdrowotnej oraz w krajach o ograniczonych zasobach.

Jak wygląda sytuacja dostępności insuliny w skali świata?

Niestety, dostęp do insuliny w krajach rozwijających się jest ogromnym problemem. Choroba demokratyzuje się – dotyka zarówno bogatych, jak i biednych. Tymczasem w wielu regionach świata insulina jest trudno dostępna lub za droga. W USA jeszcze niedawno pacjenci organizowali wyjazdy do Kanady czy Meksyku, by kupić insulinę po rozsądnej cenie. Dopiero regulacje rządowe zaczęły to zmieniać. W dobie pandemii cukrzycy kwestią strategiczną staje się też to, by przemysł farmaceutyczny zdołał zapewnić do niej stały dostęp.

Jakie innowacje związane z insuliną możemy przewidywać na przyszłość?

Pracuje się nad bioniczną trzustką – systemami łączącymi pompę insulinową z czujnikiem glikemii automatycznie dozującymi insulinę. Prowadzone są również prace nad podaniami doustnymi, inhalacyjnymi oraz insulinami o przedłużonym działaniu – np. podawanymi raz w tygodniu. Jednakże całkowite zastąpienie insuliny wydaje się mało prawdopodobne, zwłaszcza w cukrzycy typu 1.

Artykuł Sztuka insulinoterapii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeszcze niedawno remisja cukrzycy brzmiała jak fantazja. Dziś to realny cel. Wkraczamy w erę terapii szytych na miarę, wspieranych przez sztuczną inteligencję. Czy naprawdę jesteśmy o krok od momentu, gdy cukrzyca przestanie być przewlekła i stanie się przewidywalna, a może nawet odwracalna? Rozmowa z prof. Edwardem Frankiem

Czy jesteśmy świadkami „końca cukrzycy”?

Jest jeszcze za wcześnie, aby ogłosić „koniec cukrzycy”, ten moment zaczyna się, co prawda, rysować na horyzoncie, ale horyzoncie dalekim. Coraz częściej mówimy natomiast już nie tylko o skutecznej kontroli cukrzycy, ale o możliwości jej zapobieżenia lub zatrzymania (zarówno w przypadku cukrzycy typu 1, jak i 2) albo też cofnięcia, czyli remisji (w przypadku typu 2). Postępy w badaniach sugerują, że w perspektywie 20, 30, może 50 lat stanie się to realne. Szczególnie ciekawe są próby wczesnej identyfikacji osób z grupy ryzyka i zatrzymania cukrzycy typu 1, zanim jeszcze rozwinie się klinicznie.

Możliwe stanie się zapobieganie cukrzycy już na etapie dzieciństwa?

To nie tyle kwestia wieku, ile momentu inicjacji procesu autoimmunologicznego. Gdy pojawiają się przeciwciała przeciwko komórkom beta wysp trzustkowych, zaczyna się okres „okienka” interwencyjnego, które zamyka się jakiś czas po rozpoznaniu cukrzycy. Aby interwencja była efektywna, potrzebujemy dwóch rzeczy: wiarygodnych narzędzi do identyfikacji osób z wysokim ryzykiem, bo trudno oznaczać przeciwciała u wszystkich, oraz bezpiecznej i skutecznej terapii, która zatrzyma rozwój choroby.

Obecnie trwają intensywne badania m.in. nad lekami immunosupresyjnymi, lekami biologicznymi, limfocytami T-regulatorowymi, szczepionkami immunomodulującymi, które mają chronić komórki beta przed autoimmunologicznym zniszczeniem. Dotąd nie osiągnięto przełomu klinicznego, ale skala i różnorodność podejmowanych prób sugerują, że skuteczne rozwiązanie dotyczące rozwoju cukrzycy typu 1 może być w zasięgu ręki.

Na ile precyzyjnie jesteśmy dziś w stanie prognozować rozwój cukrzycy typu 1?

Dzięki badaniom genetycznym i immunologicznym potrafimy ocenić ryzyko, choćby poprzez identyfikację specyficznych przeciwciał czy markerów genetycznych. Problem w tym, że obecnie interwencję podejmujemy zbyt późno – dopiero, gdy trzustka przestaje produkować insulinę. A proces autoagresji może trwać latami. Wcześniejsza reakcja mogłaby istotnie zwiększyć skuteczność leczenia.

A co z cukrzycą typu 2?

Tutaj też widać na horyzoncie przełom. Nowe leki przeciwcukrzycowe, takie jak agoniści receptora GLP-1 i inhibitory SGLT2, to nie tylko kontrola glikemii. To leki, które poprawiają funkcję serca i nerek, zmniejszają ryzyko arytmii, infekcji dróg oddechowych, ale także ryzyko zgonu. Zatem chorzy leczeni tymi lekami mają mniej powikłań i będą dłużej żyli. Co więcej, agoniści receptora GLP-1 (np. semaglutyd) albo inne podobne leki (np. tirzepatyd) powodują znaczne zmniejszenie, a w wielu przypadkach wręcz normalizację masy ciała. Usuwają zatem główną przyczynę cukrzycy typu 2, co powoduje, że kontrola cukrzycy jest bardzo dobra, można odstawić inne leki przeciwcukrzycowe i dochodzi w zasadzie do remisji cukrzycy trwającej tak długo, jak długo bierze się te leki; jeśli zastosujemy je u chorych otyłych, którzy jeszcze cukrzycy nie mają, można będzie jej skutecznie zapobiegać.

Tymczasem liczba chorych nadal rośnie. Nauka nadąża za epidemią?

W krajach słabiej rozwiniętych rzeczywiście obserwujemy ciągły wzrost liczby przypadków cukrzycy, ale w krajach rozwiniętych, takich jak Polska, sytuacja może wyglądać w nadchodzących latach inaczej, po pierwsze ze względu na częste stosowanie w/w leków, a po drugie ze względu na prognozowany spadek liczby ludności. Te dwa czynniki mogą przekładać się na mniejszą bezwzględną liczbę pacjentów z cukrzycą, ale i tak system ochrony zdrowia będzie pod coraz większą presją. Starzejące się społeczeństwo to więcej wszystkich chorób przewlekłych, nie tylko cukrzycy.

