Nadciśnienie tętnicze dotyka ok. 11 mln dorosłych Polaków i pozostaje jedną z głównych przyczyn udarów mózgu, zawałów serca i przedwczesnych zgonów. Nie boli, nie daje sygnałów ostrzegawczych, a mimo to każdego dnia odbiera ludziom przyszłość – plany, sprawność, niezależność. Tegoroczna, XXII edycja kampanii Servier dla Serca realizowana pod hasłem „Misja Życia” koncentruje się na dwóch kluczowych obszarach: narastającej skali nadciśnienia tętniczego oraz niskiej adherencji terapeutycznej w leczeniu chorób układu krążenia, budując most pomiędzy medycyną a codziennością, pomiędzy celem terapeutycznym lekarza a celem życiowym pacjenta

Choroby układu sercowo-naczyniowego od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. W centrum tego problemu znajduje się nadciśnienie tętnicze – schorzenie powszechne, dobrze poznane i możliwe do skutecznego leczenia, a mimo to wciąż niedostatecznie kontrolowane.

Nadciśnienie – choroba, która nie krzyczy, ale odbiera przyszłość

Choroby układu sercowo-naczyniowego od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. W centrum tego problemu znajduje się nadciśnienie tętnicze – schorzenie powszechne, dobrze poznane i możliwe do skutecznego leczenia, a mimo to wciąż niedostatecznie kontrolowane.

– Nadciśnienie tętnicze jest dziś jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnej Polski – nie tylko dlatego, że dotyczy milionów osób, ale dlatego, że przez długi czas pozostaje niewidoczne. Pacjent często czuje się dobrze, funkcjonuje normalnie, realizuje swoje życie – aż nagle pojawia się udar, zawał, niewydolność serca. Wtedy wszystko, co było oczywiste, przestaje takie być” – podkreśla prof. dr hab. n. med. Anna Tomaszuk-Kazberuk z Kliniki Kardiologii, Lipidologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Jak zaznacza ekspertka, współczesna medycyna oferuje dziś bardzo precyzyjne i sprawdzone rozwiązania terapeutyczne.

– Wspólne wytyczne PTNT i PTK jasno określają cel terapeutyczny – poniżej 130/80 mmHg u większości pacjentów – oraz rekomendują stosowanie terapii skojarzonej już od momentu rozpoznania. To nie są cele abstrakcyjne – to realne wartości, które przekładają się na mniejsze ryzyko zawału, udaru, niewydolności serca i na dłuższe, bardziej aktywne życie – mówi prof. Anna Tomaszuk-Kazberuk.

– Skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego w dużej mierze zależy od tego, czy cel terapeutyczny zostanie powiązany z osobistymi planami i wartościami pacjenta. Gdy kontrola ciśnienia staje się częścią realizacji ważnych celów życiowych, regularne stosowanie zaleceń i pomiarów wpisuje się naturalnie w codzienność. Właśnie ta codzienna konsekwencja – zwana adherencją – pozwala na dłużej zachować zdrowie, sprawność i kontrolę nad własnym życiem – dodaje.

Wiemy, jak leczyć, a mimo to przegrywamy z systemem, nawykami i motywacją

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najlepiej poznanych chorób przewlekłych. A jednak w Polsce prawidłową kontrolę ciśnienia osiąga jedynie 23–33 proc. pacjentów. Problemem nie jest brak leków czy wiedzy, lecz bariery systemowe, psychologiczne i organizacyjne: niska świadomość społeczna, inercja terapeutyczna, słaba współpraca na linii pacjent-lekarz oraz dramatycznie niska adherencja.

W odpowiedzi na te wyzwania Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego zainicjowało ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”.

– Program powstał, ponieważ zobaczyliśmy ogromną przepaść pomiędzy tym, jakie mamy możliwości terapeutyczne jako środowisko medyczne, a tym, jakie są realne efekty leczenia w populacji – tłumaczy dr hab. n. med. Jacek Wolf z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. – Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego to dziś zadanie systemowe. To nie jest wyłącznie kwestia recepty. To edukacja pacjenta, systematyczna kontrola, konsekwentne stosowanie wytycznych, współpraca lekarzy POZ, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz aktywna rola pacjentów i organizacji pacjenckich.

Celem programu jest osiągnięcie do 2030 roku co najmniej 50 proc. odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym.

– To cel ambitny, ale realny. Jego realizacja przełoży się na mniejszą liczbę udarów, zawałów, hospitalizacji i niższe koszty społeczne. Ale przede wszystkim oznacza setki tysięcy ludzi, którzy zachowają zdrowie, sprawność i możliwość realizowania swojego życia – podkreśla dr hab. Jacek Wolf.

Misja Życia zaczyna się od znalezienia sensu: psychologiczny wymiar leczenia

Tegoroczne hasło kampanii – „Misja Życia” – odwołuje się do głębokiej prawdy psychologicznej: ludzie nie zmieniają zachowań pod wpływem statystyk, lecz pod wpływem znalezienia celu, sensu, odpowiedniej motywacji.

– Cele terapeutyczne i cele życiowe są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Motywacja, która ratuje życie, pojawia się wtedy, gdy pacjent zaczyna rozumieć, po co się leczy – mówi mgr Adrianna Sobol, psycholog i psychoterapeutka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

– Pacjent nie walczy z chorobą. Pacjent walczy o coś znacznie ważniejszego: o relacje, o obecność przy dorastaniu dzieci, o możliwość bycia kazb

dziadkiem, o swoje plany, pasje, podróże, o przyszłość. I dopiero wtedy, gdy cel terapeutyczny – np. odpowiedni poziom ciśnienia tętniczego – zostaje powiązany z celem życiowym, leczenie przestaje być obowiązkiem, a zaczyna być narzędziem realizacji marzeń – uzupełnia ekspertka.

Jak podkreśla, to właśnie sens i emocje są kluczem do trwałej zmiany zachowań. – Samodyscyplina, wsparcie społeczne, poczucie sprawczości – to elementy, które podtrzymują adherencję. Jeśli pacjent wie, co jest stawką – nie statystyka, lecz konkretna osoba, konkretna chwila, konkretna przyszłość – wtedy bierze lek nie dla lekarza, ale dla siebie i dla tych, których kocha.

XXII edycja Servier dla Serca: kampania, która buduje most między medycyną a życiem

Kampania Servier dla Serca realizowana jest nieprzerwanie od 2003 roku. Tegoroczna odsłona – wraz z towarzyszącym jej hasłem „Misja Życia” – wpisuje się w założenia ogólnopolskiego programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i wzmacnia jego przekaz poprzez silną, emocjonalną narrację.

– Hasło tegorocznej kampanii – Misja Życia – nie jest tylko symboliczną metaforą, ale opisem realnego doświadczenia tysięcy pacjentów. Każdy z nas ma swoją misję, swój cel: zobaczyć, jak dorasta dziecko, być obecnym na ślubie córki, nauczyć wnuka jeździć na rowerze, zrealizować odkładaną podróż, żyć długo i w dobrej jakości. I właśnie dlatego mówimy o dwóch celach: celu terapeutycznym, który widzi lekarz, i celu życiowym, który widzi tylko pacjent. Dopiero realizacja tego pierwszego otwiera drogę do drugiego. W tym duchu tegoroczna edycja kampanii Servier dla Serca wpisuje się w założenia programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” i wzmacnia jego przekaz w przestrzeni społecznej – podkreśla Ewa Ciepałowicz, kierownik ds. ESG i komunikacji wewnętrznej w Servier Polska, organizator kampanii Servier dla Serca.

– W naszej kampanii nie chcemy mówić do ludzi językiem instrukcji. Nie mówimy jedynie: mierz ciśnienie. Mówimy: zadbaj o serce, bo ktoś na Ciebie czeka. Bo masz jeszcze coś ważnego do przeżycia. Pokazujemy, że nadciśnienie tętnicze nie boli, ale potrafi po cichu odebrać przyszłość – a jednocześnie, że dzięki świadomym decyzjom zdrowotnym tę przyszłość można realnie chronić. Chcemy budować motywację opartą nie na strachu, lecz na sensie – na relacjach, marzeniach, planach. Bo to właśnie cele życiowe są najsilniejszym impulsem do tego, by pacjent regularnie brał leki, kontrolował ciśnienie i współpracował z lekarzem. To są cele, które naprawdę ratują życie.

Wśród kluczowych działań zaplanowanych w ramach XXII edycji znajdują się m.in.:

• Wirtualna Mobilna Kardiologiczna Poradnia Servier umożliwiająca bezpłatne badania przesiewowe (pomiar glukozy i pełny lipidogram) oraz telekonsultacje kardiologiczne dla pacjentów z całej Polski.
• Spot edukacyjny pt. „Ślub”, który w symboliczny i emocjonalny sposób zwraca uwagę na znaczenie celów życiowych jako naturalnej konsekwencji realizacji celów terapeutycznych, pokazując, że kontrola ciśnienia tętniczego przekłada się na dłuższe i lepsze jakościowo życie.
• Współpraca z influencerami reprezentującymi świat nauki, sportu oraz kultury, którzy z wykorzystaniem nowoczesnych formatów internetowych będą popularyzować ideę dążenia do celów – zarówno zawodowych, jak i osobistych – podkreślając jednocześnie rolę profilaktyki i kontroli ciśnienia tętniczego.
• „Książka Celów Życiowych i Zdrowotnych”, czyli nowatorski materiał edukacyjny w formie osobistego automotywatora, który zachęca do wyznaczania celów i prowadzi użytkownika przez proces budowania trwałej motywacji do dbania o zdrowie, zawierając jednocześnie rzetelne treści medyczne dotyczące nadciśnienia tętniczego.
• Plakaty z tzw. kodami zdrowia eksponowane w przestrzeni miejskiej (m.in. na przystankach komunikacji miejskiej) zawierające krótkie, refleksyjne przekazy edukacyjne odnoszące się do realizacji celów życiowych i prawidłowej kontroli ciśnienia tętniczego oraz kody QR umożliwiające pobranie „Książki Celów Życiowych i Zdrowotnych”.
• Stała, angażująca komunikacja w mediach społecznościowych kampanii obejmująca nowoczesne formaty edukacyjne (grafiki, materiały wideo, storytelling), ukierunkowane na budowanie relacji z odbiorcami oraz wzmacnianie świadomości znaczenia profilaktyki i adherencji terapeutycznej.

XXII edycja kampanii Servier dla Serca realizowana jest pod patronatem merytorycznym Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego oraz Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Partnerami kampanii są: Fundacja My Pacjenci, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej oraz Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń „EcoSerce”.

Więcej tutaj.

Artykuł Nie boli, nie ostrzega, a zabiera lata życia. Nowa edycja kampanii Servier dla Serca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zdarza się, że pacjent oczekuje przeprowadzenia zabiegu ablacji konkretną techniką, jednak warunki anatomiczne lub rodzaj arytmii nie pozwalają na jej zastosowanie. Każdy pacjent jest oceniany indywidualnie w zakresie występujących zaburzeń rytmu serca, chorób współistniejących, warunków anatomicznych oraz stanu ogólnego

– To na tej podstawie wybierana jest metoda przeprowadzenia zabiegu, chociaż z różnych przyczyn może ona ulec zmianie już w trakcie przeprowadzania procedury – mówi dr hab. n. med. Piotr Lodziński z I Katedry i Kliniki Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Komentarz eksperta

Na przestrzeni ostatnich lat obserwujemy rosnący odsetek pacjentów, którzy przed konsultacją kardiologiczną aktywnie poszukują w sieci odpowiedzi na nurtujące ich pytania. Oprócz wielu autoryzowanych przez specjalistów treści, w internecie znajdują się również publikacje zawierające niesprawdzone informacje, które prowadzą do szumu informacyjnego, a ostatecznie do licznych obaw pacjentów co do proponowanych metod leczenia.

Oczywiście to dobry objaw, że pacjenci interesują się swoim zdrowiem, chcą poznać szczegóły dotyczące swojej choroby i metod jej leczenia, jednak ważna jest wiarygodność źródła, na którym się opierają. Najczęściej u chorych pojawiają się obawy związane z interwencją inwazyjną, jej potencjalnymi powikłaniami oraz chęć odroczenia samego leczenia.

Często pacjenci zbierają informacje na temat swojej choroby oraz metod leczenia przed zaplanowaną konsultacją. To bardzo dobry odruch, który świadczy o chęci aktywnego działania w kierunku poprawy stanu swojego zdrowia. Gorzej, jeżeli na podstawie informacji medialnych lub znalezionych na forach internetowych zostanie zbudowane oczekiwanie co do konkretnej metody leczenia.

Każdy pacjent jest indywidualnie oceniany w zakresie występujących zaburzeń rytmu serca, chorób współistniejących, warunków anatomicznych oraz stanu ogólnego. To na tej podstawie wybierana jest metoda przeprowadzenia zabiegu. Dotyczy to zarówno rodzaju energii wykorzystywanej do przeprowadzenia ablacji, jak i rodzaju cewnika ablacyjnego. Zazwyczaj decyzja zapada podczas wizyty kwalifikacyjnej, może ona jednak ulec zmianie już w trakcie trwania zabiegu. Zdarza się, że pacjent oczekuje przeprowadzenia zabiegu ablacji techniką PFA (lub inną), a warunki anatomiczne lub rodzaj arytmii nie pozwalają na jej zastosowanie.

Podczas konsultacji przed zabiegiem zbierane są szczegółowe wywiady oraz weryfikowana jest dotychczasowa dokumentacja medyczna. Jeśli dokumentacja jest niekompletna, konieczne może być wykonanie badań dodatkowych. Proces kwalifikacji do zabiegu ułatwia przygotowanie przez lekarza prowadzącego kompletu badań: EKG (szczególnie z zapisami arytmii), Holter EKG, echo serca oraz podstawowe badania laboratoryjne. Warto podkreślić, że niezwykle ważne jest udostępnienie kopii zapisu EKG z arytmią, które jest rejestrowane przez zespół ratowników lub SOR w szpitalu. Często są to jedyne udokumentowane zapisy zaburzeń rytmu serca.

Podczas konsultacji przed zabiegiem pacjent powinien uzyskać informacje na temat arytmii, ewentualnych zagrożeń z nią związanych i dostępnych metod leczenia. Konsultacja przed zabiegiem to również czas na rozwianie wątpliwości dotyczących techniki ablacji oraz skorygowanie ewentualnych oczekiwań pacjenta. Świadoma zgoda pacjenta na leczenie wymaga przedstawienia oczekiwanej skuteczności oraz ryzyka potencjalnych powikłań. Obecnie wytyczne rekomendują wspólne podejmowanie decyzji terapeutycznych, z uwzględnieniem preferencji pacjenta.

W ciągu ostatnich kilku lat dynamicznie zwiększyła się liczba zabiegów ablacji u pacjentów z migotaniem przedsionków. Wynika to z pojawienia się nowych systemów i cewników wykorzystujących technologię PFA. W wielu ośrodkach elektrofizjologicznych odnotowano istotne zmniejszenie odsetka ablacji termalnych (prąd o częstotliwości radiowej, krioablacja). Należy podkreślić, że nie oznacza to zastąpienia tych technik przez PFA. W przypadku arytmii wymagających wykorzystania cewników konwencjonalnych, cewników do mapowania wieloelektrodowego, jak również działań w pobliżu układu przewodzącego serca, techniki termalne nadal pozostają metodą z wyboru.

W ostatnich miesiącach pojawiły się również cewniki ablacyjne pozwalające na hybrydowe wykorzystanie prądu o częstotliwości radiowej przez PFA. W jednym z ostatnio opublikowanych badań ankietowych (216 respondentów, 43 kraje; badanie EHRA) podział proporcji technik ablacyjnych wynosił w 2020 r.: 44 proc. krioablacja balonowa, 56 proc. ablacja prądem o częstotliwości radiowej, a w 2025 r.: 49 proc. PFA, 30 proc. RF i 21 proc. krioablacja.

Pomimo coraz większej popularności, liczba ablacji PFA u pacjentów z migotaniem przedsionków oraz okres odległej obserwacji po zabiegach w tej technologii pozwalają na stwierdzenie, że jest to technologia o przynajmniej takiej samej skuteczności co ablacja prądem o częstotliwości radiowej czy krioablacja (73,3 proc. PFA vs 71,3% RF/krio w 1. roku obserwacji). Początkowe dane wskazywały, że jest to metoda pozbawiona ryzyka trwałego porażenia nerwu przeponowego, jednak wraz ze wzrostem liczby wykonanych zabiegów PFA zaczęły pojawiać się doniesienia o występowaniu tego powikłania również po tego rodzaju procedurach.

Przy zachowaniu nietermalnego charakteru PFA, uważa się, że jest to metoda pozbawiona ryzyka wystąpienia jednego z najrzadziej występującego powikłania – przetoki przełykowo-przedsionkowej. Wiarygodne porównanie bezpieczeństwa technik termalnych z PFA wymaga dłuższego okresu obserwacji.

Artykuł Ablacja RF czy PFA – co decyduje o wyborze metody? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O ile podstawy filozofii ablacji zaburzeń rytmu serca nie zmieniły się, to dziś dzięki rozwojowi wiedzy i technologii tworzymy trójwymiarową mapę jam serca, która pozwala nam na dokładne badanie i precyzyjną terapię. Dlaczego ma to szczególnie istotne znaczenie w przypadku dzieci, wyjaśnia dr n. med. Maria Miszczak-Knecht z Kliniki Kardiologii Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, pełnomocnik Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego ds. Kardiologii Dziecięcej

Podczas konferencji „25 lat systemu 3D – uczymy się z przeszłości, budujemy przyszłość” zastanawiali się państwo, czy ablacja podłoża arytmii sprzed ćwierćwiecza i dziś to wciąż ta sama metoda terapii. Jakie były pani przemyślenia?

Moim zdaniem można śmiało powiedzieć, że pod wieloma względami to zupełnie co innego. Pierwsze metody elektroterapii były oparte właściwie jedynie na rejestracji zapisów EKG i terapii prądem. Dziś w diagnostyce i leczeniu zaburzeń rytmu serca bazujemy na zaawansowanych technikach 3D. Metody te pomagają nam zobrazować poszczególne obszary w sercu pacjenta i zwizualizować miejsca, które zostaną poddane terapii. To bardzo ważne, ponieważ dzięki tym narzędziom znamy indywidualną specyfikę anatomiczną pacjenta, która jest szczególnie istotna w przypadku dzieci z wrodzonymi wadami serca. Dzięki zaawansowanym systemom 3D możemy precyzyjnie śledzić mechanizm zaburzeń rytmu serca i dostosować odpowiednio nasze działanie terapeutyczne. Mówiąc najkrócej, nie działamy „po omacku”, a terapia jest znacznie bardziej bezpieczna i skuteczna.

Jak w ciągu 25 lat zmienił się przebieg zabiegu ablacji?

Na początku rozwoju tej metody terapii bazowaliśmy na rejestracji zapisów EKG rejestrowanych przez elektrody zlokalizowane wewnątrzsercowo, a pozycjonowanie elektrod odbywało się pod kontrolą skopi RTG, w oparciu o wiedzę anatomiczną. Istota całego zabiegu nie uległa zmianie – jest nią nadal analiza zapisu elektrokardiograficznego. Dziś jednak, dzięki możliwościom systemu elektroanatomicznego, tworzymy trójwymiarową mapę jam serca. To znacznie ułatwia nam orientacjęanatomiczną i precyzyjne pozycjonowanie elektrody. Wymienione czynniki są znaczące w przypadku bezpieczeństwa i skuteczności zabiegów ablacji wykonywanych u pacjentów dorosłych, ale jeszcze większą wagę mają w przypadku dzieci.

Dlaczego?

U dzieci i młodzieży zarówno wielkość naczyń, jam serca, jak i odległość poszczególnych struktur sercowych są zupełnie inne niż u dorosłych. Manewrowanie elektrodą jest zatem trudniejsze, a potencjalne ryzyko powikłań większe. W czasie ablacji staramy się chronić natywne struktury w sercu, które pobudzają nasze serce do pracy. Pilnujemy, by nie uszkodzić zastawek. Omawiany rozwój technologiczny i możliwości dokładnego obrazowania poszczególnych struktur pomagają nam właściwie chronić maleńkie, delikatne dziecięce serca.

Jakie czynniki na przestrzeni lat pani zdaniem szczególnie istotnie przełożyły się na poprawę bezpieczeństwa ablacji u dzieci?

Bez wątpienia „zmieniająca reguły gry” była możliwość oznaczenia w trakcie badania elektrofizjologicznego wielu newralgicznych punktów, których w części terapeutycznej zabiegu można świadomie unikać. Po drugie, przełomową możliwością w terapii niektórych arytmii stało się stosowanie echa wewnątrzsercowego, które pozwala na precyzyjną ocenę położenia elektrody w czasie rzeczywistym. Nie mniej istotne jest ograniczenie do minimum stosowania fluoroskopii. To ważne zarówno z punktu widzenia narażenia na promieniowanie RTG młodego, rozwijającego się organizmu, jak i bezpieczeństwa operatora.

Jak na przestrzeni ćwierćwiecza zmieniła się skuteczność ablacji?

Podobnie jak bezpieczeństwo – znacząco. Podam przykład. Kiedy dziś w trakcie zabiegu wiemy, że energia, która została dostarczona w miejsce odpowiedzialne za arytmię, jest niewystarczająca, dzięki pracy na systemie elektroanatomicznym możemy wrócić w to samo miejsce i powtórzyć aplikację. Podczas pierwszych zabiegów ablacji, bazujących wyłącznie na rejestracji zapisów EKG i fluoroskopii, otrzymywaliśmy płaski obraz, w oparciu o który nie był możliwy precyzyjny powrót dokładnie w to samo miejsce. Różnica mogła być kilkumilimetrowa, ale to okazywało się kluczowe dla skuteczności zabiegu.

A jak zmieniły się same elektrody ablacyjne? Które udoskonalenia okazały się po czasie najbardziej istotne?

Przede wszystkim funkcja chłodzenia i funkcja kontroli nacisku. Dzięki pierwszej lepiej kontrolujemy poziom dostarczanej do tkanek energii a dzięki drugiej „czujemy”, jak silnie dotykamy tkanki. To ważne, ponieważ w sercu są obszary, gdzie stosunkowo łatwo jest spowodować perforację. Z drugiej strony, u dzieci z wrodzonymi wadami serca są miejsca, do których dość trudno jest dotrzeć. Aby dostarczyć tam energię, siła docisku musi być właściwa – nie za duża, ale i nie za mała. Pomiar siły nacisku w elektrodach bardzo pomaga w odpowiednim, bezpiecznym i skutecznym działaniu.

Na zakończenie chciałabym zaprosić panią do rozważań o przyszłości ablacji.

Omawiana dziś metoda terapii zaburzeń rytmu serca dzięki rozwojowi wiedzy i technologii na przestrzeni lat stała się na tyle zaawansowana, że dzięki niej możemy dziś bezpiecznie i skutecznie leczyć większą liczbę pacjentów niż w czasach pionierskich.

