Szpiczak plazmocytowy pod lupą – sesja prof. Iwony Hus w ramach II Konferencji „Medycyna z Diamentami”
Szpiczak plazmocytowy (dawniej określany jako szpiczak mnogi, ang. multiple myeloma) jest jednym z najczęstszych nowotworów hematologicznych. Stanowi ok. 1–2 proc. wszystkich nowotworów złośliwych oraz około 12–14 proc. nowotworów układu krwiotwórczego. Choroba należy do grupy tzw. gammapatii monoklonalnych i polega na nieprawidłowym namnażaniu się komórek plazmatycznych, czyli plazmocytów.
W Polsce rozpoznaje się ją u około 6 osób na 100 tys. mieszkańców rocznie. Częściej chorują mężczyźni. Najwięcej zachorowań dotyczy osób po 60.–65. roku życia, jednak coraz częściej diagnozuje się ją także u znacznie młodszych pacjentów – nawet około 30. roku życia.
Szpiczak jest chorobą bardzo niejednorodną, a jego objawy mogą dotyczyć wielu narządów. Co istotne, są one zwykle nieswoiste, dlatego łatwo przypisać je innym schorzeniom. U około 70 proc. pacjentów dochodzi do zmian w kościach i osłabienia ich struktury. Jest to związane z hiperkalcemią, czyli podwyższonym stężeniem wapnia we krwi – wapń uwalniany z kości, niszczonych przez proces nowotworowy, trafia do krwiobiegu. Pacjenci skarżą się wówczas na bóle kostne, najczęściej w obrębie kręgosłupa; blisko połowa zmian dotyczy odcinka lędźwiowego. Niekiedy dochodzi do złamań patologicznych, które bywa, że stanowią pierwszy zauważalny objaw choroby.
U wielu chorych rozwija się również niedokrwistość. Może ona objawiać się osłabieniem, bladością, a także pojawianiem się siniaków bez wyraźnej przyczyny. Zdarza się, że właśnie te symptomy są pierwszym sygnałem rozwijającego się szpiczaka. Inne możliwe objawy to postępujące zmęczenie, bóle i zawroty głowy, bóle brzucha czy nagły spadek masy ciała. Często jednak są one bagatelizowane – zwłaszcza przez osoby starsze, które tłumaczą je wiekiem lub współistniejącymi chorobami przewlekłymi.
U około połowy pacjentów dochodzi do niewydolności nerek, objawiającej się m.in. zmęczeniem i obrzękami. U części chorych pojawiają się także objawy neurologiczne, takie jak drętwienie czy mrowienie kończyn, związane z polineuropatią. Charakterystyczna jest również obniżona odporność i zwiększona podatność na infekcje, dlatego u tych pacjentów szczególnie ważną rolę odgrywają szczepienia profilaktyczne – najlepiej wykonane jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.
Jeśli lekarz podejrzewa szpiczaka plazmocytowego, pierwszym krokiem powinno być wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych. Nie każde z nich jest jednoznaczne – na przykład bardzo wysokie OB może nasuwać podejrzenie choroby, ale jego prawidłowa wartość jej nie wyklucza. Podobnie nie każde uszkodzenie nerek oznacza szpiczaka. Dopiero analiza całokształtu wyników może skłonić lekarza do dalszej diagnostyki i skierowania pacjenta na bardziej szczegółowe badania.
W ostatnich latach możliwości leczenia szpiczaka znacznie się poszerzyły. Do terapii wprowadzane są kolejne leki, a coraz większą rolę odgrywa immunoterapia. W Polsce dostępne są już nowoczesne metody leczenia, a środowisko medyczne oczekuje także na refundację terapii CAR-T, która jest już stosowana w innych nowotworach hematologicznych. Postęp w leczeniu pozwala lepiej dopasować terapię do konkretnego pacjenta – m.in. zdecydować, kto powinien zostać zakwalifikowany do autologicznego przeszczepienia komórek krwiotwórczych.
Jeszcze kilkanaście lat temu rozpoznanie szpiczaka plazmocytowego oznaczało bardzo złe rokowanie. Dziś, dzięki nowoczesnym terapiom, choroba coraz częściej ma charakter przewlekły – a pacjenci mogą żyć z nią wiele lat, nierzadko kilkanaście, zamiast zaledwie 2–3 lat, jak było dawniej.
