W Polsce każdego roku umiera na raka jajnika ponad 2600 kobiet. To więcej niż siedem kobiet dziennie! Skąd te ponure statystyki?

Przyczyną jest fakt, że rak jajnika jest w naszym kraju wykrywany w stadium zaawansowanym. Nie tylko dlatego, że kobiety za późno się zgłaszają do lekarza, ale także dlatego, że rak jajnika ? w przeciwieństwie np. do raka szyjki macicy czy raka piersi ? daje tak mało charakterystyczne objawy, że alarmuje dopiero w późnym stadium. Pacjentki nie trafiają więc do lekarza wtedy, kiedy szanse na wyleczenie są duże. Dlatego tak ważne jest wdrażanie dobrych metod diagnostycznych. Jedną z takich metod są badania genetyczne.

Dziś już wiemy, że co czwarty pacjent z rakiem choruje, ponieważ odziedziczył zmutowany gen. Gdyby dowiedział się o tym odpowiednio wcześnie, mógłby modelować swój tryb życia tak, by zminimalizować ryzyko rozwoju nowotworu. Mógłby też, znając swoje obciążenie genetyczne, podjąć kroki, umożliwiające wczesną diagnozę nowotworu. Miałby także szansę na skuteczniejszą terapię (?rozłożonego? na geny przeciwnika łatwiej jest pokonać). Mógłby też ostrzec swoje dzieci, które ? znając zagrożenie ? od samego początku miałyby okazję pozytywnie kształtować swoje nawyki tak, by służyły zdrowiu.

Zastosowanie metod, umożliwiających wczesne ostrzeganie przed ryzykiem oraz szybkie wykrywanie nowotworów, zwyczajnie się opłaci. Zaowocuje krótszym i skuteczniejszym leczeniem, pozwoli lepiej dobierać metody efektywnej terapii. Stąd warto powszechnie wprowadzać nowoczesną diagnostykę, która pozwoli na identyfikację osób, obarczonych wysokim ryzykiem zachorowania na raka. Jest to wręcz konieczny element strategii rozwoju służby zdrowia w Polsce. Wiadomo, że dla wszystkich lepiej jest zapobiegać, niż leczyć. Trzeba skorzystać z otwierających się przed nami nowych możliwości. Dzięki pracom polskich naukowców z PUM, ale także z WUM (zwłaszcza grupy prof. Krystiana Jażdżewskiego), coraz więcej wiemy o charakterystycznych dla polskiej populacji mutacjach w genach; mutacjach, które zwiększają ryzyko zachorowania na raka. Dzięki rozwojowi biologii molekularnej będziemy znać coraz więcej takich mutacji, to zwiększy możliwości diagnozowania i leczenia. Pamiętajmy: wykrycie zmian nowotworowych w bardzo wczesnym stadium zmniejsza śmiertelność o przeszło 65 proc. Znacznie łatwiej będzie wykrywać zmiany w takim stadium, jeśli pacjent będzie mieć świadomość, że jest w grupie większego ryzyka ze względu na obciążenie genetyczne.

red. Krzysztof Michalski | Polskie Radio Program 1

Artykuł Geny pomagają wygrać z rakiem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: dr n. med. Maciej Krasnodębski, Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Autorzy pracy: dr n. med. Maciej Krasnodębski, prof. Waldemar Patkowski

Przeszczepienie wątroby jest jedyną skuteczną formą leczenia w przypadku chorych ze schyłkową lub ostrą niewydolnością wątroby i z niektórymi nowotworami wątroby. Niestety, lista osób, oczekujących na przeszczepienie, rośnie szybciej, niż liczba dawców tego organu. Problemem nie jest jedynie niewystarczająca liczba dostępnych narządów, ale również ich jakość, na którą najbardziej wpływa stan dawcy przed pobraniem i czas zimnego niedokrwienia (czas, który jest liczony od momentu pobrania narządu do momentu reperfuzji po wykonaniu zespoleń naczyniowych). Te zagadnienia stanowią wyzwanie dla niemal wszystkich ośrodków transplantacyjnych na świecie.

Urządzenie do perfuzji wątroby może to zmienić. Stanowi nową i innowacyjną technologię, dopiero niedawno zastosowaną w warunkach klinicznych. Wiele badań potwierdza, że dzięki jego zastosowaniu można poprawić jakość pobranego narządu oraz wydłużyć możliwy czas przechowywania pobranej wątroby. Pozostaje pytanie, jaki rodzaj perfuzji wybrać. Perfuzja może być prowadzona w normo-, subnormo- lub hipotermii. Temperatura, która najlepiej chroni wątrobę do czasu wykonania przeszczepienia, nie została jeszcze dokładnie ustalona i wciąż jest tematem badań. Do perfuzji wątroby w normotermii wymagane jest użycie preparatów krwiopochodnych, natomiast perfuzja w warunkach hipotermii lub subnormotermii odbywa się przy użyciu specjalnie przygotowanych płynów. Jednak, choć każdy ze sposobów ma swoje wady i zalety, to każda z metod osiąga lepsze wyniki w stosunku do przechowywania narządu bez perfuzji w temperaturze 4 stopni Celsjusza. Różnice w jakości narządu widoczne są zwłaszcza w przypadku tych pobranych od dawców wysokiego ryzyka: dzięki perfuzji mają dużo lepszą jakość. W innych przypadkach różnice te nie są duże.

Urządzenie posiada dwie niezależne i kontrolowane pompy umożliwiające przepływ utlenowanego płynu/krwi poprzez podłączenie żyły wrotnej i tętnicy wątrobowej. W trakcie perfuzji pobranego narządu istnieje możliwość ustalenia w tych naczyniach wybranego ciśnienia oraz ustalenia dowolnej temperatury w zakresie od 10 do 38 stopni Celsjusza. Dostęp do perfundowanej wątroby w dowolnym momencie stwarza unikalne warunki do prowadzenia badań fizjologii i patofizjologii pobranego narządu. Badaniu bezpośrednio może podlegać miąższ, naczynia, drogi żółciowe, żółć i płyn przepływający przez graft.

Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby należy do wiodących ośrodków transplantacyjnych w Europie. Od 1989 r. do kwietnia 2017 r. wykonano w niej ponad 1800 przeszczepień wątroby. Jest to ośrodek z największą liczbą wykonanych przeszczepień w kraju i należy do ścisłej czołówki ośrodków europejskich. Urządzenie do perfuzji wątroby zostało zakupione dzięki środkom z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach inwestycji, służących potrzebom badań naukowych. Jego pierwsze wykorzystanie w Polsce planowane jest na 2017 rok.

Artykuł Innowacje w transplantologii ? zastosowanie urządzenia do perfuzji wątroby pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: mgr fizj. Mateusz Kozinoga | Klinika Chorób Kręgosłupa i Ortopedii Dziecięcej, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu

Jednostki realizujące temat: Klinika Chorób Kręgosłupa i Orto­pedii Dziecięcej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu (UMP), Wydział Fizjoloterapii, Olsztyńska Szkoła Wyższa
im. J. Rusieckiego (OSW).
Jednostki współpracujące: Rehasport Clinic w Poznaniu, Centrum Postawy Ciała w Olsztynie, Klinika Rehabilitacji Śląskiego Uniwersytetu Medycznego (ŚUM), Klinika Ortopedii Dziecięcej Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego (CMKP).
Liderzy: prof. dr hab. n. med. Tomasz Kotwicki (UMP), dr hab. n. k.f. Dariusz Czaprowski, prof. OSW, dr hab. n. med. Jacek Durmała (ŚUM),
dr hab. n. med. Marcin Tyrakowski (CMKP), mgr fizj. Mateusz Kozinoga (UMP).

Osiągnięcie:

Wdrożenie i rozpowszechnienie w kraju modelu opieki specjalistycznej nad dzieckiem i nastolatkiem, chorym na skoliozę idiopatyczną, na inną formę skoliozy lub inne poważne zaburzenie postawy ciała powstałe w wieku rozwojowym.

Cel:

Zwiększenie skuteczności leczenia oraz udoskonalenie profilaktyki.