Które badania uznałby pan dziś za najbardziej przełomowe i ciekawe?

Zdecydowanie te nad terapiami hamującymi proces autoimmunologiczny w cukrzycy typu 1. To może być prawdziwy „game changer” w tej chorobie. Ale ciekawe są także badania dotyczące nowych cząsteczek o działaniu odchudzającym. Z badania SELECT wiemy, że skuteczna redukcja masy ciała przy pomocy semaglutydu zmniejsza ryzyko sercowo-naczyniowe i śmiertelność. Trwają badania SURMOUNT-MMO z tirzepatydem i SYNCHRONIZE z surwodutydem, które być może wykażą podobne działanie tych leków na twarde punkty końcowe u osób otyłych.

Personalizacja terapii to kierunek, w którym zmierza diabetologia?

Bez wątpienia. Już dziś leczenie dostosowujemy m.in. do genotypu, stylu życia, chorób współistniejących. W przyszłości dołączymy do tego ocenę mikrobioty jelitowej, profil metaboliczny, epigenetyczny i inne czynniki. Lekarze oczywiście zawsze podchodzili do chorego indywidualnie, ale teraz mają do dyspozycji narzędzia, które pozwalają robić to z niespotykaną wcześniej precyzją.

A sztuczna inteligencja? Może kiedyś zastąpi diabetologa?

Będzie potężnym wsparciem zarówno w analizie danych, jak i prognozowaniu ryzyka, doborze terapii. Lekarz to jednak nie tylko algorytm. To także empatia, doświadczenie, zaufanie. I to – mam nadzieję – długo pozostanie niezastąpione. Wyobrażam sobie taki scenariusz procesu terapeutycznego, że pacjent przychodzić będzie do gabinetu z analizą przygotowaną przez AI, ale to człowiek – lekarz – podejmować będzie decyzję, uwzględniając kontekst kliniczny i osobisty.

Jaką strategię przyjąć w erze „Doktora Google” wobec pacjentów, którzy przychodzą z gotową diagnozą z internetu?

Trzeba zaakceptować fakt, że relacja lekarz–pacjent zmieniła się diametralnie. Dziś pacjent przychodzi często nie z pytaniami, lecz z hipotezami lub wręcz rozpoznaniami. Rolą lekarza jest w takich przypadkach filtrowanie informacji, porządkowanie ich i nadawanie znaczenia, a także przekonanie pacjenta do współpracy. Pacjent wnosi do rozmowy swoje doświadczenie choroby, lekarz – szerszą perspektywę. Jeśli ta relacja opiera się na zaufaniu i dialogu, ma ogromny potencjał.

Jeśli spotkamy się ponownie za 30 lat, o czym będziemy rozmawiać w kontekście cukrzycy?

Tematów nie zabraknie. Po pierwsze, o rzadszych postaciach cukrzycy: genetycznych, endokrynologicznych i innych. Staną się one istotniejsze w codziennej praktyce. Po drugie, nie każdy pacjent z cukrzycą typu 2 osiąga remisję, nawet po operacji bariatrycznej. U 30 proc. choroba się utrzymuje – z przyczyn metabolicznych, genetycznych, środowiskowych. Ci chorzy nie znikną za 30 lat. I po trzecie, mamy grupę pacjentów, którzy nie tolerują obecnych terapii. To 10–15 proc. chorych. U nich być może będzie można stosować inne leki, o innych mechanizmach działania, których dzisiaj jeszcze nie ma na rynku. Myślę, że za 30 lat wciąż jeszcze nie zabraknie pracy dla diabetologów.

Czyli „koniec cukrzycy” to nie coś, co należy brać dosłownie, tylko nowe otwarcie?

Na razie tak. W tej chwili nie jest jeszcze realne całkowite wyeliminowanie cukrzycy, ale możliwe jest uczynienie jej chorobą przewidywalną, w pełni kontrolowalną, a może nawet odwracalną z minimalnym obciążeniem dla pacjenta. Nie chodzi o cud. Chodzi o postęp. A ten już się dokonuje. Jeśli jego tempo się utrzyma, w przyszłości lekarz nie będzie zadawał pytania „czy”, tylko „kiedy” zatrzymamy cukrzycę, zanim zdąży się ona rozwinąć.

Prof. dr n. med. Edward Franek, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii PIM MSWiA w Warszawie

Rozmawiała: Ewa Wojciechowska

Artykuł Czy czeka nas „koniec cukrzycy”? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

XXVI Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego odbywa się w Krakowie w dniach 8–10 maja 2025 roku. Zapraszamy do przeczytania wydania „Świata Lekarza” przygotowanego na tę okazję

Majowy numer „Świata Lekarza” towarzyszy XXVI Zjazdowi Naukowemu Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego odbywającemu się w Krakowie. W tym roku dyskusja o cukrzycy nabiera szczególnej głębi – nie tylko dzięki nowoczesnym technologiom i przełomowym terapiom, ale także dzięki odważnemu myśleniu o przyszłości. Jeszcze kilka lat temu pytanie o koniec cukrzycy brzmiało jak fantazja. Dziś ma uzasadnienie, o czym rozmawiamy z prof. Edwardem Frankiem – nie przez pryzmat marzeń, a faktów oraz badań.

Zmiana perspektywy myślenia o cukrzycy dotyczy również psychologicznego aspektu choroby. Prof. Irina Kowalska zwraca uwagę, że według aktualnych zaleceń PTD psycholog powinien być integralną częścią zespołu terapeutycznego. Stres cukrzycowy, czyli przewlekłe negatywne emocje związane z cukrzycą, w tym depresja, lęk i tzw. wypalenie cukrzycowe, to przykra codzienność wielu pacjentów. Nie powinno to dziwić, cukrzyca jest w końcu chorobą 24 godziny na dobę, a zarządzanie nią wymaga nie tylko siły ciała, lecz także odporności psychicznej. Zwłaszcza że statystyki mówią same za siebie: nawet 40 proc. pacjentów diabetologicznych doświadcza objawów depresyjnych, natomiast osoby z cukrzycą typu 1 są 2–3 razy bardziej narażone na zaburzenia odżywiania niż populacja ogólna. Więcej w rozmowie z dr hab. Katarzyną Cyranką.