Obecnie rocznie w Polsce u pacjentów poniżej 18. roku życia wykonuje się około 600 zabiegów ablacji. W ubiegłym roku przeprowadzonoich 594. Zabiegi ablacji są wykonywane praktycznie w każdym ośrodku kardiologiczno-kardiochirurgicznym w Polsce. Odpowiada to potrzebom omawianej grupy pacjentów. Jeśli chodzi o przyszłość, to jako kardiolodzy dziecięcy marzylibyśmy o miniaturyzacji sprzętu i możliwości doboru poszczególnych elementów do indywidualnych potrzeb anatomicznych dzieci. Zdajemy sobie sprawę, że populacja naszych chorych jest liczebnie ograniczona, ale to byłaby cenna możliwość personalizacji terapii, która przełożyłaby się na jeszcze większą poprawę bezpieczeństwa i skuteczności zabiegowego leczenia arytmii.

Rozmawiała: Marta Sułkowska

Artykuł Dwie dekady ablacji u dzieci. „To inna metoda terapii” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Współczesna medycyna osiągnęła imponujące rezultaty w leczeniu wrodzonych wad serca u dzieci. Ok. 90 proc. pacjentów leczonych w dzieciństwie dożywa dorosłości, co jest ogromnym osiągnięciem kardiologii dziecięcej, kardiochirurgii, anestezjologii, pielęgniarstwa i wielu innych dziedzin. Zaangażowanie i wiedza specjalistów sprawiły, że długość oraz jakość życia tych chorych znacząco się poprawiły, nawet w przypadku wad, które dawniej uniemożliwiały przeżycie kilku lat. Dzięki licznym interwencjom osoby z wrodzonymi wadami serca mogą planować dorosłe życie i realizować swoje marzenia.

Również w Polsce obserwujemy spektakularne efekty. Większość skomplikowanych zabiegów chirurgicznych oraz przezskórnych jest dostępna w krajowych ośrodkach. Coraz większa liczba dzieci i młodzieży przechodzi pod opiekę ośrodków dla dorosłych, oczekując kontynuacji profesjonalnej opieki. Pojawia się jednak pytanie, czy system jest na to gotowy.

Wyzwania związane z opieką nad dorosłymi pacjentami

Dorośli z wrodzonymi wadami serca to wyjątkowa grupa pacjentów, która stanowi poważne wyzwanie dla personelu medycznego oraz systemu opieki zdrowotnej. Kardiolodzy, którzy dotychczas zajmowali się chorobami nabytymi, muszą mierzyć się z nowymi problemami klinicznymi wynikającymi z różnorodności wad i wcześniejszych, często skomplikowanych zabiegów.

Większość interwencji, choć wydłuża życie, nie prowadzi do pełnego wyzdrowienia, dlatego pacjenci ci wymagają stałego dostępu do specjalistów, którzy odpowiednio wcześnie zidentyfikują potrzebę kolejnych zabiegów – kardiochirurgicznych, przezcewnikowych czy elektroterapii. Każda kolejna operacja wiąże się ze wzrostem ryzyka zabiegu. Zaburzenia rytmu serca nabierają złośliwego charakteru, są częstym wskazaniem do skomplikowanej terapii zabiegowej wymagającej ponadprzeciętnych umiejętności.

Dodatkowe ryzyka i potrzeby

Ta grupa pacjentów jest bardziej narażona na infekcyjne zapalenie wsierdzia, zwłaszcza po operacjach z użyciem sztucznych materiałów. Każda gorączka powinna budzić podejrzenie tej choroby, która często przebiega podstępnie. W literaturze podkreśla się opóźnienia w rozpoznaniu i konieczność leczenia kardiochirurgicznego obarczonego wysoką śmiertelnością. Ciąża u kobiet z wrodzoną wadą serca wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zarówno dla matki, jak i dziecka, i wymaga opieki wielospecjalistycznej. Z kolei rosnąca populacja dorosłych powyżej 60. roku życia jest bardziej narażona na schorzenia typowe dla tego wieku, jak zawał serca czy udar mózgu, co dodatkowo komplikuje przebieg choroby podstawowej.

Wsparcie psychologiczne i potrzeba normalnego życia

Świadomość zagrożeń prowadzi u wielu pacjentów do zaburzeń emocjonalnych, takich jak depresja czy zespół stresu pourazowego, co wskazuje na konieczność opieki psychologicznej i psychiatrycznej. Istotne jest stworzenie warunków do prowadzenia normalnego życia, w tym możliwości uprawiania sportu rekreacyjnego, który pozytywnie wpływa na jakość życia i relacje społeczne. Ograniczenia sportowe są często postrzegane przez młodych pacjentów jako większe obciążenie niż perspektywa krótszego życia.

Brak systemu opieki i perspektywy zmian

Obecnie w Polsce nie funkcjonuje dedykowany system opieki nad dorosłymi z wrodzonymi wadami serca. Opiekę nad nimi przejmują pojedyncze kliniki w dużych ośrodkach akademickich, głównie z powodu zainteresowań zawodowych ich pracowników. Skala wyzwań i potrzeba szerokiej diagnostyki oraz różnorodnych terapii wymagają stworzenia wyspecjalizowanego systemu. Dlatego zaproponowano utworzenie sieci specjalistycznych ośrodków oraz współpracujących z nimi ambulatoriów.

Nowa struktura opieki – Centra Doskonałości

Zespół ekspertów, pod moim kierownictwem, opracował zakres merytoryczny i strukturę systemu, który zapewniłby wysoki standard opieki. Po akceptacji przez Ministerstwo Zdrowia 11 lipca 2025 roku zapadła decyzja o utworzeniu w Polsce Centrów Doskonałości Kardiologicznej Wad Wrodzonych Serca u Dorosłych. To pierwszy krok na długiej drodze do poprawy opieki nad tą grupą pacjentów. Konieczna będzie organizacja formalnego przekazywania pacjentów z ośrodków pediatrycznych do kardiologów dorosłych, za co mają odpowiadać Zespoły Opieki Przejściowej. Ich zadaniem będzie przekazywanie informacji o przebiegu choroby i przygotowanie do dalszej opieki.

Problemy kadrowe i wyzwania organizacyjne

Wśród największych trudności wskazuje się brak doświadczonej kadry medycznej – kardiologów dorosłych, kardiochirurgów oraz specjalistów z zakresu kardiologii interwencyjnej i elektrofizjologii. Centra powinny zatrudniać również psychologów, pracowników socjalnych i współpracować z ekspertami innych dziedzin. Ważny jest rozwój telemedycyny umożliwiającej dostęp do dokumentacji i wyników badań, a także prowadzenie rejestru oceniającego efekty funkcjonowania systemu i planującego przyszłe działania.

Koszty funkcjonowania i perspektywy zawodowe

Nowoczesna diagnostyka, zabiegi przezskórne, kardiochirurgiczne i elektroterapia generują wysokie koszty, stąd konieczność rzeczywistej wyceny świadczeń. Opieka nad dorosłymi z wrodzonymi wadami serca to fascynujące wyzwanie zawodowe, pełne sukcesów i porażek. Wieloletnia praktyka autora pozwala dostrzec ogromne oczekiwania pacjentów i rodzin na stworzenie przyjaznego, profesjonalnego systemu opieki. Pewność, że pozostaną pod specjalistyczną opieką w dorosłości, jest dla nich niezwykle ważna.

Podsumowanie

Po latach rozmów i starań środowiska medycznego decyzja o utworzeniu dedykowanego systemu opieki dla dorosłych z wrodzonymi wadami serca w Polsce jest bliżej realizacji niż kiedykolwiek wcześniej. Jestem świadomy licznych wyzwań, które jeszcze przed nami, ale w przyszłość patrzę z ostrożnym optymizmem.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Hoffman
Konsultant Kliniki Wad Wrodzonych Serca
Narodowy Instytut Kardiologii Stefana kardynała Wyszyńskiego
Państwowy Instytut Badawczy
Należy do Rady Naukowej „Świata Lekarza” oraz do Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS

Artykuł Dorośli z wrodzoną wadą serca – sukces pediatrów i wyzwania na przyszłość pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

11 milionów dorosłych Polaków żyje z nadciśnieniem tętniczym, a cele terapeutyczne osiąga zaledwie co piąty pacjent. Odpowiedzią na ten alarmujący bilans jest ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” zainicjowany przez Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. Jego ambitny cel to podwojenie odsetka chorych z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem do 2030 roku

Nadciśnienie tętnicze pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce, dotykając 11 milionów dorosłych osób. Mimo powszechnego dostępu do skutecznych terapii jedynie 22,4 proc. chorych osiąga cele terapeutyczne, tzn. ciśnienie tętnicze poniżej 130/80 mmHg, co ma poważne konsekwencje zdrowotne, takie jak m.in. zwiększona liczba udarów i zawałów, a także przedwczesne zgony. Odpowiedzią na ten niski poziom skuteczności leczenia jest inauguracja nowego, ogólnopolskiego programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego – „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”. Inicjatywa zakłada zwiększenie odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym do 50 proc. do 2030 roku.

Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” został objęty honorowym patronatem Senackiej Komisji Zdrowia w ramach ogłoszonego przez Senat RP Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki 2025.

Trzy bariery skutecznego leczenia

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Mieczysław Litwin, prezes Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, wyzwanie związane z nadciśnieniem tętniczym dotyczy przede wszystkim skutecznego wdrażania i konsekwentnej realizacji celów terapeutycznych w codziennej praktyce.

– Nadciśnienie tętnicze wciąż pozostaje jednym z największych, a jednocześnie najbardziej zaniedbanych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Przegrywamy nie dlatego, że nie mamy skutecznych terapii, ale dlatego że zbyt rzadko osiągamy realne cele leczenia – przez niską świadomość choroby, inercję terapeutyczną i brak przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Program „Misja 50/30” odpowiada kompleksowo na wszystkie te bariery i jest krokiem od deklaracji do systemowych działań” – zaznacza prof. Litwin.

Eksperci PTNT od lat wskazują, że poprawa adherence, czyli przestrzegania zaleceń terapeutycznych, jest jednym z kluczowych warunków skutecznego leczenia chorób przewlekłych. Niski poziom kontroli ciśnienia wynika w dużej mierze z braku systematycznego stosowania się pacjentów do zaleceń lekarskich. Wielu z nich przerywa terapię, a część nie wykupuje nawet pierwszej zaordynowanej recepty na leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi.

Adherencja jako wyzwanie systemowe

O znaczeniu adherence z perspektywy systemowej i legislacyjnej mówi dr n. med. Beata Małecka-Libera, senator RP, przewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji: – Adherencja to nie problem pojedynczego pacjenta czy lekarza, ale jedno z kluczowych, a przez lata niedostatecznie adresowanych, wyzwań zdrowotnych w Polsce. Dane pokazują jasno, że poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych ratuje życie i przynosi realne oszczędności społeczne. Powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji było wyraźnym sygnałem, że ten problem wymaga trwałego zainteresowania na poziomie legislacyjnym. Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” pokazuje, jak takie zaangażowanie może przełożyć się na konkretne działania systemowe, a program Misji doskonale wpisuje się w cele Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki – podkreśla senator Małecka-Libera.

Skala problemu i nowe cele leczenia

Dane epidemiologiczne i wyniki ogólnopolskich pomiarów ciśnienia tętniczego jednoznacznie pokazują skalę wyzwania, przed jakim stoi system ochrony zdrowia. W grupie dorosłych Polaków szacujemy, że 11–12 mln ma podstawy do rozpoznania NT, a w wieku 60 lat i powyżej problem ten dotyczy aż 75 proc. naszej populacji. Mimo leczenia kontrolę ciśnienia tętniczego (poniżej 140/90 mmHg) osiąga jedynie 23–33 proc. chorych.

Należy podkreślić, że założeniem programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest skupienie uwagi lekarzy na bardziej rygorystycznym celu terapii hipotensyjnej tj. poniżej 130/80 mmHg. Wartości docelowe terapii nadciśnienia tętniczego w zakresie 120–129/70–79 zostały opisane w aktualnych wytycznych jako pożądane dla większości chorych na nadciśnienie tętnicze. Konsekwentne wdrażanie tych wytycznych w codziennej praktyce lekarzy POZ jest kluczowe dla poprawy sytuacji epidemiologicznej w Polsce.

Skuteczna terapia hipotensyjna jest ogólnie dostępna i stosunkowo niedroga dla pacjentów. Ma ona także wielki potencjał w redukcji zdarzeń sercowo-naczyniowych – szacujemy, że obniżenie ciśnienia skurczowego zaledwie o 10 mmHg pozwala zmniejszyć ryzyko powikłań NT o około 20 proc., w tym niewydolności serca o 28 proc., udaru mózgu o 27 proc. oraz ogólnej śmiertelności o 13 proc.

– Nadciśnienie tętnicze dotyczy w Polsce ponad 11 milionów osób, a mimo zaordynowanego leczenia jedynie niewielka część pacjentów osiąga obecnie zalecane cele terapeutyczne. Dane z ogólnopolskich pomiarów jasno pokazują, że sytuacja jest dalece niesatysfakcjonująca. Kluczowym wyzwaniem jest poprawa adherencji pacjentów i lekarzy, kontrola inercji terapeutycznej oraz konsekwentna edukacja. Aktualne, wspólne wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wprawdzie wprowadzają nowe bardziej restrykcyjne cele terapeutyczne (poniżej 130/80 mmHg u większości chorych, podobnie jak w innych krajach europejskich i Ameryki Północnej), ale też przekazują narzędzia ich skutecznego osiągania. Niewątpliwie kluczem do ich realizacji jest powszechne stosowanie leków złożonych z chwilą rozpoznania farmakoterapii i na każdym etapie jej intensyfikacji” – mówi dr hab. n. med. Jacek Wolf z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Pacjent jako partner terapii

Istotnym elementem programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest wzmocnienie roli pacjentów i organizacji pacjenckich.

– Nadciśnienie tętnicze to choroba, z którą pacjent żyje często latami bezobjawowo. Ta pozorna „niegroźność” sprawia, że wielu chorych ignoruje problem, nie traktując go jako realnego zagrożenia. Wyniki naszego ostatniego badania „Pacjent z chorobą przewlekłą w systemie ochrony zdrowia” pokazują, że blisko połowie pacjentów zdarza się przerywać terapię lub przyjmować leki nieregularnie, głównie z powodu zapominania czy braku wiedzy o konsekwencjach przerwania leczenia. Skuteczne leczenie zaczyna się tam, gdzie pacjent rozumie swoje cele terapeutyczne, widzi sens regularnego leczenia i czuje się partnerem w procesie terapii. Dlatego właśnie potrzebujemy zdecydowanie więcej edukacji i wsparcia – tak, aby pacjenci byli świadomi, że kontrola wartości nadciśnienia tętniczego wymaga systematyczności, nawet wtedy, gdy „nic nie boli”. Programy takie jak „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” udowadniają, że bez aktywnego zaangażowania pacjentów nie da się osiągnąć trwałych efektów. To wspólna droga – personelu medycznego i świadomego pacjenta” – podkreśla Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci.

Od deklaracji do działania

Jak zaznacza prof. dr hab. n. med. Jacek Lewandowski, prezes elekt PTNT i koordynator programu, „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest strategicznym przedsięwzięciem o perspektywie wieloletniej, opartym na współpracy szerokiego grona interesariuszy.

– Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” powstał jako odpowiedź na dysonans pomiędzy wiedzą medyczną a codzienną praktyką kliniczną. Naszym celem jest osiągnięcie 50-procentowej kontroli ciśnienia tętniczego do 2030 roku poprzez wspólne działania środowiska medycznego, pacjentów i decydentów. To długofalowa inicjatywa oparta na wytycznych, edukacji i współpracy interdyscyplinarnej” – podsumowuje prof. Lewandowski.

Program realizowany będzie w latach 2026–2030 z trzema etapami oceny skuteczności i szerokim udziałem lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz organizacji pacjenckich. W ramach programu zaplanowano ogólnopolskie badania przesiewowe umożliwiające monitorowanie postępów w kontroli nadciśnienia tętniczego.

Więcej: Kontrola ciśnienia – najsłabsze ogniwo profilaktyki

Artykuł Nadciśnienie zabija. Rusza „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polska elektrofizjologia ma już 25 lat doświadczeń z systemem do mapowania serc pacjentów. Jak wyglądały pierwsze zabiegi ablacji zaburzeń rytmu serca z użyciem systemu elektroanatomicznego i czy ablacje sprzed ćwierćwiecza i dziś to wciąż ta sama metoda terapii?

W grudniu w Katowicach odbyła się konferencja edukacyjna dla specjalistów pt. „25 lat systemu 3D – uczymy się z przeszłości, budujemy przyszłość”. Kardiolodzy elektrofizjolodzy z całej Polski podsumowali ćwierć wieku doświadczeń z technologią systemu elektroanatomicznego i zastanowili się nad dalszym rozwojem elektrofizjologii. Wnioski: początki były trudne, rozwój dynamiczny a przyszłość… jest intrygująca.

Pierwsze ablacje: wypożyczane pracownie, nocne zabiegi

W latach 90. XX wieku, w pionierskich zabiegach ablacji, stosowano prąd stały. Dopiero w toku rozwoju metody zaczęto stosować prąd zmienny.

– Pierwszą w Polsce ablację z wykorzystaniem prądu o częstotliwości radiowej (RF) wykonał prof. Franciszek Walczak. Był 1992 rok. Były to ciekawe i pełne wyzwań czasy. Jako elektrofizjolodzy nie dysponowaliśmy własną pracownią, dlatego po godzinach pracy „wypożyczaliśmy” ją od hemodynamistów. Po nocnych zabiegach (kończonych nawet o godzinie 2 lub 3 nad ranem) karetka rozwoziła zespół po domach. Początkowo zapisy elektrokardiograficzne nie były wyświetlane na ekranach, ale zapisywane i drukowane (z prędkością 400 mm/sekundę!) na arkuszach. Pamiętam, że jako student medycyny łapałem te zapisy, uważnie składałem i przekazywałem zespołowi do analizy. Lekarze mierzyli punkty na wydrukach za pomocą linijki i cyrkla. Dziś młodym elektrofizjologom pewnie trudno to sobie wyobrazić – powiedział prof. Łukasz Szumowski z Narodowego Instytutu Kardiologii w Warszawie.

Czasy pionierów: z ziemi włoskiej do Polski

Prof. Maria Trusz-Gluza, emerytowana Kierownik I Katedry i Kliniki Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, wspominała, że Górnośląskie Centrum Medyczne było pierwszym w Polsce ośrodkiem, w którym w 2000 roku przeprowadzono zabiegi ablacji podłoża arytmii przy wsparciu innowacyjnej technologii do mapowania serca.

Nowinkę – ideę wykorzystania systemu elektroanatomicznego w diagnostyce i terapii arytmii – sprowadzili do Polski dr Andrzej Czerwiński i dr Andrzej Lubiński, którzy zapoznali się z nią podczas konferencji we włoskim Baveno.

– Technologia mapowania serca wydawała nam się rewelacyjną wprost możliwością i zdecydowanie pragnęliśmy stosować ją w terapii naszych pacjentów. Przeszkodą były finanse. Jak w trudnych latach przełomu XX i XXI wieku można było zdobyć małą „fortunę”, potrzebną na zakup innowacyjnej technologii? Sięgnęliśmy do pokładów kreatywności. W ramach prowadzonej przez nas fundacji wystaraliśmy się o odpowiednie granty i… udało się! Był 1999 rok, mogliśmy sprowadzić do Polski innowacyjny system elektroanatomiczny – wspominała dr hab. med. Anna Maria Wnuk-Wojnar, kierownik Pracowni Elektrofizjologii I Kliniki Kardiologii Górnośląskiego Centrum Medycznego im. L. Gieca w Katowicach.

Szalone tempo rozwoju

Jak przyznali specjaliści, pierwsze zabiegi ablacji z użyciem systemu elektroanatomicznego były wyzwaniem dla klinicystów.

– Trzeba było „trafić” z mapowaniem w odpowiedni punkt. Ogromne znaczenie miał czas i precyzja komend, dlatego pierwsze procedury zespół realizował komunikując się w języku angielskim – wspomina dr hab. med. Anna Maria Wnuk-Wojnar.

– Jako młody elektrofizjolog dostałem misję przetłumaczenia instrukcji do nowego systemu elektroanatomicznego. To była ogromna odpowiedzialność – dodał prof. Łukasz Szumowski.

W następnych latach zabiegi ablacji przeprowadzały kolejne polskie ośrodki. Metoda upowszechniała się, a diagnostyka i terapia zaburzeń rytmu rozwijała się w znaczącym tempie. Początkowo dzięki wsparciu systemu elektroanatomicznego można było oznaczyć około 300 punktów anatomicznych w sercu, dziś to nawet kilkadziesiąt tysięcy punktów.

Prof. Andrzej Lubiński z Kliniki Kardiologii i Chorób Wewnętrznych Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego stwierdził: – Nie do przecenienia była możliwość lepszego zrozumienia mechanizmów różnych rodzajów zaburzeń rytmu serca, którą otrzymaliśmy dzięki systemowi elektroanatomicznemu. Lepsze zrozumienie tego, jak indukuje się i „zachowuje” arytmia poskutkowało skuteczniejszą, bo precyzyjną i przemyślaną, spersonalizowaną terapią.

– Postęp w elektrofizjologii był niewiarygodnie szybki. Z czasem mogliśmy leczyć za pomocą ablacji nie tylko „proste” arytmie, ale także groźne i złożone arytmie pozawałowe a jeszcze później – migotanie przedsionków. To był kamień milowy – stwierdziła dr hab. med. Anna Maria Wnuk-Wojnar.

Co przyniesie przyszłość?

Prof. Katarzyna Mizia-Stec stwierdziła: – Technologia mapowania serca w 3D bez wątpienia przełożyła się znacząco na bezpieczeństwo i skuteczność zabiegowego leczenia arytmii. Ablacje z czasów pionierskich były oparte na olbrzymiej wiedzy elektrofizjologicznej i podstawowych metodach, takich jak fluoroskopia. Obecnie dysponujemy zaawansowanymi technologicznie narzędziami, nie znaczy to jednak, że mniej istotna jest wiedza i umiejętność logicznego myślenia elektrofizjologów. Powiedziałabym, że ablacja sprzed ćwierćwiecza i dziś to wciąż ta sama elektrofizjologia, ale w zupełnie innym wydaniu.

– To rzeczywistości nie do porównania – stwierdził dr hab. med. Michał Farkowski, kierownik Pracowni Elektrofizjologii i Stymulacji Serca w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA i dodał: – Ablacja to jedyna metoda leczenia przyczynowego z palety procedur elektrofizjologicznych, dzięki której możemy nie tylko łagodzić objawy arytmii, ale wyleczyć pacjenta. Leczenie to, co istotne, jest dziś bardzo skuteczne, bezpieczne i efektywne. Wiele uwagi poświęca się ostatnio pytaniu: czy sztuczna inteligencja (AI) w kolejnych latach i dekadach zmieni oblicze elektrofizjologii? Okazuje się, że odpowiedź wcale nie jest prosta. Można się spodziewać, że w najbliższych latach będziemy świadkami postępu technicznego i jeszcze doskonalszego śledzenia i rozumienia mechanizmów arytmii. Czy to wpłynie na skuteczność leczenia zabiegowego? Mówiąc wprost: nie wiemy. W mojej opinii tak może się stać, tylko jeśli jednocześnie z doskonaleniem technologicznym będziemy eliminować czynniki ryzyka powstawania i nawrotów arytmii, pracować z pacjentem nad wdrożeniem zdrowego stylu życia i doskonalić opiekę internistyczną. Przyszłość z pewnością rysuje się interesująco.

