Wczesne wykrycie retinopatii cukrzycowej ma ogrom­ne znaczenie, bo podjęte w porę leczenie w ponad 90 proc. może zapobiec ciężkim uszkodzeniom w narządzie wzroku. Dzięki procedurom telemedycznym mamy szan­se na wczesne wykrycie powikłań cukrzycowych w narzą­dzie wzroku i podjęcie leczenia na wczesnym etapie, kiedy jest ono najbardziej skuteczne ? mówi dr hab. n. med. Anna Matysik-Woźniak z Katedry i Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Telemedycyna stała się już nieodłącznym elementem wielu dziedzin medycyny. Jak to wygląda w okulistyce?

W wielu krajach świata w okulistyce zaczęła ona być wy­korzystywana już kilkanaście lat temu. Pierwszym dzia­łającym systemem opartym na telemedycynie w Pol­sce jest system SMPT, służący do kwalifikacji pacjentów do programu lekowego, do leczenia wysiękowej postaci AMD i cukrzycowego obrzęku plamki. Na świecie teleme­dycyna w okulistyce jest wykorzystywana przede wszyst­kim w diagnozowaniu i leczeniu retinopatii cukrzycowej i cukrzycowego obrzęku plamki. Zachorowania na cu­krzycę, zwłaszcza typu 2, wciąż rosną, a retinopatia cu­krzycowa należy do najczęstszych jej powikłań. U ok. 30 proc. chorych na cukrzycę występuje retinopatia, u ok. 7 proc. pacjentów stwierdza się DME ? cukrzycowy obrzęk plamki. Powikłania te są główną przyczyną ślepoty wśród osób w wieku produkcyjnym, w krajach rozwiniętych. Większości przypadków znacznego pogorszenia widzenia lub ślepoty można uniknąć. Powikłania w postaci retino­patii cukrzycowej długo rozwijają się bezobjawowo. Wszy­scy chorzy na cukrzycę typu 2 powinni być w tym kierunku diagnozowani od razu po rozpoznaniu, a chorzy na cu­krzycę typu 1 ? do 5 lat od rozpoznania. Potem badania należy powtarzać corocznie lub częściej, w zależności od stopnia zaawansowania zmian siatkówkowych.

To trudne do przeprowadzenia?

W Polsce chorych na cukrzycę jest ponad 3 mln, a prak­tykujących okulistów ok. 4800. Łatwo wyliczyć, że gdy­byśmy chcieli wszystkich chorych objąć takimi badania­mi, bardzo by nas to obciążyło, ze szkodą dla pacjentów wymagających specjalistycznego leczenia. Tymczasem wczesne wykrycie retinopatii cukrzycowej ma ogrom­ne znaczenie, bo podjęte w porę leczenie w ponad 90 proc. może zapobiec ciężkim uszkodzeniom w narządzie wzroku. Dzięki procedurom telemedycznym mamy szan­se na wczesne wykrycie powikłań cukrzycowych w narzą­dzie wzroku i podjęcie leczenia na wczesnym etapie, kiedy jest ono najbardziej skuteczne.

Na czym konkretnie ma polegać udział telemedycyny w rozpoznawaniu i leczeniu retinopatii cukrzycowej?

Pacjenci cukrzycowi będą mieli robione cyfrowe zdję­cia dna oka, a to badanie może być wykonywane w pod­stawowej placówce ochrony zdrowia. Bardzo dobre by­łoby wprowadzenie dodatkowego badania plamki przy pomocy optycznej koherentnej tomografii ? OCT. To ba­danie pozwala na zdiagnozowanie obrzęku plamki, któ­ry nie jest widoczny na zdjęciu dna oka. Wyniki zostaną przesłane w sposób zabezpieczony, drogą internetową do oceny specjalisty, a ten, w zależności od wyniku, za­decyduje, co dalej: czy jest potrzeba dalszej diagnostyki już u okulisty, czy nie. Kilka lat temu ukazała się publika­cja, która pokazała, że dzięki takiemu skriningowi retino­patia cukrzycowa przestała być główną przyczyną ślepoty u chorych na cukrzycę w wieku produkcyjnym w Wielkiej Brytanii. My nie mamy jeszcze takiej usługi w koszyku świadczeń gwarantowanych, ale potrzeba jest ogrom­na. Telemedycyna w okulistyce powinna być u nas wprowadzona systemowo, z korzyścią również dla ca­łego systemu ochrony zdrowia. Nad szerszym wpro­wadzeniem telemedycyny do polskiej okulistyki pracują prof. dr hab. Marek Rękas i prof. dr hab. Robert Rejdak.

Są kraje, w których badania cyfrowe oka może wykonywać specjalnie przeszkolony personel medyczny?

Tak, tego nie musi robić ani lekarz, ani pielęgniarka: pora­dzą sobie technicy. W przyszłości do analizy uzyskanych danych może zostać zastosowana sztuczna inteligen­cja ? AI, co jeszcze bardziej przyspieszy proces kwalifika­cji chorych. Mottem telemedycyny jest to, żeby właściwi chorzy trafili do okulisty we właściwym czasie. Jest moż­liwość leczenia cukrzycowego obrzęku plamki na świato­wym poziomie dzięki programowi lekowemu, w którym mamy wszystkie dostępne leki. Ważne, by chorzy mogli z niego, jak też z innych metod terapii, korzystać w odpo­wiednim momencie.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Dr hab. n. med. Anna Matysik-Woźniak, prof. UML: Wcześniej rozpoznać chorobę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Systemy ciągłego monitorowania glikemii zrewolucjonizowały podejście nie tylko do monitorowania cukrzycy, ale też jej leczenia. Dziś nazywane są wręcz lekiem.

W debacie Świata Lekarza udział wzięli:

Prof. dr hab. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Prof. dr hab. Agnieszka Szadkowska, kierownik Kliniki Pediatrii, Diabetologii, Endokrynologii i Nefrologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Prof. dr hab. Małgorzata Myśliwiec, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, konsultant wojewódzki w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej

Prof. dr hab. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM

Katarzyna Pinkosz: Nie jest możliwe efektywne leczenie cukrzycy bez jej dobrego monitorowania. Jak ważne w kontrolowaniu cukrzycy są systemy do ciągłego monitorowania glikemii?

Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: To technologia XXI wieku, która zrewolucjonizowała podejście do leczenia cukrzycy i do wyrównania glikemii. Dzięki systemom monitorowania glikemii pacjent nie tylko wie, jaką obecnie ma wartość glikemii, ale też jaka jest tendencja: czy stężenie glukozy rośnie, czy spada. Śledzenie zmian wartości glikemii pozwala lepiej leczyć cukrzycę. Jest to szczególnie ważne w przypadku insulinoterapii, zwiększa bezpieczeństwo terapii, pozwala osiągnąć lepsze wartości glikemii. To ważne nie tylko dla pacjenta, ale również dla zespołu terapeutycznego, ponieważ widzimy, czy pacjent faktycznie ma dobrze wyrównaną cukrzycę. Nie patrzymy wyłącznie na wartość hemoglobiny glikowanej, która jest uśrednieniem glikemii z ostatnich 3 miesięcy, ale definiujemy czas przebywania w zakresie docelowej glikemii.

Prof. Małgorzata Myśliwiec: Wszyscy zgodzimy się z tym, że nowoczesne systemy monitorowania glikemii są przełomem w monitorowaniu i leczeniu cukrzycy. Na podstawie kilku pomiarów za pomocą glukometru widzimy jedynie punktowe informacje na temat poziomu glikemii, natomiast nie wiemy, jakie one były w ostatnim czasie, kiedy nie wykonywaliśmy pomiarów. Nie wiemy też, czy poziom glikemii ma tendencję rosnącą czy malejącą. Dzięki systemom monitorowania glikemii pacjent może przewidzieć, czy glikemia wzrośnie i podjąć odpowiednią decyzję terapeutyczną, np. zwiększyć dawkę insuliny; wie też, jaką wielkość posiłku spożyć, czy może niedługo wykonywać wysiłek fizyczny i jaki powinien on być. Systemy monitorowania glikemii pomagają w podejmowaniu decyzji terapeutycznych i wykonywaniu codziennych czynności. Ogromna jest też ich rola edukacyjna: pacjent uczy się, jaki wpływ na jego organizm ma określona wielkość i rodzaj wysiłku fizycznego oraz posiłku. Dzięki tym informacjom możemy personalizować leczenie. Efekt edukacyjny przekłada się na efekt terapeutyczny.

Systemy monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym, które są połączone z osobistymi pompami insulinowymi, pełnią dodatkową funkcję terapeutyczną. Odczyty są przesyłane z sensora przez transmiter do pompy insulinowej: pompa dozuje insulinę, jednak może też zatrzymać podaż insuliny, jeśli poziom glikemii obniża się. W nowoczesnych pompach insulinowych podawane są automatycznie, bez udziału pacjenta, korekty insuliny na podwyższające się poziomy glikemii oraz jest dokonywana automatyczna zmiana bazy na podstawie informacji o poziomach glikemii płynących z sensora. Dzięki temu u pacjentów stosujących nowoczesne technologie uzyskujemy poziomy glikemii niemal jak u zdrowej osoby.

Prof. Leszek Czupryniak: Do niedawna nie mieliśmy lepszego wskaźnika niż wartość hemoglobiny glikowanej, który mówi o średnim stężeniu glukozy we krwi z ostatnich 2-3 miesięcy. Jeżeli jednak pacjent ma okresy niedocukrzeń, to nie pokaże ich wartość hemoglobiny glikowanej. Pacjent nie będzie o nich wiedział, a mają ogromne znaczenie. Oczywiście, może on mierzyć poziom cukru glukometrem, jednak zrobi to najwyżej kilka razy dziennie; to tak, jakby ktoś prowadząc samochód, otwierał oczy kilka razy w trakcie jazdy.

Stosowanie systemów ciągłego monitorowania glikemii,  w  szczególności  systemów do monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym (real time CGM,  rtCGM), oznacza, że pacjent ma oczy cały czas otwarte i może widzieć, ile ma cukru we krwi w dowolnej chwili. Po to, żeby dojechać bezpiecznie do celu, trzeba mieć oczy cały czas otwarte. Właśnie temu służy ciągłe monitorowanie glikemii.

Dlaczego hipoglikemie, szczególnie nocne, są dla pacjenta tak niebezpieczne?

Prof. Leszek Czupryniak: Zdrowa osoba jest ?zaprogramowana? na utrzymywanie stałego poziomu cukru we krwi. Gdy zaczyna brakować glukozy, organizm broni się, a mózg zaczyna wysyłać sygnały ostrzegawcze. Zdrowa osoba czuje głód, boli ją głowa, staje się zdenerwowana. Chory na cukrzycę, gdy ma niedocukrzenie, zaczyna się denerwować, staje się agresywny, poci się, ma szerokie źrenice, problem ze skupieniem myśli, koncentracją, drżą mu ręce. W nocy niedocukrzenie może chorego na cukrzycę wybudzić, jednak często zdarza się, że przesypia on objawy niedocukrzenia.

Gdy chory ma często nocne niedocukrzenia, to mózg zaczyna się do tego przyzwyczajać i obniżać próg stężenia glukozy, przy którym zaczyna reagować stymulując wydzielanie hormonów podnoszących glikemię. W efekcie pacjent może nie odczuwać delikatnych niedocukrzeń także w ciągu dnia. Mamy wiele danych, które pokazują, że jeśli poziom cukru jest zbyt niski, to również uszkadza naczynia krwionośne. Jeszcze 10 lat temu uważaliśmy, że w leczeniu cukrzycy najważniejsze jest to, żeby poziom cukru nie był przede wszystkim za wysoki. Obecnie wiemy, że trzeba zwrócić uwagę w leczeniu, żeby przede wszystkim nie był on zbyt niski.

Jak systemy ciągłego monitorowania glikemii sprawdzają się w praktyce klinicznej?

Prof. Agnieszka Szadkowska: Bardzo dobrze, obecne systemy mają bardzo wysoką dokładność pomiaru, dużo większą niż było to 10-15 lat temu. Już dziś wielu pacjentów stosujących te systemy, opiera się tylko na nich, ustalając dawkę insulinę, podejmując decyzje dotyczące aktywności fizycznej, spożywanego posiłku. Nie odnoszą się już do odczytów wartości glikemii z glukometru.

Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: Wielu dorosłych pacjentów, dla których te systemy do tej pory nie są refundowane, decyduje się na ich samodzielny zakup. Nawet pacjent, który wielokrotnie mierzył glikemię za pomocą glukometru, przekonuje się do tego rozwiązania. Nie musi się ?kłuć? kilka razy dziennie, jednak najważniejsze jest to, że lepiej kontroluje chorobę i funkcjonuje w bezpieczeństwie glikemicznym. Mamy twarde dowody naukowe, że systemy ciągłego monitorowania glikemii pozwalają poprawić kontrolę glikemii i zwiększyć bezpieczeństwo terapii. Zmniejszają ryzyko ciężkiej hipoglikemii wymagającej hospitalizacji, a także cukrzycowej kwasicy ketonowej. Ponadto, ich stosowanie zmniejsza ryzyko rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. System monitorowania glikemii powoduje, że korzystanie z glukometru jest marginesowe. Powoduje też oszczędności budżetowe w zakresie wykupywania pasków do glukometrów.

Czy są pacjenci, dla których stosowanie systemów monitorowania glikemii byłoby szczególnie ważne?

Prof. Małgorzata Myśliwiec: Jeśli chodzi o systemy monitorowania metodą skanowania, to są one wskazane właściwie dla każdego pacjenta chorującego na cukrzycę, który stosuje metodę intensywnej insulinoterapii, to znaczy przynajmniej trzy razy w ciągu doby podaje sobie insulinę. Ci pacjenci są w szczególności narażeni na hipoglikemię. Każdy pacjent stosujący tzw. intensywną insulinoterapię powinien móc stosować taki system monitorowania. System poprzez skanowanie powinien całkowicie zastąpić glukometr: mamy XXI wiek, wiemy, że im więcej pomiarów glikemii, tym większa szansa na lepsze poznanie organizmu, podejmowanie lepszych decyzji terapeutycznych, które pozwalają pacjentowi jak najdłużej przebywać w tzw. normoglikemii.

W efekcie stosowania systemów monitorowania glikemii powoli zastępujemy parametr hemoglobiny glikowanej, który świadczy o uśrednionym poziomie glikemii, dużo dokładniejszym parametrem ?Time-in-Range? (TIR), który jest określony jako odsetek czasu, przez jaki stężenie glukozy u danej osoby znajduje się w zakresie normy. Polskie i międzynarodowe towarzystwa diabetologiczne zalecają stężenie glukozy między 70 a 180 mg/dl. Powyżej 70% czasu powinno się spędzać w tym zakresie, a dzieci z cukrzycą typu 1 nawet 90%. Nie jest możliwe osiągnięcie tak dobrego wyrównania cukrzycy przy kilku, a nawet kilkunastu pomiarach glukozy w ciągu doby przy pomocy glukometru. Polscy pacjenci pediatryczni, stosujący systemy monitorowania glikemii, są bardzo dobrze wyrównani. Stało się to możliwie dzięki refundacjom nowoczesnych technologii monitorowania glikemii, szczególnie CGM w czasie rzeczywistym w populacji pediatrycznej, dlatego tak bardzo oczekujemy  refundacji tych systemów w populacji osób dorosłych chorujących na cukrzycę typu 1, szczególnie z nieświadomością hipoglikemii.

Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: Już dziś dzieci chore na cukrzycę w Polsce są doskonale leczone, najlepiej na świecie ? jak mówią pediatrzy. To pokazuje, że polski pacjent potrafi korzystać z systemów monitorowania glikemii, a co najważniejsze: że chce się dobrze leczyć. Jeśli dorośli pacjenci będą mieli możliwość korzystania z systemów do ciągłego monitorowania glikemii, z terapii pompowej, to na pewno poprawi się ich wyrównanie glikemiczne i zmniejszy ryzyko hipoglikemii.

Prof. Leszek Czupryniak: Przede wszystkim na systemach monitorowania glikemii skorzystaliby pacjenci, dla których wiedza o aktualnym stężeniu glukozy we krwi jest najważniejsza: to osoby podejmujące decyzje terapeutyczne o podawanej dawce insuliny na podstawie uzyskanych pomiarów. Im częściej podają sobie insulinę w ciągu dnia, tym bardziej skorzystają na możliwości stosowania systemów monitorowania glikemii. Jednak skorzystaliby z nich nawet chorzy przyjmujący insulinę raz na dobę.

Drugą grupą są pacjenci, u których niezbędne jest jak najlepsze wyrównanie cukrzycy. Jest to ważne u wszystkich chorych, jednak grupą szczególną są kobiety w ciąży chorujące na cukrzycę, gdyż im lepiej mają wyrównane cukry, tym ciąża przebiega bezpieczniej dla nich i dla dziecka. Takie systemy powinny stosować wszystkie kobiety w ciąży chorujące na cukrzycę typu 1, jak również kobiety, które zachorowały na cukrzycę ciążową i muszą przyjmować insulinę. U pozostałych nie jest konieczne podawanie insuliny, wystarczy odpowiednia dieta, jednak one też powinny sprawdzać stężenie glukozy kilka razy dziennie, dlatego również odniosłyby korzyści z możliwości stosowania takich systemów. Ze względu na to, że kobieta leczy siebie, ale jednocześnie zapobiega powikłaniom u dziecka, jak również powikłaniom okołoporodowym, ta grupa pacjentek powinna być bardzo dobrze wyrównana.

Są też osoby, które ze względu na wykonywany zawód powinny mieć bardzo dobrze wyrównaną cukrzycę: to np. kierowcy. Hipoglikemia może stanowić zagrożenie nie tylko dla nich, ale też dla innych osób. Jest też grupa osób niewidomych z cukrzycą, którym systemy monitorujące glikemię bardzo ułatwiłyby funkcjonowanie. Zawsze zachęcam też do korzystania z systemów monitorowania glikemii również osoby z nowo rozpoznaną cukrzycą, które muszą nauczyć się inaczej funkcjonować. I nie chodzi tu tylko o cukrzycę typu 1, ale również o cukrzycę typu 2, gdyż podstawą jest modyfikacja stylu życia. Jeśli pacjent stosuje CGM, to natychmiast widzi, po zjedzeniu jakich posiłków stężenie cukru we krwi rośnie bardzo szybko, jak działa aktywność fizyczna, itp. Systemy monitorowania glikemii mają ogromny potencjał edukacyjny. Bardzo efektywna byłaby więc np. ich refundacja przez pierwsze trzy miesiące od rozpoznania.

Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: U każdego pacjenta, który jest leczony insuliną, korzystanie z tych systemów zwiększa bezpieczeństwo i skuteczność terapii. Są one szczególnie przydatne w przypadku chorych, którzy stosują intensywną insulinoterapię; w Polsce mówimy o funkcjonalnej czynnościowej intensywnej insulinoterapii. To taka metoda leczenia, w przypadku której pacjent decyduje o podawanej sobie dawce insuliny. Pacjent leczony w taki sposób na pewno bardzo skorzysta z systemów do ciągłego monitorowania glukozy. Nie podaje więc sobie dawki insuliny wyliczonej przez lekarza, tylko wie, jak dla siebie taką dawkę wyliczyć i dopasowywać do danej sytuacji.

Mamy dowody pokazujące, że pacjenci na intensywnej insulinoterapii stosujący systemy ciągłego monitorowania glikemii są lepiej wyrównani. Korzyści ze stosowania systemów do ciągłego monitorowania glikemii mogą jednak osiągnąć również pacjenci, którzy nie są leczeni insuliną; jest to dla nich bardzo dobre narzędzie edukacyjne. Pacjent z nowo rozpoznaną cukrzycą może zauważyć, po jakich posiłkach poziom cukru najszybciej u niego rośnie, jak działa aktywność fizyczna. U takich pacjentów nawet okresowe zastosowanie tych systemów jest dobrym narzędziem edukacyjnym.

Tak, jak wspominał prof. Czupryniak: szczególną grupą są kobiety w ciąży. W ciąży są bardzo restrykcyjne kryteria kontroli glikemii, których osiągnięcie wymaga ścisłej kontroli. Możliwość korzystania z systemów do monitorowania glikemii byłby korzyścią dla matki i dla rozwijającego się dziecka.

Czym systemy monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym różnią się od systemów do skanowania?

Prof. Małgorzata Myśliwiec: Systemy możemy podzielić na dwa rodzaje: pierwszy to system monitorowania glikemii poprzez skanowanie (FGM), jak system Flash (Free Style Libre): tu potrzebny jest udział pacjenta, który musi odbiornik (może to być smartfon) zbliżyć do sensora, odczytać poziom glikemii i trendy zmian glikemii. Są też systemy monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym (CGM), które nie wymagają udziału pacjenta ? widzi on ciągle na odbiorniku (którym może być pompa insulinowa) poziom glikemii i trendy zmian glikemii.

Prof. Agnieszka Szadkowska: Główną różnicą jest to, że systemy do ciągłego monitorowania glukozy metodą skanowania wymagają aktywnego udziału pacjenta ? musi on zeskanować sensor, żeby zobaczyć wynik. Skanowanie jest konieczne co najmniej raz na 8 godzin, ze względu na to, że transmiter zapamiętuje wyniki z 8 godzin. Po to, by mieć wyniki z całej doby, muszą być co najmniej trzy skanowania co 8 godzin.

Systemy ciągłego monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym automatycznie wysyłają informacje do odbiorników: pacjent w każdej chwili ma dostęp do wyników; zapis jest prowadzony w sposób ciągły, nie zależy od żadnych czynności wykonywanych przez pacjenta. Gdyby zdarzyło się, że pacjent ani razu nie spojrzy przez całą dobę na wyniki, to i tak zostaną one zapisane w pamięci urządzenia. Poza tym systemy ciągłego monitorowania glukozy w czasie rzeczywistym mają alarmy ostrzegawcze ? zarówno niskich, jak wysokich wartości glikemii, a także alarmy predykcyjne ostrzegające przed zbliżającym się wysokim lub niskim stężeniem glukozy, oraz alarmy tempa zmian wartości stężenia glukozy. Dostarczają więc dużo więcej informacji.

Systemy monitorowania metodą skanowania powinny być stosowane przez wszystkich pacjentów stosujących metodę intensywnej insulinoterapii, to znaczy mających co najmniej 3-4 wstrzyknięcia insuliny na dobę, dobierających dawki insuliny w zależności od wielkości posiłku, rodzaju aktywności fizycznej, stanu zdrowia. Pacjenci widząc aktualną wartość glikemii oraz strzałki trendu, czyli prognozę zmian glikemii w ciągu najbliższych kilkudziesięciu minut mogą podejmować bardziej trafne decyzje terapeutyczne. Przy tej samej wartości glikemii, jeśli pacjent wie, że stężenie glikemii spada, to podejmie inną decyzję, niż w przypadku, gdy glikemia wzrasta.

