DOŁĄCZ DO SUBSKRYBENTÓW

NEWSLETTERA

Najważniejsze zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2024 rok

 

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Januszem Gumprechtem z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Od jak dawna PTD przygotowuje zalecenia? W jakim celu powstają i kto je opracowuje?

Od roku 2005 Polskie Towarzystwo Diabetologiczne przygotowuje i publikuje zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą. Pomysłodawcą i inicjatorem tworzenia zaleceń był w roku 2004 prof. Jacek Sieradzki, ówczesny prezes PTD. Pierwszym przewodniczącym Zespołu PTD ds. Zaleceń został śp. prof. Władysław Grzeszczak. Kolejnymi pełnomocnikami Zarządu Głównego PTD ds. Zaleceń Klinicznych byli prof. Leszek Czupryniak, prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz i prof. Irina Kowalska. Aktualne zalecenia są efektem pracy zespołowej niemal 50 ekspertów z różnych dziedzin medycyny.
Corocznie aktualizowane wytyczne mają podążać za wynikami najnowszych badań klinicznych oraz wspierać lekarzy w codziennej praktyce.

Jakie są obecnie docelowe wartości ciśnienia tętniczego rekomendowane przez PTD?

Zalecana wartość ciśnienia tętniczego krwi u osób z cukrzycą wynosi ≤ 130/80 mmHg. U osób ≥ 65. roku życia rekomendowane jest utrzymywanie ciśnienia skurczowego w zakresie 130–139 mmHg.

W najnowszych zaleceniach ujednolicono pojęcie monitorowania stężenia glukozy, rezygnując ze zróżnicowania na systemy pracujące w czasie rzeczywistym i metodą skanowania. Dlaczego?

Systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM) zwiększają bezpieczeństwo i skuteczność leczenia, zwłaszcza insulinoterapii, oraz poprawiają komfort życia i jakość opieki nad osobami z cukrzycą. Biorąc pod uwagę postęp, który dokonał się w tym zakresie, i fakt, że wszystkie dostępne aktualnie systemy – w tym te wcześniej wykorzystujące metodę skanowania – działają już w czasie rzeczywistym, w tegorocznych zaleceniach ujednolicono pojęcie monitorowania stężenia glukozy, rezygnując z wcześniejszego zróżnicowania na systemy pracujące w czasie rzeczywistym i metodą skanowania. Dodano natomiast zalecenia dotyczące indywidualizacji podejścia do monitorowania stężenia glukozy oraz przykładowe substancje mogące zakłócać odczyt stężenia glukozy za pomocą systemów CGM.

Rozdział 6. bieżących zaleceń wprowadza rekomendację, że bardzo istotną rolę edukacyjną w optymalizacji diety, szczególnie w zakresie efektu glikemicznego posiłków, we wszystkich typach cukrzycy odgrywają systemy CGM.

Terapia behawioralna jest niezbędnym elementem leczenia wszystkich osób z rozpoznaną cukrzycą, w każdym wieku. Prawidłowe żywienie oraz aktywność fizyczna mają istotne znaczenie w poprawie ogólnego stanu zdrowia oraz prewencji i leczeniu przewlekłych powikłań cukrzycy. Bardzo istotną rolę edukacyjną w optymalizacji diety, szczególnie w zakresie efektu glikemicznego posiłków oraz aktywności fizycznej odgrywają właśnie systemy CGM. Są one znakomitym narzędziem wykorzystywanym zarówno w czasie rzeczywistym, jak i do retrospektywnej oceny wpływu stylu życia, diety i podejmowanego wysiłku fizycznego, a także podjętych interwencji terapeutycznych na glikemię.

Co zalecenia na rok 2024 mówią o hybrydowych pompach insulinowych pętli zamkniętej?

Zalecanym modelem leczenia cukrzycy typu 1 jest intensywna funkcjonalna insulinoterapia przy zastosowaniu wielokrotnych, podskórnych dawek insuliny lub ciągłego podskórnego wlewu insuliny (CSII) prowadzonego za pomocą osobistej pompy insulinowej, przy czym największą skutecznością w optymalizacji kontroli metabolicznej oraz poprawie jakości życia cechują się hybrydowe pompy insulinowe pętli zamkniętej (HCL). Stanowią one efektywne połączenie technologii CSII i CGM.
Pompy HCL można stosować na każdym etapie leczenia cukrzycy, niezależnie od wcześniejszych technologicznych doświadczeń pacjenta. Przy ich stosowaniu można spodziewać się istotnej poprawy glikemii u każdego pacjenta z cukrzycą typu 1 niezależnie od wyników uzyskiwanych przed wdrożeniem tej technologii. Trzeba również podkreślić, że dla wielu pacjentów z cukrzycą typu 1, którzy przez lata z różnych powodów nie mogli uzyskać dobrego czy nawet akceptowalnego wyrównania glikemii, zastosowanie HCL może być jedynym sposobem na poprawę wyrównania metabolicznego i ograniczenie ryzyka wystąpienia powikłań choroby.

Jakie miejsce w zaleceniach zajmują agoniści receptora GLP-1/GIP? Czy stają się one złotym standardem leczenia cukrzycy? A jakie miejsce w zaleceniach zajmuje metformina?

