W Polsce rak płuca odpowiada za największą liczbę zgonów onkologicznych, a o skuteczności leczenia w dużej mierze decydują czas rozpoznania, sprawna diagnostyka i szybkie wdrożenie odpowiedniej terapii. O tym, jakie działania powinny stać się priorytetem państwa w tym obszarze, rozmawiamy z parlamentarzystami zaangażowanymi w kształtowanie polityki zdrowotnej
Sprawna organizacja opieki onkologicznej i skrócenie czasu oczekiwania na diagnozę stanowią fundament skutecznego leczenia nowotworów płuca. Celem wprowadzanych obecnie reform systemowych jest przede wszystkim ujednolicenie ścieżki pacjenta oraz zagwarantowanie najwyższych standardów medycznych we wszystkich ośrodkach w kraju.
– Pracując nad ustawą o Krajowej Sieci Onkologicznej, zależało nam przede wszystkim na dwóch elementach: zapewnieniu pacjentom równego dostępu do świadczeń oraz zagwarantowaniu wysokiej jakości leczenia. W przypadku raka płuca ma to szczególne znaczenie, ponieważ skuteczność terapii zależy od szybkiego wykrycia choroby i sprawnie zorganizowanej ścieżki pacjenta. Kluczowe znaczenie mają standardy leczenia, sprawna diagnostyka oraz czas oczekiwania. Pacjent z kartą DiLO powinien szybko przechodzić przez kolejne etapy diagnostyki i leczenia – podkreśla senator Beata Małecka-Libera, przewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia.
Równolegle ze standaryzacją leczenia konieczny jest ciągły rozwój medycyny prewencyjnej oraz tworzenie wyspecjalizowanych placówek, które poprowadzą chorego przez cały proces terapeutyczny. Senator Małecka-Libera zwraca uwagę, że bez nowoczesnych narzędzi genetycznych i dedykowanych ośrodków trudno mówić o przełomie w wynikach leczenia.
– Diagnostyka genetyczna i molekularna jest przyszłością onkologii. W przypadku raka płuca ma ona ogromne znaczenie, dlatego powinniśmy zadbać, aby była wykonywana zgodnie z najnowszymi standardami i dostępna dla pacjentów w całym kraju. Ważnym elementem systemu powinny być ośrodki kompetencji zapewniające kompleksową opiekę – od rozpoznania, przez leczenie, aż po dalsze monitorowanie pacjenta.
Profilaktyka i wczesne wykrywanie
Wykrycie nowotworu we wczesnym stadium daje największe szanse na całkowite wyleczenie, dlatego fundamentem polityki zdrowotnej musi być powszechna profilaktyka. Ogromną rolę odgrywa tu wdrażanie nowoczesnych programów przesiewowych oraz aktywizacja medycyny rodzinnej i czujności onkologicznej w POZ. Beata Małecka-Libera wskazuje jednak, że same narzędzia diagnostyczne nie zadziałają bez świadomości społecznej.
– To przełomowy program. Jednak nawet najlepiej przygotowane badania przesiewowe nie osiągną celu bez świadomości społecznej i aktywnego udziału osób z grup ryzyka. Lekarz rodzinny zna swojego pacjenta i jego rodzinę. Taka była idea medycyny rodzinnej – aby lekarz nie tylko leczył, ale również prowadził profilaktykę i wskazywał, jakie działania warto podjąć. Jestem pewna, że w ostatnich latach o profilaktyce antytytoniowej mówimy zdecydowanie za mało. Palenie papierosów nadal pozostaje główną przyczyną zachorowań na raka płuca i powinno ponownie stać się jednym z priorytetów zdrowia publicznego – uważa dr Małecka-Libera.
Model Lung Cancer Units
Nowoczesne leczenie raka płuca wymaga ścisłej i skoordynowanej współpracy wielu specjalistów medycznych w ramach jednego, zintegrowanego ośrodka. Wskazując na potrzebę rozwijania dedykowanych placówek typu Lung Cancer Units, poseł Marek Hok, zastępca przewodniczącego Sejmowej Komisji Zdrowia, podkreśla znaczenie kompleksowej ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej oraz cyfryzacji procedur.
– Rak płuca wymaga współpracy wielu specjalistów – pulmonologów, torakochirurgów, onkologów, radiologów i diagnostów. Sieć onkologiczna musi uwzględniać specyfikę raka płuca jako choroby wymagającej skoordynowanej opieki. Pacjent powinien mieć zapewnioną płynną ścieżkę – od diagnostyki do leczenia. Elektroniczna karta DiLO w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej może być nowym otwarciem dla standaryzacji postępowania, zapewnienia kompletności diagnostyki oraz oceny zgodności leczenia z wytycznymi – uważa.