Pacjenci, którzy mają nieświadomość hipoglikemii, albo mający bardzo częste hipoglikemie, powinni używać systemów ciągłego monitorowania glukozy w czasie rzeczywistym. Gdy pacjent nie czuje objawów hipoglikemii, to może nie zareagować i nie spożyć glukozy w odpowiednim czasie, co może skutkować wystąpieniem istotnej klinicznie lub ciężkiej hipoglikemii. Natomiast alarm CGM obudzi pacjenta w nocy czy w ciągu dnia ostrzeże go, że ma niską wartość glikemii czy występuje zagrożenie hipoglikemią. Większość naszych pacjentów nie ma ograniczeń zawodowych, prowadzą samochody, uprawiają sporty, dlatego bardzo ważne jest, żeby mieli systemy, które ostrzegają ich o zbliżającej się hipoglikemii.

Optymalnie byłoby, żeby pacjent miał możliwość wyboru systemu monitorowania, i taką decyzję mógł podjąć po konsultacji z lekarzem?

Prof. Agnieszka Szadkowska: Tak, byłoby optymalne, gdyby pacjent miał taki wybór, by ? po przedstawieniu zasad działania poszczególnych systemów ? mógł sobie wybrać urządzenie, które najbardziej odpowiadałoby jego potrzebom. Dobrze byłoby, aby większość pacjentów miała systemy z alarmami ostrzegawczymi. Obecnie dostępne w Polsce urządzenie do skanowanie nie ma alarmu, jednak firma opracowała już trzecią generację systemu, który co prawda nadal wymaga skanowania, ale posiada też alarmy niskich i wysokich wartości glikemii. Dla pacjentów takie alarmy są bardzo ważne, jeśli chodzi o bezpieczeństwo.

Prof. Małgorzata Myśliwiec: Pacjenci, którzy są z nieświadomością hipoglikemii, nie odczuwają obniżania się poziomu glikemii, szczególnie poniżej 70 mg/dl, powinni być wyposażeni w systemy ciągłego monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym: sensor przesyła informację do pomy insulinowej o obniżającym się poziomie glikemii, w odpowiedzi pompa insulinowa sama zatrzyma podaż insuliny. Pacjenci sami nie sprawdzą sobie poziomu glikemii w momencie wystąpienia hipoglikemii, jeśli jej nie odczuwają.

Jak widać, jest duża indywidualizacja: dla niektórych pacjentów lepsze będą systemy poprzez skanowanie, dla innych lepszy będzie system do ciągłego monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym. Dlatego refundacja powinna dotyczyć wszystkich rodzajów systemów monitorowania glikemii. Refundacja tylko jednego rodzaju systemu byłaby ogromnym błędem i szkodą dla pacjentów, szczególnie z nieświadomością hipoglikemii. Medycyna w XXI wieku w każdej dziedzinie dąży do indywidualizacji leczenia pacjenta, dlatego powinien być dostęp do różnych nowoczesnych technologii leczenia i jego monitorowania jak w przypadku pacjentów chorych na cukrzycę.

Pandemia spowodowała, że zwróciliśmy się w stronę telemedycyny. W jaki sposób najnowsze technologie monitorowania cukrzycy przyczyniły się do tego, że chorzy mogą obecnie normalnie funkcjonować?

Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: Faktycznie, COVID-19 sprawił, że w diabetologii zaistniała telemedycyna i dziś już znakomicie się sprawdza. Telewizyty są możliwe dzięki nowym technologiom stosowanym w monitorowaniu glikemii, dzięki temu, że możemy uzyskiwać dane z urządzeń: pomp insulinowych, glukometrów, systemów ciągłego monitorowania glikemii. Zauważyłam nawet, że pacjenci, którzy mają możliwość korzystania z tych nowoczesnych systemów bardziej przygotowują się do e-wizyt, są bardziej skupieni na analizowaniu wyników, jak również bardziej stosują się do otrzymanych wskazówek. Na szczęście podczas epidemii mieliśmy już możliwość korzystania z e-recept, dzięki temu pacjenci czuli się bezpieczniej, ponieważ cały czas mogliśmy wystawić im recepty. Nawet obecnie, gdy pacjenci mają do wyboru e-wizytę lub przyjście na wizytę osobiście, wielu z nich wybiera e-wizytę.

Nie ulega wątpliwości, że te systemy monitorowania glikemii nie tylko poprawiają samoopiekę pacjenta, ale też ułatwiają kontakt z lekarzem prowadzącym; szerzej ? z zespołem terapeutycznym. Pacjent nie musi przyjeżdżać do lekarza, żeby uzyskać poradę, możemy to zrobić z wykorzystaniem narzędzi telemedycznych. Oczywiście, dla wielu pacjentów jest bariera cenowa. Rozpowszechnienie tych systemów pozwoliłoby w szerszym zakresie korzystać z takiej formy kontaktu w opiece diabetologicznej. To bardzo ważne w sytuacji braku kadr, pogorszenia dostępności do lekarzy, długich kolejek. Pozwoliłoby to poprawić standard opieki diabetologicznej nad pacjentem, zwiększyć jego motywację do dobrego leczenia.

Jaka jest różnica dla lekarza w prowadzeniu pacjenta, który używa systemów do ciągłego monitorowania glikemii?

Prof. Agnieszka Szadkowska: Olbrzymia. Jeśli pacjent stosuje tylko glukometr, to nawet, jeśli wykona 8-10 pomiarów dziennie ? a przecież to nie jest mało ? to ja mam wykonanych 8-10 ?zdjęć? glikemii na dobę. W przypadku pacjenta stosującego system ciągłego monitorowania glikemii, mam ?nagranie? z całych 24 godzin, to kilkaset wyników. Dzięki temu wiem, jak w ciągu całej doby zmieniały się wartości glikemii. Mogę trafniej ocenić, jak wyrównany metabolicznie jest pacjent i podejmować lepsze decyzje terapeutyczne. Dla pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz dla pacjentów z cukrzycą typu 2 czy ?typu 3? leczonych metodą intensywnej insulinoterapii, metoda CGM powinna być standardem w opiece medycznej. Świat w tym kierunku idzie. Dzięki systemom ciągłego monitorowania glikemii mamy lepiej wyrównanych metabolicznie pacjentów,  którzy też czują się bezpieczniej. To zupełnie inna jakość opieki.

Każdy pacjent z cukrzycą  niezależnie od jej typu, który jest leczony metodą intensywnej insulinoterapii, powinien mieć stały dostęp do systemów ciągłego monitorowania glikemii. Natomiast pacjenci, którzy nie są tak intensywnie leczeni, być może nie potrzebują stałej możliwości stosowania systemów CGM. Powinni mieć jednak taką możliwość okresowo, np. przy modyfikacji terapii, żeby można było przekonać się, czy zmieniona terapia jest skuteczna. Pacjent dzięki tym systemom może nauczyć się, jak monitorować cukrzycę, jakie spożywać posiłki, jak prowadzić aktywność fizyczną.

Stosowanie wymienionych systemów przyczynia się do rozwoju telemedycyny, dostarcza ogromną liczbę danych, które mogą być wykorzystywane, żeby pacjent był lepiej leczony?

Prof. Małgorzata Myśliwiec: Systemy monitorowania glikemii, które są refundowane w populacji pediatrycznej, świetnie sprawdziły się w okresie pandemii. Dzięki udostępnianiu poprzez aplikacje danych pacjenta lekarzowi, pielęgniarce edukacyjnej, była możliwość zdalnego monitorowania i leczenia choroby. Spowodowało to, że u naszych pacjentów pediatrycznych nie pogorszył się poziom wyrównania metabolicznego, a nawet zauważyliśmy większe zaangażowania pacjentów i ich rodzin w leczenie cukrzycy. Liczba zdalnych wizyt diabetologicznych w czasie pandemii w populacji pediatrycznej zwiększyła się o 20%, a u znacznej części pacjentów zwiększył się TIR, czyli odsetek prawidłowych poziomów glikemii w ciągu doby. W sposób dynamicznie na naszych oczach rozwinęła się telemedycyna, która w wielu obszarach pozwala nam dobrze kontrolować wyrównanie metaboliczne naszych chorych.

Leszek Czupryniak: Skoro samo zastosowanie CGM obniża poziom HbA1c ? a mamy na to twarde dowody naukowe – to znaczy, że jest to lek. Do lepszego wyrównania cukrzycy prowadzi samo zastosowanie odpowiedniej technologii, dzięki dostarczeniu pacjentowi informacji, na podstawie których może on podejmować samodzielnie decyzje. A w cukrzycy typu 1 to pacjent jest swoim ?lekarzem?, codziennie podejmuje decyzje, jaką wziąć dawkę insuliny, co jeść i kiedy, jak się ruszać. Dlatego na systemu monitorowania glikemii w coraz większym stopniu patrzymy jak na terapię. Wiemy, że pacjent, który je stosuje, będzie miał lepsze wyrównanie cukrzycy niż pacjent, który tego systemu nie stosuje. Oczywiście, musi wiedzieć, jak ma reagować, musi być wyedukowany, jego wizyta u lekarza trwa dłużej, gdyż trzeba wspólnie przeanalizować wyniki, jednak na pewno przekłada się to na lepsze wyrównanie metaboliczne choroby. Dodatkowym atutem systemów monitorowania glikemii jest to, że pacjent może przesyłać wyniki pomiarów lekarzowi, lekarz może mieć w nie stały wgląd: to było  ważne szczególnie w okresie epidemii COVID-19, gdy wizyty są ograniczone. U pacjentów leczonych insuliną te systemy są wręcz konieczne. To narzędzie, które powinno być jak najszerzej wykorzystywane, najlepiej u wszystkich pacjentów z cukrzycą, a szczególnie u chorych z cukrzycą typu 1.

Komentarze do debaty można przeczytać tutaj.

Artykuł Debata Świata Lekarza: „Telemedycyna: Rewolucja w monitorowaniu cukrzycy” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W najbliższych latach nowe technologie medyczne w dalszym ciągu będą się dynamicznie rozwijać. Szacuje się, że w 2025 roku sektor telemedycyny ma być wart 175,5 mld dol., a globalny rynek e-zdrowia powinien osiągnąć do tego czasu wartość 600 mld dol. ? pokazał majowy raport 300RESEARCH ?Cyfrowe zdrowie. Jak poprawić efektywność usług medycznych?. Eksperci są przekonani, że technologie takie jak sztuczna inteligencja, telemedycyna czy cyfrowe dane medyczne będą w coraz większym stopniu odciążać system ochrony zdrowia i przenosić opiekę poza mury placówek medycznych. Szpitale przyszłości nie będą przepełnione i zostaną w nich tylko najciężej chorzy pacjenci, a dla pozostałych, dzięki wykorzystaniu najnowszych rozwiązań technologicznych, opieka zdrowotna świadczona będzie w ich domach.

? Bardzo bym chciał, żeby hospitalizowani byli wyłącznie ci pacjenci, którzy wymagają najbardziej intensywnej opieki, natomiast żeby jak najwięcej opieki zdrowotnej mogło odbywać się na odległość, przy wykorzystaniu takich rozwiązań jak na przykład telemedycyna. Nowoczesne technologie, m.in. zdalny monitoring, mogą przyczynić się do tego, że szpitale zostaną odciążone, jeśli chodzi o liczbę przebywających w nich pacjentów. To jest niebagatelnie ważne dla systemu, bo każdy dzień pacjenta w szpitalu kosztuje i to duże pieniądze ? mówi agencji Newseria Biznes prof. dr hab. n. med. Tomasz Szczepański, rektor Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

Przedstawiciele sektora medycznego są przekonani, że rutynowa opieka medyczna będzie w coraz większym stopniu przenosić się poza mury szpitala ? głównie do domów pacjentów. Szacuje się, że już w tej chwili poza szpitalem czy placówką medyczną świadczonych jest ok. 15 proc. rutynowych zabiegów. W ciągu kolejnych trzech lat ten odsetek ma wzrosnąć do blisko 1/5 ? wynika z polskiej edycji raportu ?Future Health Index 2021?, przeprowadzonego na zlecenie firmy Philips.

? Musimy przestać koncentrować się na szpitalach jako elementach całego systemu, a przyjrzeć się lepiej samemu pacjentowi i zastanowić się, jak zorganizować opiekę zdrowotną świadczoną w jego najbliższym otoczeniu ? w społeczności lokalnej, poprzez telezdrowie, poprzez ośrodki znajdujące się blisko niego. Nie powinniśmy już zastanawiać się wyłącznie nad szpitalem jutra, ale  całościowo nad opieką zdrowotną przyszłości ? mówi Jan-Willem Scheijgrond, Global Governance & Public Affairs Officer w Philipsie. ? Transformacja opieki zdrowotnej, której obecnie jesteśmy świadkami, zakłada przejście ze struktury skupionej na szpitalu na taką, w której centrum jest pacjent.

Eksperci oceniają, że dynamiczne zmiany w ochronie zdrowia, zapoczątkowane przez wybuch pandemii COVID-19, w ciągu najbliższej dekady będą jeszcze bardziej przybierać na sile. Przyczyni się do tego m.in. coraz większe upowszechnienie nowych technologii w medycynie. Jak pokazała poprzednia edycja badania ?Future Health Index?, w Polsce jeszcze przed wybuchem pandemii z co najmniej jednego rozwiązania w obszarze cyfrowych technologii medycznych lub aplikacji monitorujących stan zdrowia korzystało 77 proc. przedstawicieli personelu medycznego, deklarując jednocześnie otwartość do wdrażania coraz nowszych innowacji technologicznych i podkreślając ich rolę w odciążaniu ich w codziennej pracy.

? Część zadań pozostanie bez zmian, bo jednak te najbardziej skomplikowane przypadki medyczne nie będą mogły odbywać się bez bezpośredniej interwencji człowieka. Jednak jeżeli będą dostępne nowoczesne algorytmy diagnostyczne, wówczas diagnozowanie i opieka medyczna staną się łatwiejsze i bardziej pomocne w pracy lekarza ? mówi prof. Tomasz Szczepański. 

Z tegorocznego raportu ?Technologia w służbie społeczeństwu. Czy Polacy zostaną społeczeństwem 5.0?? ? opracowanego przez Fundację Digital Poland we współpracy z GfK Polonia oraz firmami Polpharma i Microsoft ? wynika, że sami Polacy są dość optymistycznie nastawieni do nowych technologii i cyfryzacji w medycynie. 67 proc. deklaruje, że skorzystałoby ze specjalnych opasek monitorujących stan zdrowia i przesyłających informacje do lekarza, a 51 proc. jest skłonnych skorzystać z antybiotyków i leków na receptę dostępnych przez internet.

Pozytywne nastawienie do technologii i cyfryzacji podzielają także przedstawiciele sektora medycznego. 41 proc. z nich uważa, że aby być przygotowanym na przyszłość, ich szpital lub placówka będzie wymagać inwestycji w przyszłościowe technologie medyczne ? pokazuje badanie ?Future Health Index 2021?. Wynika z niego też, że 53 proc. liderów ochrony zdrowia w Polsce wskazuje telemedycynę jako kierunek, który będzie wart największych inwestycji w perspektywie nadchodzących trzech lat. 20 proc. zamierza w tym czasie inwestować w sztuczną inteligencję do wspierania decyzji klinicznych oraz integracji diagnostyki.

? Opieka zdrowotna jest bardzo złożona. Składa się na nią wiele różnych filarów: zarządzanie, funkcjonowanie ludzi w zespole, technologia, organizacja itd. I choć wszystkie te aspekty muszą być rozpatrywane całościowo, dziś już wiemy, że najważniejszym czynnikiem kształtującym zmiany i umożliwiającym transformację opieki zdrowotnej będzie cyfryzacja ? podkreśla ekspert Philipsa.

Przyspieszenie zmian w tym zakresie z pewnością umożliwiła pandemia COVID-19. Wcześniej przez lata mówiło się o obiecujących technologiach w medycynie, ale ich rozwój hamowało konserwatywne podejście i obawa m.in. o wrażliwe dane. Wybuch pandemii sprawił, że te rozwiązania w końcu zaczęto wprowadzać na szeroką skalę, a telemedycyna stała się codziennością.

biznes.newseria.pl

Artykuł Szpitale przyszłości przestaną być przepełnione. Rozwój technologii i telemedycyny pozwoli skutecznie przenosić opiekę poza mury placówek medycznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jednym z projektów realizowanych w ramach programu Strategmed, który wykazał swoją przydatność podczas pandemii to TELEREH-HF. Wykazano w nim, że 9-tygodniowa, kompleksowa rehabilitacja, która obejmuje teleopiekę, zdalny monitoring wszczepionych urządzeń, poprawia nie tylko wydolność fizyczną, ale też jakość życia chorych z niewydolnością serca w stosunku do opieki standardowej. Jest nie tylko bezpieczna, lecz także była akceptowana przez pacjentów, którzy bardzo chętnie brali w niej udział ? mówi prof. dr hab. n. med. Janina Marta Stępińska z Narodowego Instytutu Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Kardynała Stefana Wyszyńskiego, przewodnicząca Komitetu Sterującego programu Strategmed NCBiR.

Program finansowania badań w dziedzinie medycyny Strategmed, realizowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, dobiega końca. W minionym roku zakończono siedem kolejnych projektów. Na które spośród tych w dziedzinie kardiologii warto zwrócić szczególną uwagę?

Wśród tych znaczących projektów wymieniłabym nieinwazyjny monitoring we wczesnym wykrywaniu migotania przedsionków (NOMED-AF). Zakładał on przeprowadzenie badania epidemiologicznego w populacji osób 65+. Okazało się, że migotanie przedsionków występuje u prawie 20 proc. tej populacji. Jak wiemy, samo migotanie przedsionków nie jest groźne, natomiast wiąże się ze wzrostem ryzyka udaru mózgu. Badanie to wykazało, że prawie 5 proc. tej populacji ma nieme klinicznie migotanie przedsionków. Problem dotyczy więc ok. 350 tys. osób, które nie mają świadomości tej choroby. Dodatkową zaletą tej pracy jest stworzenie skali pozwalającej na wskazanie osób, które są zagrożone tym niemym klinicznie migotaniem przedsionków. Osobom mającym wysoką punktację w skali MR-DASH możemy zaoferować długie monitorowanie w celu potwierdzenia albo wykluczenia napadowego migotania przedsionków. Badanie zakończyło się bardzo dobrymi publikacjami. Nowa skala MR-DASH została opublikowana wspólnie z zespołem profesora Gregory?ego Lipa z University of Liverpool, wybitnego specjalisty w zakresie leczenia migotania przedsionków i leczenia przeciwzakrzepowego. Na podstawie projektu NOMED-AF powstają prace doktorskie, przygotowywana jest również praca habilitacyjna.

Były również projekty, które wykazały swoją przydatność w okresie pandemii.

Jeden z nich to TELEREH-HF. Jego liderem był Narodowy Instytut Kardiologii, ale w związku z tym, że wyniki zostały już opublikowane, mogę na ten temat mówić. To badanie wieloośrodkowe, randomizowane, w którym wykazano, że 9-tygodniowa, kompleksowa rehabilitacja, która obejmuje teleopiekę, zdalny monitoring wszczepionych urządzeń, istotnie poprawia nie tylko wydolność fizyczną, ale też bardzo poprawia jakość życia chorych z niewydolnością serca w stosunku do opieki standardowej. I co ważne ? jest nie tylko bezpieczna, lecz także była akceptowana przez pacjentów, którzy bardzo chętnie brali w niej udział. Okazało się, że ta procedura jest efektywna kosztowo, a w sytuacji pandemii ma znaczenie szczególne. Wyniki projektu opublikowano w 11 pracach, a łączny impact factor tych prac to prawie 50. Stworzono też prototypy urządzeń do zdalnej rehabilitacji i stosowania platformy telemedycznej.

Ten drugi projekt również dotyczy telemedycyny?

Projekt AMULET realizowany przez konsorcjum, którego liderem jest Wojskowy Instytut Medyczny, to nowy model opieki medycznej z wykorzystaniem nowoczesnych metod nieinwazyjnej oceny klinicznej i telemedycyny u chorych z niewydolnością serca. Ten model oparty jest na punktach opieki ambulatoryjnej, w których wiodącą rolę odgrywa wykwalifikowany zespół pielęgniarski. Dane, które są gromadzone, zastępują osobisty kontakt pacjenta z lekarzem. Rozmaite nieinwazyjne narzędzia  diagnostyczne  umożliwiają nie tylko rozpoznanie choroby, ale i ocenę stopnia zaawansowania. Te dane są wprowadzane do platformy telemedycznej, do której mają dostęp wszyscy uczestniczący w procesie leczenia. Nadzorujący kardiolog może zobaczyć wszystkie wyniki, zoptymalizować  terapię  i  sposób nadzoru nad pacjentem. Niedługo odbędzie się konferencja, na której zostaną  zaprezentowane  szczegółowe wyniki.

Czy to już czas na podsumowanie programu Strategmed?

Myślę, że z podsumowaniem powinniśmy        jeszcze          poczekać. Nie muszę mówić, że pandemia miała wpływ na realizację niektórych projektów. To dotyczyło np. badań klinicznych  wymagających  kontaktu z pacjentami. Utrudniona była również  praca  zespołów  badawczych. W niektórych projektach zakończono część merytoryczną badań, ale pozostały jeszcze kwestie formalne, np. patentowe. Poczekajmy na zupełne zakończenie wszystkich projektów.

Rozmawiał Andrzej Dziurdzikowski

Artykuł Prof. Janina Marta Stępińska: Strategmed na finiszu ? kardiologia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Szacuje się, że każdego roku nawet kilkaset tysięcy cudzoziemców przyjeżdża do Polski, żeby poddać się zabiegom medycznym czy kuracjom w sanatoriach i uzdrowiskach. Przyciągają ich wysoka jakość i bogata oferta usług, konkurencyjne ceny i wsparcie postępującej technologii. Również coraz więcej Polaków ceni wyjazdy, które mają na celu podreperowanie zdrowia, zwłaszcza w związku z dolegliwościami pocovidowymi. Szczególny potencjał rozwoju turystyki medycznej mają regiony atrakcyjne turystycznie i przyrodniczo, z dobrze rozwiniętą bazą hotelową. Jednym z nich są Warmia i Mazury, gdzie władze samorządowe i placówki medyczne mocno nastawiają się na rozwój tego sektora i chcą z niego uczynić inteligentną specjalizację.

? Turystyka medyczna na świecie jest widocznym od wielu lat trendem, który zawitał też do Polski. Widzimy dzisiaj, że mamy ogromny mandat do tego, aby nie tylko zachęcić zagranicznych pacjentów do korzystania z usług medycznych w naszym kraju, ale także propagować podróże w celach medycznych również wśród Polaków i zachęcać ich do korzystania z dobrodziejstw różnych regionów Polski ? mówi agencji Newseria Biznes Marcin Bruszewski, dyrektor generalny Philips Health System Polska.