Artykuł 25 lat historii mapowania serca: od 2D do 3D i AI pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

1 grudnia 2015 roku wykonano pierwsze w Polsce wszczepienia urządzenia LVAD HeartMate 3, otwierając tym samym nowy rozdział w leczeniu krańcowej niewydolności serca. Zabieg przeprowadził zespół kardiochirurgów w składzie: prof. Mariusz Kuśmierczyk, dr Piotr Kolsut i dr Paweł Litwiński

To wydarzenie stało się początkiem intensywnego rozwoju terapii mechanicznego wspomagania krążenia w Polsce.

Urządzenie wspomagające pracę lewej komory (LVAD) wszczepiane jest chirurgicznie u chorych z zaawansowaną niewydolnością serca, u których dominuje niewydolność lewej komory serca. Największe korzyści z LVAD odnoszą chorzy z nawracającymi zaostrzeniami choroby, wymagający intensywnego leczenia w szpitalu. Początkowo wszczepiane było pacjentom zakwalifikowanym do transplantacji serca. Dzięki urządzeniu chorzy mogli funkcjonować w warunkach domowych na poziomie zbliżonym do normalnego. Poza tym długi okres trwania choroby prowadzi do niewydolności wielu narządów wewnętrznych np. nerek, wątroby, co wynika z małego rzutu niewydolnego serca. Zastosowanie wspomagania lewokomorowego przywraca sprawność krążenia i chroni pacjenta przed wystąpieniem nieodwracalnych powikłań, które uniemożliwiłyby dalsze leczenie. Było traktowane jako pomost do transplantacji.

Od 2024 r. urządzenia te wszczepiane są również u pacjentów, u których transplantacja nie jest możliwa np. ze względu na przebytą lub w trakcie leczenia chorobę nowotworową czy z powodu np. starszego wieku (powyżej 70 lat).

Procedura wszczepienia obejmuje kwalifikację pacjenta do zabiegu, przygotowanie operacyjne, wszczepienie urządzenia, uruchomienie i optymalizacja parametrów urządzenia, edukację pacjenta oraz bliskich.

HeartMate 3 – krok milowy w leczeniu niewydolności serca

Obecnie jedynym urządzeniem długoterminowego wspomagania serca wszczepianym w Polsce jest od 10 lat pompa HeartMate 3 oparta na technologii lewitacji magnetycznej wirnika, co zrewolucjonizowało możliwości terapii LVAD, redukując powikłania zakrzepowe, poprawiając trwałość urządzenia i jakość życia pacjentów.

Ośrodki LVAD w Polsce

W ciągu dekady powstała rozbudowana sieć ośrodków implantujących pompy długoterminowego wspomagania serca zlokalizowana w siedmiu ośrodkach transplantacyjnych takich jak:

• Uniwersyteckie Centrum Kliniczne WUM (Warszawa)
• Narodowy Instytut Kardiologii w Aninie (Warszawa)
• Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu
• Szpital im. Jana Pawła II w Krakowie
• Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku
• Szpital Kliniczny w Poznaniu
• Uniwersytecki Szpital Kliniczny we Wrocławiu

Sieć ta umożliwia znacznie szerszy niż dekadę temu dostęp do terapii LVAD i zapewnia pacjentom opiekę zgodną z międzynarodowymi standardami. Ośrodki nie tylko wszczepiają urządzenia, ale prowadzą również ścisłe monitorowanie stanu pacjenta nawet po zakończeniu hospitalizacji. Jest to możliwe dzięki stworzeniu systemu opieki przez koordynatorów mechanicznego wspomagania, którzy na co dzień utrzymują kontakt z pacjentami, kontrolują ich poczucie, prowadzone wspomaganie, kontrolują bezpieczeństwo i skuteczność leczenia przeciwkrzepliwego.

Do zadań VAD koordynatorów, którzy są kluczowym elementem programu LVAD, należy:

• udział w kwalifikacji pacjentów do programu
• edukacja w zakresie działania urządzenia chorego i rodziny
• monitorowanie pracy urządzenia i parametrów klinicznych
• współpraca między oddziałami i ośrodkami
• prowadzenie opieki długoterminowej

Dziesięć lat doświadczeń

Obchodzone właśnie dziesięciolecie podkreśla ogrom pracy włożonej w rozwój terapii mechanicznego wspomagania krążenia w Polsce. Dzięki technologii HeartMate 3, rozbudowie sieci ośrodków oraz zaangażowaniu zespołów polscy pacjenci otrzymali dostęp do terapii ratujących życie na najwyższym światowym poziomie.

Artykuł 10-lecie przełomu w polskiej kardiochirurgii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Tętniaki, rozwarstwienie i pęknięcia aorty to tematy rzadko podejmowane w przestrzeni publicznej. Stąd debata kluczowych ekspertów z dziedziny kardiochirurgii, ochrony zdrowia i ekonomii oraz parlamentarzystów Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej o postępach w leczeniu chirurgicznym rozwarstwienia aorty oraz o perspektywach finansowania terapii ratujących życie pacjentów

Dyskutują:
• Prof. dr hab. n. med. Mariusz Kuśmierczyk – krajowy konsultant ds. kardiochirurgii, kierownik Kliniki Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii UC K WUM
• Agnieszka Gorgoń-Komor – senator, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii, wiceprzewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP, kardiolog
• Marek Hok – poseł, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia Sejmu RP
• Tadeusz Chrzan – poseł, Komisja Zdrowia Sejmu RP
• Prof. dr hab. n. med. Kazimierz Widenka – specjalista kardiochirurgii i chirurgii ogólnej, kierownik Kliniki Kardiochirurgii z pododdziałem chirurgii naczyniowej w Klinicznym Szpitalu Wojewódzkim nr 2 w Rzeszowie
• Dr hab. n. med. Maciej Niewada, mgr ekon. – założyciel Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, ekspert w dziedzinie ekonomii technologii medycznych, współwłaściciel firmy konsultingowej HealthQuest
• Dominika Janiszewska-Kajka – zastępca dyrektora Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia
• Jacek Juszkiewicz – pacjent z rozwarstwieniem aorty operowany w 2022 roku w Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II w Krakowie
• Dr hab. n. med. Jacek Piątek – Zastępca Kierownika Oddziału Klinicznego Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii w Szpitalu Specjalistycznym im. Jana Pawła II w Krakowie

Moderatorki: Ewa Podsiadły-Natorska i Bożena Stasiak

Wyobraźmy sobie, że pęka i otwiera się największa tętnica w naszym ciele, która pod ciśnieniem pompuje krew z tlenem i substancjami odżywczymi do wszystkich tkanek. Krew w błyskawicznym tempie wylewa się z tętnicy jak z fontanny. Wydostaje się bezpośrednio do klatki piersiowej, wypełniając ją jak zamknięte naczynie. Dzieje się to nagle, bez sygnału ostrzegawczego. Pęka ściana naczynia krwionośnego, które u zdrowego człowieka jest mocne i elastyczne jak struna. Co prowadzi do tak wielkiego osłabienia ścian tego najważniejszego naczynia krwionośnego? Jakie są przyczyny oraz skutki tej patologii? Jak wygląda wtedy ratowanie życia pacjenta? Jakie metody terapeutyczne mają do dyspozycji kardiochirurdzy? I wreszcie: w jaki sposób polski system ochrony zdrowia dba o leczenie oraz prewencję nawrotów takich przypadków?

Każdego roku na polskie oddziały kardiochirurgiczne z powodu rozwarstwienia aorty trafia ok. 500 pacjentów. Jak zaznacza prof. dr hab. n. med. Kazimierz Widenka z Uniwersytetu Rzeszowskiego, nie oznacza to jednak, że tylko tyle osób doświadcza tego stanu – część chorych nie wymaga leczenia operacyjnego, bo dotyczy ich rozwarstwienie typu B według klasyfikacji Stanford, czyli obejmujące aortę zstępującą. – Takie przypadki leczy się najczęściej terapią endowaskularną, w oddziałach chirurgii naczyniowej, rzadziej na kardiochirurgii – mówi prof. Widenka. – Pacjenci, którzy trafiają na oddziały kardiochirurgiczne, to najczęściej chorzy z rozwarstwieniem typu A dotyczącym aorty wstępującej. W tej grupie śmiertelność bez leczenia operacyjnego jest bardzo wysoka; sięga nawet 50 proc. w ciągu pierwszych 48 godzin – dodaje.

Przyczyny rozwarstwienia aorty dzieli się na genetyczne i niegenetyczne. Do pierwszych należą m.in. zespół Marfana, choroba Loeytsa-Dietza, zespół Ehlersa-Danlosa czy tzw. rodzinne tętniaki aorty wstępującej. Dotyczą one zazwyczaj młodych osób. – Bez leczenia profilaktycznego polegającego na wymianie aorty wstępującej ci pacjenci żyją średnio kilkanaście lat krócej – zauważa prof. Kazimierz Widenka. Dlatego tę grupę chorych należy ściśle monitorować; często co roku wykonuje się u nich tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. – Tych pacjentów operuje się znacznie wcześniej niż pacjentów bez wad genetycznych. Problemem jest to, że część osób nie wie o obecności zespołu genetycznego. U nich rozwarstwienie następuje nagle i obejmuje często całą aortę – objaśnia prof. Widenka.

Do przyczyn niegenetycznych należy przede wszystkim nadciśnienie tętnicze, często skrajne, sięgające 200–300 mmHg, nieleczone lub źle kontrolowane. – Część pacjentów nie wie, że choruje na nadciśnienie. Inni twierdzą, że się leczą, ale jeśli trafiają do nas z rozwarstwieniem aorty i ciśnieniem 250 mmHg, to znaczy, że ich terapia jest nieskuteczna – zwraca uwagę kardiochirurg. U starszych pacjentów przyczyną rozwarstwienia aorty może być również miażdżyca, co dodatkowo zwiększa ryzyko operacji.

Technologia w służbie pacjentom

Jak tłumaczy prof. Widenka, rozwarstwienie typu A leczy się klasyczną chirurgią – wymianą aorty wstępującej, czasami wraz z plastyką lub wymianą zastawki aortalnej (to tzw. operacja Bentalla). Rzadziej wykonuje się operację Davida polegającą na rekonstrukcji lub reimplantacji zastawki. – Pozwala to zachować własną zastawkę pacjenta, co u młodych osób, zwłaszcza z wadami genetycznymi, jest korzystne, nie wymaga bowiem późniejszego leczenia przeciwkrzepliwego – tłumaczy profesor.

Jeśli rozwarstwienie obejmuje również łuk aorty, a nie ma perforacji, zabieg zwykle kończy się na wymianie samej aorty wstępującej, bo pełna wymiana łuku jest bardzo skomplikowana. W pojedynczych ośrodkach w Polsce wykonuje się rocznie 30–50 takich operacji. Jedną z metod stosowanych w takich przypadkach jest tzw. Frozen Elephant Trunk – specjalna proteza z odnogami do tętnic mózgowych połączona ze stentgraftem. Inną techniką są stenty niepowlekane, działające jak sprężyna, mające na celu poszerzenie światła aorty i „sklejenie” rozwarstwionych warstw ściany naczynia. – Sam pomysł ma ponad 20 lat, jednak stenty AMDS (Ascyrus Medical Dissection Stent) to nowsza technologia – trochę inny splot, trochę inne miejsce wszczepienia. Stare stenty zakładano za łukiem aorty, natomiast AMDS wszczepia się w aortę wstępującą. Dzięki temu zabieg jest prostszy, ale można go wykonać tylko wtedy, gdy nie ma perforacji w obrębie łuku – mówi prof. Kazimierz Widenka.

Zastosowanie stentów AMDS u części pacjentów może pozwolić uniknąć kolejnych operacji w przyszłości, choć nie dotyczy to wszystkich chorych.

Największym wyzwaniem w leczeniu operacyjnym rozwarstwień aorty pozostaje fakt, że pacjenci trafiają do szpitala w ciężkim stanie, a zabieg trzeba przeprowadzić natychmiast. Prof. Kazimierz Widenka: – Najczęściej rozwarstwienie zdarza się zimą, z niedzieli na poniedziałek, nad ranem, kiedy ciśnienie krwi jest wysokie. Pacjent często nie zgłasza się po pomoc od razu, bo ból na jakiś czas odchodzi, gdy jednak w końcu trafia na SOR, mija już kilka godzin. Kolejne godziny zajmuje diagnoza i przygotowanie do operacji. Najczęściej operujemy pomiędzy 23 a 5 rano. A nawet najlepszy kardiochirurg w nocy operuje gorzej – przyznaje doktor. Dodatkowo chory zawsze trafia do ośrodka położonego najbliżej jego miejsca zamieszkania, który może mieć niewielkie doświadczenie w takich zabiegach. Ogólna śmiertelność, nawet w najlepszych placówkach, sięga 10–20 proc. – Genetyce nie zapobiegniemy, ale możemy leczyć nadciśnienie. Przy dobrze kontrolowanych wartościach na poziomie 120–140 mmHg rozwarstwienie aorty zdarza się rzadko – podsumowuje prof. Widenka.

Leczyć nowocześnie

Prof. dr hab. n. med. Mariusz Kuśmierczyk, krajowy konsultant w dziedzinie kardiochirurgii, szef Kliniki Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii UCK WUM, uważa, że w przypadku rozwarstwienia aorty głównym problemem jest rozpoznanie; objawy, które wówczas występują, przypominają te, jakie pojawiają się przy zawale. – To przede wszystkim nagły, silny, ostry ból w klatce piersiowej lub górnej części pleców, duszności, zawroty głowy, omdlenia, silne poty, silny ból brzucha. Mogą pojawić się objawy udarowe. W tej sytuacji jeśli pacjent lub ktoś z jego bliskich wzywa pogotowie, lekarz dowiaduje się o objawach i aplikuje leki jak przy zawale. A te, jak najbardziej wskazane przy zawale, pacjentowi z rozwarstwieniem aorty tylko szkodzą i mogą przyśpieszyć jego zgon. Owszem, można podać odtrutkę, specyficzne przeciwciała monoklonalne, ale, po pierwsze, liczy się czas, a po drugie, u nas są praktycznie niedostępne. Tak więc, można powiedzieć, pacjent jest na straconej pozycji – twierdzi prof. Kuśmierczyk.

Zdaniem krajowego konsultanta inny problem to ośrodki, do których są dowożeni pacjenci, zwykle jest to bowiem najbliższa placówka kardiologiczna, jak zauważył wcześniej dr Kazimierz Widenka. – Mam jednak wątpliwości, czy tak powinno być. Bo co z tego, że jest ona położona najbliżej, skoro pacjent nie otrzyma w niej koniecznej pomocy, bo brak sprzętu, doświadczonego personelu itp.? Chyba lepiej nadrobić trochę kilometrów i dowieźć chorego tam, gdzie zostanie odpowiednio zabezpieczony, co uratuje mu życie i zapobiegnie groźnym powikłaniom – uważa profesor.

Do tego dochodzi kwestia personelu. – Skoro nawet doświadczonemu kardiochirurgowi nierzadko trudno rozpoznać rozwarstwienie aorty, to znaczy, że potrzeba większej edukacji. Od wielu lat, zanim jeszcze zostałem krajowym konsultantem, podkreślam konieczność zmian w systemie szkoleń z kardiochirurgii. Obecnie mamy ok. 300 kardiochirurgów, z czego 60 proc. to specjaliści w wieku 35–55 lat. Powiedzmy, że póki co wystarczy, ale jak będą coraz starsi… Powinniśmy jak najszybciej rozpocząć kształcenie asystentów kardiochirurgicznych, pielęgniarek i ratowników kardiochirurgii – wymienia prof. Mariusz Kuśmierczyk, który jako krajowy konsultant w dziedzinie kardiochirurgii od początku zabiegał także o dostępność najnowszych technologii dla pacjentów. – Przykładem może być system OCS (Organ Care System), czyli tzw. serce w pudełku. To ogromny przełom w transplantologii. Dzięki niemu żywe, bijące serce w komfortowych warunkach może być dostarczone biorcy od dawcy do 12 godzin, a dotychczas było to możliwe przez 4 godziny, serce dawcy musiało być dostarczone w lodzie. Z systemu OCS polscy pacjenci mogą korzystać od kwietnia zeszłego roku.

Przełomem są również nowoczesne techniki operacyjne z zastosowaniem stentów i stentgraftów. – Tu jednak musimy nieźle się „nagłówkować”, żeby można było je zastosować u naszych pacjentów. Te techniki w rozliczeniach z NFZ nie do końca są możliwe. Dysponujemy jednak różnymi wariantami i podwariantami i np. robimy tak, że pewne procedury się sumują, choć nie zawsze jest to możliwe. Jedną z takich nowoczesnych technik, ratującą życie pacjentów z ostrym rozwarstwieniem aorty, jest AMDS – podkreśla prof. Kuśmierczyk.

System musi być doskonale zorganizowany

Doświadczona kardiolog dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii i wiceprzewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP, często styka się z pacjentami, u których podejrzewa się patologie aorty mogące nagle doprowadzić do konieczności pilnej operacji ratującej życie. – Dla mnie praktycznie każdy pacjent z długo nieleczonym lub źle kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym to potencjalne ryzyko powikłań naczyniowych, w tym aortalnych. Patologie naczyń krwionośnych rozwijają się u każdego pacjenta w sposób indywidualny, dlatego ogromną wagę przykładam do profilaktyki. Jednak nawet najlepsza profilaktyka nie jest w stanie przewidzieć momentu, w którym dojdzie do pęknięcia rozwarstwionej aorty czy wystąpienia tętniaka. W takich sytuacjach jedyną nadzieją dla pacjenta jest szybka reakcja zespołu operacyjnego, doskonale zorganizowany system oraz dostęp do nowoczesnych technologii – takich jak stentgrafty, stenty czy zastawki. Finansowanie ich implantacji powinno być dla systemu ochrony zdrowia oczywiste i priorytetowe, choć pragnę podkreślić, że te procedury nie są dla każdego pacjenta, natomiast każdy kardiochirurg powinien je znać i dysponować takimi stentami – podkreśla dr Gorgoń-Komor.

Przewodnicząca Senackiego Zespołu ds. Kardiologii zaznacza, że jest lekarzem, co determinuje jej spojrzenie na wiele spraw jako parlamentarzystki. – Zdecydowana większość moich koleżanek i kolegów w parlamencie nie ma wykształcenia medycznego. To my, lekarze mamy obowiązek edukować, tłumaczyć i budować świadomość, w jaki sposób nowoczesna medycyna przekłada się na bezpieczeństwo obywateli oraz rozwój państwa. Uświadamiamy również, jak ważne są inwestycje budżetowe w ochronie zdrowia. Muszę jednak przyznać, że dotąd stosunkowo rzadko poruszaliśmy tematykę kardiochirurgii. Czas to zmienić. Dzięki zaangażowaniu i determinacji prof. Mariusza Kuśmierczyka wierzę, że ta dyskusja stanie się częstsza – mówi dr Agnieszka Gorgoń-Komor. I dodaje: – Będziemy wspierać pana profesora w jego staraniach o podnoszenie jego specjalizacji na coraz wyższy poziom. Systemowe finansowanie implantacji stentu AMDS jest doskonałym przykładem; pan profesor i jego koledzy muszą sobie „radzić” z rozliczeniem procedury najskuteczniejszego ratowania życia pacjenta w przypadku udrożnienia łuku aorty, a powinni sięgać po takie rozwiązanie odruchowo – jak po skalpel i nić. Dlatego cieszę się, że mogę brać udział w tej debacie: z myślą o moich pacjentach, ale również o systemie, który chcemy wspólnie rozwijać i usprawniać.

Sukcesy polskiej kardiochirurgii

Poseł Marek Hok nie kryje, że kardiochirurgia niezbyt często jest obecna w pracach Sejmowej Komisji Zdrowia, a nawet jego zdaniem zdecydowanie zbyt rzadko. – Jako parlamentarzyści nie mamy na co dzień dostępu do aktualnej wiedzy o tym, co dzieje się w polskiej kardiochirurgii. Dla mnie – również jako lekarza – jest to szczególnie interesujące, zwłaszcza jeśli opowiadają o tym najwybitniejsze nazwiska polskiej kardiochirurgii. Mam nadzieję, że będzie okazja, aby prof. Mariusz Kuśmierczyk odwiedził Sejm i opowiedział nam o swoich osiągnięciach. Jego kadencja dopiero się rozpoczęła, ale już teraz widać, że wyzwań nie brakuje. A przecież właśnie od takich ekspertów powinniśmy czerpać wiedzę – uważa poseł.

Czy osoby odpowiedzialne za budżet państwa oraz parlamentarzyści dostrzegają potrzeby związane z pilnymi interwencjami kardiochirurgicznymi, które ratują życie i zapobiegają reoperacjom? – Myślę, że wszyscy jesteśmy świadomi, jak istotne są to procedury, jednak nie zawsze mamy wystarczające analizy i informacje, aby właściwie ocenić znaczenie terapii, jej efektywność oraz koszt. Dlatego tak cenne są dla nas spotkania z ekspertami, jak choćby z prof. Maciejem Niewadą, który w przystępny sposób wyjaśnia zawiłości ekonomii zdrowia oraz racjonalność inwestowania w konkretne technologie medyczne i farmaceutyczne. Dopiero gdy sami – jako pacjenci lub bliscy chorych – trafiamy do szpitala, uświadamiamy sobie, co naprawdę oznacza presja czasu, kiedy lekarz ma jedynie minuty, aby uratować życie. Dziś rozmawiamy o nowoczesnych stentach, które nie tylko ratują pacjentów, ale zapobiegają również nawrotom choroby i koniecznościom przeprowadzenia ponownych operacji. To naprawdę robi wrażenie – jestem tym głęboko poruszony nie tylko jako lekarz, ale po prostu jako człowiek – odpowiada Marek Hok.

Zastępca Przewodniczącego Sejmowej Komisji Zdrowia apeluje do środowiska kardiochirurgów, aby promowali swoją działalność w mediach branżowych i popularyzatorskich. Kardiochirurgia, jak podkreśla, zasługuje na ogromne uznanie; to jedna z tych specjalizacji, które w swojej codziennej pracy korzystają z najbardziej zaawansowanych technologii i nowoczesnych urządzeń. – Liczba prekursorskich w skali świata operacji wykonanych przez polskich kardiochirurgów budzi najwyższy szacunek, jednak wie o nich za mało osób – twierdzi Hok i zwraca się do prof. Kuśmierczyka: – Trzymam kciuki za pana, panie profesorze – jako krajowego konsultanta – i za całe środowisko polskich kardiochirurgów.

Sztuka i rzemiosło

Prof. Mariusz Kuśmierczyk w jednym z wywiadów opisał stan pęknięcia rozwarstwionej aorty słowami: „To tak, jakby ktoś do aorty wrzucił granat”. Poseł Tadeusz Chrzan z Komisji Zdrowia Sejmu RP przyznaje, że trudno sobie coś takiego wyobrazić. – To porównanie robi ogromne wrażenie; brzmi jak wyrok, sytuacja beznadziejna, której nie da się opanować. Tym większy mam szacunek dla lekarzy oraz całych zespołów medycznych, którzy są w stanie nie tylko zareagować w tak dramatycznych okolicznościach, ale także skutecznie ratować życie pacjentów. Jestem głęboko poruszony skalą tych wyzwań i jednocześnie dumny, że polska medycyna dysponuje specjalistami tej klasy – mówi.

