W niedrobnokomórkowym raku płuca z mutacją BRAF V600E pojawiła się nowa bardzo ważna opcja terapeutyczna. Skuteczność enkorafenibu i binimetynibu wykazano w badaniu PHAROS, zarówno u chorych leczonych w pierwszej linii, jak i po leczeniu systemowym. Warunkiem właściwego doboru terapii jest jednak odpowiednio wczesna i kompleksowa diagnostyka molekularna, o czym opowiada prof. Dariusz M. Kowalski.
Panie profesorze, czym jest mutacja BRAF V600E, jak często występuje u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP) i jakie ma znaczenie kliniczne?
Wariant patogenny BRAF V600E występuje u maksymalnie 3 proc. pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca. Wariant ten ma znaczenie zarówno prognostyczne, jak i terapeutyczne. U tych pacjentów dotychczas stosowane metody leczenia mogą być niewystarczające, a choroba wiąże się z większym ryzykiem progresji. Dotyczy to również chorych leczonych wyłącznie operacyjnie.
Jakie nowoczesne terapie są obecnie dostępne dla pacjentów z tą zmianą molekularną?
Pierwsze połączenie leków ukierunkowanych na szlak BRAF, czyli dabrafenibu z trametynibem, zostało zarejestrowane w 2017 r. Nie udało się jednak wówczas zapewnić polskim pacjentom powszechnego dostępu do tej terapii w pierwszej i kolejnych liniach leczenia. Próbowaliśmy zdobywać leki w ramach programów wczesnego dostępu i procedur ratunkowych. Mamy z tym leczeniem dobre doświadczenia. Pojawiła się jednak kolejna możliwość terapeutyczna – połączenie enkorafenibu z binimetinibem. Dane dotyczące tej terapii opublikowano m.in. w „Journal of Clinical Oncology”, na podstawie badania PHAROS. Obejmowało ono chorych z niedrobnokomórkowym rakiem płuca z wariantem patogennym (mutacją) BRAF V600E, zarówno rozpoczynających leczenie systemowe, jak i wcześniej leczonych.
Jakie wyniki uzyskano w badaniu?
W pierwszej linii leczenia odsetek obiektywnych odpowiedzi, czyli odpowiedzi całkowitych i częściowych, wyniósł 75 proc. Odpowiedź na leczenie w drugiej linii według zaktualizowanych danych z 2025 roku wyniosła 49 proc. To bardzo dobre wyniki. Istotny jest również czas utrzymywania się odpowiedzi na leczenie. W pierwszej linii wyniósł on 40 miesięcy, a w kolejnych liniach – 16,7 miesiąca. Jeśli chodzi o czas przeżycia wolny od progresji choroby, w pierwszej linii przekroczył 30 miesięcy, a w kolejnych wyniósł blisko 10 miesięcy.
W aktualizacji wyników zwracają uwagę również dane dotyczące przeżycia całkowitego. U chorych z chorobą rozsianą leczonych w pierwszej linii mediana przeżycia całkowitego wyniosła niemal 50 miesięcy, a odsetek przeżyć czteroletnich – 49 proc. W kolejnych liniach mediana przeżycia całkowitego wynosiła około 22–23 miesięcy, a odsetek przeżyć czteroletnich – 31 proc. To ważne wyniki w przypadku tak agresywnego nowotworu.
Co oznacza dla pacjentów możliwość stosowania enkorafenibu z binimetinibem?
To leczenie doustne, oparte na inhibitorach kinaz. Cieszy mnie, że polski program lekowy uwzględnił tę opcję terapeutyczną. Dzięki temu możemy leczyć tę grupę chorych zgodnie z aktualnymi możliwościami medycyny. Nie możemy jednak zapominać, że warunkiem zastosowania odpowiedniej terapii jest rozpoznanie konkretnego wariantu molekularnego. Dlatego tak duże znaczenie ma kompleksowa diagnostyka.
Kiedy należy wykonać badania molekularne u pacjenta z podejrzeniem lub rozpoznaniem niedrobnokomórkowego raka płuca?