Zasadniczymi składowymi na nowo opracowanego modelu są trzy elementy:

1. Terapia prowadzona jest przez wielospecjalistyczny zespół profesjonalistów medycznych. Jego skład to: lekarz specjalista ortopeda o profilu dziecięcym; fizjoterapeuta, wyspecjalizowany w diagnostyce i leczeniu chorób narządu ruchu dzieci; technik ortopedyczny wyedukowany w ortotyce dzieci oraz psycholog;
2. W leczeniu zastosowane są (w porozumieniu z Polską Grupą SOSORT ? Society on Scoliosis Orthopaedic and Rehabilitation Treatment) techniki fizjoterapeutyczne, spełniające kryteria, zdefiniowane dla tzw. metod specyficznych dla skoliozy idiopatycznej. Metody te rekomendowane są przez międzynarodowe towarzystwa naukowe w oparciu o dowody naukowe i pozwalają na istotne zwiększenie skuteczności na każdym poziomie leczenia dziecka ze skoliozą:
a) fizjoterapia specyficzna jako jedyne postępowanie w skrzywieniach kręgosłupa o małych wartościach kątowych (11-25°),
b) fizjoterapia specyficzna w trakcie leczenia dziecka gorsetem korekcyjnym (skrzywienia 25-40°),
c) fizjoterapia specyficzna w okresie okołooperacyjnym, która prowadzona jest w formule kompleksowej opieki specjalistycznej w szpitalu im. Wiktora Degi w Poznaniu.
3. Wdrożenie skoliometru (początkowo występującego w wersji oryginalnego kupowanego w USA przyrządu, a obecnie w formie smartfonu z darmową aplikacją) jako narzędzia diagnostycznego, umożliwiającego bezpieczne i rzetelne monitorowanie efektów leczenia poprzez pomiar deformacji skoliotycznej tułowia u dziecka i nastolatka. Badanie to jest nieinwazyjne, proste, tanie i wiarygodne, posiada dużą czułość i swoistość. Kolejnym pożądanym krokiem w profilaktyce skolioz w populacji wieku rozwojowego powinna być więc implementacja w Polsce programu badań przesiewowych, mających na celu wczesne wykrywanie tego schorzenia; program ten będzie też stanowić niezbędną pomoc w pracy lekarza podstawowej opieki zdrowotnej i pomoże zmniejszyć odsetek dzieci, wymagających leczenia operacyjnego. W Polsce należy doprowadzić do powszechnego użytku tego programu w gronie pracowników ochrony zdrowia, którzy mają w swych kompetencjach dzieci i młodzież w wieku w rozwojowym; to pozwoli na lepszą weryfikację międzygrupowej wiarygodności pomiarów, wykonywanych przez specjalistów z różnych obszarów ochrony zdrowia, wykorzystanie tej wiedzy w publikacjach naukowych oraz propagowanie jej w ramach dydaktyki przed- i podyplomowej.
Powyższy model kompleksowej diagnostyki, profilaktyki i leczenia skolioz idiopatycznych jest koordynowany przez Zespół Zadaniowy Komitetu Rehabilitacji, Integracji Społecznej i Kultury Fizycznej Polskiej Akademii Nauk ds. diagnostyki i leczenia zachowawczego w przebiegu skoliozy idiopatycznej, któremu przewodniczy dr hab. prof. nadzw. Dariusz Czaprowski, sekretarz KR, KFiIS PAN.

Artykuł Nowa formuła specjalistycznej opieki medycznej nad dzieckiem ze skoliozą pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

?Choć zdrowie nie jest wszystkim, to wszystko bez zdrowia jest niczym? mówił Artur Schopenhauer. 10-letnie istnienie Warsztatów Chirurgicznych wpisuje się zarówno w myśl Schopenhauera, jak i w oczekiwania, jakie dziś mamy wobec medycyny.

Po pierwsze, kontynuują misję edukacyjną, pozwalającą studentom medycyny lepiej poznać m.in. sztukę szycia. I to nie tylko na kurzych skrzydełkach ? przyszli młodzi chirurdzy ćwiczą na wirtualnych salach operacyjnych przy użyciu najnowszych robotów. To znakomite prognozy dla kadr polskiej chirurgii: 3000 przeszkolonych młodych osób to nadzieja, że po uzyskaniu dyplomu lekarza doskonale wyszkoleni młodzi lekarze zasilą szeregi polskiej kadry medycznej.

Po drugie, Warsztaty Chirurgiczne otwierają możliwość współpracy między ośrodkami leczniczymi Śląskiego Uniwersytetu Medycznego i ośrodkami innowacyjnymi takimi, jak Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii im. prof. Z. Religi. To pozwala realizować zadania nauki innowacyjnej. Stanowią też kontynuację wspaniałej tradycji kardiochirurgicznej prof. Z. Religi.

Dodatkową, pozytywną zmianą jest fakt, że dzięki udziałowi w debacie publicznej nauka otwiera się na osoby młode i pozwala zabierać głos studentom. To wyraz zaufania do poziomu kształcenia medycyny w Polsce i otwarcie na nową interpretację wiedzy.

red. Artur Wolski | komentator Programu 1 Polskiego Radia

Artykuł Warsztaty Chirurgiczne niosą korzyść na wiele sposobów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: Jacek Jankowski, student Śląskiego Uniwersytetu Medycznego dr hab. n. med. Zbigniew Nawrat (opiekun Koła Naukowego), Katedra i Oddział Kliniczny Kardiochirurgii, Transplantologii, Chirurgii Naczyniowej i Endowaskularnej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii im. prof. Zbigniewa Religi

Zabrzańskie Warsztaty Chirurgiczne to historia niezwykłej współpracy wynalazców i studentów oraz misja edukacyjna dla młodzieży. Dzięki nim powstało ok. 20 prac naukowych, prezentowanych przez studentów na konferencjach naukowych oraz podręcznik dla młodych adeptów chirurgii, dostępny w Internecie. To także historia kolejnych modeli polskiego robota Robin Heart i mechatronicznych narzędzi chirurgicznych, udoskonalanych przez ok. 3 tys. zaciekawionych chirurgią, młodych ludzi. I historia współpracy ośrodka badawczo-wdrożeniowego Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii FRK ze Śląskim Uniwersytetem Medycznym (SUM). Gdy prof. Zbigniew Religa i dr Zbigniew Nawrat (ten ostatni do dziś kieruje projektem) w 2000 roku rozpoczęli projekt robota chirurgicznego, do testującego nowe rozwiązania zespołu zaprosili studentów z różnych dziedzin.

Warsztaty od dziesięciu lat prowadzone są w FRK z Kołem Naukowym Katedry Kardiochirurgii SUM (opiekunem koła jest dr Zbigniew Nawrat). Rozpoczynają się od krótkiego wykładu wprowadzającego. Następnie uczestnicy rozpoczynają naukę chirurgicznego szycia na kurzym skrzydełku. Kolejny krok to cykl szkoleń na stanowiskach treningowo-badawczych, wprowadzających techniki endoskopowe i robotowe. Te stanowiska, unikalne i nowoczesne, zaprojektował i wdrożył zespół inżynierów Pracowni Biocybernetyki IPS FRK.

Umożliwiają one wykorzystanie technologii przestrzeni wirtualnej i modelowanie warunków klinicznych (np. pozwalają na symulację operacji na bijącym sercu). Wynikiem takiej synergii projektu naukowego oraz ciekawej bazy edukacyjnej dla młodzieży jest oryginalny system szkoleniowy dla chirurgii, weryfikacja rozwiązań konstrukcyjnych robota Robin Heart oraz, dla młodych pasjonatów, możliwość rozwijania pasji i pogłębiania wiedzy o chirurgii. To wszystko sprawia, że warsztaty cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem młodzieży (po wprowadzeniu wersji internetowej, w ciągu kilku minut od otwarcia portalu notujemy zgłoszenia 200 osób) oraz mediów. Możemy więc skutecznie promować tę ważną specjalizację medyczną, na razie średnio popularną wśród absolwentów medycyny.

I zanim dr Grzegorz Religa uruchomi w swojej klinice w tym roku pierwszego robota Robin Heart PVA, robot ten przejdzie przez ręce ponad 300 bardzo krytycznych, potencjalnych użytkowników. Niezwykła historia robota została przedstawiona przez Jacka Jankowskiego, szefa Koła Naukowego Katedry Kardiochirurgii SUM. Jego talent i oddanie sprawie, umiejętności organizacyjne i zaangażowanie w technologie, usprawniające pracę chirurga może potwierdzić tysiąc młodszych kolegów i jednocześnie uczestników naszych warsztatów. Wśród nominowanych do nagród SUPERTALENTY jest dr Joanna Śliwka z Śląskiego Centrum Chorób Serca, która jako studentka dojrzewała z naszym kołem, a dzisiaj szkoli swoich następców.