Turystyka zdrowotna ostatnimi laty staje się w Polsce coraz popularniejsza. Zwłaszcza turyści z Niemiec i Skandynawii chętnie przyjeżdżają do Polski, żeby np. poddać się zabiegom medycyny estetycznej, wielotygodniowym kuracjom w sanatoriach i uzdrowiskach albo skorzystać z usług stomatologicznych ze względu na ich relatywnie niską cenę i wysoką jakość. Polska stomatologia ? jak wskazuje Instytut Badań i Rozwoju Turystyki Medycznej ? cieszy się największą popularnością wśród podróżnych z zagranicy. Zarówno ich liczbę, jak i wielkość tego rynku trudno oszacować, ale przyjmuje się, że rokrocznie Polskę odwiedza nawet kilkaset tysięcy turystów medycznych. I choć chwilowo pandemia nieco spowolniła rozwój tej formy turystyki, to w długiej perspektywie czasu może stać się jej motorem napędowym, choćby w kontekście tego, że ozdrowieńcy szukają sposobów na podreperowanie zdrowia po COVID-19.

? Do rozwoju turystyki medycznej potrzebny jest dobry pomysł i produkt. W wielu miejscach w Polsce, w których mamy miejscowości uzdrowiskowe, sanatoria, szereg regionów, które mają rozwiniętą bazę hotelowo-turystyczną, próbuje się rozwijać ten obszar ? mówi Jarosław Klimczak, prezes Warmińsko-Mazurskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej.

W Polsce są regiony atrakcyjne turystycznie i przyrodniczo, w których turystyka medyczna ma szczególny potencjał. Należy do nich Warmia i Mazury, gdzie władze samorządowe i placówki medyczne są mocno nastawione na rozwój tego sektora, a region dysponuje na dodatek dobrze przygotowaną bazą hotelową.

? Turystyka medyczna może stać się istotnym elementem polskiej turystyki, szczególnie w regionie Warmii i Mazur, ze względu na jego wyjątkowe walory przyrodnicze i infrastrukturalne. Mamy rozwiniętą sieć bardzo dobrych hoteli, które mogą świadczyć również usługi medyczne i okołomedyczne. Podniesienie konkurencyjności i możliwość ściągnięcia tutaj turystów medycznych z Polski i zagranicy to dla regionu wielka szansa ? mówi dr hab. Jerzy Przyborowski, profesor i rektor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Prace w regionie koncentrują się na tym, by zaproponować turystom ? krajowym i zagranicznym ? innowacyjne rozwiązania nie tylko w skali Polski, lecz całej Europy.

? W województwie warmińsko-mazurskim kończymy prace nad powołaniem nowej, inteligentnej specjalizacji pod nazwą ?Zdrowe życie?, dzięki której zamierzamy pozyskiwać duże środki finansowe na rozwój turystyki medycznej. Myślimy, że już w tym roku uda się tak zaplanować środki, aby od przyszłego roku można było nimi wspomóc naszą branżę turystyczną, leczniczą i sanatoryjną. Bez tego niewiele da się zrobić, ale UE na następnych siedem lat koncentruje się właśnie na obszarach takich jak innowacje, zdrowie, ochrona środowiska, przeciwdziałanie pandemii ? podkreśla prezes Warmińsko-Mazurskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej.

W toku prac nad nową, inteligentną specjalizacją na Warmii i Mazurach powstał już klaster turystyki medycznej ?Zdrowe Życie?. Ma on wzmocnić potencjał lokalnych placówek medycznych, ale również hoteli czy SPA, oraz zachęcić uczestniczące w nim podmioty do współpracy, badań naukowych i wdrażania innowacji, które mogą wspomóc rozwój branży w tym regionie.

? Wspólnie z naszymi partnerami, m.in. firmą Philips czy Medtronic oraz szeregiem uczelni, dwa lata temu rozpoczęliśmy prace, które wyłoniły sześć?siedem obszarów bardzo innowacyjnych badań diagnostycznych i rehabilitacyjnych. Są to m.in. zagadnienia związane z dietą. Myślimy też o nowoczesnych, innowacyjnych rozwiązaniach z zakresu neurologii, diabetologii i ortopedii ? wymienia Jarosław Klimczak. ? Chcemy się skoncentrować głównie na ortopedii metabolicznej, czyli pacjentach, którzy cierpią na dolegliwości bólowe ciała niewynikające z urazów, ale z niewłaściwego odżywiania się.

Warunkiem koniecznym do rozwoju wyspecjalizowanej turystyki medycznej jest kształcenie kadr. Jak podkreśla rektor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, uczelnia ma w tym obszarze ambitne plany.

? Od lat budujemy potencjał w tym zakresie, kształcimy lekarzy i pielęgniarki. W przyszłości w strategii rozwoju uniwersytetu wpisane są kolejne kierunki kształcenia, chociażby takie jak fizjoterapia, farmacja i być może analityka medyczna. Doskonale wpisuje się to w pomysł rozbudowania turystyki medycznej na Warmii i Mazurach ? mówi dr hab. Jerzy Przyborowski.

Drugi warunek, który musi zostać spełniony, by turystyka medyczna mogła być mocną stroną polskiej turystyki, jest rozwój innowacji technologicznych.

? Ostatni rok udowodnił, że potrafimy bardzo szybko adaptować nowe technologie i z nich korzystać. Przykładem niech będą wszystkie rozwiązania z zakresu zdalnej diagnostyki i opieki nad pacjentem ? pandemia COVID-19 pokazała, że zarówno służba zdrowia, jak i pacjenci z łatwością przestawili się na tego typu rozwiązania. Myślę zatem, że dotychczasowy dylemat, czy technologia nadąży za wzrostem popularności turystyki medycznej, nie ma już racji bytu ? mówi Marcin Bruszewski.

Oprócz kształcenia kadr i rozwoju technologii również koordynacja całego ekosystemu zdrowia ? różnych szpitali, przychodni, klinik, ale też hoteli wyspecjalizowanych w zabiegach medycznych czy sanatoriów ? oraz gromadzenie danych o pacjencie mają kluczowe znaczenie w kontekście rozwoju turystyki medycznej.

? Jednym z największych wyzwań może okazać się zarządzanie danymi medycznymi pacjenta. Systemy informatyczne niewątpliwie pomagają w tym, żeby dane podążały za danym pacjentem, żeby z każdego miejsca na świecie miał on do nich dostęp i żeby mógł je skonsultować ze specjalistami z różnych ośrodków medycznych. Aby mogło to w ten sposób funkcjonować, niezbędna jest odpowiednia infrastruktura i szeroko zakrojona współpraca pomiędzy placówkami medycznymi czy innymi wyspecjalizowanymi placówkami świadczącymi usługi w zakresie turystyki medycznej. Potrzebna jest także wiedza i doświadczenie firm technologicznych takich jak Philips, które posiadają niezbędne rozwiązania i kompetencje, aby tego typu projekty wdrażać ? wskazuje dyrektor generalny Philips Health System Polska.

biznes.newseria.pl

Artykuł Turystyka medyczna może się stać jedną z polskich specjalności. Jej rozwój napędzą nowe technologie i wyspecjalizowane kadry pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wpływ pandemii COVID-19 na przeciążenie służby zdrowia i rozwój nowych technologii sprawił, że coraz częściej zaczyna się mówić o opiece zdrowotnej przyszłości, w której cyfryzacja i sztuczna inteligencja odgrywają kluczową rolę. Przykładowo już teraz, dzięki takim rozwiązaniom jak chociażby telemedycyna czy zdalna diagnostyka, pacjent może być monitorowany na odległość, a opieka nad nim może być przeniesiona ze szpitala w inne miejsce, np. do jego domu. Trend ten powoduje także rozwój i wzrost popularności turystyki medycznej.

Pandemia przyczyniła się do szybkiego rozwoju e-zdrowia i rozwiązań telemedycznych. Z danych Mondial Assistance wynika, że w pierwszych pięciu miesiącach 2020 roku liczba zdalnych konsultacji lekarskich dla klientów ubezpieczeniowych i bankowych wzrosła aż o 172 proc. Duży wzrost odnotowała również Grupa LUX MED, której lekarze i specjaliści w lipcu 2020 roku odbywali 20 tys. porad telemedycznych dziennie.

E-usługi zdrowotne są wygodniejsze dla pacjentów, a dla systemu ochrony zdrowia oznaczają wzrost wydajności i długofalowo niższe koszty. Nowe technologie, które umożliwiają zdalne monitorowanie stanu pacjenta, w połączeniu z ich rosnącą świadomością w kwestii własnego zdrowia i chęcią współuczestniczenia w procesie leczenia, powodują też, że model opieki przechodzi transformację.

?  Pandemia COVID-19 sprawiła, że wiele rozwiązań wydających się być technologiami przyszłości już teraz stało się standardem i znajduje zastosowanie w opiece nad pacjentami. Sztuczna inteligencja oraz algorytmy uczące się bezpośrednio wspierają pracę personelu medycznego, zwiększają skalę działania, dają większą pewność postawienia poprawnej diagnozy już za pierwszym razem, pomagają także zoptymalizować koszty, które w ochronie zdrowia są olbrzymie ?mówi agencji informacyjnej Newseria Biznes Marcin Bruszewski, dyrektor generalny Philips Health Systems. ? Obserwujemy stały rozwój całej gamy rozwiązań opartych na nowych technologiach. Już teraz medyczne urządzenia przenośne pomagają monitorować stan zdrowia pacjenta z każdego miejsca, w którym dany pacjent aktualnie się znajduje. Coraz więcej mówi się o tym, że w przyszłości to dom pacjenta stanowić będzie centralny punkt opieki zdrowotnej, szpital natomiast będzie pełnić funkcję nadrzędnej jednostki zarządzania zdrowiem pacjenta.

Eksperci podkreślają, że rozwój nowych technologii w medycynie może przyczynić się również do wzrostu popularności turystyki medycznej. Chodzi tu o wykorzystanie możliwości, jakie dają zdalna opieka nad pacjentem, zdalna diagnostyka czy zdalne monitorowanie takich parametrów życiowych jak chociażby praca serca czy przebieg snu.

? W ostatnich latach turystyka medyczna w Polsce rozwijała się coraz bardziej. Coraz częściej słyszeliśmy, że ludzie korzystają z turnusów, połączonych z zabiegami czy usługami medycznymi, pozwalającymi na wykonanie monitoringu organizmu za pomocą różnych mobilnych urządzeń. Takie połączenie, zwłaszcza w obecnej sytuacji pandemicznej, powodującej duże kolejki w dostępie do specjalistów, może rozwiązywać wiele problemów zdrowotnych ? mówi Łukasz Szeliga, prezes Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego. 

Foster Travel podaje, że Polska ? obok Turcji, Węgier i Czech ? jest jedną z najpopularniejszych destynacji turystyki medycznej w Europie, głównie z powodu konkurencyjnych cen w stosunku do takich krajów jak Niemcy czy Wielka Brytania. Szacuje się, że może do niej przyjeżdżać nawet około miliona turystów medycznych, którzy najczęściej korzystają z usług gabinetów stomatologicznych, ale także z zabiegów ortopedycznych czy rehabilitacji. Zaletą polskiego rynku są nie tylko konkurencyjne ceny, ale również wykształcona kadra medyczna i dobra infrastruktura.

Potencjał w tej dziedzinie turystyki został także dostrzeżony przez władze samorządowe Warmii i Mazur, które, by wzmocnić potencjał regionu, rozwijają w nim nową, inteligentną specjalizację, na mocy której powołany został klaster turystyki medycznej ?Zdrowe Życie?.

? Klaster powstał w odpowiedzi na zapotrzebowanie władz samorządowych, branży medycznej i hotelarskiej ? mówi Jarosław Klimczak, prezes Warmińsko-Mazurskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej w Olsztynie. ? Liczymy, że zakres naszego działania wyjdzie poza region Warmii i Mazur i obejmie cały kraj. Już teraz do klastra przyłączyło się kilkadziesiąt podmiotów z całej Polski, są wśród nich m.in. największe na świecie firmy technologiczne, takie jak Philips czy Medtronic ? podkreśla.

Klaster ?Zdrowie Życie? ma się przyczynić do rozwoju turystyki medycznej w regionie Warmii i Mazur po zakończeniu pandemii, wzmocnić potencjał lokalnych placówek medycznych, ale również hoteli czy SPA oraz zachęcić uczestniczące w nim firmy i podmioty do współpracy i badań nad innowacjami, które przyczynią się do rozwoju tej branży.

? Liczymy, że do klastra dołączą również uczelnie i jednostki badawczo-rozwojowe. Chcielibyśmy, aby na Mazurach rozwijała się branża związana z usługami medycznymi, a także, aby powstał tu ośrodek badawczo-rozwojowy pomagający wdrażać nowoczesne technologie, przy jednoczesnej ocenie skuteczności ich działania ? mówi Jarosław Klimczak.

Ścisła współpraca pomiędzy sektorem ochrony zdrowia, branżą turystyczną i firmami technologicznymi może przynieść wiele korzyści zarówno dla mieszkańców, jak i dla turystów Warmii i Mazur, dając im możliwość korzystania nie tylko z walorów przyrodniczych regionu, lecz także z usług medycznych oferowanych w szpitalach i innych wysokospecjalistycznych placówkach.

? Niezależnie od tego, czy mówimy o drobnych zabiegach, opiece pozabiegowej, rehabilitacji czy przygotowaniu osób do zabiegu, infrastruktura Warmii i Mazur może być  fenomenalnym miejscem, aby z niego korzystać i ładować swoje baterie zdrowotne ? podkreśla Marcin Bruszewski z Philipsa.

Artykuł Co roku nawet milion osób z zagranicy leczy się w Polsce. Pandemia i nowe technologie mogą przyspieszyć rozwój turystyki medycznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dostęp do nowoczesnych, skutecznych metod leczenia dla pacjentów jest bardzo ważny, jednak dziś najważniejsze wydaje się w ogóle utrzymanie ciągłości leczenia, ponieważ jest ona zagrożona. Walczymy o to, żeby była możliwość przyjmowania do szpitala przynajmniej najbardziej potrzebujących chorych ? mówi prof. Wiesław Jędrzejczak, hematolog, onkolog kliniczny i transplantolog z Kliniki Hematologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych WUM.

W ostatnich dniach mamy dramatyczne informacje dotyczące dużej liczby zgonów nie tylko z powodu COVID-19, ale też innych chorób. Są też informacje o zamykaniu części oddziałów hematologicznych. Czy epidemia COVID-19 już przełożyła się na sytuację chorych hematoonkologicznie?

Zdecydowanie tak. Widać wyraźnie pogorszenie dostępu do leczenia. Problem jest po obydwu stronach. System ochrony zdrowia jeszcze przed pandemią był niewydolny, a teraz stał się jeszcze bardziej niewydolny. Żeby ochronić funkcjonowanie ośrodków, wprowadzono zasadę, że pacjent przed przyjęciem do szpitala musi mieć wykonany tekst w kierunku COVID-19. Oznacza to kilkudniowe opóźnienie w rozpoczynaniu leczenia. Drugą kwestią jest to, że pacjenci obawiają się kontaktu ze służbą zdrowia, w związku z tym często sami nie zgłaszają się na wizyty. Widzę to codziennie, zarówno pracując w poradni, jak w oddziale dziennym.

Jeśli chodzi o nowych pacjentów, to muszę przyznać, że bardzo dobrze sprawdza się karta DILO, jeśli jest wystawiona, gdyż przyspiesza diagnostykę w porównaniu z normalnym skierowaniem do hematologa. Jako alternatywa, część chorych prywatnie zgłasza się do hematologa, który ? jeśli podejrzewa nowotwór ? zaleca, żeby pacjent poszedł do lekarza pierwszego kontaktu i poprosił o wystawienie karty DILO, ponieważ pełna diagnostyka jest możliwa głównie w publicznej służbie zdrowia.

Dostęp do systemu ochrony zdrowia jest również ograniczony z powodu ograniczenia liczby łóżek. Osoba podejrzana o zakażenie musi przebywać na sali sama i tym samym ?blokuje? inne łóżka na tej samej sali, dlatego liczba wolnych łóżek jest mniejsza (a nie są one ?ukrywane?). Druga kwestia to braki personelu. Trzecia to problemy organizacyjne ? wciąż nie wiadomo, jakie przyjąć rozwiązanie: czy wyznaczyć oddzielne ośrodki, które mają przyjmować pacjentów hematoonkologicznych z COVID-19? Kto tych chorych ma leczyć? Niestety, szpitale covidowe z reguły nie mają kompetencji do leczenia chorych hematologicznie.

Leczenie onkologiczne może być kontynuowane w przypadku zachorowania na COVID-19?

Raczej nie, jednak chorych hematologicznych często trzeba intensywniej leczyć z powodu COVID-19, ponieważ zwykle mają dodatkowe niedobory odporności.

Jak w hematoonkologii sprawdziły się teleporady?

Epidemia przyspieszyła wprowadzenie porad telefonicznych, potrzebne byłoby również wprowadzenie porad elektronicznych. Jest duża grupa pacjentów hematologicznych, którzy w danym momencie nie wymagają leczenia, muszą być jednak stale obserwowani, czy ich stan zdrowia nie pogarsza się. W wielu przypadkach pacjenci mogliby przesyłać lekarzowi np. mailem aktualne wyniki badań, niestety, na podstawie maila nie można zarejestrować wizyty, a ja nie mogę nawet dokonać wpisu do historii choroby pacjenta. Nadal mamy dominację biurokracji nad faktyczną pracą.

Gdy byłem konsultantem krajowym, przez wiele lat walczyłem o możliwość wprowadzenia teleporad. Epidemia COVID-19 rozwiązała tę kwestię, jednak biurokracja pozostała. Gdyby polską ochronę zdrowia udało się odbiurokratyzować, zyskalibyśmy czas lekarzy, dlatego że bardzo duża część pracy fachowego personelu jest marnowana na wypełnianie dokumentów czy aplikacji komputerowych. Przykładem jest system monitorowania programów terapeutycznych (SMPT); do tej pory nie widziałem żadnych analiz z tego systemu. Zbiera się dane, których się nie analizuje, więc po co to robić? Lekarzom zabiera to czas, dziś tak potrzebny dla pacjentów.

Już widać, że przez COVID-19 umiera więcej chorych hematoonkologicznych?

Niestety, tak. Kilkoro moich pacjentów już nie ma, a często były to osoby w początkowym stadium leczenia, które przebiegało bez większych powikłań. Zachorowali jednak na COVID-19 i ta choroba przyspieszyła ich zgon.

Często podkreśla się, że w hematoonkologii niezwykle ważny jest dostęp do nowoczesnego leczenia, choćby dlatego, że nie można zastosować np. metod chirurgicznych czy radioterapii. Czy obecnie decyzje dotyczące refundacji nowych leków czy rozszerzania programów lekowych nie powinny zapadać szybciej?

Dostęp do nowoczesnych, skutecznych metod leczenia dla pacjentów jest bardzo ważny, jednak dziś najważniejsze wydaje się w ogóle utrzymanie ciągłości leczenia, ponieważ jest ona zagrożona. Kierownikom klinik spędza sen z powiek to, żeby utrzymać ciągłość pracy ośrodka, nie doprowadzić do sytuacji, gdy duża część personelu będzie zakażona lub na kwarantannie. Walczymy o utrzymanie ciągłości leczenia, o to, żeby była możliwość przyjmowania do szpitala przynajmniej najbardziej potrzebujących chorych.

Wygląda na to, że z epidemią będziemy zmagać się jeszcze wiele miesięcy. Wprowadzenie jakich zmian teraz byłoby, według Pana Profesora, najpilniejsze?

Sytuacja jest bardzo trudna, jednak kilka prostych rzeczy powinno być pilnie zrealizowanych. To np. kwestia szczepień przeciw grypie personelu medycznego ? obecnie np. w naszym szpitalu tylko ok. 20 proc. personelu zostało zaszczepionych przeciw grypie. Druga rzecz to kwestia testowania personelu bezobjawowego; uważam, że powinno się ono odbywać przynajmniej raz w miesiącu, a ja ostatnio byłem testowany w lipcu. Trzecia sprawa do właściwe kohortowanie chorych: powinny być odrębne ścieżki przyjmowania chorych bez COVID-19 i chorych z podejrzeniem COVID-19, by zminimalizować ryzyko zakażeń.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Wiesław Jędrzejczak: Walczymy o utrzymanie ciągłości leczenia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Telekonsultacja z  lekarzem? doskonałe rozwiązanie dla  pacjentów

Telemedycyna to rozwiązanie nie tylko nowoczesne, ale bardzo często po prostu praktyczne i pomocne w codziennym życiu. Coraz częściej pojawia się w systemie ochrony zdrowia na różnych etapach diagnostyki terapii ? z pożytkiem dla pacjentów. Obecnie, dzięki wirtualnej przychodni PZU, lekarz jest  w stanie przeprowadzić wywiad z pacjentem lub przepisać receptę na leki z dowolnego miejsca.

Kontakt z lekarzem na odległość i uzyskanie fachowej porady bez konieczności przyjeżdżania do przychodni, niekiedy z odległej miejscowości, to doskonałe rozwiązanie dla wielu osób. Dostęp do lekarza jest dziś często niełatwy, co dotyczy także placówek prywatnych. Tymczasem pacjenci często potrzebują po prostu przedłużenia recepty przy leczeniu schorzeń przewlekłych. Niekiedy też zastanawiamy się, czy nasza dolegliwość jest błaha i wystarczy pozostanie w domu, czy musimy pilnie zwrócić się do lekarza specjalisty. Zdarza się, że trudno nam jechać do przychodni z małymi dziećmi lub osobą starszą i niepełnosprawną. Czasem problemy zdrowotne dopadają nas w trakcie pobytu za granicą i potrzebujemy porady.

Z pomocą w podobnych sytuacjach przychodzi wirtualna przychodnia PZU. Grupa PZU od kilkunastu lat jest obecna na rynku prywatnej opieki medycznej z siecią placówek własnych, a także z ponad 2200 placówkami współpracującymi. Ma wieloletnie doświadczenie właśnie w zakresie telemedycyny. Obecnie całodobowa infolinia PZU organizuje wizyty lekarskie w prawie 600 polskich miastach.

Jak to działa w praktyce?

W każdej chwili, z dowolnego miejsca, lekarz jest w stanie przeprowadzić wywiad z pacjentem, przepisać leki na receptę, omówić wyniki badań lub niepokojące objawy. Jeśli to konieczne, wystawi skierowanie lub zwolnienie lekarskie. Taka zdalna konsultacja jest dobrym rozwiązaniem nie tylko wtedy, gdy pilnie potrzebujemy porady lekarza, ale też w przypadku, gdy potrzebujemy skierowania na badanie, które lekarz wyda na podstawie wywiadu, bądź przedłużenia recepty lub omówienia wyników badań.

