Kiedy więcej znaczy lepiej? O intensyfikacji leczenia raka płuca w perspektywie polskiej rzeczywistości klinicznej
W obecnym programie lekowym B.6 istnieje szereg możliwości intensyfikowania leczenia onkologicznego chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP), co znaczy, że choremu w danej sytuacji klinicznej mamy do zaproponowania kilka opcji terapeutycznych. Decyzje te podejmujemy selektywnie, w oparciu o wyniki badań molekularnych, status ekspresji PD-L1 oraz czynniki kliniczne, takie jak rozległość zmian nowotworowych, obecność zmian przerzutowych w wątrobie, ośrodkowym układzie nerwowym czy też dynamikę procesu. Pozwala to na personalizację leczenia także w zakresie immunoterapii i wzmocnienie efektu terapeutycznego tam, gdzie spodziewane korzyści z zastosowania samej chemioterapii czy samej immunoterapii, nawet mimo wysokiej ekspresji PD-L1, mogą okazać się niewystarczające.
Immunoterapia zmieniła rokowanie chorych na NDRP i przyczyniła się do wydłużenia czasu przeżycia całkowitego. Niestety, u części chorych nie uzyskamy odpowiedzi na leczenie lub będzie ona krótkotrwała. Za gorsze rokowanie w kontekście skuteczności immunoterapii odpowiada szereg czynników:
– brak ekspresji PD-L1 na komórkach nowotworu, który może dotyczyć aż 30-40 proc. chorych na NDRP,
– obecność komutacji, czyli współistnienia mutacji w genach KRAS/STK11/KEAP1, co wpływa na fenotyp guza, który jest immunologicznie „zimny” (od kilkunastu do dwudziestu kilku procent chorych na raka niepłaskonabłonkowego),
– zaawansowanie i rozległość procesu nowotworowego, duża „masa” choroby, obecność przerzutów w OUN czy wątrobie, a także szybka progresja choroby czy nasilone objawy kliniczne, gdzie oczekujemy nie tylko długotrwałej (immunoterapia), ale także szybkiej (chemioterapia) odpowiedzi na leczenie i szybkiego uwolnienia chorego od dolegliwości.
Intensyfikacja leczenia polega więc na dodaniu chemioterapii do leku immunokompetentnego u chorych z ekspresją PD-L1 ≥ 50%, co jest obecnie w ramach PL B.6 możliwe dla cemiplimabu (rejestracja dla chorych z PD-L1 ≥ 1%) zgodnie z badaniem klinicznym EMPOWER-Lung 3 lub dla tislelizumabu (PD-L1 all commerce w raku płaskonabłonkowym zgodnie z badaniem RATIONALE-307 i PD-L1 ≥ 50% w raku niepłaskoabłonkowym zgodnie z badaniem RATIONALE-304).
Innym sposobem intensyfikacji leczenia jest skojarzenie dwóch leków immunokompetentnych: przeciwciała anty-PD-1/anty-PD-L1 z przeciwciałem anty-CTLA-4 oraz chemioterapią. W takim połączeniu, zwłaszcza u chorych bez ekspresji PD-L1 lub z obecnością komutacji, obserwujemy zmianę fenotypu guza nowotworowego z immunologicznie „zimnego” na „gorący”. Skuteczność podwójnej immunoterapii durwalumabem z tremelimumabem i 4 cyklami chemioterapii wykazano w badaniu klinicznym POSEIDON. Największe korzyści, m.in. w zakresie OS, odnotowano u chorych z mutacjami w genie KRAS, STK11 i KEAP1 i, co istotne, korzyści te wykazano nie tylko w porównaniu do samodzielnej chemioterapii, ale także w porównaniu do chemioterapii w skojarzeniu z pojedynczą immunoterapią durwalumabem (mOS dla chorych KRAS+ odpowiednio 25,7 mc vs 12,6 mc vs 10,4 mc, dla chorych STK11+ 15 mc vs 6,9 mc vs 10,7 mc, dla chorych KEAP1+ 13,7 mc vs 8,1 mc vs 8,7 mc). Inny schemat podwójnej immunoterapii: niwolumab z ipilimumabem w skojarzeniu z zaledwie 2 cyklami chemioterapii (zgodnie z badaniem klinicznym CheckMate 9LA) okazał się szczególnie skuteczny u chorych na raka płaskonabłonkowego (mOS 14,5 mc vs 9,1 mc, HR 0,63), chorych bez ekspresji PD-L1 (mOS 17,7 mc vs 9,8 mc, HR 0,63) oraz chorych z obecnością przerzutów w OUN (mOS 19,3 mc vs 6,8 mc, HR 0,43).
Każda intensyfikacja leczenia wiąże się jednak ze zwiększeniem toksyczności oraz odsetka zdarzeń niepożądanych 3. lub 4. stopnia, jest to jednak ryzyko akceptowalne, zwłaszcza przy szybkiej identyfikacji powikłań i intensywnym leczeniu. Wszystkie opisane opcje terapeutyczne są dostępne w ramach programu lekowego B.6, który obecnie daje chorym bez kierunkowych zaburzeń molekularnych szansę na spersonalizowane leczenie z udziałem immunoterapii, dobrane do indywidualnej sytuacji klinicznej.
Dr n. med. Katarzyna Stencel, kierownik Oddziału Onkologii Klinicznej z Pododdziałem Dziennej Chemioterapii Wielkopolskiego Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii w Poznaniu.