Artykuł Robin Heart: 10-letnie doświadczenia z programu Warsztatów Chirurgicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Trzy Polki dziennie umierają na raka szyjki macicy. Taka wiadomość to szok: przecież są szczepionki, które chronią przed zachorowaniem ? więc problem powinien przestać istnieć… Albo przestanie istnieć za chwilę, jak tylko wyszczepimy wszystkie dziewczynki. Niestety, rzeczywistość wygląda gorzej: problem raka szyjki macicy wciąż istnieje. Bezpieczeństwo to mit. To prawda, że znamy winowajcę: praktycznie nie ma raka szyjki macicy bez infekcji wirusem HPV. Prawdą jest też, że szczepienia nie zlikwidują zagrożenia całkowicie: nie pomogą np. osobom już zakażonym i nigdy nie osiągną stu procent penetracji grupy ryzyka. Dlatego wciąż tak ważne jest działanie dwutorowe ? szczepmy, ale pamiętajmy o profilaktyce, czyli powszechnych badaniach przesiewowych u kobiet z grupy ryzyka i ich partnerów. Pamiętajmy, że infekcja wirusem wyprzedza o całe lata powstanie nowotworu. Tu nie jest potrzebna natychmiastowa interwencja, ale objęcie wszystkich zainfekowanych kontrolą raz do roku. Taka prewencja niweluje umieralność do zera! Możemy to zjawisko obserwować np. w Finlandii. Wystarczy więc robić testy na poziomie populacyjnym raz na 3 lata, a wykrytych zakażonych otoczyć opieką. Polki nie muszą umierać!

Polski test HR-HPV w czasie rzeczywistym analizuje wymaz z szyjki macicy pod kątem 15 onkogennych typów HPV, w jednej zamkniętej próbówce. Jest tani, kosztuje ok. 40 zł. Niską cenę zawdzięcza użyciu nowoczesnych sond molekularnych i wykorzystaniu technologii LNA (stosowane do tej pory testy na HPV kosztują 150-400 złotych, a szczepionka to koszt ponad 300 zł). Kobiety mogą ten test wykonać samodzielnie. Ale niezbędny jest też trzeci tor działania: edukacja. Dzięki niej można redukować liczebność grupy ryzyka. Dziś grupa ta jest bardzo liczna, właśnie z powodu niewiedzy.

Artykuł Tanie i skuteczne wykrywanie zagrożenia rakiem szyjki macicy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: dr n. med. Katarzyna Kokoszyńska–Brejnakowska (w imieniu zespołu Samodzielnej Pracowni Bioinformatyki i Biostatystyki)

Rak szyjki macicy to nowotwór złośliwy, który stanowi poważny problem zdrowotny i społeczny. Na świecie, w ciągu roku, rozpoznaje się około 500 000 przypadków nowych zachorowań, z czego ponad połowa kończy się śmiercią pacjentki. Polska, niestety, wciąż jest krajem o wysokiej zachorowalności i umieralności z powodu tego nowotworu. Dotychczas podstawową metodą profilaktyki i wczesnej diagnostyki były badania cytologiczne wymazów z szyjki macicy. Mimo niewątpliwej wartości skriningowych badań cytologicznych, zasadniczym ograniczeniem tej metody jest jej stosunkowo niska czułość. Znacznie efektywniejsze w wykrywaniu tzw. zmian przedrakowych jest skojarzone badanie cytologiczne i molekularno-genetyczna charakterystyka onkogennych typów wirusów brodawczaka ludzkiego (HPV). Wykonanie kobietom z pewnymi nieprawidłowościami w preparacie cytologicznym, testu w kierunku obecności infekcji onkogennymi typami HPV pozwala na lepsze ukierunkowanie dalszej diagnostyki i ewentualnego leczenia.

W ramach konsorcjum Centrum Onkologii-Instytutu w Warszawie oraz firmy NZOZ Meditest ? Diagnostyka Medyczna opracowano nowy test diagnostyczny, który pozwalana na czułą, specyficzną i tanią detekcję grupy 15 onkogennych typów HPV w wymazie z szyjki macicy. Zastosowana w projekcie metoda multiplex real-time PCR jest obecnie powszechnie używana w diagnostyce wirusologicznej, wymaga jednak indywidualnego podejścia w przypadku każdego badanego mikroorganizmu.

Aby zoptymalizować metodę, odpowiednio dobrano sekwencje tzw. primerów (starterów) i sond molekularnych oraz warunki reakcji. To zwiększa wiarygodność kliniczną testu, a zwłaszcza podnosi próg detekcji patogenów i swoistość diagnostyczną. W sondach tych została wykorzystana innowacyjna technologia LNA, która nie była dotychczas stosowana w testach, wykrywających poszczególne szczepy wirusa HPV.

Dzięki temu nowatorskiemu rozwiązaniu powstało innowacyjne narzędzie diagnostyczne, czyli test, łączący cechy badania cytologicznego i HPV. Projekt został zrealizowany w ramach programu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju INNOTECH ? programu wsparcia nauki i przedsiębiorstw w zakresie realizacji innowacyjnych przedsięwzięć z różnych dziedzin nauki i branż przemysłu.

Artykuł Test skriningowy na obecność onkogennych typów wirusów HPV oparty o technologię LNA ? innowacyjne narzędzie w profilaktyce i wczesnym wykrywaniu raka szyjki macicy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak prostaty jest jednym z najczęstszych nowotworów u mężczyzn (w Polsce drugi po raku płuca).

Co więcej, epidemiolodzy przewidują, że w najbliższych latach liczba zachorowań na raka prostaty znacznie wzrośnie. Tymczasem ta jednostka chorobowa, choć po raz pierwszy została opisana już prawie 160 lat temu, nadal nie jest do końca zbadana i wciąż stanowi duże wyzwanie diagnostyczne. Dlatego medycyna wciąż szuka skutecznych metod wykrywania. Wiele nadziei wiąże z wieloparametrycznym MR, jako narzędziem znacznie poprawiającym wykrywalność raka prostaty. Obecnie najpowszechniej stosuje się badanie per rectum i pomiar poziomu PSA we krwi, a w następnej kolejności badanie USG, po którym ? jeśli są wskazania ? urolog zaleca biopsję. Biopsja stercza jednak, choć wiele potrafi wyjaśnić, jest zabiegiem o bardzo dużym ryzyku powikłań. Na domiar złego, wyniki badań histopatologicznych mogą być zafałszowane, ponieważ nawet 12 pobrań może ?nie wstrzelić? się w ogniska raka. Doświadczenia pokazały, że zastosowanie USG i MR przed leczeniem radykalnym pozwala na precyzyjniejszy dobór metody terapii.

Jest jednak ciągle wiele pytań, związanych z zastosowaniem MR w diagnostyce i leczeniu raka stercza, jak choćby, kiedy wykonywać MR i czy można zlecić MR zamiast biopsji oraz jaka jest wiarygodność tego badania. Do niedawna królował pogląd, że rezonans prostaty powinien być wykonany przed biopsją. Okazuje się jednak, że wykonanie MR po biopsji też ma uzasadnienie, ponieważ pozwala wykryć ogniska raka, na które nie trafiła igła biopsyjna. Co więcej, badanie MR prostaty pozwala nie tylko na zlokalizowanie ognisk raka, ale też na ustalenie z większą precyzją, czy ewentualne zmiany nowotworowe są ograniczone wyłącznie do gruczołu ? a to bardzo istotne przy planowaniu leczenia. Wskazanym jest więc, by badanie MR weszło do diagnostyki raka stercza na taką skalę, na jaką jest stosowany w diagnostyce kręgosłupa czy stawów.

red. Krzysztof Michalski | Polskie Radio Program 1

Artykuł Badanie MR nowym sprzymierzeńcem w raku stercza pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: Karolina Prajzendanc w imieniu zespołu Zakładu Genetyki i Patomorfologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