Do pacjenta należy wybór sposobu konsultacji. Możliwości jest kilka: telefon, czat online, wideo czat. Czas oczekiwania na telekonsultację z internistą lub pediatrą może wynieść od minuty do dwóch godzin, przy czym średnio jest to 15 minut. Po zakończonej konsultacji pacjent otrzymuje podsumowanie wizyty i zalecenia. Jeśli będzie miał co do nich wątpliwości już po zakończeniu e-wizyty, będzie mógł skonsultować się z lekarzem ponownie w ciągu 24 godzin.

Przepisane leki pacjent zamawia w wybranej aptece, która poinformuje, kiedy będą do odbioru. Zdalnie skonsultować można się z lekarzami kilkunastu specjalizacji, m.in. ginekologiem, dermatologiem, dietetykiem, położną.

W ramach telekonsultacji nie są wystawiane skierowania na badania radiologiczne, jak RTG, TK czy MRI, i endoskopowe, jak gastroskopia czy kolonoskopia.

E-wizytę można wykupić dla siebie lub dla innej osoby, np. dziecka. Zapłacić za nią można kartą płatniczą, szybkim przelewem lub BLIK-iem.

Jak wynika z dotychczasowych statystyk, wirtualna przychodnia PZU cieszy się zainteresowaniem szczególnie wśród rodziców: najczęściej wybieranymi rodzajami konsultacji są porady pediatryczna i internistyczna, inne to: porada endokrynologiczna, ginekologiczna i dermatologiczna. Tego rodzaju konsultacje związane są często z interpretacją wyników badań, ewentualnie z przedłużeniem recept na leki przyjmowane przewlekle. Największą grupę pacjentów wśród osób korzystających z e-wizyt, stanowią 30-latkowie, jednak rozpiętość wieku wśród pacjentów waha się od 20. do 50. roku życia.

Opr. HS

Artykuł ?Wirtualna przychodnia PZU Zdrowie ? nagroda zaufania Złoty OTIS 2020 za wprowadzenie pierwszego w Polsce projektu elektronicznej ochrony zdrowia. pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Powinniśmy przede wszystkim przekonywać pacjentów, aby się nie bali szpitala. Szpitale są bezpieczne, pacjenci są testowani, a ci, którzy mają objawy COVID są izolowani, przekazywani do szpitali zakaźnych – z prof. Jarosławem Kaźmierczakiem, konsultantem krajowym w dziedzinie kardiologii, kierownikiem Pracowni Elektrofizjologii Klinicznej Kliniki Kardiologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego rozmawia Katarzyna Pinkosz.

Jak ocenia Pan sytuację w kardiologii w okresie pandemii COVID-19?

COVID dużo zmienił w naszym życiu, w medycynie, również w kardiologii. Szpitale przez pewien czas ograniczały planowe przyjęcia, których w kardiologii jest bardzo dużo, ponieważ większość chorób serca jest przewlekłych. Większość szpitali kardiologicznych nie ograniczała natomiast przyjęć pacjentów, których życie było zagrożone, np. z powodu ostrego zawału serca itd. Personel był zaopatrzony w sprzęt ochronny, pacjenci byli badani w kierunku COVID, izolowani i poddawani zabiegom ratującym życie. Pacjent przebywał na izolacji dopóki nie otrzymaliśmy wyniku testu na COVID. Ograniczeń ze strony szpitali nie było, z wyjątkiem początkowego okresu, kiedy nie było wiadomo jak izolować pacjentów. Natomiast były ograniczenia ze strony pacjentów, ponieważ bali się iść do szpitala. Opóźniali wezwanie pogotowia. W ciągu tych miesięcy spadła liczba pacjentów trafiających do szpitala z powodu zawału serca. W naszym szpitalu w pierwszym półroczu mieliśmy 307 pacjentów z zawałem serca, w poprzednim roku w tym samym okresie było ponad 400. W większości oddziałów i klinik kardiologicznych jest podobnie.

Jeśli chodzi o inne zabiegi ?ostre? wymagające zdecydowanych działań, np. wymiana stymulatorów serca, to staraliśmy się ich nie przesuwać. Mniej więcej od maja zaczęliśmy wracać do planowych zabiegów. Obecnie wykonujemy 70-80 proc. planowych zabiegów.

Jak wygląda dostęp do kardiologa w trybie ambulatoryjnym? Można przyjść na wizytę, czy obowiązują telewizyty?

W różnych miejscach Polski wygląda to różnie. Nasza poradnia przy szpitalu pracuje już na pełnych obrotach. Teleporady stanowią ok. 30 proc. wszystkich wizyt. Moim zdaniem w bezpieczny sposób tyle pacjentów może mieć telewizytę. Nie wyobrażam sobie, żeby jakakolwiek poradnia ? rodzinna czy specjalistyczna ? miała 100 proc. telewizyt. To jest niedopuszczalne z medycznego punktu widzenia. Epidemia COVID pokazała, że 30 proc. wizyt można zrealizować w formie telewizyt, bez uszczerbku dla pacjenta. Walczyliśmy o teleporady od lat i nadal walczymy, aby np. zdalny monitoring urządzeń wszczepialnych był finansowany przez NFZ. Mam nadzieje, będzie to świadczeniem gwarantowanym i część wizyt w celu kontroli urządzenia będzie odbywać się zdalnie.

Jeśli chodzi o dostępność ambulatoryjną do lekarzy, to wszystko zależy od regionu Polski i od ludzi. Wyraźnie jednak wzrosła liczba pacjentów na SOR-ach i w izbach przyjęć szpitali, co jest spowodowane tym, że w poradniach rodzinnych pacjenci przez telefon są odsyłani do szpitala. Teleporady powinny stanowić maksymalnie 40 proc. wizyt u lekarzy rodzinnych.

Czy to prawda, że przez telewizyty pacjenci rzadko mają zmieniane lub intensyfikowane leczenie np. w przypadku nadciśnienia, czego skutkiem jest pogorszenie stanu zdrowia?

Moim zdaniem niestety tak. Nie da się pacjenta przez telefon zbadać, obejrzeć, zauważyć, że dzieje się coś złego.

Czy w tej chwili funkcjonuje KOS?

Tak. Na początku pandemii w okresie marzec-kwiecień były problemy z rehabilitacją, ponieważ ośrodki rehabilitacyjne były zamknięte. Teraz działają, jednak z powodu obostrzeń sanitarnych przyjmują mniej pacjentów. Mniej też pacjentów jest włączanych do KOS: w pierwszym półroczu tego roku włączyliśmy do programu 42 proc. pacjentów, podczas gdy w poprzednim roku w tym samym okresie było ich prawie 70 proc. Część  pacjentów obawia się iść do ośrodka rehabilitacji, z obawy przed spotkaniem się tam z innymi chorymi. Przekonujemy jednak pacjentów, powoli udaje nam się rozwiać ich obawy. Udaje się nam odbudowywać zaufanie pacjentów; oby druga fala tego nie zniszczyła.

To stan na dziś. A jakie są priorytety na drugie półrocze?

Powinniśmy przede wszystkim przekonywać pacjentów, aby się nie bali szpitala. Szpitale są bezpieczne, pacjenci są testowani, a ci, którzy mają objawy COVID są izolowani, przekazywani do szpitali zakaźnych.

Drugi priorytet to testowanie. Wykonuje się coraz więcej testów, brakuje jednak tzw. szybkich testów, szczególnie ważnych dla pacjentów w ostrym stanie. To, że nie mamy jeszcze ujemnego wyniku w kierunku koronawirusa, nie może opóźniać leczenia pacjenta w ciężkim stanie. Pacjent z zawałem ma wykonany zabieg, jest izolowany do otrzymania wyniku. Nie mamy jednak wystarczającej ilości sal, aby móc izolować wszystkich. Dlatego bardzo ważna jest dla nas możliwość wykonania szybkich testów. Izolatki powodują to, że mamy zablokowaną pewną część personelu, w związku z tym personelu zaczyna brakować.

Czy jednym z priorytetów jest też program KONS (koordynowanej opieki nad pacjentem z niewydolnością serca?

Tak, niezależnie od COVID, problem niewydolności serca nie zniknie. Wręcz się wyolbrzymił, gdyż obecnie pacjenci z niewydolnością serca (NS) trafiają do szpitala w jeszcze gorszym stanie, niż przed epidemią. Czekają jeszcze dłużej, mają trudniejszy dostęp do opieki ambulatoryjnej. Powoduje to dłuższe pobyty szpitalne i blokowanie łóżek.

Jeszcze w tym roku pojawi się pilotaż KONS w 6 ośrodkach w Polsce. Liczmy na to, że po dwuletnim pilotażu zostanie rozszerzony na cały kraj. Ważnym elementem jest też Narodowy Program Chorób Układu Krążenia, nad którym intensywnie pracuje Narodowy Instytut Kardiologii z Polskim Towarzystwem Kardiologicznym i szerokim gronem ekspertów. To program 10-letni, wzorowany na Narodowej strategii Onkologicznej. Programy KOS i KONS zostaną do niego włączone, na pewno będzie też duży nacisk na profilaktykę pierwotną i wtórną. To będzie program zatwierdzany przez rząd, podobnie jak Narodowa Strategia Onkologiczna, co oznacza wyższe finansowanie. Mam nadzieję, że program zostanie w tym roku ukończony, a w przyszłym zacznie być wdrażany.

A jeśli chodzi o refundację, to jakie są priorytety?

Jest ich wiele. Niestety, COVID spowodował tu pewne spowolnienie. Ciągle zabiegamy o refundację leków na niewydolność serca, np. sakubitryl/walsartan, dapagliflozyna. Teraz to szczególnie ważne, ponieważ być może zastosowanie nowoczesnego leczenia poprawiłoby stan pacjentów i rzadziej trafialiby do szpitala, a ich komfort życia poprawiłby się. Jest też program, dotyczący leczenia zaburzeń lipidowych u pacjentów bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego. Chodzi tu o refundację leków w programach lekowych. Ważne jest też rozszerzenie programu leczenia hipercholesterolemii rodzinnej przez zmianę kryteriów włączania do programu, tak aby więcej pacjentów mogło z niego skorzystać.

W kardiologii są również bardzo szczegółowe priorytety np. poprawa finansowania wspomagania krążenia u pacjentów z ciężką niewydolnością serca rokujących na przeszczep serca, wprowadzenie takich świadczeń gwarantowanych, jak stymulator bezelektrodowy, teletransmisja urządzeń wszczepialnych, kamizelki defibrylacyjne. Niektórzy pacjenci mają wysokie ryzyko groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca, ale nie muszą mieć jeszcze na stałe wszczepionego defibrylatora. Mogą nosić defibrylator przejściowy, w formie kamizelelki; stan części z nich po kilku miesiącach na tyle się poprawia, że nie jest konieczna implantacja defibrylatora, która jest drogą i inwazyjną procedurą. To leczenie na razie nie jest finansowane.

Nieraz podkreślałem, że nie mogę zrozumieć, dlaczego z tak dużym trudem opóźnieniem wprowadzamy innowacje. Oczywiście, innowacje kosztują więcej, jednak dzięki nim wydłuża się życie pacjenta, a często nie trzeba zastosować później dużo droższych procedur. Nie obciążają też budżetu NFZ, tylko budżet szpitala. Drogie procedury nigdy jednak nie będą stosowane masowo, jednak część pacjentów mogłaby bardzo na nich skorzystać.

Artykuł Prof. Jarosław Kaźmierczak: Priorytety w polskiej kardiologii na drugie półrocze pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poprawność e-skierowania, wystawionego w systemie, jest weryfikowana automatycznie i lekarz nie musi na to poświęcać aż tyle czasu. Dużą korzyścią dla pacjentów jest brak konieczności dostarczania tradycyjnego skierowania do placówki, w której chcemy zapisać się na wizytę lub zabieg ? mówi dr hab. Agnieszka Kister, Dyrektor Centrum e-Zdrowia

Najpierw była e-recepta. Chociaż, jak się wydaje, została już w pełni zaakceptowana przez pacjentów, to na początku była przyjmowana dość ostrożnie. Czy podobnie może być również z e-skierowaniem, które zostanie wprowadzone z początkiem 2021 roku? Czy też od razu spotka się z uznaniem, zarówno pacjentów, jak i lekarzy?

Wprowadzenie e-recepty było dużą nowością w polskim systemie ochrony zdrowia i jak każda nowość wymagała nauki, ale także przełamania dotychczasowych przyzwyczajeń i naturalnego oporu przed zmianą. Dlatego Centrum e-Zdrowia prowadziło bardzo intensywną kampanię edukacyjną, skierowaną zarówno do pacjentów, jak i lekarzy czy farmaceutów. Jej celem było pokazanie, czym jest e-recepta, jak ją wystawiać, jak otrzymywać oraz w jaki sposób realizować, a także ? jakie konkretne korzyści z niej wynikają. Widzimy efekty tych działań w postaci pozytywnej oceny e-recepty przez pacjentów. Wspominam o tym, bo zasada działania e-skierowania jest zbliżona do funkcjonowania e-recepty. Mam na myśli choćby możliwość odbioru tych dokumentów SMS-em lub e-mailem czy sposób ich realizacji na podstawie 4-cyfrowego kodu i numeru PESEL.

Z kolei dla pacjentów niezainteresowanych światem cyfrowym dostępne jest rozwiązanie bazujące na wydruku informacyjnym e-skierowania. Z perspektywy placówek medycznych wprowadzenie obsługi e-skierowań również jest teraz prostsze, bo nie muszą one ponownie integrować się z systemem e-zdrowia (P1), wystarczy zaopatrzenie się w moduł e-skierowania u dostawcy używanego systemu gabinetowego lub skorzystanie z udostępnionej przez Centrum e-Zdrowia darmowej aplikacji gabinet.gov.pl.

Jakie pytania i wątpliwości najczęściej zgłaszają lekarze?

Jednym z najczęstszych pytań lekarzy jest: Co się dzieje w przypadku, jeżeli wystawię pacjentowi e-skierowanie, a placówka, w której będzie chciał się potem zapisać, nie będzie jeszcze ich obsługiwała. Na szczęście na okres przejściowy, tj. do pełnego wdrożenia e-skierowań, wydruk informacyjny traktuje się na równi z dotychczasowym papierowym skierowaniem.

Oczywiście występują pewne wyzwania specyficzne dla e-skierowania, ale startujemy z zupełnie innego poziomu. Myślę więc, że e-skierowanie upowszechni się jeszcze szybciej niż e-recepta.

Jak w kilku zdaniach mogłaby Pani określić konkretne korzyści wynikające z e-skierowania? Zarówno dla pacjenta, jak i dla personelu ochrony zdrowia?

Korzyści wynikają z samej natury cyfryzacji, która umożliwia nieporównywalnie szybszy obieg i weryfikację danych, niż ma to miejsce w przypadku tradycyjnych rozwiązań. Poprawność e-skierowania, wystawionego w systemie, jest weryfikowana automatycznie i lekarz nie musi na to poświęcać aż tyle czasu. Tam, gdzie wymagane jest wystawienie skierowania przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego, będzie to weryfikowała już platforma e-zdrowie (P1).

W momencie zapisu pacjenta e-skierowanie jest automatycznie blokowane w systemie e-zdrowie (P1), dzięki czemu nie ma ryzyka blokowania kolejek w kilku placówkach. To jest istotna korzyść dla pacjenta, który w takiej sytuacji nie będzie musiał wracać do lekarza z prośbą o poprawienie dokumentu.

Dużą korzyścią dla pacjentów jest również brak konieczności dostarczania tradycyjnego skierowania do placówki, w której chcemy zapisać się na wizytę lub zabieg. Wystarczy, że zadzwonimy do niej i podamy 4-cyfrowy kod oraz numer PESEL. To duże ułatwienie chociażby w czasie pandemii koronawirusa, gdzie ograniczamy kontakty bezpośrednie. Wiele porad specjalistycznych może się odbywać zdalnie, bez uszczerbku na ich jakości, ale barierą jest często papierowe skierowanie. Jeśli jednak lekarz POZ udzieli zdalnej wizyty i wystawi e-skierowanie, pacjent może się bez problemu zapisać do specjalisty i również zdalnie otrzymać niezbędną pomoc.

E-recepta, e-skierowanie i co dalej? Jakie jeszcze nowości mogą się pojawić w systemie opieki zdrowotnej?

Bardzo ważnym elementem cyfryzacji systemu opieki zdrowotnej będzie wdrożenie wymiany elektronicznej dokumentacji medycznej. Właśnie rozpoczyna się pilotaż EDM i raportowanie zdarzeń medycznych. Dzięki temu będzie możliwe nie tylko udostępnienie szybkiego dostępu do e-dokumentacji, ale też zoptymalizowanie samego procesu przekazywania danych przez świadczeniodawców, poprzez stworzenie jednej centralnej bazy danych. Nasze rozwiązania istotnie odciążą personel medyczny z części rutynowych obowiązków administracyjnych.

Inne rozwiązania cyfrowe, nad którymi pracujemy, to m.in. centralna e-rejestracja i platforma do udzielania e-wizyt, które chcemy udostępnić pod koniec przyszłego roku.

Pracujemy też nad szeregiem mniejszych e-rozwiązań, które mogą przynosić korzyści zarówno dla kadry medycznej, jak i pacjentów.

DR HAB. AGNIESZKA KISTER, Dyrektor Centrum e-Zdrowia i pełnomocnik Ministra Zdrowia ds. Informatyzacji. Wcześniej dyrektor Departamentu e-Zdrowia w Ministerstwie Zdrowia. Absolwentka Wydziału Prawa oraz Wydziału Nauk Politycznych na UMCS w Lublinie, a także Wydziału Zarządzania na SGH w Warszawie. Od wielu lat zajmuje się działaniami sektora publicznego na rzecz rozwoju e-zdrowia i telemedycyny w Polsce.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Dr hab. Agnieszka Kister: E-skierowanie to uproszczenie procesu kierowania pacjentów na wizyty i badania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Objawy przewlekłej choroby nerek pojawiają się późno, często dopiero wówczas, gdy zniszczeniu ulega ponad 70 proc. miąższu nerek. A objawy są mało charakterystyczne: nadciśnienie tętnicze, obrzęki, konieczność oddawania moczu w nocy, uczucie zmęczenia ? mówi prof. dr hab. n. med. Władysław Grzeszczak, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Nefrologii i Diabetologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.         

Wielu ekspertów z różnych dziedzin medycyny, ale zwłaszcza onkologów i kardiologów, uważa, że po pandemii chorych znacząco zacznie przybywać. Czy również Pan sądzi, że zwiększy się liczba chorych ze schorzeniami nerek?

Jestem o tym przekonany. Po pierwsze, od lat obserwujemy wzrost liczby chorych na cukrzycę typu 2, zresztą nie tylko w naszym kraju ? to ogólnoświatowy trend. Powiedziałbym nawet, że tych chorych przybywa bardzo gwałtownie, co jest skutkiem niehigienicznego trybu życia. Mało się ruszamy, nasza aktywność fizyczna jakże często ogranicza się do poruszania palcem po pilocie do telewizora czy ? a to już wyższa forma aktywności ? do przejścia z fotela przed komputerem na fotel przed telewizorem. Wszędzie przemieszczamy się komunikacją, a jak wsiadamy do samochodu, to chcielibyśmy, żeby on prawie do sklepu wjechał. Jemy mało wartością żywność, od której tyjemy. I tak dalej, przykłady można mnożyć.

W efekcie pojawiają się choroby cywilizacyjne, m.in. cukrzyca, którą najczęściej rozpoznaje się dopiero po ok. dziesięciu latach, gdy jest już mocno zaawansowana i powikłana. A jednym z jej powikłań jest cukrzycowa choroba nerek, czyli nefropatia cukrzycowa, która rozwija się u ok. 30-50 proc. chorych na cukrzycę. Jeśli powikłaniem jest zawał i chory umiera, to mówi się, że zmarł na zawał, co przecież nie do końca jest zgodne z prawdą.

Biorąc pod uwagę, że swoje maksymalne możliwości nerka osiąga w wieku 30-40 lat, a potem z każdym rokiem traci wydolność, to jeśli już w punkcie wyjściowym jej wydolność została pomniejszona o wspomniane przeze mnie czynniki, rokowania są złe. Oczywiście tempo uszkodzenia nerki będzie różne, bo to indywidualna sprawa, niemniej będzie ono postępowało.

I jeszcze jedno. Powikłania, które niesie ze sobą zakażenie nowym koronawirusem, dotyczą nie tylko płuc, ale także, co zostało już dowiedzione, nerek. Jeśli założymy, ze zakażonych SARS-CoV-2 mamy w Polsce o wiele, wiele więcej niż podają oficjalne dane, to czeka nas bardzo dużo chorych z uszkodzeniami nerek.

Wróćmy do cukrzycowej choroby nerek. Czy, jeśli już takie powikłanie zostanie zdiagnozowane, oznacza to, że chory wymaga dializoterapii?

Jak wynika ze statystyk, terapii nerkozastępczej wymaga ok. 20 proc. chorych na cukrzycę z powikłaniami nerkowymi. I można by powiedzieć, że to nie wygląda źle, prawda? Widocznie pozostałe 80 proc. można leczyć innymi, nie tak inwazyjnymi metodami. Tylko że to nie tak. Tu właśnie tkwi pewien smutny paradoks. Te 80 proc. chorych to ci, których już może nie być, bo zmarli z powodu innych cukrzycowych powikłań, najczęściej  sercowo-naczyniowych  ?  niewydolności serca, choroby wieńcowej, zawałów, udarów. A ponieważ cukrzyca typu 2 rozwija się latami, to zanim dojdzie do uszkodzenia nerek, do konieczności zastosowania dializoterapii, oni już mogą umrzeć, właśnie na skutek tych innych schorzeń. Natomiast ci, którzy  doczekają  dializoterapii,  stanowią właśnie te 20 proc.

O przewlekłej chorobie nerek mówi się, że jest kolejnym cichym zabójcą. Podobnie jak wielu innych cichych zabójców, rozwija się podstępnie i powoli?

Właśnie tak. Objawy pojawiają się późno, często dopiero wówczas, gdy zniszczeniu ulega ponad 70 proc. miąższu nerek. A objawy są mało charakterystyczne: nadciśnienie tętnicze, obrzęki, konieczność oddawania moczu w nocy, uczucie zmęczenia. Nieco później dołączają do nich takie objawy jak zaburzenia koncentracji, świąd skóry, nudności, wymioty.

Czy cukrzycowej chorobie nerek można zapobiec?