Jako leki pierwszego wyboru przy rozpoczynaniu leczenia farmakologicznego w cukrzycy typu 2 należy rozważyć w pierwszej kolejności, obok inhibitora SGLT2, agonistę receptora GLP-1 lub metforminę w zależności od stopnia ryzyka sercowo-naczyniowo-nerkowego. U pacjentów z udokumentowaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, niewydolnością serca, przewlekłą chorobą nerek lub współistnieniem wielu czynników ryzyka sercowo-naczyniowego wybór powinien uwzględniać w pierwszej kolejności efekt sercowo-naczyniowy i nefroprotekcyjny prezentowany przez leki z grupy GLP-1 RA. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek i niewydolnością serca należy preferować wybór SGLT2i, a w przypadku przeciwwskazań do ich stosowania powinno się stosować GLP-1RA. U pacjentów z rozpoznaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową lub licznymi czynnikami ryzyka należy rozważać zastosowanie obu klas leków. GLP-1RA powinny także być rozpatrywane jako pierwsza terapia iniekcyjna w cukrzycy typu 2 (po uwzględnieniu możliwości finansowych pacjenta oraz tolerancji leków).
Również w przypadku współistnienia otyłości wskazane jest preferowanie agonisty receptora GLP-1 lub podwójnego agonisty receptorów GIP/GLP-1, który w chwili obecnej ma rejestrację do leczenia zarówno otyłości, jak i cukrzycy typu 2.
Metformina w aktualnych zaleceniach przestała być lekiem pierwszorzutowym w terapii cukrzycy typu 2. Należy jednak podkreślić, że nie ma danych sugerujących, że stosowania metforminy nie należy rozpoczynać wkrótce po rozpoznaniu cukrzycy. U pacjentów bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego należy bezwzględnie rekomendować rozpoczęcie stosowania nowszych leków przeciwhiperglikemicznych przynoszących korzyści sercowo-naczyniowe, niezależnie od kontroli glikemii lub docelowej wartości HbA1c. Jednak koszt często pozostaje głównym czynnikiem decydującym o wyborze terapii.

Jakie zmiany w aktualnych zaleceniach PTD są najważniejsze dla najmłodszych pacjentów z cukrzycą?

W głównych rekomendacjach dotyczących cukrzycy u dzieci i młodzieży podkreślono zalecenie stosowania systemów automatycznego podawania insuliny od momentu zachorowania. Wskazano również, że inne systemy powinny być rozważane dopiero w przypadku braku możliwości ich zastosowania i że wówczas preferowane są systemy z funkcją automatycznego wstrzymania insuliny w predykcji hipoglikemii. Dodano także informację, że zaleca się oznaczanie przeciwciał przeciwko komórkom beta wysp trzustkowych u osób z rodzinnym obciążeniem cukrzycą typu 1 w celu wykrycia cukrzycy w stadium przedklinicznym, co w połączeniu z corocznym monitorowaniem w kierunku progresji choroby pozwala na istotne zmniejszenie ryzyka występowania następstw hiperglikemii, łagodniejsze wprowadzanie insulinoterapii oraz udział w projektach badawczych w kierunku prewencji rozwoju cukrzycy do stadium klinicznego.
Podkreślono ponadto, że u dzieci z cukrzycą typu 2 po wyrównaniu ostrych zaburzeń metabolicznych oraz wstępnej normalizacji glikemii należy wycofać się z leczenia insuliną i zastosować metforminę, a w przypadku braku jej skuteczności dołączyć drugi lek przeciwhiperglikemiczny (agonistę receptora GLP-1 i/lub inhibitor SGLT2).
Zwrócono także uwagę na konieczność zastosowania systemów CGM u pacjentów z cukrzycą typu 1 z nieświadomością hipoglikemii lub z częstymi niedocukrzeniami. Wskazano, aby w zakresie opieki psychologicznej stres związany z cukrzycą oceniać również u rodziców/opiekunów. Dołożono przy tym nowy podrozdział, w którym szczegółowo opisano zasady postępowania podczas zabiegów w sedacji lub znieczuleniu ogólnym u dzieci z cukrzycą.

red. Ewa Podsiadły-Natorska

Ewa Podsiadły-Natorska
Ewa Podsiadły-Natorskahttp://www.epnatorska.pl
Dziennikarka medyczna, redaktor prowadząca swiatlekarza.pl, pisarka. Ukończyła polonistykę o specjalności redaktorsko-medialnej na UMCS w Lublinie. Poza Światem Lekarza jej artykuły można przeczytać przede wszystkim w Wirtualnej Polsce i portalu Hello Zdrowie. Laureatka nagród i wyróżnień: w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2022 w kategorii Internet, wyróżnienie w konkursie Dziennikarz Medyczny Roku 2021 w kategorii Internet, nagroda Zdrowe Pióro 2021 za artykuły dotyczące profilaktyki grypy w kategorii Internet, wyróżnienie w kategorii Choroby Serca w konkursie dla dziennikarzy medycznych Kryształowe Pióra 2021, dwukrotne wyróżnienie w kategorii Nowotwór w konkursie Kryształowe Pióra 2021 i 2020. Należy do Stowarzyszenia Dziennikarze dla Zdrowia oraz Dziennikarskiego Klubu Promocji Zdrowia.

Więcej od autora

Chcesz być na bieżąco z informacjami ze świata medycyny?

Zaprenumeruj bezpłatnie ŚWIAT LEKARZA 3D