Poseł Chrzan podkreśla, że członkowie Komisji Zdrowia robią wszystko, aby polscy pacjenci czuli się bezpiecznie i mieli zapewnioną skuteczną pomoc. – Jeśli, nie daj Boże, trafiłbym na stół operacyjny, chciałbym mieć pewność, że lekarz ma pod ręką odpowiednie narzędzia i dostęp do nowoczesnych technologii, aby nie tracić czasu na ich poszukiwanie. Debata z prof. Mariuszem Kuśmierczykiem pozwoliła mi zrozumieć skalę wyzwań, z jakimi mierzy się dzisiaj kardiochirurgia. To doświadczenie będzie miało realny wpływ na moją pracę w Sejmie – mówi poseł. – Jak wielu z nas oglądałem film „Bogowie”, który pokazywał początki polskiej kardiochirurgii. Dziś wciąż potrzebujemy systemowego wsparcia dla tej niezwykle wymagającej dziedziny. Mamy w Polsce kilka bardzo dobrych, klinicznych oddziałów kardiochirurgii, światowej klasy specjalistów, którzy zbudowali wokół siebie bardzo dobre zespoły. Jednym z przykładów może być, najlepiej mi znany, dynamicznie rozwijający się ośrodek rzeszowski kierowany przez prof. Kazimierza Widenkę. Każdy z nich zasługuje na wsparcie. To, co dzieje się na salach operacyjnych – przeszczepianie organów, wszczepianie zaawansowanych urządzeń – to nie tylko medycyna, ale również sztuka i rzemiosło jednocześnie. Tym bardziej więc dziękuję za możliwość udziału w tej debacie i za ogrom wiedzy, którą z niej wynoszę – uzupełnia.

W Ministerstwie Zdrowia w ostatnim czasie trwały analizy i dyskusje dotyczące takich tematów jak:
– stenty AMDS o przedłużonej trwałości, przeskórna implanstacja zastawki Tendyne (wspólnie z konsultantem krajowym w dziedzinie kardiochirurgii);
– wycena i stworzenie procedury transplantacji serca z udziałem systemu do transportu bijącego serca (analizy wewnątrz ministerstwa);
– ewaluacja wyceny procedury wszczepienia sztucznych komór Berlin Heart u dzieci oraz transplantacji serca z ewentualnym rozdzieleniem na osoby dorosłe, dzieci, dorośli i dzieci z wadami wrodzonymi serca, przeszczep serca jednokomorowego u dzieci i dorosłych oraz przeszczep po uprzednim wspomaganiu krążenia;
– rozważenie wprowadzenia możliwości sumowania procedur w przypadku stentowania łuku aorty (grupa JGP Q01) w ramach procedur kardiochirurgicznych (wspólnie z NFZ).

Czy redukcja kosztów leczenia związanych z powtórnymi operacjami również jest przedmiotem wewnętrznej dyskusji w MZ? – Kwestie powtórnych operacji można rozumieć dwojako – jako kolejny etap procesu diagnostyczno-terapeutycznego lub jako wynik powikłań po zabiegu/nieudanej pierwszej operacji. Zasadniczo optymalną sytuacją jest taka, gdy możliwe jest wyleczenie pacjenta jednym zabiegiem, jednak nie zawsze jest to możliwe. Niektóre wady nie mogą być zoperowane za pomocą jednej operacji, w innych przypadkach operacje trzeba przerwać ze względów bezpieczeństwa, bo zagrożone jest życie pacjenta. Obowiązujące przepisy rozliczeniowe są tak skonstruowane, żeby w sytuacjach, gdy jest to możliwe ze względów medycznych, leczenie chirurgiczne zakończyło się w ramach jednego zabiegu – odpowiada Dominika Janiszewska-Kajka, zastępca dyrektora Departamentu Lecznictwa w MZ.

Wykorzystać potencjał metody

Dr hab. Maciej Niewada jest współautorem analizy kliniczno-ekonomicznej „Hybrydowa proteza AMDS w leczeniu ostrego rozwarstwienia aorty typu A, typu I wg DeBakeya”. Jak ocenia stosunek korzyści klinicznych i ekonomicznych tej interwencji? – Wprowadzenie hybrydowej protezy AMDS do leczenia ostrego rozwarstwienia aorty typu A wiąże się z istotnymi korzyściami klinicznymi potwierdzonymi w analizie jedenastu badań. Zastosowanie AMDS zmniejsza 30-dniową śmiertelność po zabiegu, ogranicza ryzyko poważnych powikłań (m.in. udaru, niewydolności nerek, zawału), redukuje niedokrwienie narządów oraz zmniejsza częstość reinterwencji bez zwiększenia ryzyka uszkodzenia rdzenia kręgowego – wylicza dr Niewada, który zwraca uwagę, że pomimo przewidywanego wzrostu kosztów refundacji o ok. 4,9 mln zł w pierwszym roku i 8,4 mln zł w drugim roku, część wydatków kompensują oszczędności wynikające z redukcji powikłań – szacowane odpowiednio na 1,66 mln zł i 2,85 mln zł. Dodatkowo prognozuje się zmniejszenie liczby zgonów o ok. 19–20 rocznie. – Ogółem bilans wskazuje na korzystny wpływ zdrowotny przy umiarkowanym, częściowo zrekompensowanym obciążeniu budżetu publicznego – mówi założyciel Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego.

Dr hab. Maciej Niewada podkreśla, że AMDS jest procedurą wysoce specjalistyczną, która – zgodnie z wytycznymi NICE (National Institute for Health and Care Excellence) – powinna być zarezerwowana wyłącznie dla ośrodków dysponujących odpowiednim doświadczeniem oraz dla starannie wyselekcjonowanej grupy pacjentów. Dr Niewada: – Jak w przypadku każdej innowacyjnej technologii kluczowym czynnikiem jej skutecznego wdrożenia pozostaje nie tylko solidna podstawa dowodów klinicznych, lecz również wiedza i praktyka zespołu medycznego zdobywana w codziennym stosowaniu. Gromadzenie tych doświadczeń pozwala w pełni wykorzystać potencjał metody, zapewniając pacjentom możliwie najlepsze wyniki leczenia.

Diagnoza: pęknięcie tętniaka aorty

Jednym z takich pacjentów jest Jacek Juszkiewicz, który 25 sierpnia 2022 roku, w samo południe, podczas konferencji w Wielickiej Mediatece doznał rozwarstwienia aorty. Wcześniej nie było żadnych objawów ani sygnałów alarmowych, dlatego nie wiedział, że nosi w sobie tykającą bombę. Uratował go błyskawiczny transport lotniczego pogotowia ratunkowego, sprawna organizacja służb i zastosowanie stentów AMDS. – Nie miałem zielonego pojęcia, że coś może mi grozić – mówi pan Jacek. – Nigdy nie wykonywałem specjalistycznych badań, choć przez dwa lata przed tym zdarzeniem zrzuciłem ponad 35 kg. Kiedyś ważyłem prawie 140 kg, w dniu ataku – 104.

Podczas przerwy kawowej na konferencji, w towarzystwie profesorów psychiatrii, z którymi przez lata współpracował przy tworzeniu programu zdrowia psychicznego, nagle fatalnie się poczuł. – Zalał mnie zimny pot, zrobiło się potwornie gorąco, ledwo doszedłem do toalety. Położyłem się na chłodnych płytkach, ale im niżej się zsuwałem, tym gorzej się czułem. Krzyknąłem do przyjaciela: „Chyba mam zawał! Dzwoń po karetkę” – wspomina Jacek Juszkiewicz. To były jego ostatnie świadome słowa.

Śmigłowiec lotniczego pogotowia ratunkowego zjawił się błyskawicznie, choć lądowanie w centrum miasta, na małym placu otoczonym drzewami, było nie lada wyczynem. – Gdy usłyszałem dźwięk silnika śmigłowca i poczułem, że zakładają mi maskę tlenową, wiedziałem, że jest źle. Reszty nie pamiętam – opowiada. – Ponoć jeszcze w śmigłowcu zrobiono mi test na COVID, a po tym straciłem przytomność.

Początkowo pan Jacek trafił do szpitala uniwersyteckiego, gdzie wykonano mu tomografię komputerową angio. Diagnoza: pęknięcie tętniaka aorty. Stan krytyczny. Natychmiast przetransportowano go do Krakowskiego Szpitala Specjalistycznego im. Jana Pawła II. – O godz. 14 byłem już na stole operacyjnym. Operacja trwała do ok. godz. 22. Prof. Jarosław Stoliński i dr hab. Jacek Piątek wraz z zespołem przeprowadzili u mnie zabieg z użyciem stentu AMDS. Lekarze mówili potem, że byłem już „po tamtej stronie”.

Stent AMDS umożliwia minimalnie inwazyjną stabilizację ściany naczynia, chroniąc pacjenta przed śmiercią. – Ten stent uratował mi życie. Dziś czuję się dobrze, choć żyję pod ścisłą kontrolą: tomografia co pół roku, echo serca co trzy miesiące, codzienne pomiary ciśnienia. Ale jestem, żyję, funkcjonuję – mówi Jacek Juszkiewicz.

Trzyma się zasad, które usłyszał w szpitalu: „życie slow, bez stresu i kontrola, kontrola, kontrola”. – Zrezygnowałem z papierosów, alkoholu, nurkowania, biegów długodystansowych. Nie wejdę już na dziesiąte piętro, ale na czwarte jeszcze daję radę. Mam ograniczenia, ale mam też świadomość, że dostałem od losu drugą szansę – podkreśla.

Z inicjatywy pana Jacka jego rodzeństwo przeszło badania profilaktyczne. U nikogo nie wykryto tętniaka, choć poszerzenia aorty się pojawiły. To ważny sygnał – choroba może mieć podłoże genetyczne. Dlatego echo serca powinno być rutynowym badaniem, szczególnie u osób z nadciśnieniem, po 40. roku życia albo z rodzinnym obciążeniem. – Lekarze, którzy mnie operowali, powiedzieli: „My tylko wykonaliśmy swoją pracę, od cudu jest ktoś inny”. Ale dla mnie to, co zrobili, jest cudem – mówi wzruszony. – Życzyłbym każdemu pacjentowi w Polsce takiej opieki. Nie dałbym też rady bez mojej żony Moniki, której za wszystko jestem ogromnie wdzięczny. Była moją siłą, pielęgniarką, psychologiem, strażnikiem. To był test dla nas obojga.

Prostota użycia

Dr hab. n. med. Jacek Piątek nie kryje, że przypadek pana Jacka był dramatyczny. – Mogę z pełną odpowiedzialnością powiedzieć, że stent AMDS uratował mu życie – przyznaje lekarz.

Takie sytuacje dotyczą często pacjentów wcześniej bezobjawowych, którzy nie są świadomi istnienia choroby podstawowej. Dr Piątek potwierdza, że u młodych osób – o ile nie występują wrodzone malformacje naczyniowe – najczęstszą przyczyną pęknięcia aorty jest nieleczone nadciśnienie tętnicze. Dochodzi wówczas do nagłego skoku ciśnienia i pęknięcia ściany naczynia. – Problem w tym, że miejsce pęknięcia jest początkiem rozwarstwienia na całym przebiegu aorty, z ryzykiem krwawienia do worka osierdziowego, tamponady i – jeśli nie podejmie się szybkiego leczenia – zgonu. W tej chorobie każda godzina ma znaczenie – mówi kardiochirurg.

Statystyki pokazują, że od momentu wystąpienia objawów – zwykle nagłego, rozrywającego bólu w klatce piersiowej – każda godzina zwłoki przekłada się na 1 proc. wzrostu ryzyka zgonu. Dlatego im szybciej pacjent trafi do ośrodka kardiochirurgicznego – jak Jacek Juszkiewicz – tym większe stają się jego szanse. Dr hab. Jacek Piątek nie ukrywa, że są to jedne z najtrudniejszych zabiegów kardiochirurgicznych zarówno pod względem technicznym, jak i ryzyka powikłań. – Najczęściej są to powikłania krwotoczne, bo operujemy na bardzo osłabionych, uszkodzonych tkankach. To, co się rozwarstwia i pęka, wymaga szczególnie starannego szycia. Dlatego te procedury są tak długie i trudne – zaznacza.

Nowoczesne stenty, choć nie są kluczowym elementem ratującym życie w ostrej fazie, stanowią istotne uzupełnienie operacji. – Operacje podstawowe wykonuje się od dawna. Stent jest elementem dodatkowym, który zmniejsza ryzyko późnych powikłań. To zabieg hybrydowy: naprawiamy miejsce pęknięcia standardową techniką, a w dalszą część rozwarstwionej aorty wprowadzamy stent nitinolowy AMDS. Dzięki temu zabezpieczamy odcinek naczynia, którego nie operujemy, przed dalszymi uszkodzeniami – wyjaśnia lekarz. I dodaje: – Z punktu widzenia kardiochirurga ogromną zaletą stentu AMDS jest prostota użycia. Jeśli mamy operację trwającą wiele godzin, jest to dodatkowy element, który mogę wprowadzić szybko i bez komplikacji, co zwiększa szansę powodzenia zabiegu. Gdyby był to etap wymagający kolejnych godzin pracy, ryzyko niepowodzenia by wzrosło.

Raz wszczepiony stent pozostaje w organizmie dożywotnio. – Wpasowuje się on się w ścianę aorty, tworząc swego rodzaju stelaż, który uniemożliwia przepływ krwi w kanałach rzekomych i powiększanie się tętniaka – tłumaczy dr hab. Jacek Piątek. Dzięki temu pacjent pozostaje zabezpieczony, choć – jak Jacek Juszkiewicz – musi prowadzić oszczędniejszy tryb życia. Jednak większość osób po takim doświadczeniu zmienia swoje podejście do codzienności. Pacjenci doceniają bowiem fakt, że „byli już jedną nogą u św. Piotra” – jak to obrazowo określają.

Potrzebujemy szerszej dyskusji

Prof. Mariusz Kuśmierczyk jako krajowy konsultant w dziedzinie kardiochirurgii niestrudzenie zabiega o to, żeby stenty AMDS mogli powszechnie stosować polscy kardiochirurdzy. – Zabieg, choć trwa krótko, wymaga niezwykłej precyzji, ale nie mam wątpliwości, że nasi specjaliści będą sobie z nią doskonale radzić. A jest to bardzo skuteczna metoda, znacznie zmniejszająca śmiertelność, ryzyko zdarzeń niepożądanych, zapobiega reinterwencjom. Tymczasem obecnie stosowane leczenie generuje reoperacje i liczne powikłania. Póki co technika ta nie jest u nas finansowana. My ewentualnie możemy ją rozliczać, po tańszych procedurach, ale szpital musiałby wyrazić zgodę. Na refundacji AMDS skorzystałoby kilkuset pacjentów. Całą dokumentację dotyczącą techniki i jej refundacji opracowaliśmy już jakiś czas temu, obecnie jest w Ministerstwie Zdrowia, następnie powinna być przekazana do AOTMiT. I… czekamy – mówi profesor.

Dominika Janiszewska-Kajka z MZ odpowiada, że w zakresie tego świadczenia została już przygotowana Karta świadczenia opieki zdrowotnej, która została poddana wewnętrznemu opiniowaniu w ministerstwie. – Kolejnym etapem będzie przekazanie zlecenia do AOTMIT, którego załącznikiem będzie przedmiotowa Karta – informuje.

Prof. Mariusz Kuśmierczyk podsumowuje: – Choć w polska kardiochirurgia i transplantologia zaczynają być coraz bardziej widoczne, to uważam, że potrzeba jeszcze szerszej dyskusji. Musimy być jeszcze bardziej widocznie w Sejmie i Senacie. I nie tylko zgłaszać propozycje, ale domagać się ich realizacji. Nie może być tak, jak nie tak dawno, kiedy sygnalizowaliśmy w Senacie potrzeby większego zaangażowania finansowego w leczenie wad serca u dzieci i dorosłych – i nic z tego nie wynikło. Powinienem być optymistą, jeśli chodzi o decyzje naszego płatnika, ale raczej nie jestem… Czeka nas wyboista droga, ale nie mamy wyjścia, jeśli chcemy, żeby nasi pacjenci mogli korzystać z tych wszystkich nowoczesnych technik, jakie powstają. Bo przecież chcemy.

Kardiochirurgia jest prężnie rozwijającą się dziedziną medycyny. Dzięki jej osiągnięciom możliwe jest ratowanie życia zarówno dzieci, jak i dorosłych z wrodzonymi lub nabytymi chorobami i wadami serca (i łuku aorty), niejednokrotnie zapewniając im długie lata życia w pełnej sprawności. W tym kontekście jest na pewno jedną z priorytetowych dziedzin medycyny. Jednocześnie jednak ze względu na kwestie organizacyjne (np. wysokie koszty jednostkowych świadczeń, trudności kadrowe w zatrudnianiu wysokiej klasy specjalistów) istnieje konieczność centralizacji udzielania tych świadczeń (świadczenia z tego zakresu są dostępne raczej w dużych ośrodkach). Równocześnie kluczowe jest zapewnienie szerokiego dostępu do świadczeń z zakresu kardiologii (m.in. w ramach opieki koordynowanej w POZ). Dzięki takiemu rozwiązaniu pacjent potrzebujący opieki kardiochirurgicznej, spośród wszystkich pacjentów kardiologicznych, jest sprawnie kierowany do ośrodka kardiochirurgicznego.
Dominika Janiszewska-Kajka, zastępca dyrektora Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia

Jako kardiolodzy mamy świadomość wyzwań, z jakimi mierzą się nasi koledzy kardiochirurdzy. Regularnie uczestniczymy w wspólnych sympozjach, podobnie jak kardiochirurdzy biorą udział w wydarzeniach Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Tego typu wymiana doświadczeń jest zawsze cenna i moim zdaniem wciąż niewystarczająca. Szczególnie interesujący jest dla mnie ten konkretny, bardzo wyspecjalizowany obszar, jakim jest leczenie rozwarstwienia łuku aorty przy użyciu nowoczesnych implantów. Skuteczność tej procedury, jej rola w zapobieganiu reoperacjom oraz wyjątkowo niski odsetek powikłań zasługują na najwyższą uwagę. Chciałabym podkreślić imponującą precyzję i kunszt, jakiego wymaga od kardiochirurga wykonanie implantacji stentu AMDS w obrębie łuku aorty, co ma szczególne znaczenie w kontekście międzynarodowych wytycznych EACTS/STS z 2024 roku, według których aortę należy traktować jak odrębny narząd.
Senator Agnieszka Gorgoń-Komor

Będąc parlamentarzystą, jestem zobowiązany dbać przede wszystkim o dobro obywateli, czyli pacjentów. Ale jednocześnie jako osoba pełniąca funkcję publiczną muszę mieć szeroki ogląd systemu ochrony zdrowia i starać się traktować wszystkie specjalizacje sprawiedliwie. Jednak jak wiemy, równo nie zawsze znaczy sprawiedliwie. Myślę, że właśnie nadszedł czas, aby kardiochirurgia została lepiej zauważona. Do tej pory poświęcaliśmy jej zbyt mało uwagi, choć to właśnie tam realizowane są procedury o niezwykłej skuteczności i po prostu ratujące życie w krytycznych minutach. Tymczasem o tym się niemal nie mówi. Stosunkowo dużo wiemy o ratowaniu pacjentów po zawale serca. Mówimy o lekach, rehabilitacji, profilaktyce. Natomiast świadomość społeczna, że można skutecznie „poskładać” rozerwaną aortę, jest znikoma. Niewielu ludzi wie, że takie procedury w ogóle istnieją. Dlatego cieszę się, że mogę uczestniczyć w tej debacie – i mam nadzieję, że będzie ona początkiem szerszej zmiany w postrzeganiu roli kardiochirurgii.
Poseł Tadeusz Chrzan

Artykuł Rozwarstwienie aorty: jedno z największych wyzwań kardiochirurgii i chirurgii naczyniowej. Debata ekspertów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prezes Agencji Badań Medycznych prof. dr hab. n. med. Wojciech Fendler o innowacjach i nowych badaniach medycznych w kardiologii i psychiatrii, finansach oraz optymalnych rozwiązaniach zagranicznych opowiada Ewie Podsiadły-Natorskiej

W ostatnim roku Agencja Badań Medycznych ogłosiła aż pięć konkursów w ramach KPO dotyczących biomedycyny, wyrobów medycznych i terapii innowacyjnych. Jaką rolę w tych działaniach odgrywają kardiologia i psychiatria?

ABM finansuje głównie badania kliniczne oraz eksperymenty badawcze zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi. W  konkursach ogłaszanych rutynowo w ostatnim roku mamy obecnie 10 projektów z kardiologii i 5 z psychiatrii/neurologii. W przypadku KPO projekty miały charakter badawczo-rozwojowy, a ich przypisanie do konkretnych dziedzin było umowne. Mogły to być badania nad lekami, wyrobami medycznymi, procesem produkcji leków generycznych czy innowacjami na poziomie badań rozwojowych, np. w terapii komórkowej.

Dziesięć projektów realizowanych w kardiologii to dobra wiadomość.

Tak, kardiologia jest dziedziną, w której mamy relatywnie dużo badań. Sumarycznie, w ramach wszystkich projektów ABM realizowanych od 2020 roku przez instytucje naukowe oraz firmy, dofinansowaliśmy 49 projektów kardiologicznych, z których skorzysta blisko 30 tysięcy pacjentów. Chciałbym jednak zaznaczyć, że ABM koncentruje się przede wszystkim na badaniach, które mają praktyczne zastosowanie; nie finansujemy projektów przełomowych, czyli zupełnie nowych leków czy urządzeń. W kardiologii i psychiatrii badania dotyczą często np. utworzenia preparatów kombinowanych z istniejących substancji aktywnych – lepszych generyków, nowych form farmaceutycznych czy multipreparatów. Nasze projekty mają więc na celu poprawę jakości leczenia pacjentów, efektywności terapii, dostępności leków i procedur medycznych, a niekoniecznie stworzenie zupełnie nowych produktów.

Czyli głównym celem jest poprawa zdrowia i jakości życia pacjentów?

Zdecydowanie tak. Nadrzędną rolą ABM jest „praca u podstaw” prowadząca do optymalizacji terapii.

Jakie mechanizmy w ABM zapewniają, że te nowości trafiają do klinik i są stosowane w praktyce?

Każdy konkurs oceniany jest według kilku kryteriów: jakości naukowej, innowacyjności, wpływu na zdrowie pacjentów, możliwości zastosowania wyników w systemie ochrony zdrowia oraz efektów ekonomicznych. Przykładowo, jeśli projekt dotyczy leku jeszcze nierefundowanego lub niedostępnego w określonych kombinacjach, badanie pełni rolę pilotażu systemowego, którego wyniki mogą być podstawą decyzji refundacyjnej. Projekty mogą dotyczyć np. optymalizacji terapii po zabiegach kardiologicznych – aby sprawdzić, czy spowolnienie akcji serca zmniejsza powikłania pooperacyjne. Proces badań jest jednak długotrwały – szczególnie przy chorobach przewlekłych, onkologicznych bądź rzadkich – ponieważ obserwacja pacjentów musi trwać odpowiednio długo, aby wyniki były miarodajne. Pandemia i wojna w Ukrainie dodatkowo spowolniły część projektów, więc efekty dalekosiężne są jeszcze w fazie powstawania.