Aby tak się stało, chory powinien mieć dobrze wyrównaną cukrzycę. I taką gwarancję dają nowoczesne leki, które nie tylko wyrównują glikemię, ale też chronią przed powikłaniami układ krążenia, nerki. Bardzo ważna jest wstępna diagnostyka. Dziś mamy taką sytuację, że z jednej strony nefropatię cukrzycową diagnozuje się lepiej i leczy skuteczniej niż przed laty, ale z drugiej diagnostyka wciąż pozostawia wiele do życzenia. Każdy chory na cukrzycę powinien mieć wykonane badanie wydalania albumin z moczu, a także określenie eGFR, bo tylko to badanie może pokazać, czy rozwija się nefropatia. Albuminy to białka o małej masie cząsteczkowej, które u osób zdrowych są wydzielane w niewielkich ilościach, natomiast u diabetyków ich wydalanie znacznie się zwiększa. Niestety tego typu badanie nie jest wykonywane rutynowo; lekarze POZ, ze względu na swoje ograniczone możliwości, nie kierują na nie.

Podstawowe badanie moczu nie wystarczy?

Wynik takiego ogólnego badania moczu co najwyżej pokaże, że to już jest kolejne, zaawansowane stadium nefropatii, bo proces chorobowy trwa od dłuższego czasu. Podstawowe badanie moczu jest cenne w wykrywaniu wielu chorób nerek, ale bardzo często nie wykazuje zmian, np. w nefropatii nadciśnieniowej czy przewlekłym kłębuszkowym lub śródmiąższowym zapaleniu nerek. Może być tak, że wynik ogólnego badania moczu nie pokazuje w nim białka, a choroba już się toczy i może być nawet mocno zaawansowana. Na tyle, że doszło do uszkodzenia co najmniej 2/3 nerek. Mówiąc bardziej obrazowo: to tak, jakby jednej osobie wycięto jedną nerkę i połowę drugiej.

Ci, którzy doczekają dializoterapii, bardzo się jej boją, uważając ją za koniec świata. Boją się może nie samego leczenia nerkozastępczego, co zmian, które ona wnosi w ich życie. Ale przecież i w dializoterapii sporo się w ostatnich latach zmieniło, począwszy od jakości aparatury, skończywszy na technikach. Dziś można dializować się samemu w warunkach domowych, w wygodnym dla siebie czasie, nawet podczas snu ? z wykorzystaniem telemedycyny.

Istotnie, to jest możliwe także i w polskich warunkach, tylko proszę mi powiedzieć, jak w tym wszystkim ma się odnaleźć pacjent, który nawet nie potrafi sam wysłać SMS-a? A takich osób mamy wiele. Owszem, można edukować, wyjaśniać, pokazywać, ale to nie wszystko. Aby taka forma dializoterapii działała na szerszą skalę, potrzebne są odpowiednie warunki w domu pacjenta, woda o właściwych parametrach i zapewnienie całego compliance, czyli współpracy lekarza z pacjentem na określonych warunkach. A do tego nam jeszcze daleko.

Przykłady niektórych chorych pokazują, że nawet będąc na dializach, można prowadzić prawie normalne życie. Ale dializy to ostateczność, prawda?

Otóż to. I w tym przypadku sprawdza się stara prawda, że lepiej zapobiegać, niż leczyć. Znając czynniki ryzyka, można ich unikać. To naprawdę nie jest trudne. O nerkach przypominamy sobie na ogół dopiero wtedy, gdy już zostanie wykryta ich niewydolność. A z niesprawną nerką nie da się żyć.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Władysław Grzeszczak: Cukrzycowa choroba nerek to jeden z cichych zabójców pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z przeprowadzonych ankiet wynika, że ? pacjentów jest zadowolonych z telewizyt: nie muszą jechać do poradni, czekać w poczekalni, co dodatkowo mogłoby narazić ich na zakażenie ? mówi prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM

Przed epidemią COVID-19 telemedycyna w diabetologii dopiero raczkowała za sprawą stopniowo rosnącej liczby pacjentów korzystających z pomp insulinowych i nowoczesnych technologii monitorowania glikemii. Epidemia spowodowała, że zarówno lekarze, jak i pacjenci musieli przestawić się na konsultacje zdalne. Jak telemedycyna sprawdziła się w diabetologii?

Telemedycyna świetnie sprawdziła się zwłaszcza w przypadku pacjentów z cukrzycą typu 1 stosujących nowoczesne technologie: pompy insulinowe, systemy monitorowania glikemii, ponieważ dane z nich mogą być przesyłane bezpośrednio do lekarza albo ściągane na komputer w poradni. Jest też możliwe przesyłanie danych z glukometrów.

Telemedycyna umożliwiła jednak nie tylko monitorowanie i leczenie pacjentów z cukrzycą typu 1, ale również z cukrzycą typu 2. W przypadku tego typu cukrzycy, jeżeli już od dłuższego czasu znamy danego pacjenta, nie zawsze konieczna jest wizyta osobista i zbadanie fizykalne pacjenta. Oczywiście w niektórych przypadkach jest to niezbędne, jak choćby przy stopie cukrzycowej. Najczęściej jednak w poradniach prowadzimy chorych, których właśnie dobrze znamy. Zwracamy uwagę na wyniki badań: wartości glikemii, hemoglobiny glikowanej, pytamy o samopoczucie. Wszystkie te informacje można przekazać przez telefon lub w trakcie wideorozmowy. Na jakość przekazywanych informacji nie ma wpływu to, że otrzymujemy od chorego informacje telefonicznie czy mailowo. Oczywiście, w przypadku telemedycyny brakuje nam elementu niewerbalnego w komunikacji lekarz ? pacjent. Gdy widzę pacjenta, łatwiej jest mi stwierdzić, czy coś mu dolega, jestem w stanie zauważyć drobne różnice w jego wyglądzie czy zachowaniu. To znacznie trudniejsze w przypadku komunikacji telemedycznej. Na pewno ułatwieniem byłaby możliwość prowadzenia rutynowo wideorozmów z pacjentem, co w pewnym sensie pozwoliłoby na zbadanie go. Dzięki wideorozmowie można ocenić, jak chodzi, jaki kolor ma jego skóra, czy nie pojawił się zespół stopy cukrzycowej.

Odrębną kwestią są nowi pacjenci. W ich przypadku zastosowanie telemedycyny jest znacznie trudniejsze. Jeśli od dawna kogoś leczę, to nawet po głosie jestem w stanie określić jego samopoczucie. Jednak faktem jest, że do diabetologii dzięki epidemii COVID-19 telemedycyna weszła szeroko. Poradnie bardzo szybko przestawiły się na telewizyty. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie wcześniejsze wprowadzenie e-recept.

Pacjenci też zaakceptowali tę formę wizyt?

Wielu z nich tak, i było to dla nas dużym zaskoczeniem. Z przeprowadzonych ankiet wynika, że ? pacjentów jest zadowolonych: nie muszą jechać do poradni, czekać w poczekalni, co dodatkowo mogłoby narazić ich na zakażenie. Mogą odbyć wizytę z domu, mogą w niej uczestniczyć inni członkowie rodziny, którzy normalnie nie przyjechaliby do poradni. To bardzo dobre rozwiązanie dla osób starszych, niepełnosprawnych, ale także np. kobiet w ciąży.

Pozytywna akceptacja zarówno ze strony lekarzy, jak i pacjentów powoduje, że te elementy telemedycyny na pewno pozostaną na dłużej ? zaznaczał to niedawno prezes NFZ. To bardzo dobrze. Być może powinno się wprowadzić takie rozwiązanie, w którym NFZ refunduje np. dwie osobiste wizyty u diabetologa rocznie, a pozostałe to mogą być wizyty telemedyczne. Pandemia stała się bodźcem do transformacji systemu w stronę cyfrowej rzeczywistości. Ważne jest jednak to, żeby zrozumieć, że telemedycyna nie oszczędza czasu lekarza.

Telewizyta zajmuje lekarzowi tyle samo czasu co zwykła wizyta?

Tyle samo, jeśli nie więcej. Gdy nie widzę chorego, to nie ma komunikacji niewerbalnej, dlatego o wiele rzeczy muszę dopytać. Czasem pacjent śmielej opowie o swoich dolegliwościach w gabinecie, np. intymnych, związanych z zaburzeniami erekcji. Może mu być trudniej mówić o nich przez telefon. Powoduje to, że lekarze muszą być bardziej wyczuleni, dociekliwi, by nie przeoczyć ważnych problemów chorego. Wymaga to wyczucia ze strony lekarza. Telemedycyna zatem nie oszczędza czasu lekarza, na pewno zaś oszczędza czas pacjenta (nie musi jechać do poradni itp.). Oczywiście wymagają jeszcze dopracowania kwestie organizacyjne telewizyt, np. należałoby przypominać o nich pacjentom dzień wcześniej ? telefonicznie lub SMS-em, tak by był gotowy do rozmowy o określonej godzinie.

Telewizyty są tak samo wyceniane przez NFZ?

Obecnie tak samo. I co najmniej tak powinno pozostać, ponieważ dla lekarza nie jest to łatwiejsza wizyta, tylko inny kanał komunikacji, chociaż należałoby się zastanowić, czy te wizyty nie powinny być wycenione wyżej ? w końcu niezbędne staje się zainwestowanie w odpowiedni sprzęt komputerowy do komunikacji zdalnej.

Czy pierwsza wizyta u diabetologa może się odbyć w formie telewizyty?

Zdarzały się takie sytuacje w okresie lockdownu, jednak powinny one być wyjątkiem. Moim zdaniem pierwsza wizyta powinna być wizytą osobistą, ponieważ bardzo ważne jest zobaczenie pacjenta. Trudno doradzać w sprawach zdrowia, czasem intymnych, nie widząc w ogóle danej osoby. Na pewno byłoby to znacznie prostsze, gdyby wizyta mogła odbywać się w formie wideorozmowy. Pierwsze, osobiste spotkanie z lekarzem jest też ważne dla pacjenta ? w ten sposób nabiera (lub nie) do nas zaufania, co pozwala na dalsze leczenie, także z zastosowaniem telemedycyny.

Telediabetologia pozostanie z nami już na zawsze; czy lekarze powrócą do tradycyjnych wizyt?

Sądzę, że pozostanie, jednak trzeba się zastanowić, co należałoby zrobić, by była jeszcze bardziej efektywna. Pacjent musi być do takiej wizyty dobrze przygotowany, mieć przy sobie wyniki badań. Ważne jest również wdrożenie telemedycyny na poziomie pielęgniarskim, gdyż w diabetologii niezbędna jest edukacja. To pielęgniarki uczą pacjenta, jak mierzyć stężenie cukru, jak podawać insulinę, rozmawiają o diecie. Podobnie jak pacjent ma umówioną telewizytę u lekarza, powinien mieć też możliwość umówienia telewizyty u pielęgniarki.

Czy telemedycyna może wpłynąć na skrócenie kolejek do diabetologa?

Nie sądzę, ponieważ telewizyta nie trwa krócej niż normalna wizyta. Chyba że wprowadzenie telemedycyny będzie bodźcem do głębszej reorganizacji systemu ochrony zdrowia. Uważam, że teraz, w okresie COVID-19, społeczeństwo by to zrozumiało. Gdyby podjąć decyzję o wprowadzeniu telemedycyny dla pielęgniarek, to być może pacjent nie musiałby co trzy miesiące przychodzić do lekarza. Wystarczyłyby wizyty raz – dwa razy w roku, a pomiędzy wizytami z pacjentem kontaktowałaby się pielęgniarka, pytając o samopoczucie, dietę, wyniki badań, przekazując proste zalecenia. Do tego konieczne jest jednak duże zaangażowanie środowiska pielęgniarskiego.

Nie zawsze jednak podczas telewizyty lekarz o wszystko dokładnie dopyta, nie zawsze też pacjent ma śmiałość o wszystkim go informować. Czy nie ma ryzyka, że zdalne wizyty spowodują, że leczenie nie będzie optymalne, ponieważ lekarz w odpowiedniej chwili go nie zintensyfikuje, nie zmieni terapii?

Wiele zależy zarówno od lekarza, jak i od pacjenta, który powinien otwarcie informować o swoim stanie zdrowia. Dlatego tak ważną formą telewizyt wydają mi się wideorozmowy, ponieważ znacznie łatwiej w ten sposób zauważyć, jak pacjent się zachowuje, czy jest zdenerwowany, czy spokojny, czy nie przybrał na wadze, czy nie pojawiły się u niego zmiany na skórze, w sposobie chodzenia. Bo przecież jego zachowanie i wygląd świadczą o stanie zdrowia. Wiele szczegółów wymaga rozwiązania, jednak sądzę, że telemedycyna już z nami pozostanie, i będzie to bardzo korzystne, ułatwi bowiem dostęp chorych do lekarzy i pielęgniarek, poprawi też komunikację. Jednak i my, i pacjenci, musimy się nauczyć właściwie z niej korzystać.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Leszek Czupryniak: Telemedycyna w diabetologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pandemia zmusiła nas do pewnej racjonalizacji zachowań. Wprowadzono w szpitalach reżim sanitarny, co moim zdaniem zmniejszy wskaźnik zakażeń wewnątrzszpitalnych – mówi dr Jerzy Gryglewicz, ekspert z Uczelni Łazarskiego w Warszawie.

Pandemia zmieniła priorytety w medycynie. Jakie zagrożenia widać dla systemu ochrony zdrowia?

Według mojej oceny największym zagrożeniem było i będzie wyłączenie lub, jak to się obecnie mówi, zamrożenie systemu ochrony zdrowia. Oznacza to, że pojawią się ogromne problemy z wczesną diagnostyką i pogorszeniem wyników leczenia wielu chorób.

Dla pacjentów zawieszenie działalności wielu placówek spowodowało ograniczoną możliwość rozpoznawania chorób, głównie onkologicznych, kardiologicznych oraz immunologicznych, na wczesnym etapie. Jeśli uda się w pełni odmrozić system ochrony zdrowia, który i tak był niewydolny przed pandemią, przyjdzie nam diagnozować pacjentów z zaawansowanym przebiegiem wielu chorób, co oczywiście pogarsza rokowania, a po drugie, co istotne, taki stan obciąży system, co będzie związane z wysokimi kosztami leczenia pacjentów w zaawansowanym stadium choroby.

Poza tym zwiększą się kolejki pacjentów do planowanych zabiegów i będziemy mieć duży problem z dostępnością do wielu świadczeń. Minie sporo czasu, zanim te kolejki uda się zmniejszyć i wrócić do stanu sprzed pandemii.

Koronawirus wpłynął na pracę lekarzy, przychodni, szpitali oraz przeorganizował wizyty pacjentów. W jakich obszarach zachodzą największe zmiany?

Największą i znamienną różnicą jest przyspieszona informatyzacja systemu ochrony zdrowia. Ograniczenia spowodowane koronawirusem wymusiły udzielanie świadczeń często w postaci teleporad i wypisywanie w ten sposób e-zwolnień i e-recept, zwłaszcza w zakresie POZ. Epidemia wpłynęła również na lecznictwo szpitalne, które musiało przestawić się z trybu pracy w warunkach hospitalizacji na tryb pracy w warunkach jednodniowych czy ambulatoryjnych. Ten istotny element w przyszłości może wpłynąć pozytywnie na funkcjonowanie i organizację świadczeń.

Trzeba jednak pamiętać, że lekarze w początkowym etapie trwania pandemii mieli ograniczone możliwości, jeśli chodzi o wypisywanie leków refundowanych; część pacjentów nie była ich w stanie otrzymać, nawet tych przepisywanych przez specjalistów. Wynikało to z faktu, że w początkowym okresie poradnie praktycznie nie funkcjonowały, dopiero po czasie zaczęły stosować teleporady.

Pandemia kiedyś się skończy, ale skutki będziemy odczuwać latami. Jak zmieni się system ochrony zdrowia? Czy wrócimy do tego, co było, czy też w jej wyniku ukształtuje się coś nowego?

Bardzo interesujące są dane pokazujące, że w trakcie pandemii, czyli w okresie kwiecień ? czerwiec, spadła śmiertelność w Polsce w stosunku do tego samego okresu roku ubiegłego. To pokazuje, że nawet wyłączenie części szpitali z normalnego trybu nie grozi gwałtownym pogorszeniem wyników zdrowotnych.

Z czego to wynika?

W Polsce epidemia przebiega zdecydowanie łagodniej niż w innych państwach europejskich, o czym może świadczyć fakt, że mniej ludzi umiera niż w porównywalnym okresie sprzed pandemii. Warto też przypomnieć, że w badaniach przesiewowych górników w 97% stwierdzono bezobjawowy przebieg choroby u osób, u których wystąpił pozytywny wynik testu. Na pewno po zakończeniu pandemii powstaną analizy, czy faktycznie tak radykalne działania związane z ograniczeniem funkcjonowania placówek ochrony zdrowia były racjonalne, zwłaszcza że zwykle pandemie dziesiątkowały populację o 20-30%. Teraz nic takiego nie nastąpiło.

Na pewno sytuacja z koronawirusem pokazała, że liczba szpitali w Polsce, zwłaszcza tych realizujących świadczenia w stanie zagrożenia życia, jest wystarczająca. I to może mieć istotne znaczenie przy kształtowaniu nowej sieci szpitali w 2021 roku.

Za rok Ministerstwo Zdrowia przedstawi nowe rozwiązania w tym zakresie. Należy się spodziewać rekomendacji w zakresie racjonalizacji liczby łóżek szpitalnych i w ogóle liczby szpitali w Polsce. Co jest istotne, to fakt, że w wyniku pandemii przestawiliśmy się na tryb ambulatoryjny oraz ?jednego dnia?, i to nie tylko ze względu na obecną sytuację, ale też pod presją pacjentów.

Dlaczego?

Pacjenci boją się kontaktu z ochroną zdrowia, czasami nadmiernie. Mieliśmy takie sygnały, że osoby w ciężkim stanie broniły się przed hospitalizacją lub wizytą w poradni, co wynikało z kwietniowego komunikatu GIS, który stwierdzał, że do ponad 30% zakażeń dochodzi w placówkach ochrony zdrowia. Wydaje się, że ten komunikat był jednoznacznym sygnałem dla pacjentów i personelu medycznego, że w tych placówkach istnieje największe ryzyko zakażenia. Być może taka informacja będzie już na stałe funkcjonować w społeczeństwie. Częściej też personel medyczny będzie zwracał uwagę na zakażenia szpitalne, co będzie zmuszało do zmiany organizacji świadczeń. Widać to zresztą w większości państw europejskich, gdzie świadczenia są realizowane przede wszystkim ambulatoryjnie, a nie w ramach hospitalizacji. To oczywiście może mieć pozytywne znaczenie dla pacjentów i dla systemu, gdyż koszty stałych świadczeń w warunkach ambulatoryjnych są zdecydowanie niższe, zwolnień z tytułu niezdolności do pracy i zdarzeń niepożądanych również. Dlatego uważam to za element kluczowy, który spowoduje, że za rok ? tak sądzę ? sieć szpitali będzie funkcjonowała inaczej i preferowanie świadczeń w warunkach ambulatoryjnych stanie się bardzo istotne.

Drugi element to postęp informatyczny w podmiotach leczniczych w zakresie wystawiania e-recept, e-zwolnień, a w przyszłości e-skierowań, które są realizowane w ramach teleporad. Będzie to miało duże znaczenie dla skrócenia kolejek w przychodniach POZ i do specjalistów, co było dotąd największym problemem naszego systemu ochrony zdrowia .

Czyli w pewnym pandemia poprawiła system?

Pandemia zmusiła nas do pewnej racjonalizacji zachowań. Plusem jest również to, że wprowadzono w szpitalach reżim sanitarny, co moim zdaniem zmniejszy wskaźnik zakażeń wewnątrzszpitalnych, który przed pandemią był na niezadowalającym poziomie.

Rozmawiał Ryszard Sterczyński

Artykuł Dr Jerzy Gryglewicz: Minie sporo czasu, zanim skrócimy kolejki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Chciałbym ogromnie podziękować dyrektorom szpitali, a w szczególności ośrodkom zapewniającym kompleksową opiekę, za podjęte inicjatywy oraz włożoną pracę w zapewnienie pacjentom onkologicznym ciągłości procesu leczenia – mówi wiceminister zdrowia Sławomir Gadomski.

Jak ocenia Pan funkcjonowanie leczenia onkologicznego w okresie epidemii COVID-19?

Z pewnością pojawienie się wirusa SARS-CoV-2 spowodowało zmiany w funkcjonowaniu podmiotów zajmujących się leczeniem onkologicznym. W mojej ocenie udało się utrzymać stały dostęp do leczenia onkologicznego. Oczywiście zapewnienie pacjentom bezpiecznej diagnostyki i leczenia było wielkim wyzwaniem dla dyrektorów szpitali, którzy z dnia na dzień musieli zapewnić w swoich placówkach dodatkowe środki ochrony, wdrożyć specjalne procedury bezpieczeństwa, a także wprowadzić dodatkowy reżim sanitarny. Udało się to zrobić dzięki determinacji kierownictwa ośrodków. Choć początki były trudne, aktualnie wszystko powoli wraca do normy.

Chciałbym ogromnie podziękować dyrektorom szpitali, a w szczególności ośrodkom zapewniającym kompleksową opiekę, które skupiają największą liczbę pacjentów, za podjęte inicjatywy oraz włożoną pracę w zapewnienie pacjentom onkologicznym ciągłości procesu leczenia. Ministerstwo Zdrowia, wspólnie z Głównym Inspektorem Sanitarnym, Narodowym Funduszem Zdrowia i konsultantami krajowymi wypracowało standardy udzielania świadczeń onkologicznych w dobie pandemii COVID-19. W celu minimalizacji ryzyka zakażenia wirusem SARS-CoV-2 wypracowane zostały zalecenia i wytyczne dla personelu medycznego obowiązujące w poszczególnych zakresach świadczeń, w tym zalecania i wytyczne mające zastosowanie przy udzielaniu świadczeń onkologicznych. Są one dostępne na stronie Ministerstwa Zdrowia pod adresem https://www.gov.pl/web/zdrowie/wytyczne-dla-poszczegolnych-zakresow-i-rodzajow-swiadczen

Czy już dziś można oszacować, jak wielu pacjentów ? spośród tych, którzy powinni ? nie skorzystało w okresie epidemii z diagnostyki, wdrożenia i kontynuacji leczenia?