W Polsce każdego roku diagnozowanych jest ponad 150 tys. nowych zachorowań na raka, a niemal 100 tys. chorych umiera z powodu swojej choroby. Do tej wysokiej śmiertelności przyczyniają się m.in. późne rozpoznanie choroby i nieskuteczne leczenie. Szacuje się, że 15-30 proc. wszystkich nowotworów złośliwych powstaje w wyniku wysokiej, genetycznie uwarunkowanej predyspozycji. Efektywność profilaktyki, diagnostyki i leczenia nowotworów można zatem zwiększyć poprzez wykonanie analiz genetycznych, umożliwiających wykrywanie mutacji w genach, związanych z wysokim ryzykiem zachorowania na raka. Do opracowania nowych technologii, umożliwiających efektywne badanie wielu genów, a nawet całego genomu, przyczynił się znaczący postęp w zakresie molekularnych technik badawczych. Niestety, badań tych nie można wykonywać powszechnie ze względu na ich wysokie koszty oraz czasochłonność. Przełomowe okazało się odkrycie w 1999 roku mutacji tzw. założycielskich genu BRCA1 w naszej populacji. Odkrycie to umożliwiło opracowanie nowatorskiego i unikatowego w skali światowej oraz dostępnego niemal dla każdego programu, który pozwala zidentyfikować osoby z wysokim ryzykiem zachorowania na raka piersi i/lub jajnika. Dzięki tej obserwacji, w następnych latach opracowano kolejne testy, oparte na analizie powtarzalnych w genach mutacji (m.in. MLH1/MSH2/MSH6, CHEK2, PALB2, RECQL), związanych z wysokim ryzykiem zachorowania na raka jelita grubego, prostaty, piersi. To wielki krok naprzód: opracowanie powyższych testów oraz ich wdrożenie do praktyki klinicznej znacząco podniesie efektywność profilaktyki, pozwoli na wczesną diagnostykę oraz umożliwi skuteczne leczenie ok. miliona osób, które w genach noszą mutację wysokiego ryzyka rozwoju raków.

Artykuł Unikatowy program identyfikacji osób z wysokim ryzykiem zachorowania na raka, oparty o testy genetyczne, wykrywające mutacje charakterystyczne dla populacji polskiej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Schizofrenia to zagadkowa choroba. Wiele teorii stara się wyjaśnić, jak dochodzi do jej rozwoju: mówi się o zaburzeniach emocjonalnych i społecznych, uszkodzeniach genetycznych, niedoborach neuroprzekaźników czy nawet uszkodzeniach wirusowych, do których prowadzić mogą choroby zakaźne.

Wciąż jednak brak badań, które dałyby jednoznaczne wyniki i odpowiedziały na pytanie, w którym rejonie mózgu dochodzi do uszkodzeń i w jaki sposób. Brak było też metody, pozwalającej zdiagnozować schizofrenię na wczesnym etapie ? kiedy leczenie ma większe szanse powodzenia. Dlatego warto przyjrzeć się metodzie, opisywanej przez Adriana Chrobaka, pozwala ona bowiem zdiagnozować schizofrenię w sposób prosty i nie wymagający specjalnych urządzeń. Dzięki niej można też odróżnić chorych ze schizofrenią od pacjentów z chorobą dwubiegunową. Metoda pana Chrobaka obejmuje obserwację gałek ocznych. Jeśli badania potwierdzą, że pewne zmiany w panowaniu nad nimi rzeczywiście występują w schizofrenii, to będzie też oznaczało, że choroba ta jest chorobą mózgu, a nie tylko emocji.

Krakowscy naukowcy postanowili przyjrzeć się, co dzieje się w mózgu chorego na schizofrenię człowieka i co się zmienia w jego pracy w momencie, kiedy chorzy manifestują ten typowy dla schizofreników objaw. Obserwują za pomocą rezonansu magnetycznego struktury mózgu, które są pobudzane podczas tego odruchu i mają nadzieję znaleźć odpowiedź na wiele pytań np. w jakim obszarze mózgu zaczyna się schizofrenia, jaka jest rola móżdżku (części mózgu mało dotąd zbadanej w powstawaniu tej choroby), które struktury w mózgu funkcjonują gorzej lub inaczej u chorych. Informacje te mogą mieć w przyszłości znaczenie w planowaniu leczenia. Mimo postępów, jakie się dokonują w psychiatrii, schizofrenię wciąż diagnozuje się późno, leczenie często zawodzi, a sama terapia jest prowadzona pomimo nieznajomości przyczyn choroby. Stąd, każde odkrycie, które choć trochę przybliża nas do wczesnego rozpoznawania schizofrenii i bardziej celowego jej leczenia, jest ważne i warte uwagi.

red. Małgorzata Wiśniewska | dziennikarka medyczna TVP

Artykuł Kolejna zagadka schizofrenii odkryta? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: lek. Adrian A. Chrobak

Autorzy pracy: Adrian A. Chrobak (Katedra Psychiatrii UJ CM, Kraków); Marcin Siwek, Dominika Dudek (Zakład Zaburzeń Afektywnych, Katedra Psychiatrii UJ CM, Kraków); Maciej Perdziak, Wojciech Gryncewicz, Jan Ober (Pracownia Czynności Okoruchowej, Instytut Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN im. Macieja Nałęcza, Poznań); Tadeusz Marek, Magdalena Fąfrowicz (Zakład Neurokognitywistyki i Neuroergonomii, Instytut Psychologii Stosowanej UJ, Kraków; Ośrodek Neurobiologii, MCB UJ, Kraków)

Schizofrenia jest złożoną chorobą psychiczną o podłożu neurorozwojowym. Ze względu na jej heterogeniczny charakter i subiektywne metody diagnozy, coraz więcej badań jest poświęconych poszukiwaniom obiektywnych objawów tej choroby. W 2014 roku po raz pierwszy opisane zostało przez nas (Chrobak i wsp. 2014) zaburzenie ruchów gałek ocznych, niewydolność konwergencji z jednostronną egzoforią do bliży. Odnotowaliśmy, że u znacznej liczby pacjentów ze schizofrenią jedno oko rozpoczyna ruch w kierunku skroni podczas fiksacji wzroku na zbliżającym się przedmiocie, w trakcie wykonywania ruchu zbieżnego gałek ocznych. Według naszej wiedzy jest to pierwsze badanie, wskazujące na obecność takiego objawu w tej grupie klinicznej.
Zaburzenie to występuje znacznie częściej u pacjentów ze schizofrenią, niż u osób, dotkniętych chorobą afektywną dwubiegunową. To wskazuje, że objaw ten może być objawem neurologicznym, umożliwiającym rozróżnienie tych dwóch grup pacjentów. Ponadto prezentujący objaw pacjenci ze schizofrenią wyróżniali się większą liczbą innych zaburzeń okoruchowych i zaburzeń mowy. Oznacza to, że grupa pacjentów, prezentujących objaw, może się cechować istotnymi zmianami funkcjonalnymi lub strukturalnymi w ośrodkowym układzie nerwowym. Celem wystąpienia było przedstawienie wyników naszych najnowszych badań okulometrycznych oraz zaprezentowanie metodologii, umożliwiającej ocenę objawu za pomocą technik obrazowania metodą rezonansu magnetycznego.

Artykuł Nowo odkryty objaw zaburzeń ruchów gałek ocznych u pacjentów chorych na schizofrenię ? badania okulometryczne i neuroobrazowe pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z migotaniem przedsionków żyje spora liczba osób, stąd przedstawiona metoda leczenia ma duże znaczenie nie tylko medyczne, ale też społeczne.