Jako szef ABM z pewnością przygląda się pan rozwiązaniom stosowanym za granicą. W którym kraju finansowanie badań klinicznych jest według pana optymalne?

W Wielkiej Brytanii badania kliniczne wpisane są w system opieki zdrowotnej – płatnik publiczny wspiera badania kliniczne, także niekomercyjne. Natomiast w Polsce udział finansowania publicznego w badaniach klinicznych wynosi ok. 7–8 proc., podczas gdy w Europie Zachodniej jest on wielokrotnie wyższy. Polski publiczny mechanizm finansowania badań klinicznych jest jednak ciągle czymś nowym – musimy dążyć do przejrzystości, atrakcyjności i stabilności regulacyjnej, aby badania kliniczne mogły się rozwijać, a pacjenci mieli szybki dostęp do nowoczesnych terapii. Większe finansowanie opłaca się jednak wszystkim, np. w Holandii czy Stanach Zjednoczonych pacjenci biorący udział w badaniach klinicznych mają dostęp do najnowszych terapii, a system monitoruje koszty oraz efektywność ich leczenia. Udowodniono, że pacjenci uczestniczący w badaniach klinicznych często uzyskują lepsze wyniki terapeutyczne niż w standardowej terapii.

Dzięki stałej obserwacji?

Tak, między innymi. Stała obserwacja, pogłębiona diagnostyka oraz większe zaangażowanie personelu poprawiają bezpieczeństwo i skuteczność leczenia. Już samo uczestnictwo w badaniu ma pozytywny wpływ na pacjenta, który jest bardziej zmotywowany. Dzięki badaniom klinicznym widać, że mechanizm psychologiczny oraz czujność kliniczna przynoszą realną korzyść. W ten sposób możemy optymalizować terapie, weryfikować istniejącą praktykę i wprowadzać skuteczniejsze kombinacje terapeutyczne, co przekłada się na poprawę zdrowia i jakości życia pacjentów.

Jakie badania dofinansowane przez ABM z obszaru kardiologii są szczególnie warte uwagi?

Jeden z takich projektów realizowany jest przez Narodowy Instytut Kardiologii w Warszawie i Uniwersytet Medyczny w Białymstoku; to badanie nad zastosowaniem empagliflozyny u pacjentów z kardiomiopatią przerostową niezawężającą (HCM) – rzadką, trudną w leczeniu jednostką chorobową. Jest to największa niekomercyjna próba kliniczna w Polsce dla pacjentów z HCM niezawężającą. Kolejnym przykładem może być badanie MetCool ACS realizowane przez Wojskowy Instytut Medyczny – jego unikatowość polega na weryfikacji efektu terapii metforminą u osób leczonych przezskórną interwencją wieńcową, które nie mają rozpoznanej cukrzycy. To modelowy przykład badania translacyjnego – łączącego obserwacje kliniczne z nowymi wskazaniami terapeutycznymi.

Projekty w kardiologii i psychiatrii dotowane obecnie przez ABM (kliknij)

Więcej informacji o badaniach realizowanych w ramach konkursów ABM można znaleźć na stronie: https://wyszukiwarka.abm.gov.pl/

Artykuł Prof. Wojciech Fendler: Badania kliniczne, aby mogły się rozwijać, wymagają optymalizacji mechanizmów finansowania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

„Kardiochirurgia z elementami kardiologii interwencyjnej i chirurgii naczyniowej” – długo oczekiwana premiera wydawnicza jest już dostępna. To podręcznik kardiochirurgii pod redakcją prof. Mariusza Kuśmierczyka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

24 września 2025 miała miejsce premiera wydawnicza pierwszego współczesnego polskojęzycznego podręcznika obejmującego pełen zakres zagadnień dotyczących leczenia kardiochirurgicznego, kardiologicznego oraz z wykorzystaniem metod chirurgii naczyniowej, w tym endowaskularnej chorób układu sercowo-naczyniowego.

Ta unikatowa i długo oczekiwana przez środowisko medyczne publikacja zatytułowana „Kardiochirurgia z elementami kardiologii interwencyjnej i chirurgii naczyniowej” powstała pod redakcją prof. Mariusza Kuśmierczyka, konsultanta krajowego w dziedzinie kardiochirurgii oraz kierownika Kliniki Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii CSK UCK WUM. Obejmuje ona rozdziały przygotowane w oparciu o najnowsze rekomendacje przez ok. 130 autorów, wybitnych polskich specjalistów zajmujących się diagnostyką, leczeniem operacyjnym, zabiegowym oraz farmakologicznym chorób serca.

Podręcznik swą tematyką obejmuje zarówno opis diagnostyki, patofizjologii i najnowocześniejszych metod leczenia chirurgicznego, przezcewnikowego i farmakologicznego, m. in. przewlekłych i ostrych zespołów wieńcowych, powikłań zawału mięśnia sercowego, wad zastawkowych serca, tętniaków aorty, wad wrodzonych u pacjentów dorosłych oczekujących na korekcję lub odległych powikłań po korekcji wad wrodzonych w wieku dziecięcym. Publikacja porusza tematykę trudnych jednostek klinicznych, do których zaliczmy nadciśnienie płucne, a także szeroko omawia kwestie związane z terapią niewydolności serca w tym poprzez implantację urządzeń do wspomagania pracy lewej komory serca, implantację całkowicie sztucznego serca oraz wreszcie przeszczepienie serca i prowadzenie pacjentów w okresie po implantacji graftu. Omówienie poszczególnych etapów operacji jest bogato ilustrowane przejrzystymi rycinami, filmami (do których znajdziemy w podręczniku kody QR) oraz tabelami.

Publikacja została wydana nakładem wydawnictwa PZWL.

Artykuł Pierwszy współczesny polski podręcznik kardiochirurgii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wybitna lekarz, naukowiec i dydaktyk, członkini Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS i Rady Naukowej „Świata Lekarza” prof. dr hab. n. med. Bożena Werner, dotychczasowa kierownik Kliniki Kardiologii Wieku Dziecięcego i Pediatrii Ogólnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, została powołana na stanowisko konsultanta krajowego ds. kardiologii dziecięcej

Prof. Bożena Werner odebrała gratulacje od rektora WUM prof. Rafała Krenke. List gratulacyjny wręczył jej prorektor ds. nauki i transferu technologii prof. Marcin Sobczak podczas posiedzenia Senatu WUM.

W liście gratulacyjnym prof. Rafał Krenke napisał: „Pani nominacja jest wyrazem najwyższego uznania dla Pani imponującego dorobku naukowego, rozległej wiedzy oraz wieloletniego doświadczenia klinicznego i dydaktycznego. Kierując przez ponad dwie dekady Kliniką Kardiologii Wieku Dziecięcego i Pediatrii Ogólnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, uczyniła z niej Pani Profesor wiodący ośrodek w kraju, cieszący się ogromnym autorytetem zarówno w środowisku medycznym, jak i wśród pacjentów. Pani zasługi na rzecz naszej Uczelni są nieocenione, podobnie jak wkład w edukację kolejnych pokoleń lekarzy. (…) Jesteśmy dumni, że Pani Profesor jest członkiem naszej akademickiej wspólnoty. W imieniu całej Społeczności Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego oraz własnym składam najserdeczniejsze życzenia powodzenia i wielu sukcesów w nowej, niezwykle odpowiedzialnej roli”.

Prof. Bożena Werner jest specjalistą w dziedzinie pediatrii, kardiologii i kardiologii dziecięcej. Od 44 lat pracuje w WUM, w tym przez 22 lata jako kierownik Kliniki Kardiologii Wieku Dziecięcego i Pediatrii Ogólnej. Była kierownikiem specjalizacji 29 lekarzy, promotorem 17 prac doktorskich, 14 magisterskich i 12 licencjackich. Przez 8 lat pełniła funkcję prodziekana ds. oddziału nauczania w języku angielskim w WUM. Była członkinią senatu, rad programowych, komisji rektorskich oraz senackich. Przez 14 lat należała do zarządu Sekcji Kardiologii Dziecięcej PTK, natomiast w latach 2013–2015 była przewodniczącą zarządu. Obecnie jest przewodniczącą uczelnianej komisji ds. ocen nauczycieli akademickich WUM i wiceprzewodniczącą Komitetu Nauk Klinicznych PAN, a także członkinią Zespołu Ekspertów ds. Akredytacji CMKP.

Po ponad 20 latach prof. Bożena Werner przekazuje pałeczkę kolejnemu pokoleniu kardiologów, oddając kierowanie Kliniką Kardiologii Wieku Dziecięcego i Pediatrii Ogólnej WUM w ręce dr. hab. Radosława Pietrzaka. Pełnienie obowiązków konsultanta krajowego prof. Werner rozpoczyna od przekazania szkolącym się lekarzom oraz studentom świeżo wydanego podręcznika pod jej redakcją „Choroby układu sercowo-naczyniowego u dzieci” napisanego przez zespół lekarzy z Kliniki Kardiologii Wieku Dziecięcego i Pediatrii WUM. To kolejny podręcznik pod redakcją prof. Bożeny Werner; w 2023 roku ukazało się drugie wydanie podręcznika „Wady serca u dzieci dla pediatrów i lekarzy rodzinnych” nagrodzonego przez Ministra Zdrowia.

Zespół „Świata Lekarza” składa Pani Profesor serdeczne gratulacje!

Artykuł Prof. Bożena Werner nowym konsultantem krajowym w dziedzinie kardiologii dziecięcej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Agnieszka Tycińska została wybrana na stanowisko Prezesa-Elekta Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego w kadencji 2025–2027

Prof. Agnieszka Tycińska to zastępca kierownica Kliniki Kardiologii i Chorób Wewnętrznych z Oddziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, Członek Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (od 2021 roku), Przewodnicząca Komisji Wytycznych Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego (również od 2021 roku), Przewodnicząca Asocjacji Intensywnej Terapii Kardiologicznej PTK (2019–2021), Członek Zarządu Sekcji Intensywnej Terapii Kardiologicznej PTK (2017–2019). Należy do Komitetu Nominacyjnego Zarządu ESC – Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego na lata 2024–2026.

– Decyzję o kandydowaniu na funkcję Prezesa Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego podjęłam, wierząc, że moje doświadczenie, zaangażowanie oraz wizja rozwoju PTK mogą realnie przyczynić się do umocnienia pozycji PTK i polskiej kardiologii – zarówno w kraju, jak i za granicą – argumentowała swoją kandydaturę prof. Tycińska, która zaprezentowała program pod hasłem „Polska kardiologia – silna w kraju, widoczna na świecie”.

Jako Prezes PTK prof. Agnieszka Tycińska zamierza:
• kontynuować kluczowe, rozpoczęte wcześniej projekty PTK,
• zabiegać o finansowanie procedur kardiologicznych, które dotąd nie były refundowane,
• rozwijać interdyscyplinarną kardiologię opartą na komunikacji i współpracy pomiędzy specjalistami różnych dziedzin,
• wzmocnić pozycję PTK i polskich kardiologów na arenie międzynarodowej,
• przeciwdziałać odpływowi młodych kardiologów z PTK,
• budować nowoczesne towarzystwo oparte na transparentności i konsultatywności.

Serdecznie gratulujemy Pani Profesor objęcia zaszczytnej funkcji Prezesa PTK. Życzymy Pani wielu sukcesów, satysfakcji z pełnionej misji oraz owocnej pracy na rzecz rozwoju polskiej kardiologii. Niech czas Pani kadencji sprzyja pełnej realizacji programu i wyznaczonych celów, przynosząc wymierne korzyści pacjentom oraz całemu środowisku kardiologicznemu.

Artykuł Prof. Agnieszka Tycińska nowym prezesem Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W I Katedrze i Klinice Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego rozpoczęto pierwszy w Polsce program leczenia ciężkiej niedomykalności zastawki trójdzielnej za pomocą wszczepiania protez zastawkowych z dostępu przez żyłę udową (TTVI – Transcatheter Tricuspid Valve Implantation)

Niedomykalność zastawki trójdzielnej jest częstą wadą serca. Szacuje się, że jej ciężka postać występuje u ok. 100 tys. mieszkańców Polski, głównie w populacji po 75. roku życia.

Do czego może prowadzić niedomykalność zastawki?

Rozpoznanie ciężkiej niedomykalności trójdzielnej dramatycznie pogarsza rokowanie pacjentów, z których połowa – jeśli nie uda się wdrożyć odpowiedniego leczenia – umrze w ciągu 5 lat od jej rozpoznania.

Przez lata choroba może być dobrze tolerowana i często we wstępnym stadium pozostaje bezobjawowa. Jednak z biegiem czasu, wraz ze wzrostem nieszczelności zastawki, coraz większa ilość krwi zamiast płynąć do płuc, cofa się z serca do organizmu. Prawa komora musi wykonywać większą pracę, co doprowadza do jej niewydolności. Co więcej, narastającemu przekrwieniu ulegają narządy wewnętrzne, w tym wątroba, nerki i jelita. Następnie widoczne stają się obrzęki kończyn dolnych i pojawia się wodobrzusze. W zaawansowanej wadzie chorzy coraz częściej wymagają pomocy szpitalnej, ponieważ obrzęknięty układ pokarmowy nie pozwala na wchłanianie leków podawanych doustnie. Chociaż gromadzenie się płynów w organizmie powoduje wzrost masy ciała, równocześnie pacjenci tracą apetyt i zmniejsza się ilość tkanki mięśniowej. Choroba narasta latami, a gdy osiągnie zaawansowane stadium, najczęściej w siódmej czy ósmej dekadzie życia, pacjenci często obciążeni są dodatkowymi schorzeniami, które zwiększają ryzyko operacji na otwartym sercu. Z tego względu leczenie kardiochirurgiczne izolowanej wady zastawki trójdzielnej związane jest z dużą ilością potencjalnych powikłań i jest rzadko stosowane w tej grupie chorych.

Dotychczasowe metody leczenia

Przez lata nie dysponowaliśmy skuteczną metodą zabiegowego leczenia chorych z ciężką niedomykalnością trójdzielną i wysokim ryzykiem operacji kardiochirurgicznej. Ze względu na liczbę chorych szukających pomocy z powodu objawów wady w 2018 r. w WUM ruszył pierwszy w Polsce program przezcewnikowej terapii niedomykalności trójdzielnej.

„Jak dotąd najczęściej stosowaną przez nas formą terapii był zabieg polegający na wprowadzeniu przez nakłucie żyły udowej specjalnych zapinek umożliwiających połączenie płatków, co poprawia ich przyleganie i zwiększa szczelność zastawki. Zabiegi tego typu, określane mianem przezcewnikowej naprawy metodą brzeg-do-brzegu (ang. transcatheter edge-to-edge repair – TEER), wykonuje się na bijącym sercu pod kontrolą dwuwymiarowej i trójwymiarowej echokardiografii w czasie rzeczywistym (tzw. echonawigacja). Niestety, ze względu na niekorzystną anatomię nie wszystkie zastawki można skutecznie naprawić tą metodą. W przypadku zbyt dużego poszerzenia wymiarów zastawki i oddalenia od siebie jej płatków zastosowanie klipsów może nie przynieść spodziewanego efektu; dla takich chorych rozwiązaniem mogłaby być całkowita wymiana zastawki” – tłumaczą specjaliści.

Na czym polega zabieg?

Od długiego czasu trwały intensywne badania nad opracowaniem protez zastawkowych, które można byłoby wszczepić bez konieczności przeprowadzania operacji kardiochirurgicznej, zastępując tym samym uszkodzoną zastawkę trójdzielną. Pierwsza tego typu zastawka – EVOQUE (Edwards Liefesciences, Irvine, USA) została zarejestrowana w Europie pod koniec 2023 r. Zbudowana jest ona z płatków wszytych w samorozprężalną ramkę, która jednocześnie stanowi element mocujący zastawkę w sercu. Przed wszczepieniem całość zamocowana jest na sterowalnym systemie doprowadzającym, który umożliwia przeprowadzenie zabiegu z dostępu przez żyłę udową. Procedura wykonywany jest głównie pod kontrolą echokardiografii trójwymiarowej w czasie rzeczywistym (echonawigacja).

Zespół operatorów w składzie: dr Adam Rdzanek, prof. Janusz Kochman i prof. Zenon Huczek wszczepił u trzech chorych zastawki EVOQUE. Echonawigację w czasie zabiegów prowadził dr hab. Piotr Scisło. Chorych przygotował i procedurę wspierał zespół: dr Ewa Pędzich, dr Izabela Krysińska, prof. Agnieszka Kapłon-Cieślicka, dr Ewa Ostrowska, dr Adam Piasecki, prof. Mariusz Tomaniak, pielęgniarki i technicy: Katarzyna Pałyska, Monika Cyran, Agnieszka Popławska, Olga Chylińska oraz cały zespół kliniki, której kierownikiem jest prof. Marcin Grabowski.

Procedury przebiegły bez powikłań i u wszystkich trojga chorych doprowadziły do eliminacji niedomykalności trójdzielnej. Udowodniono, że zabiegi przezcewnikowej implantacji zastawki trójdzielnej, w porównaniu z leczeniem farmakologicznym, powodują znaczącą redukcję nasilenia objawów i poprawę jakości życia. Metoda jest od dawna wyczekiwaną opcją terapii niedomykalności trójdzielnej.

Dr n. med. Adam Rdzanek, kardiolog inwazyjny, WUM:

Niedomykalność zastawki trójdzielnej to wada, o której przez lata wiedzieliśmy niewiele, a skutecznych metod inwazyjnego leczenia brakowało. Pacjenci są zazwyczaj w podeszłym wieku, obciążeni licznymi chorobami współistniejącymi, co czyni klasyczną kardiochirurgię zbyt ryzykowną. W praktyce pacjenci pozostawali więc wyłącznie na terapii farmakologicznej, która z czasem przestaje kontrolować objawy, takie jak narastające obrzęki czy spadek tolerancji wysiłku. W 2018 r. uruchomiliśmy w naszym ośrodku pierwszy w Polsce kompleksowy program przezskórnego leczenia tej wady. Dotychczas podstawową metodą pozostawała tzw. naprawa zastawki techniką brzeg-do-brzegu polegająca na zbliżeniu i spięciu płatków zastawki za pomocą specjalnego implantu („klipsa”). Początkowo w tym celu stosowaliśmy urządzenia przeznaczone do naprawy zastawki mitralnej, które adaptowaliśmy do użycia w obrębie zastawki trójdzielnej.

Od 2021 r. pracujemy już z systemami zaprojektowanymi specjalnie do naprawy niedomykalności trójdzielnej, które charakteryzują się większą precyzją i skutecznością. Mimo to duża część chorych nie spełnia kryteriów anatomicznych do założenia „klipsa”: pierścień zastawki jest zbyt poszerzony, a płatki leżą zbyt daleko od siebie, by dało się je zbliżyć i skutecznie uszczelnić zastawkę. Dla tej grupy przełomem stało się wszczepienie samorozprężalnej protezy EVOQUE drogą przezżylną. Dostępna w Europie od niespełna dwóch lat zastawka jest pozycjonowana pod kontrolą echokardiografii przezprzełykowej bez otwierania klatki piersiowej. Wypełnia lukę w tej dużej grupie chorych kierowanych do zabiegów naprawczych. Za jej pomocą będziemy w stanie leczyć pacjentów, którzy są objawowi, nie mają jeszcze zaawansowanych cech niewydolności prawokomorowej, ale z drugiej strony też już mają na tyle zaawansowaną wadę, że nie można jej naprawić za pomocą dotychczasowych metod przeskórnych.

Szacuje się, że w Polsce żyje 200–250 tys. osób z ciężką niedomykalnością trójdzielną. W naszym ośrodku – największym w kraju – w 2024 roku oceniliśmy ok. 150 chorych kierowanych do zabiegowego leczenia tej wady: ok. 50 proc. zakwalifikowało się do naprawy metodą brzeg-do-brzegu, a 10–12 proc. spełniło wskazania do implantacji zastawki EVOQUE. Oznacza to, że nowa technologia może realnie poszerzyć możliwości terapii u szerokiej grupy objawowych pacjentów, którzy dotąd nie mieli alternatywy poza leczeniem farmakologicznym.

Dr hab. n. med. Piotr Scisło, kardiolog zajmujący się echokardiografią, WUM:

Od niespełna trzech dekad kardiologia interwencyjna rewolucjonizuje leczenie strukturalnych wad serca. Dzięki rozwojowi nowoczesnych technologii medycznych od końca ubiegłego stulecia chorzy z wysokim ryzykiem operacji w krążeniu pozaustrojowym otrzymali szansę na zabieg naprawczy bez otwarcia klatki piersiowej, z dostępu przez naczynia obwodowe. Jednocześnie dzięki zmniejszeniu stopnia naruszenia tkanek skracał się czas niezbędnej hospitalizacji.

Początkowo procedury ograniczały się do zamykania nieprawidłowych połączeń w układzie krążenia (np. niektórych ubytków w przegrodzie międzyprzedsionkowej). Rok 2002 przyniósł przełom: pierwszą przezcewnikową implantację bioprotezy aortalnej. Stało się to impulsem do jeszcze szybszego rozwoju urządzeń umożliwiających zabiegi naprawcze w obrębie wszystkich czterech zastawek serca. W 2025 roku zabiegi przezcewnikowe stały się kluczowym narzędziem w arsenale terapii pacjentów wysokiego ryzyka.

Chronologicznie najpóźniej terapie przezcewnikowe znalazły zastosowanie w leczeniu niedomykalności trójdzielnej. Powodem była skomplikowana anatomia i obrazowanie zastawki trójdzielnej. Przełomem dla Polski stał się rok 2018, kiedy to zespół WUM wykonał pierwszą w kraju przezcewnikową naprawę zastawki trójdzielnej metodą brzeg-do-brzegu.

Ograniczenia anatomiczne sprawiają, że nie każdy chory jest jednak dobrym kandydatem do leczenia niedomykalności metodą brzeg-do-brzegu, potrzebna jest wymiana zastawki, a nie jej naprawa. Odpowiedzią na tę lukę stała się zastawka EVOQUE – pierwsza bioproteza do przezcewnikowej implantacji w ujście trójdzielne, która została dopuszczona do użytku w Unii Europejskiej w październiku 2023 roku.

W niedalekiej przyszłości, w ciągu następnych kilku lat, z fazy badań do użytku codziennego wprowadzone zostaną przezcewnikowe bioprotezy ostatniej zastawki – zastawki mitralnej.

Dzięki temu przezcewnikowo będzie można implantować protezy wszystkich czterech zastawek serca: aortalnej, mitralnej, płucnej i trójdzielnej, umożliwiając leczenie pacjentów z wielozastawkową patologią. Oczywiście obecnie dostępne systemy przezcewnikowe będą stale rozwijane i doskonalone. Trzeba jednak pamiętać, że na obraz kliniczny i rokowanie pacjentów składa się wiele elementów, a choroba zastawki, chociażby ciężka, wcale nie musi być największym zagrożeniem. Dlatego każdy przypadek powinien być diagnozowany przez interdyscyplinarny „Heart Team”, w którym obok kardiologa i internisty zasiada kardiochirurg i anestezjolog.