W tym wydaniu szczególne miejsce poświęcamy również XXII Gali Nagrody Zaufania Złoty OTIS. Tegoroczna edycja – obfitująca w poruszające chwile i inspirujące prelekcje – potwierdziła, jak wielką rolę odgrywają lekarze, naukowcy, społecznicy, a także decydenci w budowaniu świata bardziej przyjaznego pacjentom.

DIABETOLOGIA 2025
Prof. Irina Kowalska: Tegoroczne zalecenia PTD: apel o działanie
Prof. Leszek Czupryniak: Od nadwagi do cukrzycy. Proste rozwiązanie złożonych problemów
Prof. Katarzyna Cypryk: Uproszczenie terapii to korzyść dla pacjentów, ich opiekunów oraz lekarzy
Prof. Grzegorz Dzida: Sztuka insulinoterapii
Prof. Maciej Małecki: Pacjenci mogą stosować semaglutyd bez obaw o jego dostępność
Dr Bogumił Wolnik: Pomost między penami a pompami
Prof. Edward Franek: Czy czeka nas „koniec cukrzycy”?
Prof. Grzegorz Dzida: Nowoczesne leczenie flozynami nie może być luksusem tylko dla wybranych pacjentów z cukrzycą typu 2
Mgr Alicja Szewczyk: Zagraniczny wzorzec edukacji diabetologicznej – inspiracje dla Polski
Dr hab. Katarzyna Cyranka: Wyzwania psychodiabetologii
Monika Kaczmarek: Ruch jako lek. Jak naprawdę wspierać pacjenta z cukrzycą?
Kampania „Stop kwasicy ketonowej”
Prof. Tomasz Stompór: Powrót do Wielkiej Interny?
O czym się w Polsce nie mówi: Co leczy, co uzależnia?
Sukces miesiąca: Odkrycie kardiologów z Opola
Dwugłos polityczny: Cukrzyca to choroba, która dotyka coraz większej liczby Polaków. Jakie kroki powinny zostać podjęte w zakresie profilaktyki, aby zapobiec dalszemu wzrostowi zachorowań, szczególnie w kontekście rosnącej liczby osób z cukrzycą typu 2? Komentują posłowie Tadeusz Chrzan i Norbert Pietrykowski

Zapraszam do lektury

Ewa Podsiadły-Natorska
Redaktor prowadząca

Artykuł XXVI Zjazd Naukowy PTD (ZDJĘCIA) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z prof. dr. n. med. Edwardem Frankiem, kierownikiem Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA w Warszawie, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Jakich zmian w diabetologii spodziewa się pan na przestrzeni najbliższych 5–10 lat?

Zacznijmy od tego, że zmiany w diabetologii dokonują się cały czas od ponad 100 lat. Pierwszym wielkim przełomem w leczeniu cukrzycy zarówno typu 1, jak i 2, który nastąpił właśnie 100 lat temu, było pojawienie się insuliny. Potem przez lata poprawiano jej właściwości, próbowano indywidualizować terapię, zmniejszać ryzyko hipoglikemii. Na rynek weszły glukometry, później systemy ciągłego monitorowania glikemii. Był to i jest niewątpliwy postęp. Nie zmieniało to jednak faktu, że jeżeli ktoś zachorował na cukrzycę typu 1, to insulinę musiał przyjmować do końca życia.

Dziś mamy już badania sugerujące, że wczesne wprowadzenie leków biologicznych, leków przeciwzapalnych bądź leków zmniejszających odpowiedź autoimmunologiczną może spowodować zahamowanie rozwoju cukrzycy typu 1, jej łagodniejszy przebieg albo nawet to, że choroba ta w ogóle nie wystąpi. Na ten przełom dopiero czekamy, myślę jednak, że przyszłość przyniesie leki, które zahamują skutecznie procesy autoimmunologiczne prowadzące do zniszczenia wysp trzustkowych i nie dopuszczą do rozwinięcia się cukrzycy u osób mających przeciwciała, które mogą potencjalnie doprowadzić do zniszczenia trzustki. Ten proces autoimmunologiczny zostanie zahamowany.

Które badania o tym mówią?

Na przykład badanie PROTECT opublikowane w czasopiśmie „The New England Journal of Medicine”, które ocenia wpływ leczenia teplizumabem na funkcję komórek beta trzustki u osób z nowo rozpoznaną cukrzycą typu 1. Opublikowano też podobne badanie z baricytynibem. Jest również badanie, w którym teplizumab zastosowano u osób, u których cukrzyca się jeszcze nie rozwinęła. No i przynajmniej kilka różnych badań w toku.

A jak widzi pan przyszłość leczenia cukrzycy typu 2?

Według mnie przyszłość leczenia cukrzycy typu 2 będzie taka, że za 50 lat liczba chorych znacznie się zmniejszy. Stanie się tak, ponieważ pojawiają się nowe grupy leków, które w sposób niezwykle efektywny zmniejszają masę ciała. Kiedy więc te leki stanieją i wejdą do szerokiego użycia, będzie mógł sobie na nie pozwolić każdy, kto choruje na otyłość. Co więcej, również osoby z nadwagą będą mogły stosować te leki, aby nie dopuścić do rozwoju otyłości. Szerokie stosowanie tych leków doprowadzi zatem do zmniejszenia częstości otyłości, a co za tym idzie, również związanej z otyłością cukrzycy typu 2. Innymi słowy: gdy nie będzie nadwagi ani otyłości, to nie będzie cukrzycy typu 2.

Insulina przestanie być potrzebna?

Na pewno nie przestanie być potrzebna u wszystkich pacjentów. Nadal będą pacjenci, u których występować będzie cukrzyca typu 2 z komponentą niedoboru insuliny. Nadal będą pacjenci, którzy z różnych względów nie będą mogli stosować leków zmniejszających masę ciała. Na razie insulinoterapia wciąż jest potrzebna i na pewno przez wiele lat będzie jeszcze u wielu chorych niezbędna.