Niestety, mimo rozwoju kardiologii, także elektrokardiologii, u części pacjentów nie udaje się przywrócić i utrzymać prawidłowego rytmu serca, czyli miarowego rytmu zatokowego. Zawodzi farmakologia (mimo nowych leków), zawodzą też tradycyjnie stosowane procedury z zakresu elektrokardiologii, jak kardiowersja i ablacja. To złe wieści, bo powikłaniem migotania przedsionków bywa zator tętnic mózgowych i rozwijający się w jego następstwie niedokrwienny udar mózgu. To z jednej strony osobisty dramat pacjenta i jego rodziny, a z drugiej duży problem społeczny, bowiem udar pociąga za sobą długotrwałe lub trwałe inwalidztwo chorego. Są wprawdzie osoby, które przez dziesięciolecia funkcjonują z utrwalonym migotaniem przedsionków, przyjmując leki zmniejszające krzepliwość krwi ?bronią się? przed zatorem i udarem. Są jednak i tacy chorzy, których tylko zamknięcie uszka lewego przedsionka ratuje przed ryzykiem zatoru. Tego typu zabiegi zaczynają więc wchodzić w zakres stałych procedur, towarzyszących operacjom kardiochirurgicznym w kardiologii inwazyjnej. To nowa, wielka szansa dla wielu osób. Trzeba tylko zrobić wszystko, co możliwe, by ta nowoczesna metoda była dostępna dla jak najliczniejszej grupy chorych.

red. Ryszard Golański | Gazeta Lekarska

Artykuł Poprawa bezpieczeństwa chorych z migotaniem przedsionków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: dr n. med. Radosław Pracoń | Klinika Choroby Wieńcowej i Strukturalnych Chorób Serca, Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego

Autorzy: prof. dr hab. n. med. Marcin Demkow, prof. nadz. IK Zofia Dzielińska, prof. nadzw. IK Cezary Kępka, dr n. med. Joanna Petryka, dr Piotr Rudziński (Klinika Choroby Wieńcowej i Strukturalnych Chorób Serca, Instytut Kardiologii, Warszawa); dr n. med. Edyta Kaczmarska (Klinika Choroby Wieńcowej i Strukturalnych Chorób Serca, Instytut Kardiologii, Warszawa); prof. dr hab. n. med. Adam Witkowski (Klinika Kardiologii i Angiologii Interwencyjnej, Instytut Kardiologii, Warszawa); dr n. med. Marek Konka (Klinika Wad Wrodzonych Serca, Instytut Kardiologii, Warszawa)

Przeznaczyniowe zamknięcie uszka lewego przedsionka to nowatorska metoda, której celem jest zmniejszenie u chorych z migotaniem przedsionków ryzyka powikłań zatorowych, głównie udaru mózgu. Skrzepliny, będące źródłem zatorowości, lokalizują się w ok. 95 proc. przypadków właśnie w uszku lewego przedsionka, stąd idea eliminacji uszka z krążenia systemowego krwi. Technologię tę stosuje się u pacjentów, u których z uwagi na wysokie ryzyko krwawienia nie jest możliwa standardowa przewlekła terapia przeciwzakrzepowa. Zabieg zamknięcia uszka jest z powodzeniem wdrażany do standardowej praktyki klinicznej w Instytucie Kardiologii. W jego przeprowadzaniu wykorzystuje się nowoczesne metody diagnostyki obrazowej, takie jak echokardiografia trójwymiarowa, tomografia komputerowa oraz wydruk serca w technologii 3D.

Artykuł Przeznaczyniowe zamknięcie uszka lewego przedsionka w prewencji udaru mózgu u chorych z migotaniem przedsionków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: dr n. med. Katarzyna Sklinda

Autorzy pracy: dr n. med. Katarzyna Sklinda (Ośrodek Zintegrowanych Badań Strukturalnych i Czynnościowych Centralnego Układu Nerwowego ? CNS Lab, Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej, Warszawa), dr hab. n. med. Jakub Dobruch (Klinika Urologii CMKP, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. W. Orłowskiego, Warszawa), prof. dr hab. n. med. Jerzy Walecki (Zakład Diagnostyki Obrazowej, Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. prof. Adama Grucy CMKP, Otwock).

Rak prostaty to jedna z najczęściej występujących chorób nowotworowych: w populacji europejskiej rozwija się średnio u jednego na sześciu mężczyzn. Współczesna radiologia umożliwia trafne i bezinwazyjne określenie prawdopodobieństwa obecności ogniska raka w zakresie gruczołu krokowego poprzez obrazowanie za pomocą rezonansu magnetycznego. Na podstawie multiparametrycznego badania MR można nie tylko wykrywać nieprawidłowości w obrębie prostaty, lecz także wskazywać ich dokładną lokalizację, określać stopień złośliwości i zaawansowania. Wytyczne rekomendowane przez Europejskie i Amerykańskie Towarzystwa Uroradiologiczne, zawierające m.in. protokół badania PI-RADS v.2, jednoznacznie potwierdzają, że nowoczesne skanery wysokopolowe umożliwiają wiarygodną ocenę stercza bez konieczności stosowania cewek doodbytniczych.

Trafność rozpoznania histopatologicznego istotnie wzrasta w przypadku pobrania materiału do badania na drodze biopsji pod kontrolą MR lub fuzji obrazu MR z obrazem USG. W wybranych przypadkach raka niskiego ryzyka, rezonans magnetyczny może być skuteczną metodą monitorowania stanu pacjenta bez konieczności podjęcia leczenia. W innych sytuacjach można wykorzystać rezonans magnetyczny do przeprowadzenia terapii ogniskowej z zastosowaniem energii laserowej lub fali ultradźwiękowej, radioterapii bądź usunięcia chirurgicznego z wykorzystaniem robota da Vinci. Ograniczenie inwazyjności przekłada się na ograniczenie działań niepożądanych związanych z leczeniem.

Artykuł Zastosowanie multiparametrycznego badania MR w diagnostyce i leczeniu raka stercza pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: lek. wet. Magdalena Cybulska

Badania przedkliniczne, wykorzystujące zwierzęta laboratoryjne jako modele chorób nowotworowych, stanowią zasadniczy etap opracowywania nowych leków onkologicznych. Odgrywają ważną rolę na wielu polach: w badaniach nad molekularnymi mechanizmami nowotworzenia, selekcji czynników o potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym, poszukiwaniu markerów skuteczności leczenia. Ułatwiają też opracowywanie strategii postępowania w leczeniu skojarzonym. Ponadto zwierzęta laboratoryjne dają możliwość projektowania terapii personalizowanych poprzez tworzenie tzw. awatarów z ich użyciem.

W badaniach przedklinicznych myszy laboratoryjne są najczęściej wybieranym gatunkiem zwierząt, ze względu na dobrze poznany genom, dostępność jednorodnych szczepów wsobnych, możliwość wprowadzania modyfikacji genetycznych, a także łatwą obsługę i stosunkowo niedrogie utrzymanie. Niestety, każdy z już dostępnych modeli chorób nowotworowych cechuje się szeregiem ograniczeń, niezależnie od tego, czy modele te powstają na bazie doboru zwierząt pod kątem pożądanych cech, wprowadzania modyfikacji genetycznych czy poprzez wykonywanie przeszczepów komórek nowotworowych. W efekcie około 90 proc. leków, które dają dobre wyniki w badaniach przedklinicznych, nie wykazuje oczekiwanej skuteczności u pacjentów. Dlatego do najchętniej wybieranych na świecie należą obecnie mysie modele chorób nowotworowych, bazujące na przeszczepach guzów, pochodzących bezpośrednio od pacjentów. Modele te sukcesywnie wypierają łatwiejsze do uzyskania, ale mniej doskonałe przeszczepy z hodowanych pozaustrojowo linii komórkowych. Powstające w ten sposób guzy nowotworowe bardziej przypominają te rozwijające się w organizmie ludzkim, ponieważ charakteryzują się większą różnorodnością tworzących je komórek, zarówno na poziomie mikroskopowym, jak i molekularnym. Ma to szczególne znaczenie w testowaniu leków o działaniu celowanym, czyli ukierunkowanych na konkretne cele molekularne.

Aby jak najpełniej odzwierciedlić wzrost nowotworu w organizmie ludzkim i ? co za tym idzie ? by wyniki badań przedklinicznych trafniej przewidywały późniejsze wyniki badań klinicznych, konieczne jest nieustanne dążenie do udoskonalania narzędzi, wykorzystywanych w badaniach przedklinicznych. Obecnie w Zakładzie Genetyki w Centrum Onkologii – Instytucie im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie opracowujemy bank heteroprzeszczepów tkanek, pochodzących od pacjentów. Dzięki współpracy pomiędzy częścią naukową Instytutu a klinikami, utworzonych zostało ponad 20 heteroprzeszczepów raka jelita grubego; przeszczepów stabilnych i na bieżąco charakteryzowanych pod względem histologicznym oraz molekularnym. Guzy te są utrzymywane w ciałach myszy lub zabankowane w ciekłym azocie. Trwają również prace nad opracowaniem modeli innych typów nowotworów, przede wszystkim mięsaków, czerniaków oraz raków płuc i pęcherza moczowego. To nieustannie rozwijający się bank, będący pierwszym tego typu przedsięwzięciem w kraju i może znacząco zwiększyć możliwości wykonywania badań przedklinicznych w Polsce. Można się spodziewać, że wyniki tych badań będą miały dobre przełożenie na późniejsze wyniki badań klinicznych.