Jak najwcześniej, tzn. już w momencie rozpoznania. Badanie metodą sekwencjonowania następnej generacji (NGS) jest jednym z podstawowych elementów diagnostyki. Nie należy odkładać go do czasu, gdy choroba stanie się zaawansowana lub pojawią się przerzuty.
Wszyscy chorzy powinni mieć również ocenione białko PD-L1, ponieważ wynik tych badań pomaga dobrać odpowiednie leczenie. Diagnostyka molekularna ma znaczenie nie tylko przy podejmowaniu decyzji o leczeniu choroby rozsianej, ale także w kontekście innych etapów postępowania terapeutycznego.
Czy w praktyce NGS jest już standardem w polskich ośrodkach?
W zdecydowanej większości przypadków badania molekularne są wykonywane, ale nadal zdarzają się ośrodki, które – ze względów oszczędnościowych – korzystają z testów jednogenowych. To niekorzystne rozwiązanie, ponieważ każdy kolejny test może zużywać materiał tkankowy. Po wykonaniu kilku badań może go już zabraknąć do oceny kolejnych istotnych zmian molekularnych.
W badaniu NGS podczas jednej analizy można ocenić wiele genów istotnych z punktu widzenia wyboru leczenia; diagnostyka molekularna powinna obejmować sekwencjonowanie następnej generacji z oceną co najmniej takich genów jak EGFR, ALK, ROS1, BRAF, RET, NTRK, MET, HER2 i KRAS. Dlatego od kilku lat wspólnie – jako środowisko onkologów klinicznych i pneumonologów, a także przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej i Polskiej Grupy Raka Płuca – podkreślamy, że sekwencjonowanie następnej generacji powinno stanowić podstawową metodę diagnostyki molekularnej.
Co jeszcze jest potrzebne, aby przyspieszyć diagnostykę i poprawić jakość wyników NGS?
Bardzo ważna jest jakość materiału przekazywanego do badania – musi on zawierać odpowiednią liczbę komórek nowotworowych, aby możliwe było wyizolowanie kwasów nukleinowych i przeprowadzenie wiarygodnej analizy.
Materiał tkankowy jest potrzebny nie tylko do badania molekularnego. Patomorfolog musi ustalić typ i podtyp nowotworu, wykonać niezbędne badania dodatkowe, w tym ocenę ekspresji PD-L1 metodą immunohistochemiczną, a jednocześnie zabezpieczyć odpowiednią ilość tkanki do analizy molekularnej. Dlatego już na etapie pobierania materiału należy uwzględnić wszystkie te potrzeby.
W miarę możliwości trzeba pozyskać odpowiednio dużą ilość tkanki. Materiałem do badań może być zarówno fragment guza pierwotnego, jak i przerzutu czy zajętego węzła chłonnego. Kluczowe jest, aby jego ilość i jakość pozwalały na wykonanie pełnego zakresu koniecznych analiz.
Jakie jest najważniejsze przesłanie dla lekarzy zajmujących się diagnostyką i leczeniem raka płuca z mutacją BRAF V600E?
Przede wszystkim musimy pamiętać, że dysponujemy leczeniem ukierunkowanym molekularnie dla chorych z tym wariantem patogennym. Aby mogli z niego skorzystać, trzeba odpowiednio wcześnie zlecać badania molekularne i ocenę PD-L1. Szczególnie istotne jest to w przypadku raka o charakterystyce niepłaskonabłonkowej, w tym gruczołowego raka płuca, w którym często identyfikuje się zmiany molekularne mające znaczenie dla wyboru terapii. Nie możemy pomijać diagnostyki, która pozwala ustalić, czy pacjent kwalifikuje się do leczenia ukierunkowanego na konkretny cel molekularny.
Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska
Prof. dr hab. n. med. Dariusz M. Kowalski, onkolog kliniczny specjalizujący się w leczeniu raka płuca, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca, absolwent Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Gdańsku (obecnie Gdański Uniwersytet Medyczny). Należy m.in. do Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, American Association for Cancer Research oraz The International Association for the Study of Lung Cancer.




