O postępach w leczeniu raka płuca i dostępie do nowych terapii w latach 2026–2027 Katarzyna Kęcka, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia, opowiada Ewie Podsiadły-Natorskiej
W ostatnich latach dostęp do nowoczesnego leczenia raka płuca systematycznie się poprawiał. Jakie kolejne terapie lub technologie Ministerstwo Zdrowia planuje udostępnić pacjentom w latach 2026–2027? Które z nich uważa pani za priorytetowe?
W latach 2026–2027 jednym z najważniejszych priorytetów Ministerstwa Zdrowia w obszarze raka płuca będą działania systemowe ukierunkowane na wcześniejsze wykrywanie choroby oraz zapewnienie pacjentom kompleksowej i skoordynowanej opieki. Szczególne znaczenie mają dwa projekty: wdrożenie ogólnopolskiego programu badań przesiewowych z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK) oraz rozwój modelu Lung Cancer Unit (LCU).
Program badań przesiewowych z wykorzystaniem NDTK ma zostać włączony do koszyka świadczeń gwarantowanych od 1 października 2026 r. Będzie skierowany do osób z grupy podwyższonego ryzyka zachorowania na raka płuca, przede wszystkim obecnych i byłych palaczy tytoniu. Niskodawkowa tomografia komputerowa umożliwia wykrywanie nowotworu we wczesnym, bezobjawowym stadium i może zmniejszyć ryzyko zgonu z powodu raka płuca o 12–28 proc., co stwarza większe szanse na zastosowanie leczenia radykalnego oraz poprawę odległych wyników terapii.
Równolegle Ministerstwo Zdrowia przygotowuje wprowadzenie modelu Lung Cancer Unit, obejmującego koordynację diagnostyki, leczenia i rehabilitacji pacjentów z rakiem płuca. Model ten ma skrócić ścieżkę diagnostyczną, usprawnić współpracę specjalistów oraz poprawić jakość i efektywność leczenia. Planowane jest skierowanie odpowiednich projektów regulacyjnych do konsultacji publicznych w trzecim kwartale 2026 r.
Z perspektywy Ministerstwa Zdrowia kluczowe znaczenie mają obecnie rozwiązania, które pozwalają wykrywać raka płuca na wcześniejszym etapie oraz zapewnić pacjentom kompleksową opiekę zgodnie z najwyższymi standardami organizacyjnymi i klinicznymi. Dlatego kluczowe znaczenie mają wdrożenie programu badań przesiewowych NDTK oraz rozwój sieci Lung Cancer Units.
Coraz większą rolę odgrywa medycyna precyzyjna, a skuteczność leczenia zależy od szybkiej diagnostyki molekularnej. Co zrobić, aby każdy polski pacjent z rakiem płuca miał równy dostęp do kompleksowych badań biomarkerów jeszcze przed rozpoczęciem terapii?
Medycyna precyzyjna odgrywa dziś kluczową rolę w leczeniu raka płuca, dlatego odpowiednia diagnostyka molekularna stanowi niezbędny element kwalifikacji do nowoczesnych terapii. W programie lekowym B.6 badania biomarkerów są wykonywane w ramach procesu kwalifikacji do leczenia i stanowią jeden z podstawowych warunków zastosowania terapii ukierunkowanych molekularnie oraz – w określonych sytuacjach – immunoterapii.
Program przewiduje wykonywanie badań w laboratoriach spełniających wymagania jakościowe i posiadających odpowiednie certyfikaty. Zakres diagnostyki zależy od typu nowotworu, planowanej terapii i etapu leczenia.
Należy jednak pamiętać, że system finansowania diagnostyki molekularnej jest ściśle powiązany z kryteriami kwalifikacji do konkretnych programów lekowych. W procesie refundacyjnym zakres wymaganych badań określany jest na podstawie dostępnych danych klinicznych oraz analiz oceny technologii medycznych. Z tego względu wykonywanie pełnej, wysokokosztowej diagnostyki molekularnej u wszystkich pacjentów, niezależnie od wskazań klinicznych, nie byłoby obecnie rozwiązaniem efektywnym z punktu widzenia organizacji systemu i gospodarowania środkami publicznymi.
Priorytetem pozostaje zapewnienie pacjentom dostępu do wysokiej jakości badań biomarkerów wszędzie tam, gdzie ich wykonanie jest niezbędne do podjęcia optymalnej decyzji terapeutycznej, przy jednoczesnym zachowaniu standardów jakości i racjonalnego wykorzystania zasobów systemu ochrony zdrowia.
Pacjenci i klinicyści zwracają natomiast uwagę, że samo pojawienie się leku na liście refundacyjnej nie zawsze oznacza szybki dostęp do leczenia. Jak Ministerstwo Zdrowia chce skrócić drogę pacjenta od podejrzenia nowotworu do wdrożenia optymalnej terapii?