Porównując okres od stycznia do kwietnia, można zauważyć niewielki spadek liczby realizowanych świadczeń w 2020 r. w porównaniu do 2019 roku. W przypadku diagnostyki wstępnej w 2020 r. wykonano 99,8 proc. świadczeń w stosunku do 2019 r.; w przypadku diagnostyki pogłębionej ? 97,6 proc., a 99,8 proc. ? jeśli weźmiemy pod uwagę liczbę zwołanych konsyliów. Analizując poszczególne miesiące, obserwujemy wzrost realizowanych świadczeń w styczniu, lutym oraz marcu 2020 r. w porównaniu z rokiem ubiegłym. Duży spadek odnotowany został dopiero w kwietniu, co było przede wszystkim spowodowane znacznie mniejszą liczbą pacjentów zgłaszających się do ośrodków onkologicznych. W odpowiedzi na tę sytuację, Minister Zdrowia wystosował apel do pacjentów onkologicznych o zgłaszanie się do placówek onkologicznych w przypadku podejrzenia nowotworu, kontynuowanie podjętego leczenia, a także korzystanie z programów profilaktycznych.

W celu zapewnienia pacjentom i personelowi medycznemu bezpieczeństwa, kładziemy nacisk na korzystanie w obecnym czasie z teleporad realizowanych z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych, jeśli osobista wizyta pacjenta w podmiocie leczniczym nie jest konieczna.

W jaki sposób ministerstwo planuje ?odmrożenie? onkologii?

Onkologia nigdy nie została ?zamrożona?. Ośrodki udzielające opieki onkologicznej bardzo szybko zaczęły pracować w podwyższonym reżimie sanitarnym. W początkowym okresie epidemii COVID-19 odnotowano spadek liczby pacjentów zgłaszających się do szpitali onkologicznych i odwołujących wizyty, w tym spadek wykonanych badań profilaktycznych, ale było to wynikiem wprowadzonych ograniczeń w przemieszczaniu się oraz obaw ze strony pacjentów przed zakażeniem. ?Odmrażanie? onkologii to przede wszystkim powrót do wykonywania badań profilaktycznych, ponieważ ono nigdy nie zostało wstrzymane.

Diagnostyka onkologiczna i badania przesiewowe przeprowadzane są w bezpiecznych warunkach. W czasie epidemii COVID-19 nie wszystkie podmioty zawiesiły realizację np. badań przesiewowych raka jelita grubego, jednak pacjenci nie zgłaszali się do działających podmiotów, z obawy przed zarażeniem. Wypracowane przez konsultanta krajowego w dziedzinie gastroenterologii wytyczne określają zasady bezpiecznej realizacji badań przesiewowych raka jelita grubego. Zostały one przekazane do wszystkich odrodków wykonujących przesiewowe badania konoskopowe.

Kiedy wobec tego jest planowane pełne przywrócenie wykonywania przesiewowych badań profilaktycznych?

Maj to miesiąc przywracania ochrony zdrowia do funkcjonowania w pełnym wymiarze. Apelujemy o powrót do udzielania świadczeń, w pierwszej kolejności w trybie stacjonarnym. Aktualnie wstrzymane jest jeszcze prowadzenie badań przesiewowych w pracowniach mobilnych, jednak ? w zależności od rozwoju sytuacji epidemicznej ? będziemy rozważać przywrócenie badań także w jednostkach mobilnych, przy zachowaniu reżimu sanitarnego. Od 15 maja br. wznowiliśmy kampanię społeczną ?Planuję długie życie?, która ma na celu edukację prozdrowotną i promocję zdrowego stylu życia oraz zachęcenie pacjentów do wykonywania badań profilaktycznych w kierunku najczęstszych nowotworów, w tym m.in. raka piersi, raka szyjki macicy, raka jelita grubego. W celu dotarcia do licznych i zróżnicowanych odbiorców kampanię będziemy realizować w oparciu o telewizję, radio, prasę, internet.

Pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej jest prowadzony w czterech województwach. Kiedy sieć będzie wprowadzona w całej Polsce?

Pilotaż sieci onkologicznej ruszył w lutym 2019 r. w województwach dolnośląskim i świętokrzyskim. Następnie został rozszerzony o dwa kolejne województwa: podlaskie i pomorskie. Zgodnie z uchwałą w sprawie przyjęcia programu wieloletniego ?Narodową Strategia Onkologiczna na lata 2020-2030?, pilotaż sieci onkologicznej będzie stanowił podstawę do oceny rozwiązań systemowych umożliwiających przyjęcie ustawy o Krajowej Sieci Onkologicznej, a tym samym wprowadzenie sieci w całej Polsce do końca 2022 r.

A jak obecnie wyglądają prace nad wprowadzaniem ośrodków leczenia narządowego typu Breast Cancer Units? Były plany stworzenia takich ośrodków m.in. dla raka płuca, raka jelita grubego.

Kontynuujemy te działania. Obecnie działają już ośrodki typu Breast Cancer Unit, toczą się prace nad tworzeniem tego typu ośrodków dla innych, najczęściej występujących nowotworów. Obecnie w Ministerstwie Zdrowia trwa proces legislacyjny dotyczący rozporządzeń w sprawie świadczeń gwarantowanych, wprowadzających nowe rozwiązania organizacyjne w zakresie postępowania diagnostyczno-terapeutycznego na rzecz pacjentów onkologicznych.Zmiany dotyczą m.in. organizacji opieki onkologicznej w zakresie hematologii.

Prace legislacyjne obejmują również nowy model kompleksowej opieki onkologicznej w nowotworze jelita grubego, który będzie stanowić punkt wyjścia do efektywnej, sprawnej i skutecznej diagnostyki oraz leczenia tej choroby w ramach koordynacji działań jednostek zaangażowanych w opiekę nad pacjentem. Jednak z uwagi na stan epidemii i zaangażowania ekspertów w walkę z SARS-CoV-2 decyzją Ministra Zdrowia, w oparciu o opinię konsultantów krajowych, konsultacje publiczne projektów tych programów zostały zawieszone do czerwca 2020 r.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Onkologia nigdy nie została ?zamrożona? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zapotrzebowanie na respiratory w czasie pandemii wzrosło do niespotykanych rozmiarów. Udało nam się zrobić gigan­tyczny krok, by znacząco zwiększyć dostępność respira­torów. Wprowadziliśmy też nowy model respiratora Philips Respironics E30 ? mówi Michał Kępowicz, dyrektor ds relacji strategicznych w Philips Heathcare.

Epidemia koronawirusa to wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia, lekarzy, pacjentów. W jaki sposób Philips włączył się w pomoc w opanowaniu epidemii?

Od początku epidemii COVID-19 Philips ściśle współ­pracuje z organizacjami międzynarodowymi, takimi jak Światowa Organizacja Zdrowia czy CDC (Centers for Di­sease Control and Prevention), czyli amerykańską Agen­cją ds. Prewencji i Chorób Zakaźnych. Prowadzimy tak­że rozmowy z administracjami poszczególnych krajów, aby współpracować przy uzupełnianiu bazy technologicznej, niezbędnej do diagnozowania i leczenia pa­cjentów oraz zapewnienia zgodności działań z krajowy­mi wytycznymi dotyczącymi leczenia COVID-19. Wiele naszych rozwiązań wspiera personel medyczny w wal­ce z pandemią. W tym szczególnym momencie misja Philips, dotycząca poprawy jakości życia, jest dla nas ważniejsza niż kiedykolwiek i traktujemy ją jako najwyż­szy priorytet. Zmobilizowaliśmy całą organizację, aby jak najskuteczniej odpowiedzieć na nasze potrójne zobowiązanie: względem naszych klientów, by w dalszym ciągu zaspokajać ich kluczowe potrzeby; względem na­szych pracowników, by dbać o ich zdrowie i bezpieczeń­stwo oraz względem naszych interesariuszy, by zapewnić ciągłość biznesu.

Pracownicy Philips oraz nasi partnerzy na całym świe­cie pracują przez całą dobę, by dostarczyć sprzęt naj­bardziej potrzebny do ratowania ludzkiego życia, w tym przede wszystkim respiratory, na które zapotrzebowanie w obecnej sytuacji jest największe. Kiedy rozwój epide­mii w Chinach zaczął przybierać na sile, podjęliśmy dzia­łania, mające na celu zwiększenie produkcji zarówno respiratorów, jak i innych urządzeń, niezbędnych w walce z pandemią. Obecnie produkujemy 4 tysiące sztuk respi­ratorów szpitalnych tygodniowo, co stanowi czterokrotny wzrost produkcji w stosunku do stanu sprzed pandemii. Wprowadziliśmy także nowy model respiratora Philips Respironics E30.

Ponadto w Polsce, jako wsparcie dla systemu ochro­ny zdrowia w obecnej sytuacji, przekażemy na rzecz Wiel­kiej Orkiestry Świątecznej Pomocy 25 zestawów przeno­śnych USG ? urządzeń, które wspierać będą personel medyczny w procesie diagnozowania i leczenia pacjen­tów z COVID-19. Natomiast w ramach współpracy z Fun­dacją OnkoCafe-Razem Lepiej, Philips wspiera także polskie szpitale, przekazując produkty konsumenckie. Obecnie, także z Fundacją OnkoCafe, pracujemy nad projektem wsparcia w obszarze onkologii.

W wielu krajach lekarze musieli podejmować dramatyczne decyzje dotyczące tego, kogo podłączyć do aparatury. Czy powoli udaje się opanować sytuację, jeśli chodzi o liczbę oferowanych respiratorów?

Zapotrzebowanie na te urządzenia w czasie pandemii wzrosło do niespotykanych rozmiarów, a dla firm wy­twarzających te systemy dostarczenie ich w tak krótkim czasie stało się wyzwaniem. Nam udało się zrobić gigan­tyczny krok, by znacząco zwiększyć dostępność respira­torów. Z jednej strony zwiększyliśmy liczbę linii produk­cyjnych i prowadzimy produkcję 24/7, z drugiej ? ściśle współpracujemy z naszymi dostawcami, aby zapewnić dostawy materiałów niezbędnych przy zwiększonej produkcji. Jak już wspomniałem, wprowadzamy także nowy model respiratora Philips Respironics E30, który można bezpiecznie stosować w przypadku ograniczonego dostępu do w pełni funkcjonalnego respiratora, stosowa­nego do intensywnej terapii. 8 kwietnia 2020 roku, w ra­mach procesu zatwierdzania do użytkowania w nagłych przypadkach (Emergency Use Authorization ? EUA) ame­rykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła to urządzenie do użytku w Stanach Zjednoczonych w okresie zagrożenia zdrowia pu­blicznego wywołanego przez CO­VID-19.

Oprócz respiratorów potrzeb­ne są także urządzenia monitoru­jące czynności życiowe pacjenta ? kardiomonitory, a także syste­my obrazowania, czyli tomografy komputerowe, mobilne RTG i USG, pomagające diagnozować i dokonać oceny stanu zdrowia leczonych pacjentów. Także te urządzenia z portfolio Philips wspierają perso­nel medyczny w walce z COVID-19. Również rozwiązania z obszaru e-zdrowia, używane do centralnego monitorowania i zarządzania oddziałami intensywnej terapii w szpitalach (program Philips eICU) lub systemy pozwalające na wirtualny kontakt lekarzy z pa­cjentami przebywającymi w domu, stanowią ważny oręż w walce z pandemią. Ostatnio udostępniliśmy też roz­wiązanie informatyczne Philips VitalHealth, ułatwiają­ce prowadzenie internetowego screeningu i monitorin­gu stanu pacjentów za pośrednictwem kwestionariuszy kontrolnych, przy wsparciu zewnętrznych call centers dla pacjentów z podejrzeniem COVID-19. Ma to na celu zapobieganie niepotrzebnym wizytom u lekarzy lub w szpi­talach oraz umożliwienie zdalnego monitorowania pa­cjentów z określonym ryzykiem infekcji.

Jak powinien zmienić się system ochrony zdrowia? Co pokazała epidemia?

Epidemia COVID-19 jest ogromnym wyzwaniem dla sys­temów ochrony zdrowia na całym świecie. Systemy opie­ki zdrowotnej w wielu krajach są obecnie ukierunkowane głównie na pacjentów z koronawirusem, przy jednocze­snym spowolnieniu lub nierzadko całkowitym zatrzy­maniu opieki nad pacjentami cierpiącymi na inne scho­rzenia. Dotyczy to nawet systemów ochrony zdrowia, które do tej pory bardzo dobrze funkcjonowały, stosowa­ły opiekę koordynowaną, miały zorganizowane programy prewencji i wypracowane jasne procedury dla opieki nad różnymi grupami pacjentów. Przykładowo w Holandii liczba przypadków nowo zdiagnozowanych nowotworów spadła aż o 30 proc. W Nowym Jorku problemem jest nie tylko koronawirus, ale też narastająca fala zgonów z powodu zawałów serca; ich liczba wzrosła aż siedmiokrot­nie. Jeśli problemy dotyczą nawet tych systemów ochro­ny zdrowia, które były dobrze zorganizowane, to można przypuszczać, że jeszcze większe problemy dotkną syste­my, które nie miały przejrzystej mapy procesów i nie były przygotowane na konieczność dzielenia się swoimi zaso­bami z nowotworzonymi jednostkami, przeznaczonymi do walki z wirusem.

Ta sytuacja kolejny raz pokazuje, że trzeba być przy­gotowanym na gwałtowne zjawiska epidemiczne, warto więc mieć strategie i plany umożliwiające dynamiczne re­agowanie na takie wielkoskalowe zdarzenia. Istotne jest również, aby zarządzanie w czasach, kiedy nie ma takich kryzysów jak obecny, odbywało się w sposób jasny, przej­rzysty, efektywny i skuteczny. Pozwoli to zmniejszyć skut­ki trudnych do przewidzenia zjawisk, które wprowadzają zamieszanie do standardowo działającego modelu opieki zdrowotnej.

Coraz częściej mówi się, że konieczne jest odmrażanie systemu ochrony zdrowia. Co powinno być lekcją dla systemu ochrony zdrowia po pandemii koronawirusa?

Nie powinniśmy czekać, działania mające na celu od­mrożenie systemu ochrony zdrowia powinny być podejmowane już teraz, inaczej ryzykujemy pogor­szeniem stanu zdrowia pacjentów nie-covidowych, których w Polsce jest kilka milionów. Oczywiście nale­ży to zrobić w taki sposób, aby zapewnić tym pacjen­tom jak największe bezpieczeństwo. Musimy ochło­nąć po pierwszym szoku spowodowanym epidemią i przystąpić do regularnego działania, powrócić do koncepcji Narodowej Strategii Onkologicznej, krajowej sieci onkologicznej, zreorganizowania opieki psy­chiatrycznej. Istnieje też potrzeba stworzenia całościowej strategii dla systemu ochrony zdrowia, która będzie zawierać narzędzia do dynamicznego reago­wania na gwałtowne zjawiska epidemiologiczne i de­mograficzne.

Kolejną sprawą jest uporządkowanie sfery zarząd­czej i procesowej w podmiotach leczniczych, aby sku­tecznie realizować obowiązki wobec pacjenta, a tak­że wobec klienta systemowego. Taki ład powinien być stabilny, chronić osoby wymagające diagnozy i le­czenia, niezależnie od turbulencji, jakie pojawiają się w związku z nieplanowanymi, nowymi wyzwaniami.

Istotne jest również coraz większe wykorzystywa­nie zasobów informacji na wszystkich poziomach za­rządzania w ochronie zdrowia, począwszy od środowisk regulacyjnych (Ministerstwo Zdrowia, NFZ), a skończywszy na pacjencie. Jednym z przykładów ostatnio wdrożonych rozwiązań tego typu jest stwo­rzony przez Philips portal, pozwalający holender­skim szpitalom na wzajemne udostępnianie informa­cji medycznych o pacjentach z COVID-19. W dobie walki z pandemią, dzielenie się danymi medycznymi jest niezwykle ważne dla optymalizacji wykorzystania zasobów personelu medycznego: może np. pomóc w alokowaniu zakażonych pacjentów w szpitalach tak, by uniknąć przeciążenia w danej placówce czy na da­nym oddziale intensywnej terapii. Od momentu uru­chomienia platformy, tj. od 28 marca br., aż 95 proc. holenderskich szpitali korzysta z tej możliwości cyfro­wej wymiany danych.

Technologie informatyczne, duże zbiory danych, sztuczna inteligencja ? to narzędzia, które mogą po­móc wyłowić rzetelną wiedzę spośród informacji, pośród których wiele jest niezweryfikowanych.

Pandemia COVID-19 pokazała też, jak ważna jest telemedycyna.

Obecny kryzys pokazał, że wartość rozwiązań teleme­dycznych jest znacznie większa niż tylko generowa­nie oszczędności. W wielu przypadkach narzędzie to stanowi jedyny sposób na zapewnienie bezpieczeń­stwa zarówno pacjentom, jak personelowi medycz­nemu. Oczywiście nie należy zapominać o ogromnym znaczeniu kontaktu bezpośredniego w trakcie wizyty w gabinecie lekarskim. Niemniej jednak ta transfor­macja już ma miejsce i należy z niej wyciągnąć wnio­ski, które pozwolą nam na sprawne połączenie medy­cyny analogowej z medycyną cyfrową tak, aby zmienić świat pacjenta na lepszy.

Wywiad ukazał się wcześniej w tygodniku Do Rzeczy 20/2020

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Michał Kępowicz: Nowe technologie pomagają opanować pandemię pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wiemy, że telemedycyna nie jest rozwiązaniem we wszystkich przypadkach. Dbamy o to, żeby w czasie pandemii koronawirusa nie przeoczyć innych groźnych chorób i niepokojących objawów u naszych pacjentów? mówi Anna Janiczek, p.o. prezes PZU Zdrowie

Epidemia COVID-19 spowodowała całkowitą zmianę w funkcjonowaniu placówek ochrony zdrowia. Jak PZU Zdrowie radzi sobie z wyzwaniami i kryzysem w systemie ochrony zdrowia, który został spowodowany przez epidemię COVID-19?

Ta sytuacja była dla nas ogromnym wyzwaniem, wymagała od nas bardzo dużej elastyczności, jednak budowana od dawna infrastruktura telemedyczna pozwoliła nam szybko przestawić się na nowe warunki działania. Temat stał się priorytetem dla wszystkich Polaków, dlatego chcemy, aby nasi pacjenci mieli dostęp do opieki zdrowotnej w możliwie najszerszym zakresie. Po to, aby chronić zdrowie naszych pacjentów i personelu, wprowadziliśmy specjalne zasady bezpieczeństwa, oczywiście zgodne z aktualnymi wytycznymi Ministerstwa Zdrowia i służb sanitarnych. 

W pierwszej, najbardziej newralgicznej fazie pandemii, gdy jej przebieg był dla wszystkich dużą niewiadomą, rekomendowaliśmy pacjentom ograniczenie niepilnych wizyt stacjonarnych, a w razie możliwości korzystanie z usług telemedycznych. Wiemy jednak, że telemedycyna nie jest rozwiązaniem we wszystkich przypadkach. Dbamy o to, żeby w czasie pandemii koronawirusa nie przeoczyć innych groźnych chorób i niepokojących objawów u naszych pacjentów. Dlatego centra medyczne PZU Zdrowie kontynuują działalność. Wcześniej jednak zawsze rekomendujemy kontakt telefoniczny z naszym lekarzem, aby pomógł wskazać pacjentowi najlepsze i najbezpieczniejsze dla niego działania.

Przed epidemią COVID-19 pacjenci nie zawsze byli przekonani do e-wizyt i teleporad. Czy obecnie to się zmieniło?

Pandemia zdecydowanie przyspieszyła procesy cyfryzacji w ochronie zdrowia. Wcześniej z usług telemedycznych korzystały głównie osoby, które posiłkują się e-rozwiązaniami również w innych dziedzinach życia, np. zakupach. Telemedycyna postrzegana była głównie przez pryzmat wygody; teraz myślimy o niej w kategoriach bezpieczeństwa. Pacjenci PZU Zdrowie już dawno przekonali się do korzystania z telemedycyny w sprawach, które można realizować zdalnie. Co ważne, również lekarze odpowiedzieli na zwiększoną potrzebę usług zdalnych i w większym stopniu zaczęli stosować tę formę opieki nad pacjentem.

PZU Zdrowie działa na rzecz popularyzacji telemedycyny. Chcemy edukować tych, którzy przy okazji pandemii mają po raz pierwszy do czynienia z telemedycyną. Jesteśmy członkiem Telemedycznej Grupy Roboczej, która zrzesza liderów opieki medycznej świadczących usługi telemedyczne, producentów sprzętu, a także ekspertów rynku e-zdrowia.  Wokół zdalnej opieki pojawiło się ostatnio wiele pytań: jak jej udzielać, jak z niej korzystać. W odpowiedzi na te wątpliwości Telemedyczna Grupa Robocza przygotowała materiały informacyjne dla pacjentów i lekarzy.

Jakie usługi telemedyczne obecnie oferują placówki PZU Zdrowie? Czy teleopieka cieszy się wśród pacjentów dużym zainteresowaniem?

Obecnie obserwujemy bezprecedensowy wzrost zainteresowania naszymi usługami telemedycznymi. W marcu liczba przeprowadzonych telekonsultacji wzrosła o blisko 200 proc. względem lutego.  Pacjenci PZU Zdrowie posiadający pakiety opieki medycznej mają kilka możliwości korzystania zdalnie z opieki medycznej. Mogą telefonicznie konsultować się ze swoimi lekarzami prowadzącymi z naszych centrów medycznych, a także uzyskiwać porady, recepty, skierowania i zwolnienia przez portal pacjenta moje PZU.

Również dla pacjentów nieposiadających ubezpieczenia zdrowotnego czy abonamentu w PZU przygotowaliśmy rozwiązanie ? Wirtualną Przychodnię. To portal, który umożliwia pełen proces konsultacji lekarskiej ? od weryfikacji objawów po zamówienia leków do późniejszego odbioru w dogodnie zlokalizowanej aptece. Oferujemy teleporady lekarzy ponad 20 specjalizacji, w tym specjalizacji dziecięcych.

PZU Zdrowie uruchomiło specjalną infolinię dla pracowników służby zdrowia, przede wszystkim lekarzy, pielęgniarek i ratowników medycznych, którzy walczą z koronawirusem. Cieszy się dużym zainteresowaniem? 

To akcja, którą w skrócie możemy opisać hasłem ?PZU Zdrowie dla zdrowia?. Jako część polskiego systemu ochrony zdrowia wiemy doskonale, ile wysiłku i poświęcenia wkłada personel medyczny w swoją pracę. Wiemy także, z jak trudnymi warunkami musi się mierzyć ? obawa o swoje zdrowie, wielogodzinne dyżury wyczerpujące fizycznie, rozłąka z bliskimi, konieczność zamieszkiwania z dala od nich, ekspozycja na cierpienie innych. Wiele firm zapewnia bardzo ważną pomoc materialną, co również zrobiła Grupa PZU, jednak my dodatkowo  postanowiliśmy udzielić wsparcia, na którym znamy się najlepiej ? opieką zdrowotną.

