Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Małgorzatą Myśliwiec, kierownikiem Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego
Cukrzyca typu 2 to jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego związane głównie z otyłością, niezdrowym stylem życia i starzeniem się społeczeństwa. W 2022 roku w Polsce chorowało na nią 3,11 mln dorosłych, a ok. 1 mln może pozostawać niezdiagnozowanych. Choroba prowadzi do poważnych powikłań, takich jak zawał, udar czy niewydolność nerek, skraca życie i zwiększa ryzyko depresji. Aż 75 proc. kosztów leczenia to konsekwencje niekontrolowanej choroby, w tym hospitalizacje i utrata zdolności do pracy.
Jakie znaczenie dla skutecznego leczenia cukrzycy typu 2 mają nowoczesne technologie, takie jak systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM/FGM), i w jaki sposób zmieniają one podejście do codziennej opieki nad osobami z cukrzycą?
Skuteczne leczenie cukrzycy typu 2 wymaga podejścia kompleksowego. Kluczowe są: optymalna farmakoterapia (w tym insulinoterapia z uwzględnieniem ryzyka hipoglikemii), trwała zmiana stylu życia oraz zaangażowanie pacjenta w codzienną samokontrolę. Podstawą jest profesjonalna edukacja diabetologiczna wspierana nowoczesnymi technologiami. Przełomem w opiece nad osobami z cukrzycą okazały się systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy. Umożliwiają one dokładniejszą samokontrolę i lepsze dopasowanie terapii, a lekarzom – prowadzenie indywidualnego, skuteczniejszego leczenia. Korzyści ze stosowania systemów CGM/FGM są potwierdzone licznymi badaniami i dotyczą zarówno osób z cukrzycą na intensywnej insulinoterapii, jak i tych, które przyjmują mniej niż trzy iniekcje dziennie.
Jakie są korzyści kliniczne z zastosowania systemów CGM/FGM?
Systemy te znacząco poprawiają kontrolę cukrzycy, w tym cukrzycy typu 2 – redukują poziom HbA1c średnio o 1 proc., szczególnie u osób z wyjściowo wysokimi wartościami. Nawet u osób z cukrzycą stosujących <3 wstrzyknięcia insuliny dziennie CGM/FGM obniża HbA1c o 0,4 proc. Technologia ta zwiększa także czas przebywania w zakresie docelowym glikemii (TIR), co przekłada się na realne korzyści kliniczne – każde 10 proc. więcej TIR oznacza nawet o 35 proc. mniejsze ryzyko udaru i o 24 proc. niższe ryzyko powikłań mikronaczyniowych. Co ważne, poprawa glikemii nie odbywa się kosztem bezpieczeństwa – CGM/FGM zmniejsza ryzyko i czas trwania hipoglikemii, zwłaszcza nocnej, a także redukuje lęk przed jej wystąpieniem.
Systemy CGM/FGM umożliwiają bieżący podgląd poziomu glukozy, identyfikację wahań, trendów dobowych zmian glikemii oraz nieujawnionych wcześniej epizodów hipo- i hiperglikemii – zwłaszcza nocnych. Dzięki temu osoby z cukrzycą mogą lepiej kontrolować chorobę, a lekarze – precyzyjniej dostosować terapię. Analiza danych z CGM/FGM pozwala uprościć model insulinoterapii, zmniejszyć liczbę iniekcji, dawki insuliny, a czasem nawet z niej zrezygnować.
Skuteczna profilaktyka powikłań cukrzycy typu 2 wymaga kompleksowego podejścia: optymalizacji leczenia, kontroli czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz trwałej zmiany stylu życia. Systemy CGM/FGM doskonale wspierają ten model, redukując ryzyko hiperglikemii, hipoglikemii i wahań glikemii – głównych czynników prowadzących do powikłań sercowo-naczyniowych i zgonów. CGM/FGM pomagają także w codziennej kontroli masy ciała, modyfikacji diety i zwiększeniu aktywności fizycznej bez lęku przed niedocukrzeniem. Badanie z udziałem 2867 pacjentów wykazało, że osoby stosujące te systemy miały niższe ryzyko hospitalizacji z powodu ciężkiej hipoglikemii, udaru mózgu, zawału mięśnia sercowego i ogólnego pogorszenia stanu zdrowia – zarówno w intensywnej insulinoterapii, jak i przy insulinie bazowej.
