W czasie Konferencji Medycyna Nagrody Zaufania 16 kwietnia w hotelu Polonia Palace w Warszawie swoją sesję wykładową będzie miała prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska, kierownik Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Szpitala MSWiA w Warszawie. Wykład w tej części konferencji wygłosi również dr Edyta Tulewicz-Marti

Sesja gastroenterologiczna prof. dr hab. n. med. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej rozpocznie się o godz. 12.45 wykładem pt. „Leczenie choroby otyłościowej z punktu widzenia gastrologa”. Następnie, o godz. 13.00, dr Edyta Tulewicz-Marti omówi temat: „Czy można zapobiec rakowi jelita grubego?”.

Po sesjach wykładowych o godz. 16.00 rozpocznie się XXIII Gala Nagrody Zaufania Złoty OTIS.

Program może ulec zmianie

ZAREZERWUJ MIEJSCE

Rejestracja jest darmowa

Artykuł Gastroenterologia 2026. Sesja prof. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej podczas Konferencji Medycyna Nagrody Zaufania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Fundacja Biocodex Microbiota Foundation zaprasza do udziału w kolejnej edycji konkursu badawczego National Research Grant 2025, którego tematem przewodnim jest: „Rola mikrobioty jelitowej w rozwoju stłuszczeniowej choroby wątroby towarzyszącej zaburzeniom metabolicznym (MASLD) oraz towarzyszących jej chorób cywilizacyjnych”

Konkurs ma na celu wsparcie innowacyjnych projektów badawczych, które przyczynią się do głębszego zrozumienia złożonych relacji między mikrobiotą jelitową a zdrowiem człowieka – szczególnie w kontekście chorób przewlekłych, których liczba rośnie na całym świecie.

Mikrobiom – cichy regulator zdrowia

Mikrobiom człowieka to złożony ekosystem bilionów mikroorganizmów, które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu homeostazy organizmu. Utrata tej równowagi, czyli tzw. dysbioza, coraz częściej wiązana jest z rozwojem chorób metabolicznych i cywilizacyjnych. Zaburzenia składu mikrobioty mogą wpływać na metabolizm glukozy, lipogenezę, odpowiedź zapalną, a także regulację ciśnienia krwi.

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Barbara Skrzydło-Radomańska, uznana specjalistka w dziedzinie gastroenterologii i badań nad osią mózgowo-jelitową: – Zespół metaboliczny to jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny. Coraz więcej dowodów wskazuje, że mikrobiom jelitowy odgrywa w tym zjawisku kluczową, choć wciąż niedostatecznie poznaną rolę. Badania w tym obszarze mają ogromny potencjał aplikacyjny – zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu. Zachęcam wszystkich naukowców do przedstawienia swoich projektów naukowych podczas aplikowania do VII edycji konkursu National Research Grant 2025.

Jak aplikować?

Do udziału w konkursie zaproszeni są lekarze, naukowcy, farmaceuci oraz doktoranci prowadzący badania związane z tematyką mikrobioty.

Całkowita kwota grantu wynosi 25 tys. EUR (w tym VAT) i może zostać przeznaczona na realizację zwycięskiego projektu badawczego. Środki finansowe wypłacane są organizacji, z którą związany jest autor projektu (np. uczelnia, instytut naukowy, placówka medyczna).

Nabór wniosków trwa do 30 września 2025 roku. Zgłoszenia należy przesyłać drogą elektroniczną na adres:
application-pl@biocodexmicrobiotafoundation.com

Konkurs Biocodex Microbiota Foundation jest organizowany w Polsce nieprzerwanie od 2019 roku i z każdą kolejną edycją zyskuje coraz większe uznanie w środowisku naukowym. Stał się ważną platformą wspierającą nowatorskie podejścia do badań nad mikrobiotą – interdyscyplinarną dziedziną, która w ostatnich latach zyskała miano jednego z kluczowych obszarów przyszłości medycyny.

W dotychczasowych edycjach nagradzane były projekty, które łączyły różne dziedziny – od medycyny i biologii molekularnej, przez dietetykę, aż po neurologię i psychogastroenterologię. Ten szeroki zakres tematyczny pokazuje, jak duży potencjał aplikacyjny kryje się w badaniach nad mikrobiomem i jak silnie może on wpływać na zdrowie człowieka.