Wiemy, że lekarze, pielęgniarki, ratownicy medyczni to specyficzne grupy zawodowe, która nie są skłonne prosić o pomoc, dlatego chcemy mówić o tym głośno. Infolinia psychologiczna działa pod numerem telefonu 22 505 11 77.  Specjaliści PZU Zdrowie mają duże doświadczenie w udzielaniu zdalnej pomocy psychologicznej, m.in. w Ogólnopolskim Telefonie ?Niebieska Linia? oraz Centrum Wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego.

Psychologowie PZU Zdrowie dyżurują również na infolinii NFZ dotyczącej koronawirusa. Czy takie wsparcie pacjentów w obecnych czasach jest ważne?

Obawa o swoje zdrowie, domowa edukacja dzieci, a nawet zagrożenie utratą pracy to wyzwania, z którymi większość z nas mierzy się po raz pierwszy. Koncentrując się na dostosowaniu do nowych warunków i zabezpieczeniu zdrowia fizycznego, łatwo zapomnieć o zdrowiu psychicznym. Już teraz mówi się o ryzyku pandemii depresji. Dlatego nasi psychologowie dołączyli do zespołu Telefonicznej Informacji Pacjenta NFZ działającej pod numerem 800 190 590. Udzielają bezpłatnie porad wszystkim, którzy czują się niepewnie w związku z sytuacją pandemii. Pacjenci zwracają się między innymi z takimi problemami, jak wzmożone stany lękowe, ataki paniki, stres wywoływany przeciążeniem pracą lub jej brakiem, trudną sytuacją domową i zwiększonym zakresem obowiązków, przytłoczenie nadmiarem negatywnych informacji. Takich sygnałów nie należy ignorować, ponieważ w ekstremalnych przypadkach mogą prowadzić do ogromnych tragedii. Czasem wystarczy jedna rozmowa ze specjalistą, by przywrócić równowagę. Jeśli praca naszych specjalistów pomoże choć jednej osobie, to już możemy mówić o tym, że ta akcja była potrzebna.

Jak epidemia COVID-19 zmieni system funkcjonowania placówek ochrony zdrowia? Czy po epidemii wrócimy do stanu sprzed COVID-19, czy raczej telemedycyna i teleopieka upowszechnią się i pacjenci będą częściej korzystali z tych systemów niż z bezpośrednich wizyt w placówkach medycznych?

Jest jeszcze zbyt wcześnie, by mówić o długofalowych konsekwencjach dla działania systemu ochrony zdrowia, jednak już teraz widzimy, jakie działania zdają egzamin i co będziemy chcieli w przyszłości rozwijać. Z pewnością telemedycyna będzie w lepszym stopniu spełniać rolę, do której została stworzona ? odciążania służby zdrowia i poprawiania dostępności usług. Dzięki temu lekarze będą mogli poświęcić więcej czasu dla pacjentów, których sytuacja zdrowotna jest trudniejsza i bardziej wymagająca. Budujące jest to, że nasza organizacja, licząca 130 placówek własnych i współpracująca z ponad 2000 partnerów, zatrudniająca ponad 5000 osób, zdołała się w tak krótkim czasie dostosować się do niezwykle trudnych, zupełnie nowych warunków. Dlatego z optymizmem patrzę na możliwości adaptacji do ?nowej normalności? i wykorzystania obecnych doświadczeń w celu jeszcze lepszej jakości obsługi naszych pacjentów.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Pandemia przyspieszyła procesy cyfryzacji w ochronie zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Ryszardem Piotrowiczem, przewodniczącym Komisji Informatyki i Telemedycyny PTK.

Jaka jest rola telemedycyny we współczesnej kardiologii?

To bardzo rozległy temat i odpowiem na to pytanie, cytując definicję zaproponowaną przez prawnika, panią profesor Zajdel w ?Kompendium informatyki medycznej?: ?Telemedycyna to świadczenie usług opieki zdrowotnej przez osoby wykonujące zawody medyczne z wykorzystaniem technologii informatycznych służących wymianie istotnych informacji w procesach diagnostycznych, terapeutycznych, profilaktycznych, dydaktycznych i edukacyjnych, w którym kluczową rolę odgrywa rozłączność miejsca między systemem realizacji procedury (placówki medycznej) a pacjentem?. Rozłączność (fizyczna i organizacyjna) między systemem realizującym procedurę (placówki medycznej) a pacjentem stwarza szansę: zwiększenia dostępności, zmniejszenia dysproporcji regionalnych, zbudowania współpracy (partnerstwa) między personelem medycznym i pacjentem. We wszystkich wspomnianych dziedzinach telemedycyna znajduje lub będzie znajdować swoje miejsce w kardiologii. Szczegóły w tym przedmiocie dostępne są w unikalnym w skali światowej dokumencie pt.: ?Rozwia?zania telemedyczne w kardiologii ? opinia ekspertów Komisji Informatyki i Telemedycyny Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, Sekcji Elektrokardiologii Nieinwazyjnej i Telemedycyny Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Komitetu Nauk Klinicznych Polskiej Akademii Nauk?. Dokument w wersji skróconej został opublikowany w Kardiologii Polskiej, a pełną, prawie stustronicową formę można znaleźć na stronie PTK.

Czy w Polsce w pełni wykorzystywany jest potencjał telemedycyny?

W systemie, w którym istnieje pełny i łatwy dostęp do świadczenia, nie ma dysproporcji regionalnych, a współpraca z pacjentem jest optymalna, telemedycyna może nie wnieść wartości dodanej. Ale nie funkcjonujemy w takim systemie, dlatego w telemedycynie należy upatrywać narzędzia (lekarstwa) na niedomagania w naszym systemie opieki zdrowotnej. Uważam, że w dziedzinie kardiologii te możliwości nie są wykorzystywane, nawet gdy istnieją regulacje prawne, a państwo finansuje teleprocedurę (myślę tu na przykład o telerehabilitacji hybrydowej). Konieczna jest szeroko zakrojona działalność edukacyjna w tym przedmiocie, obejmująca organizatorów systemu zdrowotnego, personel medyczny oraz pacjentów. Trzeba jednak zaznaczyć, że są obszary w kardiologii, w których piłka jest po stronie MZ i NFZ ? na przykład telemonitoring urządzeń wszczepialnych lub system konsultacji na różnym szczeblu i w różnej formie.

Jest Pan szefem Komisji Informatyki i Telemedycyny PTK . Jakie są plany związane z promocją rozwiązań telemedycznych na przyszły rok?

Polskie Towarzystwo Kardiologiczne jest bardzo zaangażowane w proces rozwoju i wdrażania procedur telemedycznych. Wyrazem tego jest funkcjonowanie Komisji Informatyki i Telemedycyny. Wspomniałem już o dokumencie, który porządkuje wiele spraw (wskazania, zasady realizacji, regulacje prawne). Nasze plany na najbliższe dwa lata można streścić w kilku punktach. Przede wszystkim promocja rozwiązań telemedycznych na szczeblu: struktur PTK (sekcje), krajowym (komisje sejmowe i senackie), międzynarodowym (współpraca z grupami roboczymi ESC). Ważna będzie koordynacja i integracja działań w zakresie telemedycyny realizowanych w strukturach PTK, a także intensyfikacja współpracy z Klubem 30. Skupimy się na integracji PTK ze środowiskiem zewnętrznym: wsparcie merytoryczne działań organów kształtujących politykę zdrowotną oraz finansowanie badań naukowych (MZ, NFZ, AOTMiT, ABM, NCBiR), wsparcie merytoryczne działań legislacyjnych. Będziemy współpracować z producentami i dostawcami rozwiązań telemedycznych w celu pozyskiwania informacji o ich ofercie, eksperckiej oceny ich wniosków w zakresie standaryzacji wymagań technicznych w realizowanych procedurach telemedycznych i występowania ze stosownymi wnioskami do AOTMiT, MZ, NFZ. Zajmiemy się opracowaniem koncepcji ?znaku jakości? ? Certyfikatu PTK dla produktów i usług telemedycznych oraz działaniami na rzecz uwzględniania tychże w procesie kontraktowania usług medycznych. Opracujemy zaktualizowaną wersję rekomendacji komisji w zakresie zastosowania rozwiązań telemedycznych oraz innych materiałów o charakterze naukowo-dydaktycznym z zakresu telekardiologii. Będziemy współpracować z organizacjami zrzeszającymi pacjentów w zakresie popularyzacji rozwiązań telemedycznych w praktyce. Planujemy także stworzenie ?banku pytań i odpowiedzi? w zakresie aspektów prawnych realizacji procedur telemedycznych w praktyce i badaniach klinicznych.

Ostatnio wiele się mówi o międzynarodowym sukcesie projektu TELEREH-HF. wyniki są cytowane przez najbardziej prestiżowe pisma kardiologiczne. Czy to oznacza, że polscy naukowcy wyprzedzili konkurencję?

W zakresie telemedycyny w kardiologii na pewno zaliczamy się do czołówki światowej (obok Wielkiej Brytanii, Włoch i Kanady). W zakresie telerehabilitacji, a właściwie stworzenia wszechstronnie pojętego sytemu teleopieki nad pacjentami z niewydolnością serca, jesteśmy liderami. Podkreślam słowo ?stworzenie?, bo jeśli chodzi o powszechne wdrożenie, to czeka nas jeszcze wiele wyzwań.

Rozmawiała Karolina Pokorowska

Artykuł Polska telemedycyna w kardiologii zalicza się do czołówki światowej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z JULITĄ CZYŻEWSKĄ, PREZES ZARZĄDU PZU ZDROWIE SA

Innowacje na dobre wchodzą do prywatnej opieki medycznej w Polsce. Kiosk telemedyczny może pełnić rolę nowoczesnego gabinetu przyzakładowego. Pracownicy, mając w miejscu pracy dostęp do lekarza, chętniej zadbają o profilaktykę zdrowia. Natomiast konsultacje telemedyczne to w wielu przypadkach sposób na oszczędność czasu pacjenta i lekarza.

W trakcie ostatniego Forum Ekonomicznego w Krynicy wiele mówiło się o innowacjach w ochronie zdrowia. Jaką rolę odgrywają one w sektorze prywatnym?

Innowacje w opiece medycznej to nowa jakość leczenia i nowa jakość życia. Szybka diagnostyka dzięki zaawansowanym technologicznie urządzeniom, nowe terapie dzięki postępom w biomedycynie, szybsze osiąganie efektów terapeutycznych dzięki nowoczesnym wyrobom medycznym ? to wszystko składa się na powrót do pełni zdrowia i życia zawodowego. Innowacje wpisują się w szeroko dyskutowaną ostatnio koncepcję value based healthcare, to znaczy opiekę zdrowotną opartą na wartości. Innowacje dostarczają pacjentom tych wartości w wymiarze medycznym ? poprzez skuteczne nowoczesne terapie oraz organizacyjnym ? za pomocą efektywnych rozwiązań obsługowych. Jako prywatny świadczeniodawca mocno opieramy się na innowacjach, żeby lepiej sprostać potrzebom pacjentów, to znaczy zapewnić szybki dostęp do usługi medycznej i dzięki temu skutecznie rozwiązać obawy związane ze zdrowiem oraz podjąć leczenie na wcześniejszym stadium choroby lub im zapobiegać. To także sposób na ograniczanie kosztów świadczeń, szczególnie w części dotyczącej procesów obsługowych. Wreszcie innowacje wspierają pacjenta w profilaktyce zdrowotnej, na przykład przy użyciu urządzeń mobilnych, które kontrolują różne parametry i pomagają utrzymać regularność nawyków zdrowotnych.

Czy polscy pacjenci są gotowi na korzystanie z innowacyjnych rozwiązań?

W PZU Zdrowie śledzimy innowacje, które pojawiają się na rynku, testujemy i wdrażamy te, które są oczekiwane przez naszych pacjentów. Mamy bardzo pozytywne doświadczenia chociażby z telemedycyną, potwierdza to skala jej wykorzystania przez naszych pacjentów. W ciągu dwóch lat tak przekonali się oni do korzystania z tego rodzaju opieki medycznej, że obecnie dla niektórych specjalizacji konsultacje telemedyczne stanowią 1/4, a nawet 1/3 wszystkich konsultacji. Najczęściej zdalną formę kontaktu z lekarzem wybierają osoby w wieku 30-40 lat, choć mamy również pacjentów powyżej 50. roku życia korzystających z tego rozwiązania. Podobnie jak w przypadku tradycyjnych wizyt, konsultacje telemedyczne częściej realizują kobiety, które ? jak pokazują wszelkie statystyki ? wykazują większą skłonność do dbania o zdrowie swoje oraz swojej rodziny. Co istotne, średnio co dziesiąta telekonsultacja dotyczy dzieci, co nie dziwi, ponieważ młodzi rodzice mają wiele obaw związanych ze zdrowiem swoich dzieci i potrzebują stałego dostępu do fachowej porady lekarza, pielęgniarki lub położnej. Sposób korzystania z telemedycyny przez naszych pacjentów potwierdza wyniki badań rynkowych mówiące o tym, że polskie społeczeństwo jest otwarte na innowacje, należy tylko jasno komunikować korzyści, które wynikają z ich stosowania.

Jakie są te korzyści?

Telemedycyna pozwala zniwelować nierówności w dostępie do lekarza wynikające na przykład z miejsca zamieszkania albo ze złej kondycji pacjenta uniemożliwiającej mu podróż do placówki. Daje także nowe możliwości w prowadzeniu i monitorowaniu pacjenta na odległość, co jest szczególnie istotne w przypadku pacjentów kardiologicznych lub diabetologicznych. Telemedycyna w rozumieniu e-zdrowia, czyli konsultacji online, e-skierowań i e-recepty, oszczędza czas pacjenta i lekarza. Jeśli okaże się, że pacjent wymaga wizyty stacjonarnej, to zgłosi się na nią już odpowiednio przygotowany ? z wykonanymi badaniami, które zlecił lekarz podczas zdalnej konsultacji. Konsultacja telemedyczna pozwala podjąć działania od razu, np. samodzielne wykonanie badań przy użyciu urządzeń medycznych lub umówić się na właściwe badanie diagnostyczne. Przy powszechnych problemach zdrowotnych, takich jak przeziębienie, pacjent nie musi wychodzić z domu i narażać siebie i otoczenie na przenoszenie wirusa, a lekarz zyskuje możliwość udzielenia pomocy większej liczbie pacjentów, zwłaszcza w okresie wzmożonych zachorowań. Kolejną zaletą telemedycyny jest fakt, że można z niej skorzystać przez siedem dni w tygodniu, a zatem jest to świetne rozwiązanie dla osób przebywających często w podróży służbowej lub napotykających problem zdrowotny w trakcie pobytu za granicą.

PZU Zdrowie zaprezentowało niedawno pierwszy kiosk telemedyczny. Na czym polega to rozwiązanie i czy ma szansę się upowszechnić?

Opracowaliśmy to rozwiązanie, aby wspomóc pracodawców w dbaniu o zdrowie swoich pracowników. Dobry stan zdrowia pracowników leży w interesie pracodawców, szczególnie gdy konkurencja o pracownika na rynku jest duża i pracodawcy muszą zaoferować więcej niż dotychczas. Liczne badania rynku pracy pokazują, że opieka medyczna jest najbardziej pożądanym przez pracodawców świadczeniem dodatkowym. My oprócz standardowej formy opieki ambulatoryjnej proponujemy jej mobilną wersję. Wierzę, że kiosk telemedyczny może pełnić rolę nowoczesnego gabinetu przyzakładowego. Pracownicy, mając w miejscu pracy dostęp do lekarza, chętniej zadbają o profilaktykę zdrowia. W kiosku telemedycznym pacjenci mogą dokonać diagnozy za pomocą aparatury telemedycznej, a następnie konsultować się z lekarzem za pomocą kamery. Korzystając z szeregu urządzeń pacjent jest w stanie samodzielnie wykonać badania. Posłużą mu do tego: stetoskop cyfrowy, EKG, pulsometr, termometr, ciśnieniomierz, a także kamera do obrazowania gardła, ucha i skóry. Następnie podczas wideokonsultacji pacjent omawia swoje wyniki z lekarzem i otrzymuje niezbędne zalecenia, a gdyby zaszła potrzeba ? lekarz wystawia e-skierowanie na dalszą diagnostykę w placówce medycznej lub e-receptę. Obecnie trwa pilotaż przeznaczony dla pracowników Grupy PZU.

Wiele się mówi o współpracy pomiędzy państwową służbą zdrowia a prywatnymi świadczeniodawcami w zakresie wdrażania innowacyjnych rozwiązań. Jak wyglądają Państwa doświadczenia w tym zakresie?

Przykładem współpracy przy wdrażaniu ogólnosystemowych innowacji jest e-recepta. Wierzę w powodzenie tego projektu, ponieważ widzę, jak doceniają je nasi pacjenci, ale także personel medyczny. W sieci PZU Zdrowie rozwiązanie zaczęto wdrażać już ponad rok przed ustawowym terminem i obecnie nasze placówki w województwie śląskim oraz świętokrzyskim są jednymi z liderów w swoich regionach pod względem liczby wystawianych e-recept. Promujemy także przyłączanie się do systemu e-recepty wśród naszej sieci partnerskiej, ponieważ jak najszybsze osiągnięcie wspólnego standardu w zakresie tego rozwiązania przyniesie korzyści wszystkim uczestnikom systemu ochrony zdrowia.

Rozmawiała Maria Wierzbicka

Artykuł Nasi pacjenci przekonali się do telemedycyny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z PROF. DR. HAB. N. MED. PRZEMYSŁAWEM MITKOWSKIM, KIEROWNIKIEM PRACOWNI ELEKTROTERAPII SERCA SZPITALA KLINICZNEGO PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO W POZNANIU.

Dlaczego telekardiologia stanowi tak ważną gałąź telemedycyny?

Telekardiologia jest jedną z gałęzi telemedycyny, dotyczy diagnostyki i leczenia schorzeń układu sercowo-naczyniowego. Jest świadczeniem usług opieki zdrowotnej (wymiana informacji) na odległość, przy wykorzystaniu wszelkiego rodzaju technologii informatycznych, w którym kluczową rolę odgrywa rozłączność miejsca pacjenta i lekarza. Dotyczy to profilaktyki, diagnostyki, terapii, organizacji i prowadzenia badań, dydaktyki oraz edukacji. Telekardiologia to jedna z najszybciej rozwijających się gałęzi telemedycyny.

Od kilku lat obserwujemy na tym polu znaczące postępy.

To prawda. Ustawa z 2015 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty wprowadziła możliwość, której wcześniej nie było. Pozwala ona lekarzom, którzy posiadają odpowiednie kwalifikacje, na udzielanie świadczeń zdrowotnych (w szczególności: badanie stanu zdrowia, rozpoznawanie chorób i zapobieganie im, a także leczenie i rehabilitację) nie tylko bezpośrednio, w czasie osobistego kontaktu z pacjentem, ale również zdalnie ? za pomocą systemów teleinformatycznych.

Powstał swoisty przewodnik dla lekarzy, jak mają poruszać się po telekardiologii.

Pierwszy znaczący dokument to tzw. Deklaracja Bałtycka podpisana w 2014 roku, która dotyczyła procedur telemedycznych traktowanych jako świadczenie specjalistyczne realizowane dla zdefiniowanej grupy pacjentów z chorobą sercowo-naczyniową. Inicjatorem dokumentu był prof. Ryszard Piotrowicz z Kliniki Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytutu Kardiologii w Warszawie. Pod pismem podpisali się eksperci Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, konsultant krajowy, ale także przedstawiciele administracji państwowej. Drugi, unikalny w skali światowej dokument, to opinia ekspertów Komisji Informatyki i Telemedycyny Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, Sekcji Elektrokardiologii Nieinwazyjnej i Telemedycyny Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Komitetu Nauk Klinicznych Polskiej Akademii Nauk. Uporządkowano w nim terminologię w zakresie telekardiologii, omówiono poszczególne techniki, zdefiniowano warunki świadczenia usług oraz klasy zaleceń korzystania z telekardiologii w poszczególnych dziedzinach opieki nad chorymi z problemami sercowo-
naczyniowymi.

W jaki sposób telekardiologia ułatwia życie pacjentom ze schorzeniami sercowo-naczyniowymi?

Wyobraźmy sobie chorego z bólem w klatce piersiowej, który wezwał karetkę pogotowia. Dzięki technologiom informatycznym i telemedycznym zespół ratownictwa w domu pacjenta lub już w karetce może wykonać dwunasto-odprowadzeniowe badanie EKG i przesłać je do ośrodka, który zajmuje się leczeniem inwazyjnym choroby niedokrwiennej serca. To oznacza dla pacjenta skrócenie czasu o co najmniej 30 minut od pierwszego kontaktu z systemem opieki zdrowotnej do wdrożenia skutecznego leczenia. Dzięki nowoczesnym procedurom, telefonicznie podejmowana jest decyzja, czy chory może jechać do najbliższego szpitala w celu dalszej diagnostyki i oceny wskazań do procedur inwazyjnych, czy do specjalistycznej placówki, położonej nieco dalej, ale takiej, która szybciej zapewni odpowiednie leczenie. Dotyczy to chorych z pewnym ostrym niedokrwieniem mięśnia sercowego, u których każda minuta opóźnienia pogarsza rokowanie odległe (w perspektywie tygodni, miesięcy i lat). Oprócz tego w telekardiologii są stosowane inne systemy EKG, które działają również w warunkach szpitalnych ? chory dostaje nadajnik, który cały czas monitoruje EKG. Pacjent może chodzić po całym szpitalu, a wynik badania przesyłany jest do serwera szpitalnego. Dzięki temu można ocenić występowanie zaburzeń rytmu w warunkach zbliżonych do tych, które występują w codziennym życiu chorego.

EKG można monitorować również wówczas, gdy pacjent jest w domu?

Tak, to rozwiązanie dla pacjentów, u których rzadko występują objawy. Niestety nie jest ono refundowane, ale dzięki dostępności komercyjnych systemów pacjent może nosić nadajnik, a jego EKG jest przez 7 dni, a nawet dłużej, przesyłane do ośrodka zarządzającego monitorowaniem. Wydruk jest przekazywany pacjentowi lub, jeśli były jakieś zdarzenia arytmiczne, bezpośrednio lekarzowi, który zlecił to badanie. Te rozwiązania działają sprawnie, ale są niestety kosztowne.

Telemonitoring urządzeń wszczepialnych też nie jest refundowany. Ilu pacjentów dotyczy ten problem?

