O skutkach non-adherence oraz o tym, jak zbudować system wspierający lekarzy oraz pacjentów, rozmawiali uczestnicy debaty „Współodpowiedzialność wszystkich interesariuszy – koalicja na rzecz poprawy adherencji w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych jako priorytet nowoczesnej polityki zdrowotnej”. Wnioski są jednoznaczne: skuteczne leczenie wymaga współpracy wszystkich uczestników systemu

W debacie udział wzięli:
Marzanna Bieńkowska – Biuro Rzecznika Praw Pacjenta
Magdalena Kołodziej – Fundacja My Pacjenci
dr n. farm. Mikołaj Konstanty – Naczelna Izba Aptekarska
Wiceminister Marek Kos – Ministerstwo Zdrowia
prof. Krzysztof Narkiewicz – Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed
dr hab. Arkadiusz Niklas – Klinika Hipertensjologii, Angiologii i Chorób Wewnętrznych UMP
Moderator: Michał Dobrołowicz

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

– Problem adherencji to wyzwanie, które dotyka każdą chorobę przewlekłą i każdego pacjenta – podkreślała Marzanna Bieńkowska z Biura Rzecznika Praw Pacjenta. – Często zapominamy, że skuteczna terapia nie zaczyna się od leku, ale od rozmowy z pacjentem i budowania zaufania. Pacjent nie może wychodzić z gabinetu z poczuciem zagubienia i niepewności.

Podczas debaty Bieńkowska zwróciła uwagę, że pacjent musi być nie tylko poinformowany, ale i wyposażony w konkretne narzędzia wspierające stosowanie się do zaleceń. W tym kontekście dużą rolę odgrywają rozwiązania cyfrowe, takie jak Internetowe Konto Pacjenta. – Ale pamiętajmy, że wielu pacjentów, szczególnie starszych, z nich nie korzysta. Dlatego tak ważna jest edukacja i wsparcie w codziennym funkcjonowaniu w systemie zdrowia – dodała.

Farmaceuta bliżej chorego

Na rosnącą rolę farmaceutów w systemie ochrony zdrowia uwagę zwrócił dr n. farm. Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej. – Apteka może – i powinna być miejscem wspierającym adherencję. W Polsce działa już 2,5 tysiąca aptek, które posiadają gabinety opieki farmaceutycznej. To przestrzenie, w których pacjent bez presji i w komfortowych warunkach może skonsultować się z farmaceutą. Jesteśmy gotowi do pełniejszego włączenia się w system opieki nad pacjentem: mamy wykształconych specjalistów, potrzebujemy tylko ram systemowych i wyceny świadczeń – mówił.

Zdaniem dr. Konstantego farmaceuci mogą nie tylko edukować pacjentów w zakresie przyjmowania leków, ale także wspierać ich w zmianie stylu życia, profilaktyce i monitorowaniu terapii. – To właśnie w aptece pacjent może uzyskać wsparcie w zrozumieniu działania leków, zasad ich przyjmowania, a nawet dowiedzieć się o szczepieniach profilaktycznych – wyliczał. Przeszkodą pozostaje jednak brak dostępu farmaceutów do danych medycznych pacjenta, co – jak podkreślali uczestnicy debaty – jest wyzwaniem wymagającym pilnego rozwiązania.

Adherencja zaczyna się od świadomości

O konieczności zbudowania zespołowej opieki nad pacjentem i pełnego wykorzystania wszystkich dostępnych zasobów systemu mówiła Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci. – Nie możemy dłużej oczekiwać, że wszystko będzie robił lekarz. Potrzebujemy zespołów interdyscyplinarnych, które będą wspierać pacjenta w terapii – tłumaczyła. Zdaniem Magdaleny Kołodziej system opieki zdrowotnej powinien w pełni wykorzystywać potencjał nie tylko lekarzy, ale i farmaceutów, pielęgniarek, dietetyków, edukatorów zdrowotnych. – Adherencja zaczyna się od świadomości i nie poprawi się tylko dzięki nowym technologiom. Pacjent wyedukowany, rozumiejący swoją chorobę i terapię będzie bardziej zmotywowany do przestrzegania zaleceń – argumentowała.