Równie istotnym wyzwaniem pozostaje zagwarantowanie odpowiedniej kadry medycznej, która obsłuży rosnącą liczbę pacjentów kierowanych na badania przesiewowe. Zastępca przewodniczącego Komisji Zdrowia przypomina, że zakup nowoczesnego sprzętu diagnostycznego to tylko jeden z elementów sprawnego systemu.
– Od dawna wspieram profilaktykę raka płuca i cieszę się, że prace nad programem badań przesiewowych są finalizowane. Jednak sama tomografia jest dopiero początkiem procesu. Potrzebujemy odpowiednich zasobów wśród pulmonologów, torakochirurgów i wszystkich specjalistów zaangażowanych w leczenie. Bez lekarzy POZ ten program nie może się udać.
Rola diagnostyki molekularnej
Szybki postęp w dziedzinie immunoterapii i terapii celowanych sprawia, że rutynowe wykonywanie badań genetycznych staje się warunkiem koniecznym do podjęcia skutecznego leczenia. Poseł Tadeusz Chrzan, członek Sejmowej Komisji Zdrowia, zwraca uwagę, że pełny dostęp do profilowania molekularnego powinien być zagwarantowany każdemu pacjentowi, niezależnie od stopnia oddalenia od dużych ośrodków medycznych.
– Nowoczesna diagnostyka, w tym badania molekularne i immunohistochemiczne, pozwala precyzyjnie dobrać terapię, skrócić czas rozpoczęcia właściwego leczenia i zwiększyć szanse pacjentów na lepsze wyniki. Pacjent z małej miejscowości powinien mieć takie same możliwości diagnostyczne jak osoba leczona w dużym ośrodku akademickim. Diagnostyka powinna być traktowana na równi z dostępem do innowacyjnych terapii – mówi poseł.
Skuteczna transformacja opieki onkologicznej wymaga równoległego nakładu środków na infrastrukturę laboratoryjną, wycenę świadczeń oraz kadry. Tadeusz Chrzan zaznacza, że poprawa wskaźników przeżywalności w raku płuca nie nastąpi w wyniku pojedynczych zmian, lecz kompleksowej reformy całego sektora.
– Konieczne są stabilne finansowanie, odpowiednia wycena badań oraz rozwój sieci laboratoriów i ośrodków referencyjnych. Nie można wskazać jednego najważniejszego priorytetu. Skuteczna walka z rakiem płuca wymaga działania całego systemu: szybkiej diagnostyki, badań molekularnych, dostępu do terapii, koordynacji opieki oraz odpowiedniej liczby specjalistów.
Kompleksowe wsparcie pacjenta
Nowoczesny model leczenia onkologicznego wykracza poza samą procedurę medyczną i obejmuje holistyczne wsparcie chorego oraz jego bliskich na każdym etapie walki z chorobą. Posłanka Iwona Kozłowska z Sejmowej Komisji Zdrowia tłumaczy, jak ważną rolę w procesie terapeutycznym odgrywa powszechny dostęp do biomarkerów oraz rehabilitacji i opieki psychologicznej.
– Pacjenci z nowotworem płuca powinni mieć powszechny dostęp do kompleksowej diagnostyki biomarkerowej. Jest ona fundamentem nowoczesnej terapii celowanej oraz immunoterapii. Konieczne jest rozwijanie kompleksowego profilowania genomowego oraz sieci referencyjnych ośrodków diagnostycznych, które ograniczą różnice regionalne. Wsparcie psychoonkologiczne, rehabilitacja oddechowa, kontrola bólu i pomoc rodzinie chorego powinny być integralną częścią procesu leczenia – wymienia.
Odrębnego podejścia i ścisłej współpracy wielodyscyplinarnej wymagają pacjenci w wieku senioralnym, u których diagnostyka bywa utrudniona przez liczne schorzenia towarzyszące. Posłanka wskazuje, że właściwa ocena stanu zdrowia chorego zapobiega jego nieuzasadnionej dyskwalifikacji z nowoczesnych programów lekowych.
– Szczególnej uwagi wymagają pacjenci starsi, u których rak płuca często współistnieje z innymi chorobami przewlekłymi. Konieczna jest współpraca onkologów, pulmonologów, kardiologów i geriatrów już na etapie kwalifikacji do leczenia. Pozwala to właściwie ocenić ryzyko terapii i uniknąć nieuzasadnionego wykluczania pacjentów z nowoczesnych metod leczenia.
Dominika Czapkowska