Artykuł Heteroprzeszczepy nowotworów pacjentów i mysie awatary w badaniach onkologicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Otyłość w Europie osiągnęła rozmiary epidemii. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci częstość występowania otyłości potroiła się.

Szacuje się, że jeśli ten trend się nie zmieni, w 2010 r. w Europejskim Regionie WHO otyłych będzie ok. 150 milionów dorosłych (to 20 proc. populacji) oraz 15 milionów dzieci i nastolatków (czyli kolejne 10 proc. populacji). Sytuacja w Polsce wcale nie wygląda lepiej. Z badań Wieloośrodkowego Ogólnopolskiego Badania Stanu Zdrowia Ludności WOBASZ wynika, że nadwagę ma ponad 40 proc. mężczyzn i ok. 28 proc. kobiet. Około 2 proc. Polaków cierpi z powodu otyłości olbrzymiej. Szacuje się, że w Polsce żyje ok. 300 tysięcy osób olbrzymie otyłych.

Naukowcy i lekarze od dekad wiedzą już, że otyłość nie jest wyłącznie problemem estetycznym, ale też zdrowotnym. U osób o nadmiernej wadze częściej rozwija się nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i choroby nowotworowe. Większe jest również ryzyko wystąpienia zaburzeń psychicznych m.in. depresji. Otyłość to także ogromne wyzwanie dla służby zdrowia. I to nie tylko ze względu na koszt leczenia chorób, powiązanych z za dużą masą ciała (w Europie 6 proc. wydatków na cele zdrowotne związanych jest z chorobami, spowodowanymi otyłością). Szpitale trzeba fizycznie przygotowywać na obecność osób otyłych. Trzeba wprowadzać odpowiednie, wzmocnione łóżka, bo te standardowe przeznaczone są dla osób o masie ciała do 150 kg. Potrzebne są także inne stoły operacyjne czy tuby do rezonansu tomograficznego, badań tomograficznych. Większe muszą być nawet opaski do mierzenia ciśnienia, nie wspominając już o fakcie, że taką osobę jest zwyczajnie trudniej umyć czy przełożyć z łóżka na łóżko.

Niebagatelne są też społeczne koszty otyłości. Ludzie otyli, między innymi z powodu złego stanu zdrowia, są dużo częściej nieobecni w pracy. Ze względu na wagę i wygląd bywają w miejscu pracy dyskryminowani, a młodzi ludzie osiągają często gorsze wyniki w szkole, nierzadko też cierpią z powodu braku akceptacji i osamotnienia w grupach rówieśniczych. Heurystyczna ocena ludzi otyłych jest dla nich krzywdząca: postrzegani są jako mniej zdolni i leniwi, przez co trudniej jest im odnieść sukces, choć często nań zapracowali.

Nowoczesne leczenie bariatryczne pomaga w rozwiązywaniu problemu otyłości. Bariatria bywa konieczna nawet u dzieci, wykonuje się ją także polskim nastolatkom. Zdarza się, że operacja bariatryczna jest jedynym sposobem, by pomóc 16-latce, ważącej 140 kilogramów. W Centrum Zdrowia Dziecka przeprowadzono już u kilku nastolatków operacje bariatryczne, polegające na pomniejszeniu żołądka o dwie trzecie. Najmłodszy pacjent miał 14 lat i wiele chorób towarzyszących, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, zwyrodnienie stawów. Pozostali operowani mieli 15, 16 lat. Każdy z operowanych nastolatków ważył ok. 130 kg. Prof. Piotr Kaliciński, kierownik Kliniki Chirurgii Dziecięcej i Transplantacji Narządów CZD, uważa, że operacje są konieczne przy patologicznej otyłości. Zaleca się je po konsultacji z endokrynologiem, gastroenetrologiem, rehabilitantem i psychologiem. Ich zadaniem jest ocena, czy jesteśmy w stanie leczyć pacjenta tradycyjnymi metodami. O operacji zaczynamy myśleć dopiero wtedy, kiedy się okazuje, że dieta i ruch nie dają efektów. Operacja bariatryczna to skuteczna i czasem nieodzowna ostateczność.
Potrzebujemy programu ograniczenia epidemii otyłości. Powinien obejmować: promowanie zdrowego żywienia, co oznacza zmniejszenie spożycia tłuszczów i cukru oraz zwiększenie udziału warzyw i owoców w diecie; a także zwiększenie poziomu aktywności fizycznej.

red. Agnieszka Pochrzęst-Motyczyńska | PAP

Artykuł Otyłość chirurgicznie leczymy już także u dzieci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: dr n. med. Michał R. Janik

Autorzy pracy: dr n. med. Tomasz G. Rogula, lek. Leena Khaitan (Department of General Surgery, University Hospital/Cleveland Medical Center Medicine, Cleveland, USA); lek. Piotr Kowalewski, lek. Maciej Walędziak, prof. dr hab. n. med. Krzysztof Paśnik (opiekun naukowy; Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej, Metabolicznej i Torakochirurgii, Wojskowy Instytut Medyczny, Warszawa)

Wstęp

Otyłość to nadmierna masa ciała, prowadząca do zaburzeń zdrowia. Częstość występowania otyłości w polskiej populacji systematycznie narasta. Zachowawcze metody leczenia, jak modyfikacja stylu życia oraz diety nierzadko bywają nieskuteczne. Leczenie farmakologiczne jest obecnie niezalecane. W tej sytuacji jedyną skuteczną i dającą trwałe efekty metodą leczenia otyłości jest chirurgia bariatryczna. Pozwala ona stracić średnio od 40 do 50 kilogramów w ciągu roku od operacji. Choć to wręcz spektakularne efekty, nie wszyscy leczeni są zadowoleni z osiągniętej wagi ? zwłaszcza, jeśli przed podjęciem leczenia chorzy mieli nierealistyczne oczekiwania w stosunku do swojego wyglądu po zabiegu. Ta sytuacja prowadzi nierzadko do zerwania współpracy między chorym a prowadzącym go zespołem ? co w efekcie często powoduje powrót do wyjściowej masy ciała. Celem badania było zbudowanie modelu prognostycznego, umożliwiającego oszacowanie utraty masy ciała w rok po operacji, przeprowadzonej metodą laparoskopowej rękawowej resekcji żołądka (ang. Laparoscopic Sleeve Gastrectomy, LSG).

Metodyka

Badanie jest retrospektywną analizą przypadków 211 pacjentów, operowanych z powodu otyłości metodą LSG (grupa ucząca się). Analizie zostało poddanych dziewięć zmiennych, charakteryzujących badaną populację. W celu wyselekcjonowania zmiennych, mających rok po operacji wpływ na wskaźnik body mass index (BMI) wykorzystano algorytm regresji liniowej ? Least Angle Regression (LARS). Uzyskane wyniki zostały wykorzystane do stworzenia modelu predykcyjnego, który następnie został poddany walidacji na zewnętrznym zbiorze 184 pacjentów, operowanych wcześniej metodą LSG.W celu przetestowania dokładności modelu, porównano oszacowany wskaźnik BMI z rzeczywistym wskaźnikiem BMI, zarówno w grupie uczącej się, jak i grupie walidacyjnej. Równanie regresji liniowej zostało wykorzystane do stworzenia kalkulatora, pozwalającego przewidzieć utratę masy ciała po operacji.

Wyniki

Uzyskany model zawierał trzy zmienne: przedoperacyjny wskaźnik BMI (? = 0.023, p <0.001), wiek (? = 0.005, p<0.001) oraz płeć (żeńska) (? = 0.116, p = 0.001). Model charakteryzował się dobrą dyskryminacją (R2 = 0.672; adjusted R2 = 0.664) oraz dobrą dokładnością (root meansquared error of estimate RMSE = 0.124). Rozziew pomiędzy obserwowanym BMI, a BMI oszacowanym, nie różnił się istotnie statystycznie w grupie uczącej [mediana = 0.737 (-2.676, 3.254); p = 0.223] oraz grupie walidacyjnej [mediana ? 0.223 (-3.506, 2.667); p = 0.160]. Walidacja zewnętrzna modelu potwierdziła jego dobre parametry.