Zapewnienie pacjentom szybkiego dostępu do skutecznego leczenia wymaga nie tylko podejmowania decyzji refundacyjnych, ale również sprawnej organizacji procesu wdrażania nowych świadczeń w systemie ochrony zdrowia. W przypadku nowych programów lekowych konieczne jest przeprowadzenie przez Narodowy Fundusz Zdrowia procesu kontraktowania świadczeń, który odbywa się zgodnie z obowiązującymi przepisami i obejmuje m.in. nabór ofert, ich ocenę, negocjacje oraz możliwość składania odwołań.
Aby skrócić okres potrzebny na uruchomienie nowych programów lekowych, NFZ od 2023 r. realizuje działania optymalizujące proces kontraktowania. Jednym z nich jest monitorowanie czasu od przygotowania postępowania konkursowego do rozpoczęcia obowiązywania umów. Działania te mają przyspieszyć dostęp pacjentów do nowych świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
Warto podkreślić, że w przypadku nowych terapii dodawanych do już funkcjonującego programu lekowego B.6 dotyczącego leczenia raka płuca i międzybłoniaka opłucnej stosowana jest uproszczona procedura aneksowania istniejących umów. Oznacza to, że nie ma konieczności przeprowadzania pełnego procesu kontraktowania, co pozwala znacznie szybciej udostępnić chorym nowe opcje terapeutyczne. Naszym celem jest, aby pacjenci mogli korzystać z nowych terapii możliwie szybko po ich objęciu refundacją, przy jednoczesnym zachowaniu przejrzystości procedur, bezpieczeństwa organizacyjnego i stabilności finansowej systemu.
Rak płuca niewątpliwie pozostaje jednym z największych wyzwań zdrowotnych w Polsce. Jaką rolę w poprawie wyników leczenia mają odegrać w najbliższych latach Krajowa Sieć Onkologiczna, wyspecjalizowane ośrodki czy monitorowanie jakości opieki nad pacjentami?
W najbliższych latach poprawa wyników leczenia raka płuca będzie w dużej mierze zależała od dalszej poprawy organizacji opieki nad pacjentem. Kluczową rolę odegra wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej (KSO), rozwój wyspecjalizowanych ośrodków leczenia raka płuca, standaryzacja ścieżek diagnostyczno-terapeutycznych oraz systemowe monitorowanie jakości opieki.
Krajowa Sieć Onkologiczna ma zapewnić pacjentom równy dostęp do wysokiej jakości diagnostyki i leczenia niezależnie od miejsca zamieszkania. Istotnym elementem tego modelu jest współpraca pomiędzy ośrodkami o różnym poziomie referencyjności oraz kierowanie najbardziej złożonych przypadków do jednostek posiadających największe doświadczenie i pełne zaplecze specjalistyczne.
W przypadku raka płuca szczególnie ważne jest leczenie w wyspecjalizowanych ośrodkach dysponujących interdyscyplinarnymi zespołami ekspertów. Dzięki temu pacjenci mogą liczyć na szybszą diagnostykę, planowanie terapii przez zespoły wielodyscyplinarne oraz lepszą koordynację całego procesu leczenia. Istotną rolę odgrywać będzie również koordynator opieki onkologicznej wspierający chorego na każdym etapie ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej. Jednym z najistotniejszych elementów zmian będzie także monitorowanie jakości opieki.
Jak w praktyce będzie wyglądało monitorowanie jakości opieki?
W ramach KSO rozwijany jest system oceny jakości oparty na analizie danych, w tym danych gromadzonych za pośrednictwem elektronicznej karty diagnostyki i leczenia onkologicznego (e-DILO). Pozwoli to oceniać terminowość diagnostyki i leczenia, identyfikować obszary wymagające poprawy oraz systematycznie podnosić jakość udzielanych świadczeń. W praktyce oznacza to, że poprawa przeżywalności pacjentów z rakiem płuca będzie wynikała przede wszystkim z wcześniejszego rozpoznawania choroby, szybszego rozpoczynania leczenia, kierowania pacjentów do doświadczonych ośrodków oraz ciągłego monitorowania i doskonalenia jakości opieki. Naszym celem jest stworzenie systemu, który zapewni choremu skoordynowaną, wysokiej jakości opiekę od momentu podejrzenia nowotworu aż do zakończenia leczenia.
Katarzyna Kęcka
dr n. o zdrowiu i mgr pielęgniarstwa. Specjalistka w dziedzinie pielęgniarstwa kardiologicznego. Ukończyła studia podyplomowe na kierunku zdrowie publiczne – marketing i zarządzanie w ochronie zdrowia oraz studia podyplomowe na kierunku geriatria z elementami opieki długoterminowej i medycyny paliatywnej. Autorka i współautorka publikacji oraz podręczników w obszarze pielęgniarstwa. W latach 2018–2023 przewodnicząca szczecińskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego. Związana z Pomorskim Uniwersytetem Medycznym. Od września 2025 r. wiceminister zdrowia.