Systemy CGM/FGM to nie tylko narzędzie monitorowania glukozy, ale także wsparcie edukacyjne i motywacyjne. Dzięki danym dostępnym w czasie rzeczywistym osoby z cukrzycą lepiej rozumieją wpływ prawidłowego żywienia, aktywności fizycznej i leczenia na poziom glukozy, co sprzyja trwałym zmianom stylu życia. CGM/FGM zwiększają poczucie kontroli nad chorobą, a także umożliwiają automatyczne przesyłanie danych do zespołu medycznego, co pozwala na bieżącą analizę i szybką modyfikację leczenia. Lepsza współpraca osoby z cukrzycą z lekarzem zwiększa skuteczność terapii i poprawia jakość życia, ograniczając ryzyko powikłań i wspierając aktywność rodzinną, zawodową i społeczną.
Jakie korzyści ekonomiczne niesie za sobą szersze wdrożenie systemów CGM/FGM w leczeniu cukrzycy typu 2 i czy może to realnie odciążyć system ochrony zdrowia w Polsce?
Wprowadzenie systemów CGM/FGM przynosi istotne korzyści ekonomiczne: obniża koszty leczenia cukrzycy typu 2 i jej powikłań dzięki optymalizacji terapii. Poprawa kontroli metabolicznej pozwala na ograniczenie wizyt ambulatoryjnych i badań dodatkowych, a zmniejszona liczba epizodów hipo- i hiperglikemii redukuje koszty hospitalizacji i interwencji medycznych. Dodatkowo dzięki CGM/FGM maleje potrzeba tradycyjnych pomiarów za pomocą glukometrów, więc odchodzi koszt pasków testowych, co prowadzi do bardziej efektywnego wykorzystania leków. Ponadto wdrażanie CGM/FGM wspiera rozwój telemedycyny, ponieważ systemy te umożliwią lekarzom dostęp do danych pacjentów w czasie rzeczywistym, co pozwala na zdalne konsultacje, równie efektywne jak wizyty stacjonarne, ale tańsze i wygodniejsze dla pacjentów.
Dzięki CGM/FGM możliwe jest również monitorowanie dużych grup osób z cukrzycą przy mniejszym obciążeniu personelu medycznego. Systemy CGM/FGM wspierają model opieki skoncentrowanej na profilaktyce, pozwalając na wcześniejsze wykrywanie trendów zmian glikemii i proaktywne zarządzanie nią, co zapobiega kosztownym hospitalizacjom i specjalistycznym interwencjom. Model ten wpisuje się w ideę odwróconej piramidy świadczeń, z naciskiem na profilaktykę i leczenie ambulatoryjne.
Jakie konkretne kroki powinny zostać podjęte, aby zwiększyć dostępność systemów CGM/FGM dla wszystkich pacjentów, którzy mogliby na tym skorzystać?
Niestety, ograniczona dostępność systemów CGM/FGM dla wielu osób z cukrzycą, zwłaszcza tych z cukrzycą typu 2, którzy stosują mniej niż 3 wstrzyknięcia insuliny na dobę, jest dziś jednym z największych wyzwań w diabetologii. Wiemy, że CGM/FGM to nie tylko nowoczesne narzędzie diagnostyczne, ale przede wszystkim skuteczna metoda poprawy kontroli glikemii, redukcji ryzyka hipoglikemii i długoterminowych powikłań skracających długość życia, szerszego dostępu, zwłaszcza dla wszystkich pacjentów na insulinoterapii, ogranicza możliwości kompleksowego leczenia i edukacji pacjentów, którzy mogliby dzięki tym systemom znacząco poprawić jakość życia i zdrowia.
W mojej ocenie zwiększenie dostępności CGM/FGM powinno być priorytetem systemu ochrony zdrowia, ponieważ inwestycja w nowoczesne technologie monitorujące przekłada się na mniejsze koszty powikłań i hospitalizacji oraz na lepsze wyniki terapeutyczne. Żywię nadzieję, że pacjenci z cukrzycą typu 2 uzyskają wkrótce szerszy dostęp do tych systemów.