W najbliższej przyszłości zmieni się natomiast na pewno to, że wielu pacjentów leczonych insulinoterapią w schemacie baza-bolus będzie przestawianych na insulinę długodziałającą z agonistą GLP-1. Pacjenci na intensywnej insulinoterapii będą też częściej korzystać z systemów ciągłego monitorowania glikemii i, być może, z systemów opartych na sztucznej inteligencji pomagających w decyzji, jaką dawkę insuliny podać.

Wciąż pojawiają się nowe insuliny?

Tak. W tej chwili wprowadzane są długodziałające insuliny, które podawane są raz w tygodniu. Do tego dochodzą różne kombinacje insulin z agonistami receptora GLP-1, np. dostępna już na rynku glargina z liksisentatydem, a niedługo pojawi się przeznaczone do podawania raz w tygodniu połączenie insuliny icodec z semaglutydem.

Jakie według pana są ograniczenia w dostępie do nowoczesnych technologii diabetologicznych?

Głównym ograniczeniem w dostępie do nowoczesnych technologii zawsze są pieniądze. Nowoczesne technologie są po prostu bardzo drogie, tak samo jak nowoczesne leki stosowane w cukrzycy. Poza tym jest wiele mniejszych ograniczeń, często indywidualnych. U chorego mogą np. wystąpić objawy uboczne po zastosowaniu leku albo lek może w jego przypadku okazać się nieskuteczny. Dlatego tak ważna jest indywidualizacja terapii i dobranie substancji, które u danego pacjenta będą działać jak najlepiej, nie powodując skutków ubocznych. Co do nowoczesnych technologii, nie każdy potrafi dobrze je opanować.

A jakie największe wyzwania terapeutyczne dostrzega pan jako diabetolog?

Współczesne leki na cukrzycę – przede wszystkim agoniści receptora GLP-1, ale również w pewnym stopniu flozyny – są bardzo skuteczne. To oczywiście bardzo dobrze, obserwuję jednak, że niektórzy pacjenci czują się jak gdyby zwolnieni z konieczności dbania o swój styl życia – przede wszystkim w zakresie właściwej diety oraz wysiłku fizycznego. Pacjenci często zapominają, że owszem, dzięki lekom redukują masę ciała, jednak bardzo ważne jest budowanie masy mięśniowej, którą też się w procesie odchudzania traci.

Drugim wyzwaniem jest to, że, jak wspomniałem, wielu pacjentów, np. starszych, nie adaptuje się do nowych technologii. Oczywiście będzie się to zmieniać, bo ludzie, którzy teraz są młodzi, dorastają w wirtualnym świecie, więc w wieku dojrzałym będą z technologiami obeznani. Wciąż jednak mamy pacjentów urodzonych w latach 40. czy 50., których młodość upłynęła bez komputerów i smartfonów. Z kolei pacjenci obecnie młodzi w wieku senioralnym mogą mieć problem z korzystaniem z nowoczesnych technologii np. z powodu chorób neurodegeneracyjnych.

Tematem tego wydania jest edukacja diabetologiczna. W rozmowach z ekspertami pojawił się głos, że taką edukacją powinna być objęta cała rodzina. Czy pan się z tym zgadza?

To zależy od pacjenta. Nie brakuje pacjentów samodzielnych, którzy z chorobą, z dietą, z obsługą nowoczesnych technologii znakomicie sobie radzą. Ale są też tacy, którzy potrzebują pomocy rodziny – współmałżonka, dzieci. Jednak edukacja diabetologiczna od wielu, wielu lat jest w naszym kraju bolączką, ponieważ nie jest osobno finansowana. Być może się to zmieni dzięki tzw. odwróconej piramidzie świadczeń, w ramach której planowane jest wprowadzenie edukacji diabetologicznej do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Moim zdaniem to dobry kierunek.

Artykuł Przyszłość w leczeniu cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z dr n. med. Aleksandrą Puch-Walczak, diabetolożką z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Jakie są główne zalety stosowania preparatu Rybelsus w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie u pacjentów z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych (CVD)?

Preparat Rybelsus (semaglutyd) ma kilka istotnych zalet w leczeniu cukrzycy typu 2, zwłaszcza u pacjentów z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych (CVD). Pierwszym jest lepsza kontrola poziomu glikemii we krwi – odpowiada za to zależna od posiłku (stężenia glukozy) regulacja wydzielania insuliny oraz glukagonu. Z kolei opóźnienie w opróżnianiu żołądka prowadzi do wolniejszego uwalniania glukozy z pożywienia do krwiobiegu i również pomaga w utrzymaniu stabilniejszego poziomu glikemii posiłkowej. Niemniej nie można zapomnieć, że działanie to prowadzi również do wcześniejszego odczuwania sytości, spożywania mniejszej ilości pokarmów, a efekt ten potęgowany jest sygnalizacją w OUN.

Rybelsus działając na receptory w mózgowiu, zmniejsza odczuwanie apetytu. Właściwości te prowadzą do znaczącej redukcji masy ciała. Należy zaznaczyć, że wraz ze stosowaniem leku konieczna jest edukacja pacjenta w zakresie zmian stylu życia (stosowana dieta i regularna aktywność fizyczna). Nieumiejętne przyjmowanie analogów GLP-1 może prowadzić do zbyt małej kaloryczności diety, a organizm ze „zmniejszonym apetytem” nie będzie sygnalizował potrzeby zaspokojenia głodu.

Całkowicie niezależnie Rybelsus wykazał też korzystne działanie redukujące inne czynniki ryzyka CVD takie jak obniżenie stężenia lipidów we krwi oraz obniżenie skurczowego ciśnienia krwi, co jest niezwykle istotne dla pacjentów z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.

Warto również zaznaczyć, że badania kliniczne wykazały, że Rybelsus zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych takich jak zawał serca czy udar mózgu. Poza powyższymi mechanizmami wydaje się, że istotna jest też redukcja przewlekłego stanu zapalnego wyrażonego w badaniach za pomocą hsCRP.