Komentarz redakcji

Uznaliśmy to wydarzenie za „Sukces miesiąca”, ponieważ po raz pierwszy w Polsce wykonano nowatorskie zabiegi przezcewnikowej implantacji zastawki trójdzielnej u pacjentów z ciężką jej niedomykalnością. To przełomowa metoda stanowiąca realną alternatywę dla klasycznej operacji serca, szczególnie u chorych w podeszłym wieku z wysokim ryzykiem powikłań. Zabieg znacząco poprawia rokowania oraz jakość życia pacjentów, dla których dotychczas nie było skutecznych opcji leczenia.

Artykuł Przez żyłę udową do serca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zdaniem klinicystów decyzje refundacyjne mogą przesądzić o przyszłości polskiej kardiologii. W obliczu wyzwań związanych z chorobami cywilizacyjnymi i starzeniem się społeczeństwa finansowanie ma kluczowe znaczenie

Polska kardiologia od lat uchodzi za jedną z najlepiej zorganizowanych i najbardziej nowatorskich gałęzi rodzimej medycyny, jednak dziś – w obliczu starzenia się populacji i galopującego postępu technologicznego – staje przed wyzwaniem, które może zaważyć na jej dalszym rozwoju. Trzej wybitni klinicyści – dr hab. n. med. Robert Zymliński z Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, prof. dr hab. n. med. Elżbieta Lewicka z Kliniki Kardiologii i Elektroterapii Serca Uniwersytetu Medycznego w Gdańsku i prof. dr hab. n. med. Marcin Kurzyna, ordynator Oddziału Kardiologii w Europejskim Centrum Zdrowia w Otwocku – nie mają wątpliwości, że system finansowania powinien nadążać za kliniczną rzeczywistością, inaczej zdobytą przez lata przewagę szybko roztrwonimy. Zgodnie przyznają, że kluczowe, dotąd pomijane procedury muszą wreszcie trafić do koszyka refundacji, bo inaczej ratowanie pacjentów będzie przypominać balansowanie na linie zawieszonej nad coraz głębszą przepaścią zadłużenia szpitali.

Dr hab. Robert Zymliński, prof. UMW kierujący Kliniką Intensywnej Terapii Kardiologicznej Instytutu Chorób Serca Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu, Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, zwraca uwagę na narastającą dysproporcję pomiędzy rzeczywistymi kosztami leczenia chorych w oddziałach intensywnej terapii kardiologicznej a tym, co jednostki są w stanie odzyskać od płatnika zwłaszcza w ośrodkach leczących najtrudniejsze przypadki, jak ma to miejsce w Szpitalu Uniwersyteckim we Wrocławiu. – Leczymy pacjentów niemal nieodróżnialnych od tych z klasycznego OIOM-u, ale rozlicza się nas według przestarzałej siatki punktów. Gdy pacjent z zawałem serca z uwagi na stan kliniczny wymaga respiratoroterapii, rozwija niewydolność wielonarządową, zapada na sepsę i wymaga dializ ciągłych, koszty leczenia rosną lawinowo, a my wciąż operujemy wyceną hospitalizacji, która z uwagi na czas jej wprowadzenia nie uwzględnia takich scenariuszy – tłumaczy.

W rezultacie dyrektorzy części placówek, nie mogąc dłużej finansować kosztownych procedur, technologii, ograniczają zakres terapii w ITK, co może mieć ogromne znaczenie w rozwoju np. programu mechanicznego wspomagania krążenia. Taki stan rzeczy w konsekwencji przeciąża klasyczne OIOM-y, które i tak pękają w szwach, albowiem dramatycznie rośnie potrzeba leczenia coraz bardziej skomplikowanych chorych, przybywa politraum i powikłań pooperacyjnych. – Zainwestowanie w rzetelną wycenę intensywnej terapii kardiologicznej jest w rzeczywistości inwestycją w cały system, bo finalnie może zmniejszyć obciążenie oddziałów intensywnej terapii które z trudem radzą sobie z napływem chorych – podkreśla prof. Zymliński, dodając, że równolegle należy podjąć dyskusję na temat realnej oceny sytuacji, ustalając potrzebną liczbę personelu przy łóżku i czas hospitalizacji, podobnie jak stosuje się to w anestezjologii.

W tym samym duchu wypowiada się prof. Elżbieta Lewicka, która od lat prowadzi interdyscyplinarny program opieki nad pacjentami z zatorowością płucną. Jej zdaniem największą bolączką jest brak refundacji dla procedur inwazyjnych, które w nagłym epizodzie mogą decydować o życiu lub śmierci. – Stworzyliśmy świetnie działające zespoły PERT (pulmonary embolism response team) dostępne 24 godziny na dobę, siedem dni w tygodniu, ale kiedy przychodzi do rozliczenia trombektomii mechanicznej czy niskodawkowej trombolizy celowanej, okazuje się, że w katalogu świadczeń NFZ takie pojęcia nie istnieją. Wszystko odbywa się dzięki determinacji ludzi i lokalnych funduszy, a nie systemowych rozwiązań – mówi. Efekt jest łatwy do przewidzenia: w ośrodkach, które finansowo nie udźwigną procedur, lekarzom pozostaje klasyczne, systemowe podanie leku trombolitycznego, co dla niektórych chorych może być niewystarczające. Pacjent z pierwszego piętra może więc otrzymać leczenie na europejskim poziomie, a ten z drugiego – terapię sprzed dekady.

Prof. Marcin Kurzyna, kierownik Kliniki Krążenia Płucnego, Chorób Zakrzepowo-Zatorowych i Kardiologii CMKP, rozszerza ten obraz, podkreślając, że potrzeby refundacyjne sięgają także chorób naczyń płucnych prowadzących do ostrej lub przewlekłej niewydolności prawej komory serca. W programie lekowym B.31 toczy się proces oceny innowacyjnego preparatu sotatercept – pierwszego od wielu lat leku nowej generacji na tętnicze nadciśnienie płucne. Niemniej brak jasnych kryteriów kwalifikacji i przede wszystkim harmonogramu wdrożenia refundacji budzi niepokój pacjentów. Podobnie w programie B.74 niejasna pozostaje refundacja treprostynilu, który może być cennym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego nadciśnienia płucnego związanego z przewlekłą zatorowością płucną. Balonowa angioplastyka płucna, zabieg wykonywany od dekady w najlepszych ośrodkach w Polsce, który ma najwyższą klasę zaleceń, wciąż jest rozliczany różnymi, improwizowanymi ścieżkami. Podobnie wygląda kwestia refundacji małoinwazyjnych zabiegów odsysania skrzeplin w ostrej zatorowości płucnej.

– Od lat przekonujemy, że w ostrych i przewlekłych chorobach naczyń płucnych potrzeba jednoznacznych kodów zabiegowych, inaczej każdy szpital będzie interpretował procedurę po swojemu, a NFZ nigdy nie uzyska pełnego obrazu kosztów – zaznacza profesor. Z uznaniem wypowiada się natomiast o tworzonej Krajowej Sieci Kardiologicznej, która ma objąć także Centra Doskonałości Chorób Naczyń Płucnych; liczy, że w ramach tej struktury łatwiej będzie rozmawiać z płatnikiem o realnym finansowaniu.

Wspólnym mianownikiem wypowiedzi wszystkich trojga jest przekonanie, że przyszłość należy do medycyny spersonalizowanej i wielodyscyplinarnej. W praktyce oznacza to nie tylko reewaluację wyceny samych procedur inwazyjnych czy farmakoterapii sierocych, lecz także sfinansowanie opieki koordynowanej nad najtrudniejszymi pacjentami np. z niewydolnością serca, bardzo często hospitalizowanymi w OITK, wymagającymi coraz bardziej zaawansowanych procedur. Ta staje się w Polsce cichą epidemią: według danych Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego odpowiedzialna jest już za ponad milion hospitalizacji rocznie, a co czwarty chory wraca do oddziału w ciągu miesiąca od wypisu. – Model Kompleksowej Opieki nad Osobami z Niewydolnością Serca (KONS) pokazał, że ryczałt za roczny cykl opieki, obejmujący telemonitoring, edukację i szybkie ścieżki ambulatoryjne, obniża liczbę rehospitalizacji o jedną czwartą. To czysta oszczędność systemowa, nie koszt – przypomina prof. Zymliński, który widzi w koordynacji szansę także na lepszą współpracę z rehabilitantami, dietetykami oraz psychologami.

W środowisku rośnie również presja, by objąć refundacją np. badania obrazowe. Prof. Zymliński wskazuje echokardiografię okołozabiegową jako przykład technologii, bez której nie da się już bezpiecznie wszczepiać zastawkowych protez przezskórnych, naprawiać wad zastawkowych metodą edge-to-edge ani implantować mechanicznego wspomagania krążenia. Tymczasem koszt nowoczesnej sondy i aparatów liczony jest w setkach tysięcy złotych. – Ta technika jest dziś oczami kardiochirurga i kardiologa interwencjonisty. Brak dedykowanego kodu refundacyjnego skazuje dyrektorów na wieczne zastanawianie się nad strategią utrzymania takich programów, których prowadzenie nie może przecież wpływać na możliwość realizacji innych niezbędnych świadczeń – kwituje profesor.

Narracja o potrzebie dopasowania systemu do starzejącej się populacji powraca w każdej rozmowie. Prof. Lewicka zauważa, że pacjentem kardiologicznym coraz częściej staje się osoba wyleczona lub poddawana przez wiele lat terapii z powodu nowotworu. Dzięki postępowi onkologii spotykamy się coraz częściej z zupełnie nową grupą pacjentów z przewlekłą chorobą nowotworową, którzy zmagają się z powikłaniami kardiologicznymi po leczeniu onkologicznym. – W Gdańsku prowadzimy jedyną Polsce północnej poradnię kardio-onkologiczną, lecz to wciąż wyjątek, nie reguła. Wielu onkologów wie, że pacjentowi po chemioterapii może grozić niewydolność serca, ale nie ma dokąd odesłać takiego chorego na kontrolę. Systemowej ścieżki po prostu nie stworzono – wyjaśnia.

Zdaniem prof. Lewickiej Polska powinna wzorować się na doświadczeniach europejskiej pediatrii onkologicznej, która opracowała „paszporty zdrowotne” dla dzieci wyleczonych z białaczki: dokumentacja trafia do lekarza rodzinnego i zawiera algorytm monitorowania serca przez kolejne dekady. – To nie luksus, lecz konieczność, jeśli chcemy zapobiegać niewydolności serca u czterdziestolatków, którzy dziś dzięki onkologii odzyskują życie – podsumowuje.

Trójgłos ekspertów układa się w jednoznaczny apel: refundacja nie jest wyrzucaniem pieniędzy w błoto, lecz inwestycją, która w horyzoncie dziesięciu lat zwróci się wielokrotnie. Zainwestowane dziś pieniądze mogą obniżyć śmiertelność w zatorowości płucnej, skrócić pobyty w ITK, zredukować koszty rehospitalizacji z powodu niewydolności serca i wydłużyć aktywne życie tysiącom osób z chorobami rzadkimi układu krążenia. Potrzebny jest teraz „racjonalny dialog” między płatnikiem a wykonawcami – jak ujął to prof. Zymliński – oparty na twardych danych z map zdrowotnych, a nie na administracyjnych ograniczeniach wypracowanych przed dekadą. – Polska ma wszystko, by nadal być liderem kardiologii interwencyjnej, ale jeśli wycena procedur pozostanie w XX wieku, przegramy z demografią, która nie zna litości – ostrzega prof. Kurzyna.

W obliczu trzeciej co do częstości przyczyny zgonu sercowo-naczyniowego, jaką jest zatorowość płucna, lawinowego wzrostu niewydolności serca i wydłużenia życia pacjentów onkologicznych decyzje refundacyjne stają się być może najważniejszym klinicznym posunięciem dekady. Zmiany legislacyjne mogą i powinny iść w parze z dynamicznym wdrażaniem nowych leków sierocych oraz procedur interwencyjnych, wyceną badań obrazowych i systemowym sfinansowaniem zespołów, które już dziś ratują życie pomimo braku formalnego wsparcia. Jeśli uda się zrealizować ten plan, polska kardiologia nie tylko utrzyma dotychczasową jakość, ale stworzy model, z którego będą czerpać inne dziedziny medycyny oraz cały systemy ochrony zdrowia.

Luiza Łuniewska

Komentarz

Postulaty środowiska kardiologicznego są nie tylko uzasadnione – są pilne. Mówiąc o zdrowiu publicznym, a zwłaszcza o chorobach cywilizacyjnych, musimy patrzeć globalnie. Publiczny płatnik powinien zrozumieć, że rzekome „oszczędności” to w rzeczywistości kosztowne zaniedbania – pacjent, który dłużej wraca do zdrowia, generuje wyższe koszty leczenia, później wraca do aktywności zawodowej, a nierzadko nie wraca wcale. To bezpośrednio przekłada się na straty dla gospodarki i utracony potencjał PKB. Polska kardiologia dysponuje świetnie przygotowanymi specjalistami, interdyscyplinarnymi zespołami i sprawdzonymi rozwiązaniami. Tym, czego brakuje, jest adekwatne i stabilne wsparcie systemowe. Kardiolodzy powinni koncentrować się na poprawieniu wyników leczenia i zapewnieniu pacjentom nowoczesnej, kompleksowej opieki. Refundacja procedur inwazyjnych, nowoczesnych terapii i zaawansowanych badań obrazowych nie jest luksusem – to fundament bezpiecznej, równej i skutecznej opieki. Krajowa Sieć Kardiologiczna daje realną szansę na ujednolicenie standardów opieki w całym kraju, a co za tym idzie – na sprawiedliwą wycenę i refundację procedur, które już dziś są codziennością w wiodących ośrodkach. Ujednolicone standardy umożliwią także zbieranie porównywalnych danych i analizę ścieżek pacjentów, co jest warunkiem zapowiadanego przez Ministerstwo Zdrowia i zapisanego w ustawie o KSK rzetelnego monitorowania jakości opieki oraz jej efektów.

Prof. Agnieszka Tycińska

Artykuł Kluczowe procedury muszą trafić do koszyka refundacji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polska kardiologia od lat pozostaje jednym z najdynamiczniej rozwijających się obszarów medycyny w kraju. To dziedzina o silnym zapleczu naukowym, z imponującymi osiągnięciami klinicznymi i znaczącą obecnością na europejskiej arenie naukowej. Wprowadzenie programu KOS-zawał, wysoki poziom organizacji sieci interwencyjnej czy udział polskich ekspertów w opracowywaniu wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego stanowią dowód, że mamy powody do dumy. Mimo to polska kardiologia stoi dziś przed poważnymi wyzwaniami, które utrudniają pełną adaptację do europejskich standardów.

Podstawowym wyzwaniem pozostaje niedostateczne finansowanie. Polska plasuje się poniżej średniej europejskiej pod względem nakładów na ochronę zdrowia, co istotnie wpływa na dostęp do nowoczesnych procedur. Niezbędne jest pilne uzupełnienie katalogu świadczeń gwarantowanych o procedury dotąd niedofinansowane lub całkowicie niefinansowane, takie jak: przezskórne zabiegi zastawkowe, interwencyjne leczenie w ostrej zatorowości płucnej, intensywna terapia kardiologiczna, a także kompleksowe podejście do pacjentów z niewydolnością serca. Szczególnego znaczenia nabierają inwestycje w nowoczesną diagnostykę obrazową – od echokardiografii po tomografię komputerową. Nie możemy zapominać również o prewencji. Według danych OECD na profilaktykę wydajemy zaledwie 1,9 proc. budżetu przeznaczonego na zdrowie, co stawia nas na przedostatnim miejscu wśród krajów UE. Wielu poważnych zachorowań moglibyśmy uniknąć dzięki skutecznym programom profilaktycznym i edukacji zdrowotnej od najmłodszych lat.

Równie istotnym problemem jest niespójna organizacja systemu opieki. Nowoczesna kardiologia wymaga podejścia interdyscyplinarnego, opartego na ścisłej współpracy pomiędzy różnymi poziomami opieki i specjalnościami medycznymi. Szczególne znaczenie ma wdrożenie koncepcji tzw. Odwróconej Piramidy Świadczeń zakładającej wzmocnienie roli opieki ambulatoryjnej, działań profilaktycznych oraz wczesnej diagnostyki chorób układu sercowo-naczyniowego. To właśnie te działania umożliwią skrócenie ścieżki pacjenta, poprawę efektywności leczenia oraz bardziej racjonalne wykorzystanie zasobów systemowych.

W tym kontekście szansą na realną zmianę jest Krajowa Sieć Kardiologiczna, której ustawa została już skierowana do podpisu prezydenta. Celem tego projektu jest zapewnienie pacjentom w całym kraju dostępu do świadczeń według jednolitych, skoordynowanych standardów, niezależnie od miejsca zamieszkania. Kluczowe znaczenie będą miały: standaryzacja postępowania diagnostyczno-terapeutycznego, rozwój telemedycyny, cyfryzacja dokumentacji medycznej oraz funkcja koordynatora opieki kardiologicznej.

Silnym filarem rozwoju polskiej kardiologii pozostaje współpraca międzynarodowa. Polski głos jest dziś wyraźnie słyszany w strukturach European Society of Cardiology, a udział naszych ekspertów w grupach roboczych, badaniach klinicznych i publikacjach naukowych umacnia pozycję Polski jako równorzędnego partnera w kształtowaniu przyszłości europejskiej kardiologii. Szybsze wdrażanie wyników europejskich badań oraz zaleceń ESC do praktyki klinicznej powinno stać się strategicznym celem zarówno decydentów, jak i środowisk naukowych w naszym kraju.

Rok 2025 daje polskiej kardiologii wiele nowych możliwości. Nowoczesna kardiologia musi być interdyscyplinarna. Dziś szansą jest przede wszystkim wykorzystanie sztucznej inteligencji i technologii cyfrowych w diagnostyce oraz leczeniu, rozwój telemonitoringu, szersze wykorzystanie diagnostyki genetycznej i ujednolicenie zasad komunikacji i współpracy między specjalistami zaangażowanymi w interdyscyplinarną opiekę nad pacjentem kardiologicznym – to filary modelu opieki XXI wieku. Mamy kompetencje, doświadczenie i ambicję, by dołączyć do liderów europejskiej opieki sercowo-naczyniowej, a polska kardiologia może być silna w kraju i widoczna na świecie. Warunkiem jest jednak sprawny, dobrze finansowany, nowocześnie zarządzany system ochrony zdrowia, który nie będzie ograniczeniem, lecz partnerem w realizacji tej ambicji.

Prof. dr hab. n. med. Agnieszka Tycińska
Opiekun merytoryczny tego wydania „Świata Lekarza”

Artykuł Prof. Agnieszka Tycińska: Polski głos jest dziś wyraźnie słyszany w strukturach European Society of Cardiology pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Programy badań przesiewowych, precyzyjne działania legislacyjne, powołanie do życia zespołu ds. adherencji, a przede wszystkim koncentracja na dzieciach i młodzieży. Rok Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki to coś więcej niż symbol – to próba zmiany sposobu myślenia o zdrowiu publicznym

Beata Małecka-Libera, przewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP, doktor nauk medycznych

W ramach Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki – zgodnie z uchwałą Senatu – zorganizowaliśmy spotkania z ekspertami z różnych dziedzin medycyny. Celem rozmów było wypracowanie wspólnej wizji i identyfikacja najważniejszych wyzwań w obszarze zdrowia publicznego. Dzięki podejściu interdyscyplinarnemu udało nam się zbudować kompleksowy obraz najistotniejszych wyzwań oraz kierunków działań profilaktycznych i edukacyjnych.

Jednym z kluczowych ustaleń było to, że skuteczna profilaktyka powinna być ukierunkowana na eliminację czynników ryzyka, niezależnie od specjalizacji medycznej. Co istotne – i co zgodnie podkreślali wszyscy eksperci – czynniki te są wspólne dla wielu grup schorzeń: chorób układu sercowo-naczyniowego, nowotworów, schorzeń metabolicznych czy zaburzeń zdrowia psychicznego. Zarówno dane epidemiologiczne, jak i codzienna praktyka kliniczna pokazują, że otyłość, nadciśnienie tętnicze, brak aktywności fizycznej, niezdrowa dieta, uzależnienia, a także stres oraz zaburzenia psychiczne stanowią wspólny mianownik wielu poważnych problemów zdrowotnych. Dlatego profilaktyka musi koncentrować się nie na chorobach jako takich, ale właśnie na czynnikach ryzyka, które są ich wspólną przyczyną.

W dyskusjach prowadzonych z inicjatywy Senatu RP wybrzmiało, że szczególny nacisk powinien zostać położony na profilaktykę wśród dzieci i młodzieży. To właśnie w tej grupie wiekowej kształtują się nawyki, które będą rzutować na zdrowie przez całe życie. Jeśli nie zaczniemy działać już teraz, nie zatrzymamy narastającej fali chorób przewlekłych. Konieczne jest rozpoczęcie edukacji i wdrożenie konkretnych działań, nie zapominając oczywiście o seniorach, których aktywność również chcemy utrzymać jak najdłużej. Ważnym narzędziem w tym zakresie jest bilans zdrowia, coraz częściej poszerzany o dodatkowe elementy diagnostyczne, w tym badania przesiewowe. Mamy nadzieję, że spotkają się one z szerokim zainteresowaniem. Bo choć jako ustawodawcy i eksperci tworzymy programy i promujemy profilaktykę, to zbyt często brakuje rzeczywistego odzewu społecznego. Dlatego tak istotna jest edukacja zdrowotna, budowanie świadomości i zaangażowanie pacjentów.

Mówiąc konkretnie o kardiologii, należy podkreślić, że choroby układu krążenia nadal są główną przyczyną zgonów w Polsce. Można by ich uniknąć poprzez odpowiednie działania profilaktyczne – wczesną diagnostykę, monitorowanie osób z grup ryzyka, regularne pomiary ciśnienia czy badania poziomu cholesterolu. Niestety, Polska znajduje się poniżej średniej europejskiej pod względem zapobiegania zgonom z przyczyn sercowo-naczyniowych.

Szczególnym problemem jest brak realizacji zaleceń terapeutycznych, zwłaszcza u osób po zawale serca czy udarze mózgu. Ci pacjenci często nie wykupują leków, nie przestrzegają zaleceń dietetycznych, nie zmieniają trybu życia ani nie eliminują używek. Wszystko to powoduje, że efekty terapii stają się mocno ograniczone. To poważny problem, dlatego powołaliśmy do życia zespół ds. adherencji. Naszym celem jest wypracowanie strategii zwiększającej przestrzeganie zaleceń lekarskich – być może poprzez wdrożenie porad farmaceutycznych, które funkcjonują w niektórych krajach i mogą odegrać dużą rolę także w Polsce. Prowadzimy już rozmowy z Ministerstwem Zdrowia w tym zakresie.

Kolejnym zjawiskiem, które niepokoi środowisko medyczne, jest wzrost liczby ostrych incydentów sercowo-naczyniowych – zawałów i udarów. Dotyczy to również osób młodszych, które znajdują się w grupach ryzyka, ale nie są objęte odpowiednim nadzorem. Programy badań przesiewowych – takie jak te dotyczące hipercholesterolemii rodzinnej – to krok w dobrą stronę, ale konieczne są dalsze działania. Nie możemy również ignorować nowych zagrożeń, takich jak e-papierosy, które przez długi czas postrzegane były jako „zdrowsza” alternatywa dla tradycyjnego palenia. Dziś już wiemy, że to nieprawda. Badania jednoznacznie wskazują, że e-papierosy nie tylko nie eliminują zagrożeń dla układu krążenia, ale wręcz mogą sprzyjać uzależnieniu, szczególnie wśród młodzieży.