Wnioski

Powstał klinicznie użyteczny model matematyczny, pozwalający na predykcję wskaźnika BMI po operacji sposobem rękawowej resekcji żołądka. To pozwoliło na skonstruowanie kalkulatora, który umożliwia oszacowanie utraty masy ciała po chirurgicznym leczeniu otyłości. Dzięki temu pacjenci bariatryczni w okresie przygotowawczym mogą zostać poinformowani o prognozach, odnośnie utraty masy ciała, którą mogą osiągnąć rok po operacji metodą LSG. Postawienie realnych oczekiwań względem chirurgicznego leczenia otyłości może mieć zasadnicze znaczenie w procesie podejmowania decyzji leczenia, jak i w dalszej współpracy pomiędzy chorym a zespołem bariatrycznym.

Artykuł Nowy model prognostyczny utraty masy ciała u pacjentów z otyłością olbrzymią poddawanych zabiegom bariatrycznym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr. hab. n. med. Krzysztofem Tomaszewskim, adiunktem Katedry i Zakładu Anatomii Wydziału Lekarskiego UJ CM w Krakowie.

Dr hab. n. med. Krzysztof Tomaszewski, 32-letni ortopeda, został tegorocznym laureatem konkursu Pulsu Medycyny ?Supertalenty w Medycynie?. Tytuł przyznano mu jednogłośnie, największą liczbą punktów, a uznanie jury zyskał nie tylko naukowy dorobek lekarza, ale i bardzo wysoki impact factor (ponad 220), mimo że porusza się w trudnej, mało popularyzatorskiej dziedzinie, jaką jest anatomia.

Gdyby Pan miał powiedzieć konkretnie ? za co ta nagroda ?Supertalenty w Medycynie??

Prawdę mówiąc sam się zastanawiałem, za co dokładnie. Ale w gruncie rzeczy sądzę, że przede wszystkim za stworzenie nowej gałęzi anatomii, opartej na faktach ? Evidence-Based Anatomy (EBA), która dzięki sukcesowi międzynarodowemu rozrosła się do Międzynarodowej Grupy Roboczej ds. Anatomii Opartej na Faktach (International Evidence-Based Anatomy Working Group, http://www.eba.cm.uj.edu.pl/).

To brzmi jak tautologia. Na czym, jak nie na faktach ma być oparta medycyna, a tym bardziej anatomia?

Uczę studentów i na każdym kroku odkrywam, że to, co jest przedstawione w atlasie anatomicznym rzadko ? może w 20, 30 proc. ? pokrywa się z tym, co widzimy w trakcie zabiegów operacyjnych. Najczęściej chodzi o szczegóły anatomiczne, ale istotne dla chirurga, który przy określonym cięciu oczekuje na konkretne naczynie w konkretnym miejscu. A jeśli tam go nie ma? Czy to oznacza, że i nerw ?normalnie? biegnący przy tym naczyniu znajduje się gdzie indziej? Jak wpływa to na ryzyko jego uszkodzenia? W innej sytuacji zamiast jednego spodziewanego naczynia ujawniają się dwa lub trzy. Poważny problem, bo co to oznacza ? czy można przeciąć jedno z tych naczyń? Czy spowoduje to komplikacje czy też pozostanie klinicznie nieme? Jak postąpić? Chirurg musi podjąć decyzję, ale w sytuacji zaskoczenia brakuje danych, na których można by oprzeć się bezpiecznie.

Czy to znaczy, że atlasy medyczne się mylą?

Prosta odpowiedź brzmi na szczęście ?nie?. Jednak prowadzone do tej pory badania, które posłużyły do generalizowania wiedzy np. w podręcznikach i atlasach anatomicznych, opierały się zazwyczaj na bardzo małej liczbie opisanych przypadków. Po prostu ? zespół badawczy miał określone możliwości i nie był w stanie przejrzeć więcej, niż przeglądał. Pięć tysięcy opisanych przypadków, to było wielkie badanie! Jednak dla wiarygodnych wyników to bardzo mało. Dzięki metodom, z których korzystamy, jesteśmy w stanie zgromadzić dane wejściowe z różnych dziedzin (anatomia, chirurgia, radiologia) ze wszystkich badań na świecie! Korzystamy z dostępnych baz bibliograficznych, bez ograniczenia czasowego, bo mamy dostęp do artykułów nawet z XIX w. i bez ograniczeń językowych, bo możemy tłumaczyć nawet z tak egzotycznych języków, jak ZULU. Odpowiedź, jaką uzyskujemy, oparta jest więc na dziesiątkach-setkach tysięcy przykładów. I to jest prawdziwa anatomia oparta na faktach. Takie badania jak nasze mają ogromne znaczenie w wielu dziedzinach medycyny, np. w chirurgii, ortopedii, urologii.

Mogę prosić o przykłady?

Oczywiście. Weźmy urologię. Urolodzy od dawna spierają się, czy podczas wycięcia prostaty z powodu nowotworu można przeciąć tętnicę sromową dodatkową, co czasem, ze względu na margines onkologiczny byłoby pożądane. Jedni mówią, że nie wolno, bo potem pacjent ma zaburzenia erekcji, inni udowadniają, że ich pacjenci po przecięciu tętnicy sromowej takich problemów nie mają. Z naszych badań, opartych na olbrzymiej bazie danych, przeanalizowanych metodami statystycznymi, które w dużej mierze sami musieliśmy stworzyć wynika, że powinno się ją zachowywać, kiedy tylko jest to możliwe. U starszych osób przecięcie tej tętnicy prawie na pewno doprowadzi do pooperacyjnych zaburzeń erekcji. To jest odpowiedź wiarygodna, oparta na faktach, gotowa do zastosowania w praktyce.

Wasze badania mają zatem walor użytkowy. W jaki sposób trafiają do lekarzy praktyków? I czy są respektowane?

Publikujemy w prasie fachowej. Opracowanie dotyczące np. wspomnianej wyżej tętnicy sromowej dodatkowej publikowane było w ?Journal of Urology?, drugim najbardziej poczytnym na świecie czasopiśmie urologicznym, które jest oficjalnym organem American Urological Association. Oczywiście lekarz nie musi się stosować do norm, które ujawniamy, ale trudno zlekceważyć twarde dowody naukowe. My staramy się tworzyć nowe, bezpieczniejsze dostępy chirurgiczne i służyć pomocą radiologom w interpretacji badań, przedstawiając, co jest prawidłowością, a co nie jest.

Jakich innych dziedzin medycyny dotyczą badania EBA?

Sięgnijmy po przykład z dziedziny ortopedii, bo sam jestem praktykującym ortopedą, więc ta gałąź medycyny interesuje mnie szczególnie. Od dawna zadajemy sobie pytanie, jak najlepiej opracować dojścia operacyjne do dołu podkolanowego i tętnicy podkolanowej tak, żeby nie uszkodzić tętnicy. Do tej pory przeważnie sądzono, że u każdego człowieka dół podkolanowy jest anatomicznie taki sam. My wykazaliśmy, że w różnych populacjach to dojście chirurgiczne powinno być zupełnie inne, bo i anatomia jest inna. Tak samo przeprowadzona operacja w dole podkolanowym u osoby rasy białej i np. u Azjaty, naraża właśnie Azjatę na znaczne ryzyko uszkodzenia tętnicy podkolanowej. Wyniki badań opublikowaliśmy w Journal of Vascular Surgery. To wiodące pismo Amerykańskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej. Bardzo docenili nasze badania i uznali za istotne przekazane dane. Na koniec artykułu prezydent American Venous Forum Foundation przedstawił swój komentarz, który w skrócie można podsumować słowami: ?w ten właśnie sposób powinny wyglądać nowoczesne badania anatomiczne, a chirurdzy powinni stosować się do ich wyników?.

Naprawdę aż trudno uwierzyć, że mimo tak niepełnej wiedzy anatomicznej jednak znaczna część dotychczasowych operacji kończyła się pozytywnym wynikiem.

Wiedza dotycząca zasadniczych, duży struktur anatomicznych jest na szczęście dobrze poznana. Co najmniej 60, 70 proc. dotychczasowej wiedzy się potwierdza, ale przynajmniej 1/3 jest zaskakująca dla nas samych. Czasem nawet w pozornie nieskomplikowanych operacjach, przeprowadzanych w rutynowy sposób, natykamy się na coś nowego, coś dziwnego.