Nie bez kozery Rybelsus nazywany jest „statyną XXI wieku”, zawdzięcza to swojemu plejotropowemu działaniu. Mnogość rozmieszczenia receptorów dla GLP-1 wiąże się z wieloma dodatkowymi działaniami, które determinują obecne kierunki badań klinicznych.

Jakie są możliwe działania niepożądane wynikające z przyjmowania tego leku?

Jak każdy lek Rybelsus może powodować działania niepożądane. Te najczęściej zgłaszane to nudności, biegunka, wymioty i zaparcia. W większości przypadków działania te są łagodne i przemijające, jednak pacjenci powinni być świadomi możliwości ich wystąpienia.

Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, bardzo istotne jest wdrażanie leczenia od najmniejszej dostępnej dawki i eskalowanie w trakcie terapii do dawki maks. 14 mg. Jednocześnie przy redukcji masy ciała warto oceniać jej skład. Badania pokazały redukcję zarówno tłuszczowej, jak i beztłuszczowej masy ciała. W leczeniu aGLP-1 istotne jest uzupełnienie zaleceń o dietę bogata w białko (co najmniej 1g/kg masy ciała, przy prawidłowej funkcji nerek) oraz regularna aktywność fizyczna. Pozwoli na to utrzymanie masy mięśniowej i redukcję głównie tkanki tłuszczowej.

W jakich przypadkach pacjenci z cukrzycą typu 2, którzy wcześniej byli leczeni metforminą, powinni rozważyć intensyfikację leczenia przy pomocy preparatu Rybelsus?

Oczywiście według wytycznych pierwszą odpowiedzią będzie niedostateczna kontrola glikemii wyrażona głównie za pomocą HbA1c. Jednak należy pamiętać, że wytyczne stawiają nam jednocześnie inne cele. Zgodnie z konsensusem ADA/EASD 2023 (American Diabetes Association/European Association for the Study of Diabetes) celem w leczeniu cukrzycy jest również kontrola masy ciała. A więc powinniśmy rozważać wdrożenie leczenia Rybelsusem u wszystkich pacjentów z nadmierną masą ciała, bez względu na wyjściowe stężenie HbA1c. Wskaźnik BMI ma swoje ograniczenia, ale przez prostotę i szerokie zastosowanie jest narzędziem łatwym do użycia w trakcie konsultacji.

Z uwagi na korzystny profil sercowo-naczyniowy powinniśmy rozważyć dołączenie Rybelsusa również u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym (u których występują: nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, nikotynizm, nadwaga/otyłość) oraz u tych z wywiadem zdarzeń sercowo-naczyniowych. Warto zaznaczyć, że z uwagi na swój mechanizm działania dołączenie semaglutydu nawet przy dobrym wyrównaniu glikemii nie stwarza ryzyka hipoglikemii.

Ważne jest, aby decyzja o intensyfikacji leczenia była podjęta we współpracy lekarza z pacjentem, biorąc pod uwagę indywidualne potrzeby. Mimo braku refundacji wielu chorych decyduje się na stosowanie preparatu Rybelsus również ze względu na dobrą dostępność preparatu w aptekach i możliwość nieuciążliwej kontynuacji leczenia.

Czy miała pani takich pacjentów i jakie dało to efekty?

Mam wielu pacjentów przyjmujących przewlekle preparat Rybelsus. Warunkiem skuteczności terapii jest edukacja pacjenta dotycząca zasad stosowania tego leku. Z uwagi na biodostępność konieczne jest przyjmowanie tego leku na czczo, następnie wypicie pół szklanki wody oraz odczekanie co najmniej 30 minut z pierwszym posiłkiem. Obserwuję, że skuteczność leku poprawia się wraz z wydłużeniem tego czasu. A widoczne i odczuwalne efekty działania oddziałują dobrze na pacjenta, poprawiając adherencję terapeutyczną.

Jakie czynniki bierze pani pod uwagę przy decyzji o intensyfikacji leczenia w przypadku pacjentów z cukrzycą typu 2?

Decyzja o intensyfikacji leczenia w przypadku pacjentów z cukrzycą typu 2 jest kompleksowa i uwzględnia wiele czynników. Z reguły staram się pacjentowi przedstawić opcje, jakie ma.

Poniżej główne aspekty, które biorę pod uwagę:
1. Poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c).
2. Czas trwania cukrzycy: pacjenci z dłuższym przebiegiem choroby mogą wymagać bardziej złożonego leczenia, aby osiągnąć optymalną kontrolę glikemii. Należy jednak zauważyć, że im krótszy wywiad cukrzycy, tym spodziewana lepsza odpowiedź na wdrożenie leków modyfikujących przebieg choroby.
3. Wiek i przewidywana długość życia: u młodszych pacjentów, z dłuższym przewidywanym czasem życia, bardziej agresywne podejście może być uzasadnione, aby zapobiegać długoterminowym powikłaniom. U starszych pacjentów priorytetem jest bezpieczeństwo terapii, np. unikanie hipoglikemii.
4. Współistniejące schorzenia: obecność innych chorób takich jak nadciśnienie, dyslipidemia, choroby sercowo-naczyniowe lub przewlekła choroba nerek.
5. Profil bezpieczeństwa leków: potencjalne działania niepożądane i ryzyko hipoglikemii są istotne przy wyborze i intensyfikacji leczenia. Preferujemy leki o niższym ryzyku hipoglikemii i korzystnym profilu bezpieczeństwa.
6. Ryzyko chorób sercowo-naczyniowych: u pacjentów z wysokim ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych wybierane są leki, które mają korzystny wpływ na zdrowie serca takie jak inhibitory SGLT2 czy agoniści GLP-1.
7. Aspekty finansowe: w polskich warunkach nie sposób pominąć kwestie finansowe. Niestety, wielu pacjentów nie może sobie pozwolić na najlepszą opcję terapeutyczną właśnie z powodów ekonomicznych i ten aspekt powinien być z pacjentem omówiony.