Rocznie w Polsce wszczepia się albo wymienia ponad 40 tysięcy urządzeń. W tej grupie są także stymulatory serca (jednak tylko niektóre modele pozwalają na zastosowanie telemonitoringu), ale przede wszystkim rozwiązania telemedyczne dotyczą kardiowerterów-defibrylatorów (ICD) i kardiowerterów-defibrylatorów z funkcją stymulacji resynchronizującej serce (CRT-D). Dzięki telemonitoringowi u pacjentów z urządzeniami wszczepialnymi można istotnie zmniejszyć liczbę osobistych wizyt w ośrodku implantująco-kontrolującym. Wiele funkcji związanych z działaniem urządzenia możemy bowiem sprawdzić na odległość. Pacjent ma w domu modem, który raz na dobę przez cały tydzień przesyła dane diagnostyczne. Informacja o zdarzeniach trafia na serwer, do którego dostęp ma lekarz. Pozwala to na bieżąco kontrolować stan układu i wybrane parametry stanu zdrowia chorego. Korzyści są ogromne: pacjenci nie muszą przyjeżdżać, często wiele kilometrów, na częste wizyty, rezygnować z pracy lub prosić członków rodziny o pomoc w transporcie. Najistotniejszą korzyścią z monitorowania zdalnego jest jednak to, że można wcześniej dostrzec problem (nie tylko bezpośrednio związany z urządzeniem ? np. wyczerpanie baterii czy uszkodzenie elektrody, ale także związany z samą chorobą, ze zmianami w stanie klinicznym chorego). Urządzenie rejestruje i przesyła informacje o zaburzeniach rytmu ? również tych, o których istnieniu pacjent może sobie w ogóle nie zdawać spawy.

Czy telekardiologia przydaje się w przypadku migotania przedsionków?

Migotanie przedsionków to arytmia, która pogarsza rokowanie w większości chorób kardiologicznych, a co istotne, może prowadzić do kalectwa ? wiemy, że u chorych z podwyższonym ryzykiem zakrzepowo-zatorowym epizody migotania przedsionków wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia udaru mózgu. Udar mózgu pochodzenia sercowego jest znacznie rozleglejszy, pozostawia większe kalectwo i niejednokrotnie kończy się śmiercią. Zastosowanie technik telemedycznych pozwala na uzyskanie informacji o pojawieniu się tej arytmii (migotania przedsionków), lekarz otrzymuje ją w bardzo krótkim czasie. Jest to szczególnie ważne u osób, które dotąd nie miały takiej arytmii, ale są bardziej narażone na wystąpienie epizodów zakrzepowo-zatorowych. Należy pamiętać, że wiele epizodów migotania przedsionków nie daje żadnych objawów, pacjent nie zdaje sobie zupełnie sprawy z istniejącego ryzyka. Dzięki takiej wczesnej informacji można skierować go do lekarza POZ, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej czy nawet wezwać karetkę. Można przekazać informację do lekarzy sprawujących opiekę nad pacjentem, że wymaga on włączenia leczenia przeciwkrzepliwego. Mamy też możliwość przesyłania informacji na temat komorowych zaburzeń rytmu, które stanowią zagrożenia dla pacjenta, szczególnie jeśli powtarzają się kilkukrotnie w ciągu jednego dnia. Taki pacjent powinien jak najszybciej trafić do lekarza, a ten sprawdzić, czy istnieją odwracalne przyczyny zaburzeń rytmu, takie jak niedokrwienie serca, spadek stężenia potasu lub magnezu, niedokrwistość i inne. Część urządzeń ma również możliwość monitorowania impedancji w klatce piersiowej. Wiemy, że gdy dochodzi do zastoju w płucach, jest w nich ?więcej wody?, która będąc lepszym przewodnikiem niż powietrze, powoduje spadek impedancji wewnątrz klatki piersiowej. Jest to parametr zwiastujący pogorszenie wydolności serca. Wcześniejsze włączenie leków np. diuretycznych (zwiększających objętość wydalanego moczu) czy korekta innych stanów pogarszających wydolność serca może uchronić chorych przed hospitalizacją. Dzięki temu możemy zapobiegać pogorszeniu się stanu hemodynamicznego w stopniu wymagającym konieczności hospitalizacji.

Jak wygląda proces adaptacji do życia po wszczepieniu urządzenia?

W większości przypadków poza tym, że chory czuje obudowę urządzenia w okolicy podobojczykowej prawej lub lewej (to standardowe miejsca wszczepienia), widzi niewielką 3-5- cm bliznę na skórze, to urządzenie nie powoduje żadnego dyskomfortu. Pacjent po implantacji powinien doświadczyć znacznie lepszej jakości życia.

Każdy sprzęt bywa jednak zawodny?

Oczywiście. Choć te najbardziej zaawansowane urządzenia, czyli kardiowertery-defibrylatory, w sytuacji zagrożenia życia wysyłają impulsy energetyczne o dużym napięciu nawet rzędu 700-900 V, przerywając groźne komorowe zaburzenia rytmu ze skutecznością ponad 98 proc. Te urządzenia są tak zaprojektowane, aby mieć dużą czułość ? żeby nie przeoczyć groźnej arytmii, mogą dostarczać terapii na zaburzenia rytmu, które nie stanowią bezpośredniego ryzyka dla pacjenta ? to skutek dużej czułości, a mniejszej swoistości rozpoznania. Interwencje układu w tego typu arytmiach są źle tolerowane, bo pacjent nie ma poczucia zagrożenia, nie stracił przytomności, nie zrobiło mu się nawet słabo, a urządzenie zadziałało. Niestety w takich sytuacjach często dostarczane jest nie jedno, ale kilka wyładowań.

To wina urządzeń?

Odsetek wyładowań spowodowanych defektem układu, zwłaszcza uszkodzeniem elektrody, jest znikomy, najczęściej ich przyczyną są mniej groźne nadkomorowe zaburzenia ? a wśród nich zwłaszcza migotanie przedsionków.

Urządzenia wszczepialne z funkcją telemonitoringu są refundowane?

Większość urządzeń wszczepianych w Polsce ma możliwość zdalnego przesyłania danych i jest refundowana przez NFZ. Niestety poza implantacją urządzenia należy kupić modem do transmisji danych, którego koszt to 2-4 tys. zł i nie jest refundowany. Poza tym należy stworzyć rozwiązania organizacyjne, w tym zatrudnić personel do zajmowania się telemonitoringiem. Tego nie można robić przy okazji innych obowiązków. Mam nadzieję, że w przyszłości będzie możliwe refundowanie całej procedury. Trzeba będzie oszacować koszt pracy personelu, monitorującego transmisje z urządzeń i analizującego je przez pięć dni roboczych w tygodniu.

Na ile skuteczna jest telekardiologia?

Jak wynika z wyników badań klinicznych, chorzy, którzy byli objęci zdalnym monitorowaniem, żyją dłużej, rzadziej wymagają hospitalizacji z powodu pogorszenia wydolności serca. W prestiżowym badaniu IN-TIME, wykazano, że dzięki automatycznemu, codziennemu przesyłaniu danych z telemonitoringu śmiertelność pacjentów z niewydolnością serca zmniejszyła się o 50 proc. Badanie przeprowadzono na grupie 700 chorych w 36 szpitalach w Australii, Europie i Izraelu w 2014 roku. W wielu innych badaniach również potwierdzono zalety telemonitoringu (zmniejszenie liczby wizyt planowych, wyładowań wysokoenergetycznych, wydłużenie czasu działania urządzenia, poprawę komfortu życia).

Polska ma doskonałych specjalistów w tym zakresie. Czym możemy się pochwalić w telekardiologii?

Bardzo skutecznie działa telerehabilitacja kardiologiczna, a jej odmiana hybrydowa (pojęcie wprowadzone do medycyny przez Polaków), czyli najpierw stacjonarna (w obrębie szpitala czy w ramach jednodniowych pobytów stacjonarnych), a następnie zdalna (kontynuowana w domu) pozwala na jednoczasowe objęcie programem rehabilitacyjnym większej liczby pacjentów. Chory ma w domu transmiter EKG. Przed rozpoczęciem zalecanych przez lekarza ćwiczeń kontaktuje się z ośrodkiem prowadzącym rehabilitację. Po analizie przesłanego przez urządzenie fragmentu EKG osoba odpowiedzialna za monitoring zezwala na trening i sprawdza jego przebieg, monitorując zapis elektrokardiograficzny. Z tego rozwiązania czerpią wzorce inne państwa. Kilkaset osób rocznie korzysta z tej procedury, a liczba ta sukcesywnie rośnie.

Czy telemedycyna zastąpi kontakt z pacjentem? Rozwinie się bardziej?

Staramy się rozmawiać z Ministerstwem Zdrowia, by wprowadzić pewne ramy zdalnego monitorowania urządzeń. Zresztą ta procedura uzyskała pozytywną rekomendację AOMTiT. Mamy nadzieję, że ten system opieki będzie wkrótce wprowadzony i dostępny dla polskich pacjentów. Ok. 700 tys.-1 mln osób cierpi na różne formy niewydolności serca. To olbrzymia liczba i bez nowatorskich rozwiązań telemedycznych nie poprawimy rokowań tej grupy chorych.

Rozmawiała Agnieszka Niesłuchowska

Artykuł Telekardiologia ułatwia życie pacjentom ze schorzeniami sercowo-naczyniowymi pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

prof. dr hab. n. med. Ryszard Piotrowicz | kierownik kliniki rehabilitacji kardiologicznej i elektrokardiologii nieinwazyjnej – instytut kardiologii im. prymasa tysiąclecia kardynała Stefana Wyszyńskiego

Telemedycyna to przesyłanie wszelkich danych medycznych przy wykorzystaniu zaawansowanych technologii transmisyjnych dla celów: profilaktyki, diagnostyki, terapii, rehabilitacji i prewencji, nauki i dydaktyki, logistycznego zabezpieczenia.

W 2015 roku Zespół ds. Telemedycyny Komitetu Nauk Klinicznych Polskiej Akademii Nauk oraz Komisji Informatyki i Telemedycyny Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego opublikowały dokument: ?Deklaracja Bałtycka?. We wstępie do tego dokumentu czytamy: ?W XXI wieku obserwujemy dynamiczny rozwój technologii umożliwiających monitorowanie funkcji życiowych pacjentów w miejscu ich zamieszkania, pracy i wypoczynku. Innowacyjne rozwiązania w dziedzinie telemedycyny, a w ostatnim czasie także rozwiązania mobilne (mHealth) pozwalają na zwiększenie efektywności diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, dzięki temu zwiększają dostępność i zmniejszają dysproporcje w jakości opieki medycznej nad pacjentami. Telemedycyna wspomaga liczne procesy i interwencje zdrowotne w systemach ochrony zdrowia w wielu krajach. Pozwala ominąć ograniczenia geograficzne czy konieczność jednoczesnego przebywania w jednym miejscu wielu osób. W połączeniu z automatyzacją i informatyzacją umożliwia wykorzystanie wiedzy wysoce specjalistycznej (np. umiejętność interpretacji wyników badań) w bardziej efektywny sposób. W sytuacji zwiększającej się populacji osób starszych, chorujących na schorzenia przewlekłe, a jednocześnie ze względu na naturalne ograniczenia liczby personelu medycznego i innych zasobów, telemedycyna jawi się jako narzędzie pozwalające na osiągnięcie wyższej efektywności świadczenia usług zdrowotnych?.

Wdrożenie procedur telemedycznych do praktyki wymaga spełnienia wielu warunków. Spełnione już są takie warunki jak: merytoryczne uzasadnienie, możliwości techniczne i organizacyjne, pożądane efekty, ekonomiczne uzasadnienie, regulacje prawne.

W Polsce wdrożenie procedur telemedycznych do szerokiej praktyki uniemożliwia brak stosownych regulacji w systemie ich finansowania przez płatnika (NFZ i/lub MZ). Oczywiście należy dołożyć jeszcze starań, aby poprawić stopień akceptacji procedur telemedycznych przez środowisko lekarskie i pacjentów. W tym przedmiocie konieczna jest działalność edukacyjna.

Powyższy stan rzeczy stworzył sytuację, w której wiele ośrodków realizuje z wielkimi sukcesami procedury telemedyczne, ale ?jedynie? w ramach projektów naukowo-badawczych. Tylko nieliczne ośrodki przezwyciężając istniejące trudności potrafiły w ostatnich latach wdrożyć technologie telemedyczne do szerokiej praktyki. Poniżej przedstawiono spektakularne osiągnięcia kilku z nich.

Telemedycyna w Instytucie Kardiologii w Warszawie

TeleInterMed ? Centrum Telekonsultacji

Pierwszy w tej dziedzinie wszechstronny projekt wdrożeniowy TeleInterMed został zrealizowany w latach 2007-2010 w Instytucie Kardiologii w Warszawie (IK) i jest podtrzymywany do dzisiaj. W ramach projektu utworzono PLATFORMĘ TMC CARDIO, która umożliwiła realizację ośmiu procedur (ryc.1 i 2) w zakresie: planowania procedur,
zarządzania procedurami, monitorowania pacjentów, monitorowania procedur, monitorowania zespołu realizującego poszczególne procedury. W ramach realizacji projektu wykonano 156 72 procedur u 22 735 pacjentów.

Centrum Telekardiologii IK

W 2012 roku zostało utworzone Centrum Telekardiologii Instytutu Kardiologii, które współdziałając z innymi jednostkami Instytutu oraz z ZUS-em praktycznie realizuje kompleksową hybrydową telerehabilitację kardiologiczną, długotrwałe telemonitorowanie EKG (tele-event-holter) oraz telekonsylia kardiologiczne.

Zalety telekonsultacji

? Zdalny dostęp do konsultacji z dowolnego miejsca, a tym samym zwiększona i szybsza dostępność zwłaszcza mieszkańców wsi i mniejszych miejscowości do konsultacji specjalistycznych.
? Oszczędność czasu, kosztów i zwiększenie efektywności działań.
? Możliwość uczestniczenia w konsultacji dowolnej liczby uprawnionych osób.

Aktualnie w Polsce finansowane są przez NFZ dwie procedury: telekonsylium kardiologiczne i geriatryczne obejmujące telekonsultację pomiędzy lekarzem POZ a odpowiednio lekarzem kardiologiem i geriatrą. Procedura kardiologiczna oparta jest na wynikach projektu ?Ogólnokrajowy pilotażowy program wsparcia lekarza POZ w procesie diagnostyczno-terapeutycznym z zakresu schorzeń sercowo-naczyniowych? zrealizowanego przez zespół SCCS.

Zapewnienie finasowania było krokiem koniecznym do wdrożenia tej procedury, ale realizacja tego wdrożenia na szeroką skalę wymaga pogłębienia konsultacji między potencjalnie zainteresowanymi grupami, to znaczy lekarzami POZ i specjalistami pracującymi w poradniach kardiologicznych.

Teletransmisja i telekonsultacja EKG w działaniach Zespołów Ratownictwa Medycznego w Warszawie w latach 2009-2015

Zgodnie z Ustawą o Ratownictwie Medycznym z 8 września 2006 roku świadczenia medyczne w fazie przedszpitalnej realizowane są przez dwa typy Zespołów Ratownictwa Medycznego (ZRM). Pierwszy to Zespół ?S?, czyli specjalistyczny, w którym kierownikiem jest lekarz. Natomiast w drugim, czyli ?P? ? podstawowym członkami są pielęgniarki lub ratownicy medyczni. Nie ma w ich składzie lekarza. Różnice składu osobowego obu zespołów oraz większa liczba świadczeń medycznych realizowanych przez zespoły podstawowe, czyli te bez lekarza, stały się dla kierownictwa Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego i Transportu Sanitarnego ?Meditrans? w Warszawie przyczynkiem do uruchomienia w 2009 roku systemu teletransmisji i telekonsultacji 12-odprowadzeniowego zapisu EKG. System stał się merytorycznym wsparciem dla działań pielęgniarek i ratowników medycznych w fazie przedszpitalnej. Centrum transmisji i konsultacji zapisów EKG przekazywanych przez Zespoły Ratownictwa Medycznego znajduje się przy Oddziale Kardiologicznym WSPRiTS ?Meditrans? w Warszawie.

W latach 2009-2015 ZRM wykonały łącznie 50863 teletransmisji standardowego zapisu EKG wśród których 47518 (93%) było przekazami udanymi, czyli dotarło do Centrum Teletransmisji, a badanie przeanalizowane przez lekarza konsultanta wraz z dyspozycjami dalszego postępowania z chorym. Natomiast w 3345 (7%) przypadkach nie udało się przetransmitować elektrokardiogramu.

O ile w początkowym okresie wielu członków Zespołów Ratownictwa Medycznego podchodziło ze sceptycyzmem do funkcjonowania systemu uważając, że wydłuży to czas interwencji, o tyle z upływem czasu ilość wykonywanych przekazów EKG dowiodła, i dowodzi jego akceptacji oraz przydatności. Średni czas transmisji i telekonsultacji nie przekracza 8 minut.

Zapisy EKG wykonane przez Zespoły Ratownictwa Medycznego pozwoliły na postawienie rozpoznań już w fazie przedszpitalnej, a co za tym idzie podjęcie transportu pacjenta do odpowiedniego ośrodka zgodnie z diagnozą.

Najczęściej diagnozowano przypadki: bólu w klatce piersiowej niezwiązane z niedokrwieniem serca (29,6%), zaburzenia rytmu serca ? szczególnie przypadki migotań przedsionków (21,1%), omdlenia (16,6%), ostre zespoły wieńcowe (6,0 %).

Niewielki odsetek ostrych zespołów wieńcowych wynika z faktu, że powyższa analiza nie dotyczy specjalistycznych zespołów kardiologicznych, lecz Zespołów Ratownictwa Medycznego, co czyni z niej unikatową w tym przedmiocie.

Wyniki funkcjonowania systemu w Warszawie dowodzą, że teletransmisje i telekonsultacje nie tylko nie wydłużyły działań interwencji Zespołów Ratownictwa Medycznego, ale pozwoliły na ustalenie rozpoznań w fazie przedszpitalnej i transport pacjentów do odpowiednich ośrodków.

Telemedycyna w 2016 roku to już nie gadżet ? to warunek, bez spełniania którego trudno sobie wyobrazić dostosowanie systemu ochrony zdrowia i realizacji usług medycznych do realiów społeczno-polityczno-ekonomicznych współczesnego świata. Kluczem do powodzenia jest wdrożenie telemedycyny do praktyki. Brak stosownych regulacji administracyjno-finansowych ogranicza praktyczne wykorzystanie telemedycyny. Przedstawione przykłady wdrożeń są rezultatem determinacji i wielkiego zaangażowania liderów i zespołów.

[avatar user=”Henryk Szrubarz” size=”original” align=”left” /]

Przyszłość medycyny

red. Henryk Szrubarz | Polskie Radio

Telemedycyna, czyli medycyna na odległość pozwala na diagnozowanie i gromadzenie informacji o pacjencie bez konieczności odwiedzania lekarzy czy wykonywania badań w placówkach medycznych. Oczywiście nie zastępuje lekarzy, ale jest uzupełnieniem tradycyjnej medycyny ? umożliwia lepszą koordynację opieki nad pacjentem, zapewnia ciągłość tej opieki, a także zwiększa bezpieczeństwo pacjenta. Coś, co kiedyś było wytworem wyobraźni pisarzy science fiction ? staje się rzeczywistością.

Rynek telemedycyny na świecie rozwija się wręcz lawinowo ? co roku od 12 do 13 proc.

My jesteśmy właściwie na początku drogi ? udział w rynku usług telemedycznych kształtuje się na poziomie poniżej 1 proc. A zatem wiele mamy do nadrobienia. Jak prognozuje raport Intel Security i Atlantic Council, wydatki na sprzęt szpitalny zmniejszą się nawet o 30 proc. w wyniku zastosowania telemedycznych technologii w diagnostyce i leczeniu w warunkach domowych.
Z badań firmy Gartner wynika, że systemy monitorowania pacjentów w domach pozwolą ograniczyć liczbę przyjęć do szpitali osób cierpiących na choroby przewlekłe nawet o 5,6 mln dolarów (19 proc. w stosunku do stanu obecnego) i to tylko w sześciu największych krajach UE.

Coraz więcej rozwiązań technologicznych pozwala na wykonywanie w domach pacjentów zadań diagnostycznych czy leczniczych osiągalnych dotychczas wyłącznie w warunkach szpitalnych.

Oczywiście odbywa się to przy zachowaniu bezpieczeństwa pacjentów, gdyż użycie zdalnego monitoringu on-line, cyfrowych konsultacji przez wideo czy telenadzoru nad rehabilitacją kardiologiczną, pozwala na natychmiastową reakcję w przypadku niekorzystnych zmian w stanie zdrowia.

To właśnie jest przyszłość medycyny. Dostępność technologii telemedycznych pozwoli na objęcie zaawansowaną diagnostyką i leczeniem osoby mieszkające poza dużymi ośrodkami. Również w Polsce daje się zauważyć szybki rozwój telemedycyny. I to zarówno tej rozwijanej przez duże koncerny informatyczne, jak i specjalistyczne firmy skupiające się wyłącznie na tej dziedzinie. W ubiegłym roku zmieniło się otoczenie prawne. Parlament znowelizował ustawy o zawodzie lekarza i dopuścił świadczenie usług medycznych przez lekarza na odległość. Oznacza to, że od kilku miesięcy usługi medyczne świadczone mogą być oficjalnie za pomocą środków elektronicznej komunikacji i urządzeń mobilnych.

Obecnie NFZ refunduje telekonsylium kardiologiczne i geriatryczne. Lekarz rodzinny w takiej usłudze konsultuje się z kardiologiem mając pacjenta u siebie w gabinecie. Dzięki umowie z jedną z polskich spółek informatycznych Suwałki mają stać się pierwszym miastem w Polsce, które zaoferuje mieszkańcom powszechny dostęp do telemedycyny.

Stanie się to dzięki podpisanemu 30 maja kontraktowi, który finalizuje trwające od lutego 2016 r. rozmowy kilku instytucji dotyczące wprowadzenia rozwiązań telemedycznych.

Od listopada 2016 r. mieszkańcy Suwałk będą mieli dostęp na takich usług jak np. ?Zdalna Opieka?, przeznaczona dla osób w podeszłym wieku, ?Zdalna Położna? (badania KTG w domu) czy ?Zdalna Pielęgniarka? (zdalne badania dla dzieci w wieku szkolnym).

Lekarze i pacjenci zyskują coraz lepsze narzędzia służące leczeniu ? rola dziennikarzy powinna być dwojaka: powinniśmy informować o najnowszych zdobyczach i osiągnięciach w tej dziedzinie, ale też propagować ideę rozwoju telemedycyny, tworzyć klimat do koniecznych zmian ustawowych. Dziennikarze też muszą naciskać na urzędników, by wymogi stawiane telemedycynie nie były barierą dla jej rozwoju. Musimy też przekonywać ludzi do tego, że korzystanie z rozwiązań telemedycznych jest bezpieczne, skuteczne i nieraz bardziej komfortowe niż zwykła wizyta u lekarza. Chociaż lekarza mądrego, dobrego, ale i otwartego na technologiczne nowości nic nie zastąpi.

Artykuł XXI wiek ? czas telemedycyny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.