Na zakończenie warto przypomnieć, że mimo dziesięciu lat funkcjonowania Narodowego Programu Zdrowia jego efekty są trudne do uchwycenia. Prawdopodobnie wynika to z braku systematycznej ewaluacji i niedostatecznego przełożenia programów na konkretne działania w społeczeństwie. Potrzebujemy konsekwencji, monitorowania i ciągłości działań – a także autentycznego zaangażowania wszystkich stron: instytucji, środowiska medycznego oraz samych obywateli.

Choroby układu krążenia pozostają jednym z najpoważniejszych wyzwań polskiego zdrowia publicznego. Mamy jednak potencjał, aby je ograniczyć – pod warunkiem, że postawimy na mądrą, konsekwentną i powszechną profilaktykę. W tym wszystkim najważniejszy pozostaje świadomy pacjent, bo terapia to długi proces; nawet najlepsze programy profilaktyczne i nowoczesne leczenie nie poprawią wyników bez zaangażowania pacjenta, który musi znać historię swojej choroby, zagrożenia i całą ścieżkę terapii. Musi też ją rozumieć i akceptować oraz współpracować z lekarzem, a cały zespół terapeutyczny – dokładnie wyjaśniać i odpowiadać na pytania pacjenta.

Wysłuchała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Kardiologia w centrum profilaktyki – nowa jakość działań publicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z dr. hab. Krzysztofem Chlebusem rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Stworzył pan Krajowe Centrum Hipercholesterolemii Rodzinnej, placówkę o znaczeniu światowym. Jak narodził się ten pomysł?

Pomysł zrodził się z realnych potrzeb klinicznych. Od początku mojej pracy zawodowej jestem związany z kliniką kardiologii specjalizującą się w leczeniu powikłań miażdżycy, czyli ostrych i przewlekłych zespołów wieńcowych oraz niewydolności serca. Do wystąpienia tych zdarzeń prowadzi cały szereg czynników ryzyka, które potrafimy zidentyfikować i co ważne – potrafimy na nie wpływać. Te modyfikowalne czynniki ryzyka stanowią główny przedmiot zainteresowania kardiologii prewencyjnej. Od dawna wiemy jednak, że istnieje szczególna grupa pacjentów, u których ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych jest bardzo wysokie i to niezależnie od stylu życia. Są to pacjenci z odziedziczoną od jednego z rodziców mutacją genetyczną zaburzającą metabolizm cholesterolu, czyli właśnie z hipercholesterolemią rodzinną. To wrodzona choroba, która nieleczona doprowadza do szybkich powikłań miażdżycy z przedwczesnymi zgonami włącznie, co czyni tę grupę pacjentów bardzo szczególną: po pierwsze, chorują i umierają oni szybciej (połowa z nich w okolicy 50. roku życia), a po drugie, chorują rodzinnie, bo mutacja jest przenoszona na kolejne pokolenia. Tym pacjentom nie wystarczą tradycyjne zalecenia dotyczące redukcji wagi, rzucenia palenia czy poprawy diety. Wymagają oni również intensywnej i nowoczesnej terapii farmakologicznej. Ale żeby leczyć, musimy najpierw rozpoznać chorobę, która – choć wcale nie jest rzadka, bo dotyczy 4 Polaków na 1000 – to wciąż pozostaje w dużej mierze nierozpoznana.

Co to znaczy, że u części pacjentów ryzyko jest niezależne od stylu życia?

Najczęściej ryzyko sercowo-naczyniowe kojarzymy z niezdrowym trybem życia – i rzeczywiście u większości ludzi poprawa stylu życia to skuteczna prewencja. Ale pacjenci z hipercholesterolemią rodzinną (FH) niezależnie od tego, jak zdrowo żyją, są skazani na poważne powikłania sercowe. W porównaniu z przeciętnym Polakiem pacjent z FH często jest nawet szczuplejszy, żyje bardziej aktywnie, rzadziej pali i rzadziej ma nadciśnienie. Różni ich wysoki poziom cholesterolu i dramatyczny wywiad rodzinny oznaczający przedwczesne zachorowania i zgony wśród najbliższych krewnych. Pozornie do czasu pierwszego zawału te osoby uważają się i są uważane przez lekarzy za osoby zupełnie zdrowe. Na tym polega podstępność tej choroby i dramat nosicieli mutacji genetycznej. Nawet doświadczonym kardiologom zdarzało się ignorować wysoki poziom LDL cholesterolu u zdrowych albo lekceważyć nietypowe objawy dławicy piersiowej u młodych pacjentów.

Stąd decyzja o utworzeniu centrum?

Tak. Uznałem, że czas zmienić coś w systemie ochrony zdrowia, by dać tej grupie pacjentów szansę na normalną długość życia. Od początku objęliśmy diagnostyką i leczeniem całe rodziny, bo to warunek skutecznego działania w przypadku chorób dziedzicznych. Dzięki współpracy z Kliniką Pediatrii kierowaną przez prof. Małgorzatę Myśliwiec możemy otoczyć opieką również małe dzieci oraz nastolatków. Badania genetyczne są podstawą skutecznej diagnostyki, stąd od początku naszego działania doskonała współpraca z Zakładem Genetyki prof. Bartosza Wasąga. Od początku realizujemy również misję edukacyjną poprzez współpracę z utworzonym już w 1999 roku Stowarzyszeniem Pacjentów z HF. Edukacja zarówno lekarzy, jak i pacjentów jest kluczowym elementem dla skutecznego screeningu. To ważne, bo dramat polega na tym, że w Polsce – jak niemal wszędzie na świecie, poza np. Holandią – ta grupa pacjentów jest dramatycznie niedodiagnozowana.

Chodzi o osoby z podwyższonym cholesterolem?

Zgadza się. W Polsce mamy bardzo poważny problem zaburzeń lipidowych; ponad 60 proc. dorosłych Polaków, czyli ok. 18 mln, ma podwyższony poziom cholesterolu. W tej grupie znajduje się jednak mniejszy podzbiór – ok. 180–200 tys. osób – u których ryzyko poważnych powikłań jest bardzo wysokie. U tych osób ryzyko wystąpienia zawału serca już w piątej dekadzie życia wynosi aż 50 proc. Co gorsza, ci ludzie najczęściej nie wiedzą, że ten problem ich dotyczy, bo żyją zdrowo i dobrze się czują. O wszystkim dowiadują się dopiero wtedy, gdy dochodzi do tragedii. Tę grupę pacjentów chcieliśmy objąć opieką.

W 2017 roku – po zakończeniu pełnienia funkcji wiceministra zdrowia – stworzyłem Krajowe Centrum Hipercholesterolemii Rodzinnej w Gdańsku. Udało nam się stworzyć unikalny model opieki, który bazuje na założeniu, że nie leczymy jednego pacjenta, lecz całą rodzinę. Bo hipercholesterolemia rodzinna to choroba genetyczna, dziedziczona w sposób dominujący – dziecko ma aż 50 proc. szans na odziedziczenie wadliwego genu. Mówimy wówczas o tzw. diagnostyce kaskadowej, w ramach której badamy nie tylko chorego, ale również jego potomstwo, rodzeństwo, rodziców. Dla większości Polaków – w tym również dla wielu lekarzy – choroba genetyczna to choroba rzadka. W tym wypadku to nieprawda. Przy czym w naszej opiece nie chodzi tylko o genetykę; model, który stworzyliśmy, oferuje opiekę psychologiczną, dietetyczną, kardiologiczną i antynikotynową. Nasi pacjenci często potrzebują bowiem wsparcia psychicznego, bo diagnoza genetyczna bywa trudna do zaakceptowania. Dieta i styl życia również mają znaczenie, choć bez zaawansowanej farmakoterapii nie uda się opanować choroby. Kluczowa jest też szybka ścieżka diagnostyki kardiologicznej – szczególnie u dorosłych pacjentów.

Czy również dzieci są u was diagnozowane i leczone?

Tak. Współpracujemy z pediatrami, którzy zajmują się tą grupą wiekową. Jeśli wykrywamy mutację u rodzica, dzieci są kierowane do dalszej diagnostyki i leczenia pediatrycznego. I to nie są tylko nastolatki – mówimy nawet o kilkulatkach. Leczenie rozpoczynamy więc bardzo wcześnie, aby zapobiec rozwojowi miażdżycy.

Czy centrum działa w izolacji, czy też tworzy sieć współpracy?

Współpracujemy z kilkudziesięcioma ośrodkami – zarówno kardiologicznymi, jak i internistycznymi, w tym z ośrodkami akademickimi oraz instytutami medycznymi. Nasza działalność opiera się na klinicznym doświadczeniu i nauce, choć niestety formalnie nadal nie mamy uregulowanej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej dla hipercholesterolemii rodzinnej. Walczymy o to, aby znalazła się ona w koszyku świadczeń gwarantowanych.
Edukujemy również lekarzy; lekarze rodzinni, kardiolodzy, neurolodzy już nas znają, odsyłają do nas swoich pacjentów. W 2020 roku powołaliśmy do życia Krajowy Rejestr Hipercholesterolemii Rodzinnej – oficjalny rejestr prowadzony pod auspicjami Ministerstwa Zdrowia zasilany danymi z całego kraju. Chcemy, aby świadomość dotycząca hipercholesterolemii rodzinnej i chorób sercowo-naczyniowych rosła, a każdy duży ośrodek w Polsce miał lekarza wyczulonego na tę diagnozę.

Jaką ma pan wizję rozwoju Krajowego Centrum Hipercholesterolemii Rodzinnej w Gdańsku w perspektywie kilku, a może i kilkunastu lat? O czym pan marzy?

Chciałbym, żeby powstał ogólnokrajowy system opieki nad pacjentem z hipercholesterolemią rodzinną. Jako ośrodek dysponujemy kompletnymi analizami, które mogą pomóc w stworzeniu takiego systemu. Chciałbym również, żeby działały ośrodki referencyjne, które kwalifikują pacjentów do diagnostyki i leczenia, raportując dane do jednej bazy, co pozwoliłoby podejmować optymalne decyzje kliniczne oraz finansowe.
Moim marzeniem jest, aby hipercholesterolemia rodzinna została w końcu dostrzeżona w systemie ochrony zdrowia jako realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Chciałbym, aby pacjent z tą diagnozą był traktowany jako osoba z bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym – zgodnie z aktualnymi wytycznymi towarzystw naukowych: europejskich, amerykańskich, ale także polskich, zwłaszcza że możemy tych pacjentów skutecznie leczyć. Obecnie mamy do dyspozycji wiele nowoczesnych terapii, w tym leki biologiczne. Są one kosztowne, lecz w przypadku pacjentów z hipercholesterolemią rodzinną absolutnie niezbędne – i na pewno warte swojej ceny, ponieważ przynoszą wymierne, długoterminowe korzyści zdrowotne. Działają skutecznie i realnie zmniejszają ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, co przekłada się na jakość i długość życia pacjentów.

Równie ważne jest dla mnie to, aby leczenie hipercholesterolemii rodzinnej znalazło się w koszyku świadczeń gwarantowanych jako osobna ścieżka. Dziś funkcjonujemy w ramach poradni kardiologicznych, podczas gdy pacjent z hipercholesterolemią rodzinną wymaga innej diagnostyki, innego podejścia, innego prowadzenia – również z perspektywy badań oraz terapii. To moje największe marzenie: aby w Polsce każdy pacjent z rozpoznaną mutacją został zidentyfikowany, zanim pojawią się objawy.

Dąży pan do 100-procentowej wykrywalności tej choroby?

Tak. Chodzi o to, aby w razie potrzeby móc rozpocząć leczenie jak najwcześniej i w ten sposób zapobiec tragedii, które dziś widzimy zbyt często. Dzięki właściwej diagnostyce i terapii możemy uratować całe rodziny.

Dr hab. n. med. Krzysztof Chlebus – I Klinika Kardiologii, Gdański Uniwersytet Medyczny, Krajowe Centrum Hipercholesterolemii Rodzinnej w Gdańsku, Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku, w latach 2012–2014 podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia

Artykuł Dr hab. Krzysztof Chlebus: Możemy uratować całe rodziny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O Krajowej Sieci Kardiologicznej z Konradem Korbińskim, dyrektorem Departamentu Opieki Koordynowanej w Ministerstwie Zdrowia, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Jakie problemy w opiece nad pacjentami z chorobami serca ma rozwiązać Krajowa Sieć Kardiologiczna (KSK)? Co zyskają?

Krajowa Sieć Kardiologiczna została stworzona po to, żeby każdy pacjent w Polsce – niezależnie od tego, czy mieszka w dużym mieście, czy w małej miejscowości – miał dostęp do takiej samej, wysokiej jakości opieki kardiologicznej. Mówimy tu o ujednoliconych standardach diagnozowania i leczenia, ale też o czymś równie ważnym – o dobrej koordynacji i ciągłości opieki. Chodzi o to, żeby pacjent był prowadzony przez cały proces diagnostyki i leczenia kardiologicznego w sposób koordynowany i oparty o jednolite standardy.

Główne korzyści dla pacjentów płynące z wprowadzenia KSK to:
• poprawa dostępności i jakości opieki kardiologicznej – pacjenci będą mieli łatwiejszy dostęp do specjalistycznej opieki dzięki skoordynowanej sieci ośrodków kardiologicznych i wsparciu koordynatorów opieki kardiologicznej, standardy diagnostyki i terapii zostaną ujednolicone w całym kraju;
• zapewnienie ciągłości opieki kardiologicznej – poprzez wprowadzenie standardów zapewniona będzie ciągłość leczenia – od etapu diagnostyki, przez fazę leczenia i rehabilitacji, po dalszą opiekę specjalistyczną albo w ramach POZ-u;
• skrócenie czasu oczekiwania na leczenie – dzięki koordynacji opieki na różnych poziomach pacjenci przejdą płynną ścieżkę opieki kardiologicznej, a Elektroniczna Karta Opieki Kardiologicznej (e-KOK) uprości procedury administracyjne, przyśpieszając proces diagnostyki i terapii. Dodatkową korzyścią e-KOK jest również monitorowanie opieki kardiologicznej;
• lepsza organizacja i efektywność systemu zdrowia – podział ośrodków na poziomy referencyjne pozwoli efektywnie zarządzać ścieżką pacjenta, kierując ich tam, gdzie uzyskają wymaganą opiekę, lepiej będą wykorzystywane zasoby dzięki ograniczeniu dublowania badań i świadczeń oraz poprawie zarządzania miejscami w szpitalach i poradniach;
• obniżenie śmiertelności i powikłań przez większy nacisk na profilaktykę – pacjenci z grup ryzyka będą szybciej identyfikowani i objęci leczeniem oraz zostanie zwiększony nacisk na rehabilitację kardiologiczną.

W jaki sposób będą oceniane i finansowane zadania realizowane w ramach KSK?

Opieka kardiologiczna w ramach KSK będzie oceniana na podstawie wskaźników jakości opieki kardiologicznej. Zostaną one określone w rozporządzeniu. Wskaźniki będą podzielone na dwa obszary: 1. kliniczny – opisane przez parametry dotyczące poziomów i efektów realizowanych świadczeń opieki zdrowotnej (m.in. efekt leczniczy, powtórne hospitalizacje z tej samej przyczyny, długość hospitalizacji), 2. zarządczy – opisane przez parametry dotyczące organizacji udzielanych świadczeń opieki zdrowotnej (m.in. koordynację opieki kardiologicznej, ciągłość opieki kardiologicznej).

Monitorowanie jakości opieki kardiologicznej w ramach KSK będzie prowadził NFZ we współpracy z ośrodkiem koordynującym KSK, czyli Narodowym Instytutem Kardiologii Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowym Instytutem Badawczym w Warszawie. Jest on liderem w dziedzinie nowoczesnych metod leczenia chorób sercowo-naczyniowych w Polsce. Ponadto zadania związane z analizą funkcjonowania sieci oraz z przygotowywaniem rekomendacji zmian realizowane będą przez Krajową Radę Kardiologiczną, czyli działający przy Ministrze Zdrowia zespół składający się z ekspertów z zakresu kardiologii, zdrowia publicznego oraz przedstawicieli NFZ i AOTMiT.

Świadczenia w ramach KSK będą rozliczane przez NFZ na podstawie umów ze świadczeniodawcami. Ustawa z 4 czerwca 2025 r. o Krajowej Sieci Kardiologicznej wprowadza mechanizmy finansowania oparte na jakości opieki (współczynniki korygujące). Wypłata tych środków uzależniona będzie od poziomu osiągniętych wskaźników jakości.

W jaki sposób KSK wpłynie na lepszą koordynację między POZ, specjalistami oraz szpitalami?

KSK ma na celu usprawnienie opieki nad pacjentami z chorobami układu krążenia poprzez lepszą współpracę między podstawową opieką zdrowotną (POZ), ambulatoryjną opieką specjalistyczną (AOS) oraz szpitalami. Dzięki jasno określonym wytycznym w tzw. ścieżce pacjenta lekarz POZ będzie mógł szybciej kierować chorych do specjalisty, na niezbędne badania lub do szpitala. Wprowadzenie Karty e-KOK umożliwi płynną wymianę informacji medycznych między placówkami, co poprawi ciągłość i jakość leczenia. Zadaniem POZ będzie także monitorowanie ryzyka chorób układu krążenia i podejmowanie działań mających na celu minimalizację tego ryzyka i nie dopuszczenie do rozwoju choroby. Co istotne, ścieżka pacjenta będzie uwzględniać wprowadzone już rozwiązania – mam tu na myśli np. program „Moje Zdrowie”, który w pewnym sensie posłuży jako program przesiewowy w zakresie chorób układu krążenia.

Ponadto ośrodki kardiologiczne drugiego i trzeciego poziomu zabezpieczenia opieki kardiologicznej Krajowej Sieci Kardiologicznej (tzw. OK II i OK III) mają obowiązek wyznaczenia koordynatora opieki kardiologicznej, który będzie udzielał pacjentowi informacji o organizacji opieki kardiologicznej w ramach KSK oraz koordynował poszczególne etapy opieki kardiologicznej, zapewniając ciągłość tej opieki. Standaryzacja procedur medycznych zapewni spójność leczenia w całym kraju, a regularne monitorowanie efektów terapeutycznych pozwoli na bieżąco oceniać jakość opieki i wprowadzać potrzebne zmiany.

Sieć jest jak puzzle. Jeśli wszystkie jej elementy będą poprawnie poukładane, to będą tworzyć spójny system oparty na wzajemnej współpracy, a to przełoży się na lepszą opiekę.

Jakie są pierwsze wnioski – zarówno pozytywne, jak i krytyczne – płynące z programu pilotażowego KSK?

Pilotaż trwał od listopada 2021 roku do końca 2024 roku. Obejmował siedem województw – początkowo tylko mazowieckie, ale od 1 kwietnia 2023 roku także dolnośląskie, łódzkie, małopolskie, pomorskie, śląskie i wielkopolskie. Doświadczenie, wnioski oraz raport z śródewaluacji programu pilotażowego stały się podstawą do opracowania docelowej struktury KSK, która zostanie wdrożona po wejściu w życie ustawy z dnia 4 czerwca 2025 r. o Krajowej Sieci Kardiologicznej. Etap ewaluacji programu pilotażowego opieki nad świadczeniobiorcą w ramach sieci kardiologicznej, realizowany przez Narodowy Instytut Kardiologii Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie we współpracy z NFZ, zakończył się 30 czerwca 2025 roku.

Na podstawie śródewaluacji możemy stwierdzić, że wprowadzenie skoordynowanej, dobrze zaplanowanej opieki nad pacjentami kardiologicznymi naprawdę działa. Dzięki niemu pacjenci szybciej trafiali do specjalistów, łatwiej było wykonać niezbędne badania, a cały proces leczenia – od diagnozy po rehabilitację – był bardziej uporządkowany i efektywny. Dodatkowo, standaryzacja opieki pozwoliła wyrównać jakość leczenia między placówkami. To bardzo ważne, bo choroby serca wciąż są główną przyczyną zgonów w Polsce. To właśnie te rozwiązania zostały wykorzystane w ustawie o KSK.

Z drugiej strony trzeba uczciwie powiedzieć, że pilotaż miał swoje ograniczenia. Dotyczył tylko kilku województw i czterech głównych jednostek chorobowych. Nie objął całego kraju, ani całego spektrum problemów kardiologicznych. Widzieliśmy też, że dla niektórych placówek wyzwaniem było wprowadzenie nowych obowiązków, jak np. dokumentacja elektroniczna, czy dostosowanie IT. Dlatego tak ważne jest, żeby w dalszym wdrażaniu KSK uwzględnić te doświadczenia i dobrze przygotować zarówno system, jak i personel. Tylko wtedy uda się naprawdę poprawić sytuację pacjentów w całej Polsce.

Dlaczego w ogóle zdecydowano się na stworzenie KSK? Czy ten model może zostać przeniesiony również na inne dziedziny medycyny?

Stworzenie KSK wynika z faktu, że choroby układu krążenia od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce i są jednym z głównych powodów hospitalizacji. Wysoka liczba przypadków nadciśnienia, niewydolności serca, zawałów i innych schorzeń serca wskazywała na konieczność wprowadzenia zorganizowanej, kompleksowej i skoordynowanej odpowiedzi systemu ochrony zdrowia na ten problem. Kardiologia została wybrana jako druga po onkologii dziedzina do wdrożenia modelu sieciowego ze względu na powszechność schorzeń układu krążenia oraz dobrze rozwinięte standardy leczenia, dostępność danych oraz potrzebę szybkiego i ciągłego leczenia pacjentów. Model sieciowy, czyli skoordynowana opieka z wyznaczeniem ośrodków referencyjnych, jednolitymi procedurami, elektronicznym obiegiem dokumentacji i obecnością koordynatora opieki, może być przeniesiony na inne dziedziny medycyny, zwłaszcza tam, gdzie choroby mają charakter przewlekły, wymagają szybkiej diagnostyki i szybkiego rozpoczęcia leczenia, wieloetapowej opieki i ścisłej współpracy między różnymi poziomami systemu (POZ, AOS, szpitale), jak np. diabetologia, pulmonologia czy neurologia.

Jak będzie wyglądać KSK za 3–5 lat w optymistycznym scenariuszu? Co musi się wydarzyć, aby osiągnąć zamierzone cele?

Myślę, że za kilka lat KSK będzie funkcjonować jako nowoczesny, skoordynowany i pacjentocentryczny model opieki nad osobami z chorobami układu krążenia. Pacjent będzie miał zapewnioną szybką diagnostykę, płynne przejścia między POZ, AOS i ewentualnym leczeniem szpitalnym oraz indywidualnie koordynowaną ścieżkę leczenia. Przejrzyste procedury i elektroniczna dokumentacja w jednym miejscu – w karcie e-KOK – umożliwią wszystkim lekarzom zaangażowanym w proces opieki nad pacjentem dostęp do pełnej historii medycznej chorego. Ponadto KSK pełnić będzie także funkcję edukacyjną – promując profilaktykę, prowadząc rejestry i analizy wyników leczenia.