Jednak najważniejszym czynnikiem branym pod uwagę przy wyborze terapii są preferencje pacjenta. Moim zdaniem rolą lekarza jest przedstawienie wszystkich opcji terapeutycznych i wskazanie pacjentowi, która oraz dlaczego jest według lekarza najlepsza. Wydaje mi się, że tym sposobem zyskujemy też zaufanie pacjenta i możemy oczekiwać lepszego compliance’u.

Opis przypadku

Antoni lat 70
Cukrzyca typu 2 od 5 lat
Metformina 1000 mg 2 x dziennie bez nietolerancji
Prowadzony przez lekarza rodzinnego
Bez powikłań przewlekłych

Wzrost 180 cm
Masa ciała 102,5 kg (BMI 31,6)
Otyłość brzuszna (obwód pasa 122 cm)
RR 136/69mm Hg AS 71/min

Choroby przewlekłe:
Nadciśnienie tętnicze
Dyslipidemia
Palenie neguje
Zawały, udary neguje

Leki:
Telmisartan HCT 80/25
Eplerenon 25 mg
Doksazosyna 4 mg
Lacydypina 6 mg
Rosuwastatyna 5 mg

Badania:
HbA1c 6,2%
Kreatynina – 0,65
UACR 30,0
Profil lipidowy:
Chol. całk. 141 mg/dl
LDL 91 mg/dl
HDL 32 mg/dl
TG 465 mg/dl

Interwencja:
Metformina XR 1000
Semaglutyd sc 3->7–14 mg
Kwasy omega 2 x 500 mg
Zwiększamy rozuwastatynę do 15 mg
Interwencja behawioralna
Kontrola po 4 miesiącach
FPG 90–105 mg (bez hipoglikemii)
Masa ciała 94 kg (-8 kg)
LDL 54 mg/dl
TG 215 mg/dl
Odstawienie doksazosyny przy dobrej kontroli RR

Artykuł Statyna XXI wieku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowe badanie przeprowadzone przez naukowców z Friedman School of Nutrition Science and Policy na Uniwersytecie Tufts (Massachusetts), którego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Nature Medicine”, wskazuje, że na świecie każdego roku odnotowuje się 2,2 mln nowych przypadków cukrzycy typu 2 i 1,2 mln nowych przypadków chorób sercowo-naczyniowych będących skutkiem spożywania napojów słodzonych cukrem.

Słodzone napoje to prawdziwa pułapka. Są szybko trawione, powodując wzrost poziomu cukru we krwi – przy niewielkiej wartości odżywczej. Ich regularne spożywanie prowadzi do przyrostu masy ciała, insulinooporności i wielu problemów metabolicznych związanych z cukrzycą typu 2 oraz chorobami serca, dwoma głównymi przyczynami śmierci na świecie.

– Napoje słodzone cukrem są intensywnie reklamowane i sprzedawane w krajach o niskich i średnich dochodach. Społeczności te nie tylko spożywają szkodliwe produkty, ale często są też gorzej przygotowane do radzenia sobie z długoterminowymi konsekwencjami zdrowotnymi – alarmuje Dariush Mozaffarian, autor badań, dyrektor Instytutu Żywności i Medycyny w Szkole Friedmana.

Szczególnie w krajach rozwijających się liczba przypadków jest alarmująca. Badanie wykazało, że w Afryce Subsaharyjskiej napoje słodzone cukrem przyczyniły się do ponad 21 proc. wszystkich nowych przypadków cukrzycy. W Ameryce Łacińskiej i na Karaibach to prawie 24 proc. nowych przypadków cukrzycy i ponad 11 proc. nowych przypadków chorób sercowo-naczyniowych.

Co więcej, to mężczyźni częściej niż kobiety cierpią na konsekwencje spożywania napojów słodzonych, podobnie jak młodsi dorośli w porównaniu z populacją osób starszych.

– Potrzebujemy pilnych, opartych na dowodach interwencji w celu ograniczenia spożycia napojów słodzonych cukrem na całym świecie – mówi Laura Lara-Castor, jedna z autorów artykułu.

Uczeni wzywają do wielotorowego podejścia obejmującego kampanie na rzecz zdrowia publicznego, regulację reklam napojów słodzonych oraz podatki od napojów słodzonych cukrem. Niektóre kraje już podjęły kroki w tym kierunku. Meksyk, który ma jeden z najwyższych wskaźników spożycia napojów słodzonych na osobę na świecie, wprowadził podatek od napojów w 2014 r. Wczesne dowody sugerują, że podatek ten był skuteczny w ograniczaniu spożycia, szczególnie wśród osób o niższych dochodach.

Podatek cukrowy obowiązuje również w Polsce. O tym, czy się sprawdził, piszemy tutaj.

źródło: news-medical.net

Artykuł Napoje słodzone przyczyniają się do milionów przypadków cukrzycy oraz chorób serca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Angiolog jako specjalista chorób naczyń może czasem skutecznie uchronić pacjenta ze stopą cukrzycową przed niepotrzebną amputacją – mówi prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń, krajowy konsultant ds. angiologii z Katedry Chorób Wewnętrznych i Angiologii Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie. Rozmowa Ewy Podsiadły-Natorskiej

Zespół stopy cukrzycowej u pacjentów diabetologicznych to potężny problem?

Ogromny. Szacuje się, że współcześnie liczba ludzi chorych na cukrzycę na świecie wynosi 470 mln. Choroba toczy się prawie na każdym „szczeblu” pacjenta. Uszkadza oczy, nerki, układ krwionośny i nerwowy, jednak dramatycznym powikłaniem są skutki cukrzycy w kończynach dolnych. Te skutki pod postacią stopy cukrzycowej niestety często kończą się amputacją. Warto ponadto pamiętać, że cukrzyca również znacząco przyśpiesza miażdżycę.
Przyjmuje się, że pacjentów ze stopą cukrzycową jest w Polsce ok. 200 do 250 tys. Powikłanie to rozwija się u osób z niewyrównaną cukrzycą, które często nie rozumieją, jak ważne jest noszenie specjalnego obuwia, miękkiego, dobrze dopasowanego. Efekt? Dramatyczny. Zwykle, gdy pojawia się rana lub nawet ranka na stopie, pacjent najpierw próbuje leczyć to sam. Mijają 2–3 tygodnie. Następnie idzie do lekarza rodzinnego, który przepisuje mu opatrunki. Mijają kolejne 3 tygodnie, czyli razem mamy już 5–6 tygodni. Jeśli leczenie nie wystarcza, pacjent trafia do chirurga, który widząc stopień zaawansowania powikłania, nierzadko sugeruje, że kończynę należy amputować, najlepiej na poziomie podudzia albo uda. Następnie pacjent ewentualnie kierowany jest do chirurga naczyniowego, który próbuje terapii, ale ostatecznie też proponuje amputację – palucha, fragmentu stopy, podudzia.