Według Magdaleny Kołodziej koordynacja opieki nad chorym to także szansa na poprawę adherencji poprzez indywidualizację terapii i systematyczny kontakt pacjenta z zespołem medycznym.

Ministerstwo Zdrowia: Farmaceuci są potrzebni

Uczestniczący w debacie wiceminister zdrowia Marek Kos nie miał wątpliwości, że włączenie farmaceutów w proces leczenia to przyszłość systemu zdrowia. – Apteki w ostatnich latach pokazały swój ogromny potencjał, szczególnie w czasie pandemii COVID-19 – mówił. – Szczepienia w aptekach, możliwość wystawiania recept przez farmaceutów czy rozwój usług profilaktycznych to kierunki, które będziemy rozwijać.

Wiceminister Kos zapowiedział również kontynuację działań w zakresie profilaktyki zdrowotnej. Nowy program „Moje zdrowie”, który zastąpi dotychczasowy program „Profilaktyka 40+”, badaniami profilaktycznymi obejmie osoby już od 20. roku życia i – co niezwykle ważne – zakłada omówienie wyników badań razem z lekarzem.

Również prof. Krzysztof Narkiewicz z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed podkreślał, że adherencja to nie tylko wyzwanie dla lekarza prowadzącego, ale problem systemowy. – Mamy doskonałe leki, mamy wiedzę, ale jeśli pacjent nie przyjmuje leków, nie osiągniemy efektów – zaznaczał. Dlatego konieczne jest wprowadzenie rozwiązań, które wspierają pacjenta w codziennym stosowaniu terapii. – Proste przypomnienia o lekach, edukacja prowadzona nie tylko przez lekarza, ale cały zespół terapeutyczny – to działania, które mogą naprawdę dużo zmienić.

Inwestycja, która zaowocuje w przyszłości

O znaczeniu nowoczesnych narzędzi cyfrowych mówił dr hab. Arkadiusz Niklas z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, który zwrócił uwagę, że mamy wiele rozproszonych aplikacji zdrowotnych, a brakuje jednej, kompleksowej platformy wspierającej zarówno pacjenta, jak i lekarza. Zdaniem dr. Niklasa aplikacje powinny nie tylko przypominać o lekach, ale również integrować wyniki badań, monitorować aktywność fizyczną i wspierać motywację pacjenta do dbania o zdrowie. Na UMP opracowywana jest właśnie aplikacja „spinająca” potrzeby pacjenta oraz lekarza, która np. poinformuje pacjenta, że za mało się rusza, a lekarzowi zaproponuje optymalne dla danego pacjenta leczenie. – Oczywiście ostateczną decyzję co do terapii podejmuje lekarz, jednak dzięki tej aplikacji przedstawiciele ochrony zdrowia zyskają więcej czasu – zapewniał dr Arkadiusz Niklas.

Debatujący nie mieli wątpliwości: skuteczna walka z problemem non-adherence wymaga współpracy wszystkich uczestników systemu ochrony zdrowia, czyli koalicji ponad podziałami. W czasie dyskusji pojawiły się nietypowe, ale warte rozważenia propozycje – jak obniżenie składki zdrowotnej osobie, która dba o swoje zdrowie i przestrzega zaleceń terapeutycznych.

– Adherencja to nie jest problem pacjenta, to jest problem systemu. Jeśli chcemy skutecznie leczyć i unikać kosztownych powikłań, musimy zbudować system wspierający pacjenta na każdym etapie jego ścieżki zdrowotnej – przyznał wiceminister Marek Kos. I dodał: – Edukacja zdrowotna powinna być obowiązkowym przedmiotem w szkołach. To inwestycja, która zaowocuje w przyszłości zdrowszym społeczeństwem, bardziej świadomym roli profilaktyki i odpowiedzialności za własne zdrowie.

Eksperci byli zgodni, że adherencja zaczyna się od rozmowy – i to nie tylko tej w gabinecie lekarskim. To rozmowa systemowa, w której każdy ma swoje zadanie: lekarz, farmaceuta, edukator oraz pacjent.