Efektem wdrożenia KSK będzie też spadek śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych, spadek liczby powikłań, liczby pacjentów niezdolnych do pracy, a także poprawa jakości życia pacjentów. Lepsza organizacja opieki kardiologicznej wpłynie docelowo na całą gospodarkę. Aby osiągnąć cele KSK, konieczne jest przede wszystkim wdrożenie i zintegrowanie systemów informatycznych, które umożliwią swobodny przepływ danych między ośrodkami kardiologicznymi tworzącymi KSK oraz podmiotami niezakwalifikowanymi do KSK, tzw. ośrodkami współpracującymi.

Ważne też będzie zaangażowanie zespołów medycznych, w szczególności lekarzy POZ, poprzez systematyczne szkolenia i budowanie świadomości celu reformy. Lekarze, pielęgniarki oraz koordynatorzy opieki muszą być dobrze przygotowani do pracy w nowym modelu i mieć jasność co do swoich ról i odpowiedzialności. Ostatecznie do sukcesu potrzebne będzie również aktywne zaangażowanie pacjenta – poprzez edukację zdrowotną, lepszy dostęp do informacji o własnym stanie zdrowia, narzędzia cyfrowe wspierające samokontrolę i przypomnienia o leczeniu. Tylko przy ścisłej współpracy między instytucjami ochrony zdrowia a samym pacjentem możliwe będzie osiągnięcie trwałych efektów, o których wspomniałem wcześniej.

Artykuł Sieć jest jak puzzle: wszystkie elementy muszą być poprawnie ułożone pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowoczesne programy, takie jak KOS-zawał, lepsza koordynacja opieki i rosnące znaczenie profilaktyki zmieniają oblicze polskiej kardiologii. O sukcesach i kierunkach rozwoju mówi dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii i wiceprzewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP

Polska kardiologia przez ostatnie dekady przeszła imponującą transformację – od doganiania standardów europejskich do aktywnego kształtowania polityki zdrowotnej w obszarze chorób sercowo-naczyniowych. Szczególną rolę w tym procesie odegrały innowacyjne programy opieki koordynowanej, jak również zmiany w podejściu do profilaktyki oraz rehabilitacji. Jak podkreśla senator Agnieszka Gorgoń-Komor, wiele sukcesów już osiągnięto – jednak przed nami jeszcze długa droga.

Nowa jakość opieki nad pacjentem

Jednym z największych sukcesów polskiej kardiologii ostatnich lat jest program KOS-zawał – Koordynowanej Opieki Specjalistycznej po zawale mięśnia sercowego. Dzięki kompleksowemu podejściu (od leczenia szpitalnego, przez rehabilitację, opiekę ambulatoryjną i edukację pacjenta) udało się znacząco poprawić rokowania oraz ograniczyć liczbę powikłań i, co najważniejsze, zgonów. – Program KOS-zawał nie tylko ratuje życie, ale także przywraca pacjentom sprawność i aktywność zawodową, To podejście powinno być wzorem dla innych dziedzin medycyny – podkreśla dr Agnieszka Gorgoń-Komor.

Program , finansowany przez NFZ, niesie również wymierne korzyści finansowe dla budżetu państwa. – Hospitalizacja to najdroższa forma opieki, więc staramy się ograniczać ją tam, gdzie to możliwe – dodaje senator.

Polska kardiologia tym jednak nie poprzestaje. Kolejnym krokiem jest rozwój Krajowej Sieci Kardiologicznej, która wpisuje się w ramy Krajowego Planu Odbudowy (KPO). W ramach Krajowej Sieci Kardiologicznej powstanie m.in. elektroniczna karta opieki kardiologicznej (EKOK), wzorowana na karci DILO stosowanej w onkologii. Będzie ona zawierać całą ścieżkę, jaką ma za sobą pacjent kardiologiczny. Dr Agnieszka Gorgoń-Komor bardzo chwali to rozwiązanie.

Koordynacja leczenia, od poziomu lekarza POZ, przez szpital, aż po opiekę poszpitalną to zupełnie nowa jakość terapeutyczna. – System powinien wskazywać pacjentowi, gdzie ma się zgłosić i jakie powinny być jego dalsze kroki. Dlatego potrzebujemy dedykowanych ośrodków, które będą miały kompetencje i potencjał innowacyjny – zaznacza przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii. Dzięki współpracy między resortem zdrowia, środowiskami eksperckimi i parlamentarnymi koncepcja takiej sieci staje się realnym rozwiązaniem systemowym; jej wdrożenie pozwoli na ograniczenie nierówności w dostępie do leczenia i poprawę koordynacji między placówkami.

Rehabilitacja kardiologiczna i profilaktyka

Kardiologiczna opieka poszpitalna to nie tylko kontrole i leki, ale przede wszystkim rehabilitacja. – Nie chodzi tylko o rehabilitację opartą na wyjazdach do uzdrowisk. To może być rehabilitacja prowadzona lokalnie, w miejscu zamieszkania pacjenta, z naciskiem na profilaktykę wtórną. Chcemy, aby rehabilitacja kardiologiczna była powszechnie dostępna, skuteczna i dostosowana do współczesnych realiów – mówi dr Agnieszka Gorgoń-Komor.
Rehabilitacja prowadzona blisko domu, pod nadzorem zespołów specjalistów, pozwala na szybsze włączenie pacjenta do normalnego życia i jest bardziej efektywna ekonomicznie.

W ocenie senator Gorgoń-Komor konieczna jest jednak zmiana paradygmatu w kierunku prewencji. – Musimy przenieść ciężar finansowania z medycyny naprawczej na profilaktyczną – apeluje. – Zidentyfikowanie czynników ryzyka u dzieci i młodzieży pozwala przeciwdziałać miażdżycy i nagłym zgonom sercowym w wieku 30–40 lat. Przez profilaktykę u dziecka możemy ochronić jego rodziców oraz dziadków. To ogromny potencjał zdrowotny i ekonomiczny – uzupełnia. Jedną z pozytywnych zmian w profilaktyce kardiologicznej jest wykonywanie lipidogramu w ramach bilansu sześciolatka. Badanie, uruchomione w maju tego roku, ma na celu wczesne wykrycie hipercholesterolemii rodzinnej.

W kontekście efektywnej profilaktyki kluczowe znaczenie ma również walka z dezinformacją. – W sieci krąży wiele mitów, zwłaszcza wokół statyn. Musimy przeciwdziałać ruchom antynaukowym, bo zdrowie publiczne na tym cierpi. Fakty medyczne są jednoznaczne – statyny ratują życie – zaznacza dr Agnieszka Gorgoń-Komor.

Finansowanie: czas na nowe rozwiązania

Jednym z największych wyzwań stojących przed polską kardiologią jest niewystarczające finansowanie. Jak zauważa dr Gorgoń-Komor, udział nakładów na opiekę kardiologiczną w ogólnym budżecie NFZ to niecałe 7 proc., co stawia nas na końcu europejskiej stawki. – Innowacje wymagają wsparcia finansowego, a personel medyczny stabilnych warunków pracy – podkreśla.

Dlatego ważne jest, aby model finansowania kardiologii uwzględniał nie tylko leczenie, ale także edukację, profilaktykę oraz współpracę międzysektorową. – Potrzebujemy lepszego systemu kształcenia, więcej współpracy między podmiotami publicznymi i prywatnymi oraz rozwoju ról wspierających, np. asystentów medycznych, którzy odciążą lekarzy z nadmiaru biurokracji – mówi senator.

Dr Agnieszka Gorgoń-Komor wskazuje kierunek, w którym powinna podążać polska kardiologia: więcej koordynacji, lepsza profilaktyka, rehabilitacja blisko pacjenta i inwestycje w kadry oraz innowacje. – Albo chcemy być państwem nowoczesnym, które wdraża innowacje medyczne, albo zostaniemy w tyle. Mamy przecież specjalistów, mamy możliwości. Teraz czas stworzyć system, który z tych możliwości skorzysta – dla pacjentów i całego społeczeństwa – podsumowuje.

Ewa Podsiadły-Natorska

Dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor – senator Rzeczypospolitej Polskiej X i XI kadencji, specjalista z zakresu chorób wewnętrznych i kardiologii, wiceprzewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia oraz Parlamentarnego Zespołu Samorządowego, Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia, Parlamentarnego Zespołu ds. Kardiologii oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Partnerstwa Publiczno-Prywatnego, Członkini Parlamentarnego Zespołu ds. Młodzieży, Senackiego Zespołu ds. Rozwoju Województwa Śląskiego, Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej oraz Zespołu roboczego ds. przeciwdziałania otyłości przy Radzie ds. Zdrowia Publicznego. Członkini Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego ESC i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego PTK. Od kilku lat pełni funkcję Prezesa Oddziału Beskidzkiego Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. Ukończyła studia na Wydziale Lekarskim Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W 2019 r. uzyskała tytuł MBA w ochronie zdrowia.

Artykuł Polska kardiologia: sukcesy i kierunki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Agnieszka Tycińska w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Czy w Polsce mamy dostęp do nowoczesnych terapii i technologii stosowanych rutynowo w krajach zachodnich? Jeśli nie, to co nas blokuje: kwestie finansowe, organizacyjne czy może brak odpowiednich regulacji?

W Polsce coraz więcej mówi się o nowoczesnej kardiologii i rzeczywiście – dostęp do wielu innowacyjnych terapii się poprawia. Mamy od dawna w użyciu takie metody jak przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej (TAVI), nowoczesne stymulatory serca czy leki najnowszej generacji. Jednak w porównaniu do krajów Europy Zachodniej, takich jak Niemcy, Holandia czy Francja, nadal wypadamy skromniej – zarówno jeśli chodzi o liczbę wykonywanych procedur, jak i o dostępność leków czy nowoczesnego sprzętu.

Największym wyzwaniem pozostają kwestie finansowe. Polska przeznacza na ochronę zdrowia mniej środków niż większość państw zachodnich, co widać już na poziomie profilaktyki – zajmujemy drugie miejsce od końca pod względem wydatków na działania prewencyjne. Ograniczenia budżetowe bezpośrednio wpływają na możliwości szpitali i przychodni. Innowacyjne terapie i nowoczesne technologie są kosztowne, dlatego ich dostępność często ogranicza się do największych ośrodków klinicznych. Dodatkowo w kardiologii funkcjonuje wiele „zapomnianych” podspecjalizacji, które są niedoszacowane lub w ogóle nieobjęte finansowaniem. Tymczasem współczesna kardiologia musi być interdyscyplinarna – skuteczne leczenie pacjentów wymaga dziś ścisłej współpracy specjalistów z różnych dziedzin medycyny.

Co jeszcze nas blokuje?

Kolejną barierą są sprawy organizacyjne – ścieżka pacjenta do zaawansowanej diagnostyki czy leczenia bywa długa i skomplikowana. Duże nadzieje pokładamy w Krajowej Sieci Kardiologicznej, która ma usystematyzować i skoordynować ścieżkę pacjenta, aby ten trafiał szybciej z poradni do szpitala. Pilotaż pokazał, że dzięki sprawnej organizacji możemy przyspieszyć poszczególne etapy, jak np. czas oczekiwania na pierwszą wizytę u specjalisty.

Do tego dochodzi jeszcze dość powolna procedura rejestracji i refundacji nowych terapii – nawet jeśli coś zostało zatwierdzone na poziomie Unii Europejskiej, w Polsce może to jeszcze potrwać, zanim trafi do pacjentów. Być może powinniśmy przyjąć listę priorytetowych, innowacyjnych leków i technologii medycznych, które administracja państwowa powinna wprowadzać w przyśpieszonym trybie. Powinien to być jeden z celów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

W Niemczech czy Francji nowoczesne technologie w kardiologii są wdrażane szybciej – tamtejsze systemy zdrowotne są lepiej finansowane, a procedury wdrażania innowacji bardziej elastyczne. Skandynawia z kolei przoduje, jeśli chodzi o zdalny monitoring pacjentów i wykorzystanie technologii cyfrowych w leczeniu chorób serca.

Polska nie odstaje całkowicie, ale wciąż nadrabia dystans. Mamy dobrą kadrę, coraz lepszy sprzęt i dostęp do wielu nowoczesnych metod, ale żeby osiągnąć poziom krajów zachodnich, potrzebne są większe inwestycje w zdrowie, lepsza organizacja systemu i sprawniejsze procedury wdrażania nowych terapii.

Jakie są największe sukcesy polskiej kardiologii w ostatnich latach, z których możemy być dumni również na arenie europejskiej?

Polscy kardiolodzy mają wiele powodów do dumy. Choć system ochrony zdrowia boryka się z wieloma wyzwaniami, to właśnie kardiologia pozostaje jedną z najlepiej rozwiniętych i najdynamiczniej rozwijających się dziedzin medycyny w Polsce.

Jednym z największych sukcesów ostatnich lat jest wprowadzenie programu KOS-zawał, czyli kompleksowej opieki nad pacjentem po zawale serca. To unikalne rozwiązanie na skalę europejską – obejmuje nie tylko leczenie szpitalne, ale też rehabilitację, wizyty kontrolne i dalszą opiekę specjalistyczną. Dzięki temu znacząco poprawiły się rokowania pacjentów, a sam program jest często wskazywany jako wzór dla innych państw.

Możemy pochwalić się także jedną z najlepiej zorganizowanych sieci ośrodków interwencyjnych w Europie. Zabiegi ratujące życie, takie jak angioplastyka wieńcowa (PCI), są dostępne w trybie 24/7 niemal w całym kraju. To ogromne osiągnięcie, które realnie wpływa na przeżywalność pacjentów z zawałem serca.

Mamy też znakomitych specjalistów – nazwiska takie jak prof. Tomasz Guzik, prof. Piotr Ponikowski, prof. Michał Tendera czy prof. Adam Torbicki są znane w całej Europie. Polscy lekarze nie tylko uczestniczą w największych badaniach klinicznych, ale też współtworzą europejskie wytyczne leczenia chorób serca.

Polskie ośrodki akademickie kształcą lekarzy na europejskim poziomie?

Tak. Coraz więcej młodych kariologów uczestniczy także w międzynarodowych stażach i konferencjach. Oferta naukowa dla młodych kardiologów powinna być stale poszerzana i unowocześniana, żeby Polska była dla nich atrakcyjnym miejscem pracy i rozwoju naukowego. Chciałabym, żeby Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne organizowało swoje kongresy także u nas, bo mamy ogromny potencjał i wybitnych specjalistów.

W dobie AI nie bez znaczenia jest także fakt, że polska kardiologia coraz lepiej wykorzystuje dane z rejestrów (np. PL-ACS, POLKARD) do oceny skuteczności leczenia i planowania działań systemowych. To pozwala na stałe ulepszanie jakości i dostępu do opieki kardiologicznej. Nowe narzędzia AI dadzą nam jeszcze więcej możliwości w tym zakresie.

Czy model opieki nad pacjentem kardiologicznym w Polsce – zwłaszcza na poziomie POZ, opieki specjalistycznej oraz rehabilitacji – jest zadowalający? A może wymaga gruntownej przebudowy?

Model opieki nad pacjentem kardiologicznym w Polsce wciąż wymaga dużych zmian. Mamy dobre praktyki i świetnych specjalistów, ale system jako całość nie działa jeszcze tak, jak powinien.

Rola lekarzy rodzinnych w rozpoznawaniu i kontrolowaniu chorób serca jest kluczowa, ale w praktyce brakuje im wsparcia: zbyt mało czasu na pacjenta, ograniczony dostęp do nowoczesnej diagnostyki, brak standardów ułatwiających szybkie kierowanie do kardiologa. Często to właśnie tu zaczynają się opóźnienia, które potem rzutują na cały proces leczenia. W efekcie pacjenci z ryzykiem sercowo-naczyniowym nie zawsze trafiają do lekarza w odpowiednim czasie. To obniża skuteczność leczenia i zwiększa ryzyko powikłań.
Jeśli zaś chodzi o rehabilitację kardiologiczną, to często jest pomijana, a wiemy, że to niezwykle ważny element powrotu do zdrowia. W teorii jest dostępna, ale w praktyce – niewielki odsetek pacjentów po zawale czy z niewydolnością serca rzeczywiście z niej korzysta.

Na szczęście problemy te zostały już zdiagnozowane i mamy już nawet „lekarstwo” w postaci Krajowej Sieci Kardiologicznej. Dzięki jednolitym w całym kraju standardom postępowania pacjent niezależnie od miejsca zamieszkania otrzyma opiekę na tym samym poziomie. Ośrodki kardiologiczne zakwalifikowane do sieci zostaną podzielone na trzy poziomy. Każdy poziom będzie odpowiedzialny za dany zakres świadczeń. Pacjent w KSK rozpocznie od wstępnej diagnostyki i konsultacji z lekarzem POZ, który następnie zleci podstawowe badania diagnostyczne (EKG, badania krwi etc.), aby ocenić jego stan zdrowia. W przypadku wystąpienia nieprawidłowości lekarz POZ wystawi pacjentowi Elektroniczną Kartę Opieki Kardiologicznej (EKOK) i skieruje go do kardiologa na wizytę w specjalistycznej placówce kardiologicznej. Od tego etapu pacjentowi towarzyszy koordynator opieki kardiologicznej.

W ramach diagnostyki specjalistycznej pacjent przechodzi szczegółowe badania diagnostyczne, takie jak echokardiografia, testy wysiłkowe czy monitorowanie holterem. Na podstawie wyników badań kardiolog stawia diagnozę i ustala dalszy plan leczenia. Pacjent i lekarz wspólnie decydują o podejściu terapeutycznym (leczenie farmakologiczne, zabieg interwencyjny, rehabilitacja kardiologiczna).

Co dalej?

Po zakończeniu leczenia interwencyjnego pacjent może przystąpić do programu rehabilitacji, który obejmuje ćwiczenia fizyczne, edukację zdrowotną oraz monitorowanie stanu zdrowia. Kardiolog zaplanuje także regularne wizyty kontrolne, aby ocenić postępy i dostosować leczenie. Pacjent zostanie poinformowany o programach wsparcia oraz o konieczności podejmowania działań prozdrowotnych (zdrowa dieta, aktywność fizyczna). W trakcie całego procesu pacjent będzie uczestniczył w edukacji dotyczącej chorób serca, co ma na celu zapobieganie nawrotom i promowanie zdrowego stylu życia. Ponadto pacjent będzie mógł skorzystać z narzędzi telemedycyny do zdalnych konsultacji i monitorowania swojego stanu zdrowia. Na każdym etapie pacjent ma możliwość bezpośredniego kontaktu z koordynatorem w przypadku wystąpienia problemów lub pytań.

Powszechnym problemem w polskiej ochronie zdrowia jest niedobór kadr. Jak można poprawić dostępność do specjalistów kardiologii, zwłaszcza w mniejszych ośrodkach i na terenach wiejskich?

Poprawa dostępności do specjalistów kardiologii – zwłaszcza w mniejszych ośrodkach i na terenach wiejskich – to jedno z kluczowych wyzwań dla systemu ochrony zdrowia. Różnice między dużymi miastami a obszarami peryferyjnymi są wciąż bardzo wyraźne, a choroby układu krążenia nie wybierają lokalizacji. Dlatego potrzebujemy działań systemowych – i właśnie tutaj ważną rolę może odegrać Krajowa Sieć Kardiologiczna, która zwiększy liczę poradni kardiologicznych oraz wesprze lekarzy POZ, dając im dodatkowe narzędzia, chociażby takie jak e-konsultacje. KSK ma wesprzeć także rozwój telemedycyny, dzięki której jesteśmy w stanie zdalnie monitorować stan naszych pacjentów, nawet tych, którzy mieszkają daleko od dużych ośrodków miejskich.

Jakie znaczenie ma udział Polski w europejskich badaniach klinicznych z zakresu kardiologii? Czy nasz kraj ma potencjał, aby stać się liderem innowacji w tej dziedzinie?

Współpraca europejska w zakresie prowadzenia badań klinicznych przede wszystkim umożliwia naszym pacjentom dostęp do innowacyjnych terapii, które często nie są jeszcze dostępne w rutynowej praktyce klinicznej. Dzięki temu mogą oni korzystać z najnowszych osiągnięć medycyny, a jednocześnie przyczyniają się do rozwoju wiedzy naukowej. Udział w takich badaniach podnosi również standardy leczenia w polskich ośrodkach, które muszą działać zgodnie z rygorystycznymi międzynarodowymi wytycznymi i procedurami. To przekłada się na wyższy poziom organizacyjny i merytoryczny jednostek, które włączają się w projekty badawcze.

Polska ma bez wątpienia potencjał, by stać się jednym z liderów innowacji w europejskiej kardiologii. Mamy silne ośrodki kliniczne i naukowe, doświadczoną i uznaną kadrę specjalistów oraz dużą populację pacjentów, co czyni nas atrakcyjnym partnerem dla międzynarodowych projektów badawczych. Jako członkowi zarządu zarówno PTK, jak i ESC zależy mi na tym, aby taką współpracę rozwijać i wzmacniać pozycję Polski jako równorzędnego partnera w tworzeniu i realizacji badań, które realnie kształtują przyszłość kardiologii w Europie.

Wytłumaczmy jeszcze, w jaki sposób możemy lepiej wdrażać wyniki europejskich badań i zaleceń ESC do codziennej praktyki lekarskiej w Polsce.

Polska w coraz większym stopniu wdraża standardy wyznaczane przez ESC. Mamy wielu ekspertów, którzy aktywnie uczestniczą zarówno w ich tworzeniu, jak i implementacji w praktyce klinicznej. M.in. razem z prof. Ewą Jankowską, prof. Andrzejem Budajem, prof. Maciejem Lesiakiem, prof. Piotrem Pruszczykiem, prof. Sebastianem Szmitem i prof. Wojciechem Wojakowskim odgrywamy znaczącą rolę w pracach grup roboczych ESC.

Osobiście ściśle współpracuję z ESC, a w PTK zasiadam w Komisji ds. Wytycznych, gdzie zajmujemy się adaptacją i wdrażaniem europejskich zaleceń do realiów polskiego systemu ochrony zdrowia.

Obecnie, wspólnie z NIKardio, pracuję nad standaryzacją intensywnej opieki kardiologicznej, w tym określeniem poziomów referencyjnych i minimalnych wymagań kadrowo-sprzętowych dla ośrodków oferujących wysokospecjalistyczne świadczenia. Równolegle, w ramach zespołu przy Ministerstwie Zdrowia, uczestniczę w pracach nad koncepcją tzw. Odwróconej Piramidy Świadczeń, której celem jest wzmocnienie roli opieki ambulatoryjnej i profilaktyki jako podstawy systemu.

W kolejnym etapie będziemy skupiać się na integracji ścieżek opieki kardiologicznej z innymi dziedzinami medycyny, aby lepiej odpowiadać na potrzeby pacjentów z chorobami przewlekłymi i współistniejącymi. Te działania mają na celu stopniowe budowanie nowoczesnej i interdyscyplinarnej kardiologii w Polsce, zgodnej z najwyższymi europejskimi standardami.

Prof. dr hab. n. med. Agnieszka Tycińska – zastępca kierownika Kliniki Kardiologii i Chorób Wewnętrznych z Oddziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego na lata 2024–2026.

Artykuł Europejskie standardy leczenia w kardiologii – marzenie czy realny cel? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.