Gdzie w tej ścieżce tragedii stopy cukrzycowej znajduje się angiolog?

Albo nie ma go wcale, albo jest rzadko, albo niestety pojawia się za późno. Tymczasem w wielu przypadkach angiolog jako specjalista chorób naczyń może uchronić pacjenta przed niepotrzebną amputacją poprzez odpowiednie leczenie. Niestety, spora grupa lekarzy w Polsce wybiera tylko leczenie miejscowe, przepisując zwykle „coś na ranę”. Rodzajów opatrunków jest w sprzedaży kilkaset, ale tak naprawdę dobre leczenie powinno być nie tylko miejscowe, ale także ogólnoustrojowe.

Od czego angiolog zaczyna terapię zespołu stopy cukrzycowej?

Od sprawdzenia poziomu wyrównania cukrzycy, co nie jest proste do uzyskania, ponieważ stan zapalny stopy powoduje, że poziomy glukozy we krwi mocno się „rozjeżdżają”. Codzienny pomiar cukru to jednak nie wszystko – bardzo ważna jest ocena poziomu hemoglobiny glikowanej, która informuje o dłuższym okresie wyrównania lub niewyrównania cukrzycy. Niesprawdzenie hemoglobiny glikowanej powoduje, że leczenie pacjenta ze stopą cukrzycową na podstawie okresowych badań poziomu cukru może mijać się z celem. Uzyskanie relatywnie dobrych wyników ma istotny wpływ na stopień rozwoju patologii stopy cukrzycowej i jej terapii.

Co więc robić?

Odpowiednie opatrunki i dobrze dobrane buty to podstawa, dlatego że nawet mała rana u chorego na cukrzycę może być rozpoczęciem dramatu zakończonego amputacją. Niestety, spory odsetek diabetyków ma polineuropatię, upośledzającą odczuwanie. Miałem pacjenta, który chodził z gwoździem w stopie i nie zdawał sobie z tego sprawy. Ważnym składnikiem terapii jest też zatrzymanie procesu zapalnego. Warto pamiętać, że limfa jest wspaniałą pożywką dla prozapalnych bakterii. Przewlekła, otwarta rana powoduje więc, że rozpoczyna się w niej rozwój szerokiego spektrum bakterii. Dlatego przy każdej stosowanej terapii powinno się ranę oczyścić z ropy.

Czy mamy coś nowego w terapii stopy cukrzycowej?

Dla pacjentów z zespołem stopy cukrzycowej od kilkudziesięciu lat prowadzone jest leczenie ozonem oraz hiperbarycznym tlenem. Tu warto podkreślić, że ozonoterapia znana jest od 1865 roku, a hiperbaria tlenowa od 1935. Natomiast opracowana nowa technika leczenia stopy cukrzycowej – laserobaria, została uznana swego czasu za najlepszy wynalazek w Europie. Laserobaria łączy ozonoterapię, miejscową hiperbarię tlenową, magnetoterapię i laseroterapię niskoenergetyczną. W laserobarii wykorzystanie zmiennego pola magnetycznego daje wielu pacjentom ulgę w bólu. Działanie przeciwbólowe utrzymuje się do 4 tygodni, czyli relatywnie długo. Natomiast stosowany miejscowo laser stymuluję tkankę do regeneracji. Jak wynika z naszych statystyk, wykorzystanie laserobarii w przebiegu stopy cukrzycowej aż do 40 proc. zmniejsza ryzyko amputacji.

Których, dodajmy, wciąż mamy w Polsce za dużo.

Trafiają do mnie pacjenci nie tylko z Polski, którzy dosłownie uciekają przed wyznaczonym terminem amputacji. W Polsce każdego roku mamy między 8 a 12 tys. dużych amputacji kończyn – podudzia i uda, można więc powiedzieć, że na mapie Polski powstaje rocznie „małe miasteczko inwalidów”. Warto wspomnieć, że w ramach grantu ukończyliśmy specjalną komorę, która umożliwia także terapię innych zainfekowanych miejsc niż tylko kończyny, czyli zwłaszcza odleżyny.

Jakie metody leczenia zespołu stopy cukrzycowej znajdują się w refundacji?

Mamy już ośrodki leczenia stopy cukrzycowej, jednak jest ich niewspółmiernie mało wobec potrzeb. NFZ przede wszystkim refunduje opatrunki, wśród których bardzo dobrze działa argosulfan będący połączeniem jonów srebra i sulfonamidu. Pacjenci mają refundowane niektóre leki doustne oraz oczywiście także dostosowaną do diabetyka insulinoterapię. Staramy się o to, aby laserobaria była refundowana. Czasem odnoszę jednak wrażenie, że NFZ nie jest zainteresowany długofalowym leczeniem stopy cukrzycowej, ponieważ amputacja niekiedy szybko rozwiązuje problem…

Prof. Aleksander Sieroń uzyskał dwa prestiżowe tytuły od VAS International Academy of Vascular Medicine: Członkostwo w Europejskim Panelu Wykładowym VAS International Academy of Vascular Medicine (Member of the VAS International Academy of Vascular Medicine – European Teaching Panel), a także tytuł Europejskiego Eksperta Doskonałości w Angiologii/Medycynie Naczyniowej (European Fellow of Excellence in Angiology/Vascular Medicine).