Na przykład?

Weźmy choroby tarczycy. Do tej pory tarczycę operowano w oparciu o dwa konkretne punkty anatomiczne, uznając je za zmniejszające ryzyko uszkodzenia nerwu krtaniowego wstecznego, który odpowiada za możliwość wydawania głosu. My wykazaliśmy, że korzystanie wyłącznie z jednego z nich zwiększa, a nie zmniejsza ryzyko. W związku z tym odkryciem powinno się zasadniczo zmienić spojrzenie na sposób orientowania się w polu operacyjnym w trakcie zabiegów tyroidektomii. To wiedza niezwykle istotna dla lekarzy operujących tarczycę na co dzień. Współpracujemy m.in. z prof. Marcinem Barczyńskim, światowej sławy chirurgiem tarczycy, który docenił nasze badania do tego stopnia, że chciał się w nie osobiście zaangażować.

Czy te badania zostaną przyjęte przez lekarzy praktyków?

Mamy nadzieję, że tak będzie. Trudno zlekceważyć istotne wyniki badań i analiz.

Wśród wielu przygotowanych przez nas prac, znajdują się również prace metodologiczne, które przestawiają założenia EBA, i o które oparliśmy powstające meta-analizy. Mówiąc o pracach metodologicznych mam na myśli m.in. opracowanie, jak powinna wyglądać anatomia oparta na faktach. Przygotowaliśmy również wytyczne, jak planować i prowadzić te badania, żeby były jak najwyższej jakości i przede wszystkim użyteczne dla klinicystów. Kilka dni temu dostaliśmy wiadomość, że Międzynarodowe Towarzystwo zrzeszające wszystkie światowe towarzystwa anatomiczne (International Federation of Associations of Anatomy) przyjęło nasze prace, jako światowe wytyczne co do sposobu przeprowadzania prac anatomicznych. Muszę powiedzieć, że to niezwykle cieszy, gdy ciężka praca zostaje doceniona na najwyższym, światowym poziomie.

Czym zajmujecie się obecnie?

Między innymi kończymy badania dotyczące ścięgna Achillesa. Szukamy obiektywnych sposobów, jak zapobiegać kontuzjom tego ścięgna, a jeśli się nie uda, jak leczyć urazy tak, żeby nie nawracały. Możemy pochwalić się bardzo ciekawym artykułem w Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports na temat struktury ścięgna Achillesa i jak ona może wpływać na urazy. Po opublikowaniu tego artykułu skontaktował się z nami trener kadry olimpijskiej USA i inni wybitni działacze sportowi z całego świata, chcąc się zapoznać z całością badań i nawiązać współpracę. Na razie opublikowaliśmy część wyników, ale wierzymy, że mogą bardzo pomóc w zapobieganiu i leczeniu kontuzji.

Czy to znaczy, że jest coś nowego w leczeniu kontuzji ścięgna Achillesa?

Miejmy nadzieję, że tak (śmiech). Do tej pory było wiadomo, że ścięgno Achillesa składa się z 3 pęczków, które się rotują. Pokazaliśmy i opisaliśmy, jak ta rotacja może wpływać na uszkodzenia ścięgna. Z czasem będziemy mogli zatem przewidzieć, że dojdzie do urazu i ile trzeba będzie zrobić przerwy w treningach, by nie doprowadzić do niego. Potrzebujemy dodatkowych badań, żeby uszczegółowić te dane, ale pokazaliśmy, że obserwując rotację pęczków ścięgna można przewidzieć, że prawdopodobnie dojdzie do urazu.

Czym powinien kierować się lekarz, by uchronić pacjenta od nieprzewidzianych skutków działań chirurgicznych? Doświadczeniem swoich nauczycieli i własnym, wynikami badań naukowych, nowymi odkryciami?

Nabywane przez wiele lat doświadczenie kliniczne jest nie do przecenienia, ale według mnie w obecnych czasach kolejność działań powinna być oparta o najnowsze wyniki wiarygodnych badań, okraszone dozą doświadczenia. W piramidzie dowodów naukowych, gdy pominie się badania podstawowe, opinie ekspertów są na samym dole. Dlatego też, w przypadku istnienia lepszej jakości badań, to właśnie ich wyniki powinny być w pierwszej kolejności brane pod uwagę. Pierwsze od góry są metaanalizy, czyli wyniki badań podobnych do naszych ? opartych na setkach tysięcy przykładów.

Rozmawiała Elżbieta Borek

Artykuł Anatomia oparta na faktach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

red. Ryszard Golański | redaktor naczelny Gazety Lekarskiej, anestezjolog w Klinice Kardiochirurgii UM w Łodzi

Przedstawiona metoda może mieć szczególne znaczenie dla dwóch grup osób.

Pierwsza, to osoby starsze, często powyżej 80. roku życia, u których tradycyjne wszczepienie zastawki aortalnej, z użyciem krążenia pozaustrojowego, łączyłoby się z ryzykiem, przewyższającym korzyść. U takich osób TAVI, czyli przezcewnikowe wszczepienie zastawki aortalnej, to przyszłość leczenia zwężenia lewego ujścia tętniczego, zwanego żargonowo stenozą aortalną. Przykład idzie zza zachodniej granicy: w Niemczech aż 40 proc. wymian zastawki aortalnej przeprowadza się metodą TAVI. Druga grupa to pacjenci z całkowitym zamknięciem światła tętnicy lub tętnic wieńcowych. Czasem już na stole operacyjnym okazuje się, że nie ma warunków do rewaskularyzacji chirurgicznej. Wtedy ponownie zwołuje się konsylium z udziałem kardiologa inwazyjnego, które rozważa, czy nie można udrożnić tętnicy. Takim pacjentom też pomoże TAVI.

Dla tych grup osób opisana przez pana doc. Opolskiego metoda może być szansą, której do tej pory nie mieli. Planując wykorzystanie tej metody, trzeba jednak odpowiedzieć na następujące pytania: Ile powinno być w Polsce ośrodków stosujących tę metodę? Jak taka procedura będzie finansowana? To pytanie jest istotne w kontekście znaczącego zmniejszenia wyceny procedur z zakresu kardiologii inwazyjnej.

Artykuł TAVI ratuje życie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegent: dr hab. n. med. Maksymilian P. Opolski | Klinika Kardiologii i Angiologii Interwencyjnej, Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Warszawa

Tematem wykładu były innowacyjne rozwiązania w dziedzinie informatyki i medycyny obrazowej, mające na celu usprawnienie wykonywania zabiegów kardiologii interwencyjnej. Rozszerzona rzeczywistość ma wiele niekwestionowanych zalet. Pierwszą jest możliwość łączenia świata realnego i wygenerowanego komputerowo, z wyszczególnieniem niedostępnych rutynowo danych obrazowych na temat struktury i czynności narządów wewnętrznych pacjenta. Kolejne to interaktywne w czasie i łatwe w obsłudze środowisko pracy oraz wielowymiarowość i transparentność wygenerowanych danych obrazowych.

Wydaje się, że rozszerzona rzeczywistość może w niedalekiej przyszłości zrewolucjonizować wykonywanie zabiegów kardiologicznych, opierających się na dodatkowych danych obrazowych. W 2015 roku autor wykładu przeprowadził pierwszy w świecie zabieg przezskórnego udrożnienia zamkniętej przewlekle tętnicy wieńcowej, wykonany na podstawie trójwymiarowego obrazu tomograficznego, wyświetlanego na ekranie okularów rozszerzonej rzeczywistości. Tego typu zabiegi powinny przyczynić się zarówno do skrócenia czasu trwania procedur kardiologii interwencyjnej, jak i zwiększenia poczucia bezpieczeństwa i komfortu pacjenta.

Szczególne znaczenie w tym zakresie przypisuje się takim zabiegom jak: przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej, zamykanie uszka lewego przedsionka, przezskórna angioplastyka wieńcowa niedrożnych przewlekle tętnic wieńcowych czy przezskórne zabiegi strukturalne u chorych z wrodzonymi wadami serca.

Artykuł Zastosowanie rozszerzonej rzeczywistości w planowaniu zabiegów kardiologii interwencyjnej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.