Artykuł Amputacja?! pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Na taką decyzję Ministerstwa Zdrowia czekało wielu pacjentów zmagających się z cukrzycą typu 2. Dzięki zmianom w zasadach refundacji leków zwiększy się dostępność nowoczesnych preparatów – inhibitorów DPP-4 zwanych gliptynami. Rozmawiamy na ten temat z prof. dr. hab. n. med. Krzysztofem Strojkiem, krajowym konsultantem w dziedzinie diabetologii

Wreszcie doczekaliśmy się zmian w zasadach refundacji inhibitorów dipeptydylopeptydazy zwanych potocznie gliptynami. Dzięki temu leki te staną się łatwiej dostępne dla pacjentów. Czy dzięki temu zbliżymy się do europejskich standardów w leczeniu cukrzycy typu 2?

Inhibitory DPP-4 to nowoczesne preparaty, które skutecznie obniżają poziom cukru we krwi poprzez stymulację wydzielania insuliny, mają neutralny wpływ na powikłania sercowo-naczyniowe, zaś ich stosowanie nie wiąże się ze znacznym wzrostem ryzyka hipoglikemii. Nowe zapisy refundacyjne bardzo poszerzają pulę pacjentów, dla których te leki (sitagliptyna, sitagliptyna w skojarzeniu z metforminą, wildagliptyna oraz wildagliptyna w połączeniu z metformią) są dostępne w szerokim zakresie wskazań refundacyjnych. Dzięki temu na pewno zbliżamy się do standardów europejskich, dlatego że wszędzie w Europie gliptyny są stosowane powszechnie, z korzyścią dla chorych.

Którzy pacjenci najbardziej skorzystają na tych zmianach?

Chorzy, którzy mają nadmiernie podwyższone stężenia glukozy we krwi, dlatego, że gliptyny obniżają poziom hemoglobiny glikowanej o 0,6–0,8, a maksymalnie nawet 1 proc. Osoby, u których istnieje ryzyko hipoglikemii przy stosowaniu innych leków, a także pacjenci, u których inne preparaty, np. metformina, są nietolerowane lub ich stosowanie jest przeciwwskazane. Gliptyny mogą być również wykorzystywane w terapii skojarzonej z innymi lekami w przypadku nieuzyskania wyrównania parametrów w dotychczasowym leczeniu.

Czy gliptyny są optymalnym wyborem w terapii cukrzycy typu 2?

Optymalny wybór oznacza zastosowanie leku, który dobrze wyrówna glikemię przy zachowaniu bezpieczeństwa sercowo-naczyniowego albo wręcz przy kardioprotekcji. Gliptyny stały się na pewno jedną z istotnych opcji terapeutycznych poszerzających instrumentarium lekarza w prowadzeniu chorych na cukrzycę typu 2. Oddalają też konieczność stosowania insulinoterapii.

Wykazują jakieś działania niepożądane?

To leki bardzo bezpieczne. Ich stosowanie powoduje niewiele skutków ubocznych. Czasami, ale są to naprawdę sporadyczne przypadki, mogą wywoływać odczyny alergiczne. Najważniejsze, że zażywanie gliptyn powoduje obniżenie poziomu cukru we krwi, jednocześnie niosąc mniejsze ryzyko hipoglikemii niż w przypadku stosowania pochodnych sulfonylomocznika.

Zaletą gliptyn jest fakt, że mogą być stosowane nawet w świeżo rozpoznanej cukrzycy.

Tak, ale w takim wypadku pacjent nie może liczyć na refundację. W świeżo rozpoznanej cukrzycy, u chorych dotychczas nieleczonych, refundacja jest przyznawana tylko w przypadku nietolerancji metforminy albo przeciwwskazań do jej stosowania.

Czy skuteczność gliptyn jest potwierdzona badaniami klinicznymi?

Dysponujemy już sporą wiedzą na ten temat. Niskie ryzyko hipoglikemii i neutralny wpływ na powikłania sercowo-naczyniowe przy stosowaniu inhibitorów DPP-4 są udokumentowane w wielu badaniach klinicznych i opisywane w podręcznikach. Tak jak dane dotyczące poziomu obniżenia stężenia hemoglobiny glikowanej, przy niewyrównanej cukrzycy o 0,6–0,8 proc., zaś bardzo niewyrównanej – 1 proc.

Większa dostępność nowoczesnych leków musi cieszyć, gdyż cukrzyca staje się coraz większym problemem społecznym. Jak obecnie kształtują się polskie statystyki w tym zakresie?

W naszym kraju z cukrzycą zmaga się już 3 mln Polaków, zaś dodatkowo kolejne pół miliona nie wie o tym, że choruje. 100–200 tys. to chorzy z cukrzycą typu 1, którzy muszą być leczeni insuliną. Pozostała grupa to osoby z cukrzycą typu 2, u których przez dłuższy czas może być stosowana terapia lekami doustnymi, m.in. gliptynami. W tej chwili, po wprowadzeniu nowych zasad refundacyjnych, praktycznie wszyscy najbardziej potrzebujący chorzy mają dostęp do nowoczesnych terapii zgodnych ze światowymi standardami. Niestety, wciąż nierozwiązanym problemem w Polsce jest zespół stopy cukrzycowej, który może prowadzić do amputacji kończyn.

Pojawiają się jakieś perspektywy i szanse na rozwiązanie także tego problemu?

Już dwa lata temu złożyłem w Ministerstwie Zdrowia projekt Karty Problemu Zdrowotnego, gdzie zaproponowałem stworzenie osobnego programu dotyczącego leczenia zespołu stopy cukrzycowej. Niestety, zaowocowało to tylko pilotażem obejmującym jeden ośrodek w Polsce, w którym przewiduje się objęciem opieką 200 chorych. Jest to stanowczo za mało jak na potrzeby osób zmagających się z cukrzycą. W tym temacie jest jeszcze sporo do zrobienia. Mam nadzieję, że uda się doprowadzić sprawy do pomyślnego zakończenia, tak jak w przypadku wprowadzenia zasad refundacji inhibitorów DPP-4.

Rozmawiał: Rafał Natorski

Artykuł Gliptyny w praktyce lekarskiej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.