Rada Naukowa Biocodex Microbiota Foundation

Za merytoryczną stronę konkursu odpowiada Rada Naukowa, złożona z wybitnych ekspertów reprezentujących różne dziedziny nauk biomedycznych:
• prof. Marek Waluga – Przewodniczący Rady Naukowej BMF
• prof. Barbara Skrzydło-Radomańska
• prof. Anna Szaflarska-Popławska
• doc. Marcin Basiak

Członkowie Rady oceniają wnioski konkursowe zgodnie z najwyższymi standardami naukowymi, uwzględniając innowacyjność projektu, znaczenie badawcze oraz potencjalny wpływ wyników na praktykę kliniczną i zdrowie publiczne.

VII edycja konkursu to nie tylko szansa na zdobycie finansowania, ale przede wszystkim możliwość realnego wpływu na przyszłość medycyny i zdrowia publicznego. W obliczu rosnącej liczby chorób cywilizacyjnych badania nad mikrobiomem mogą odegrać kluczową rolę w opracowaniu skuteczniejszych strategii profilaktycznych i terapeutycznych.

O fundacji

Biocodex Microbiota Foundation to międzynarodowa organizacja wspierająca interdyscyplinarne badania nad mikrobiotą i jej wpływem na zdrowie człowieka. Jej misją jest promowanie nauki, która nie tylko poszerza granice wiedzy, ale także realnie wspiera rozwój nowoczesnych metod terapeutycznych w oparciu o równowagę mikrobiologiczną organizmu.

Artykuł Nabór do konkursu badawczego Biocodex Microbiota Foundation 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak jelita grubego to jeden z nielicznych nowotworów, którym można skutecznie zapobiegać – wystarczy regularna profilaktyka, w której kluczową rolę odgrywa kolonoskopia. Wczesne wykrycie zmian podczas badania profilaktycznego daje niemal 100 proc. szans na ich usunięcie, zanim staną się zagrożeniem dla zdrowia i życia. Mimo to wielu Polaków unika kolonoskopii, często z powodu mitów i niepotrzebnych obaw. Kampania Servier – Wyłącz Raka pod hasłem „Wejdź w to głębiej” pokazuje, że badania profilaktyczne to nie strach, lecz świadoma decyzja o zdrowiu i spokoju na lata.

Rak jelita grubego to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów w Polsce. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów każdego roku w naszym kraju odnotowuje się blisko 20 tys. nowych przypadków, a niemal 12 tys. pacjentów umiera, co czyni go trzecim najczęstszym nowotworem złośliwym prowadzącym do zgonu.

Prof. dr hab. n. med. Grażyna Rydzewska, Kierownik Kliniki Gastroenterologii w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA, zwraca uwagę, że choć rak jelita grubego zbiera ogromne żniwo, to jednak od nas zależy, czy będzie to zagrożenie, które zdołamy powstrzymać. – Rak jelita grubego rozwija się po cichu, na wczesnym etapie nie boli i nie daje żadnych objawów, dlatego chorych cały czas przybywa, a wcale nie musi tak być. Nie zdajemy sobie sprawy z tego, że ta choroba rozwija się najczęściej u osób po 50. roku życia, obciążonych genetycznie czy u których wystąpienie raka jelita grubego miało miejsce u rodziców lub rodzeństwa stosujących nieprawidłowo zbilansowaną dietę i podejmujących niską aktywność fizyczną, palących papierosy i nadużywających alkoholu. Dodatkowo dochodzi do tego fakt, że bagatelizujemy znaczenie badań profilaktycznych – podkreśla ekspertka.

Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że tylko 17 proc. uprawnionych pacjentów wykonuje kolonoskopię w ramach badań przesiewowych, podczas gdy w krajach zachodnich odsetek ten wynosi nawet 60–70 proc. Zdaniem prof. Grażyny Rydzewskiej kluczową rolę w zmianie tej sytuacji odgrywają edukacja i współpraca lekarzy, organizacji pacjenckich oraz mediów. – Musimy wspólnie mówić jednym głosem – rak jelita grubego to nowotwór, który możemy skutecznie powstrzymać poprzez zdrowy styl życia, co oznacza eliminację używek, zdrową dietę, wysiłek fizyczny i regularne wykonywanie badania profilaktycznego, czyli w tym przypadku kolonoskopii – podsumowuje prof. Rydzewska.

Kolonoskopia – obowiązkowe badanie po 50. roku życia

Rak jelita grubego przez wiele lat może rozwijać się bezobjawowo, dlatego kluczowe jest wykrycie zmian na wczesnym etapie. Najskuteczniejszym badaniem diagnostycznym pozostaje kolonoskopia, która pozwala nie tylko na wykrycie nowotworu, ale również na usunięcie zmian przedrakowych takich jak polipy. Obok niej stosowane są również testy na krew utajoną w kale (FIT), które mogą sygnalizować konieczność dalszej diagnostyki. Jednak kolonoskopia pozostaje złotym standardem, a eksperci podkreślają, że powinna być wykonywana rutynowo przez każdą osobę po 50. roku życia, niezależnie od występowania objawów.

Prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła, krajowy konsultant w dziedzinie gastroenterologii, zaznacza, że wczesna diagnoza ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia. – Kolonoskopia to jedno z nielicznych badań, które nie tylko wykrywa raka, ale pozwala mu zapobiec. W trakcie badania można usunąć polipy, zanim przekształcą się w nowotwór. To prosta procedura, a jej wynik daje pacjentowi spokój na kolejne 10 lat – mówi ekspert.

Zdaniem prof. Reguły jednym z powodów niskiej zgłaszalności na badania przesiewowe są nieuzasadnione obawy przed bólem i dyskomfortem. – Pacjenci często obawiają się kolonoskopii, myśląc, że to bolesne badanie. Tymczasem w większości przypadków można je przeprowadzić w znieczuleniu, co eliminuje nieprzyjemne doznania. Nowoczesne endoskopy są coraz bardziej zaawansowane, a czas trwania badania to zwykle 15–30 minut – wyjaśnia profesor.

Aktualnie w wielu krajach zaleca się mniej inwazyjne metody diagnostyczne takie jak test FIT na krew utajoną w kale, rekomendowany co dwa lata dla osób po 50. roku życia. – Świat idzie w kierunku badań przesiewowych za pomocą testu FIT, który może być wykonywany w warunkach domowych. Jeśli wynik jest pozytywny, pacjent powinien niezwłocznie zgłosić się na kolonoskopię – tłumaczy prof. Jarosław Reguła. – Mamy nadzieję, że w Polsce już wkrótce zostanie uruchomiony program przesiewowy oparty na nowoczesnym tzw. ilościowym teście FIT, który określa stężenie krwi w stolcu.

Niestety, w Polsce świadomość znaczenia profilaktyki wciąż jest niska, a wielu pacjentów zgłasza się do lekarza dopiero, gdy pojawiają się niepokojące objawy takie jak krwawienie z odbytu, przewlekłe bóle brzucha czy zmiana rytmu wypróżnień. – Rak jelita grubego rozwija się przez lata bez objawów, dlatego czekanie na pierwsze symptomy to ogromny błąd – podkreśla prof. Reguła.

Eksperci zgodnie apelują, by traktować kolonoskopię albo lepiej test FIT jako element rutynowej profilaktyki zdrowotnej po 50. roku życia, podobnie jak badania poziomu cholesterolu czy mammografię u kobiet. Badania te pozwalają na wykrycie raka na wczesnym etapie, kiedy szanse na pełne wyleczenie są bardzo wysokie.

Dlaczego Polacy unikają kolonoskopii?

Chociaż kolonoskopia jest najskuteczniejszym narzędziem służącym wykrywaniu i zapobieganiu rakowi jelita grubego, wielu Polaków jej unika. Dr n. med. Mariola Kosowicz, psychoonkolog z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie, wskazuje kilka kluczowych barier psychologicznych oraz społecznych, które zniechęcają pacjentów do poddania się kolonoskopii.

– Strach przed bólem, wstyd związany z intymnością procedury oraz brak rzetelnej informacji to główne przeszkody. Pacjenci często obawiają się dyskomfortu i potencjalnego bólu podczas badania, co wynika z niedostatecznej edukacji na temat dostępnych metod znieczulenia i nowoczesnych technik minimalizujących nieprzyjemne odczucia. Ważne jest, aby personel medyczny komunikował się z pacjentami w sposób empatyczny, tłumacząc przebieg badania i odpowiadając na ich obawy. Zaufanie do lekarza oraz świadomość, że nasze lęki są zrozumiane i akceptowane, mogą znacząco wpłynąć na decyzję o poddaniu się kolonoskopii – wyjaśnia dr Kosowicz.

Aby przełamać te bariery, niezbędne są także skoordynowane działania edukacyjne. – Kampanie społeczne powinny skupiać się na dostarczaniu pozytywnych informacji, podkreślając korzyści płynące z wczesnego wykrycia zmian oraz dostępność znieczulenia podczas badania. Nie możemy straszyć pacjentów, ponieważ lęk może prowadzić do unikania badań. Zamiast tego warto promować kolonoskopię jako procedurę ratującą życie, która może być przeprowadzona w komfortowych warunkach – dodaje dr Kosowicz.

Edukacja społeczeństwa oraz budowanie świadomości na temat znaczenia badań profilaktycznych są kluczowe w walce z rakiem jelita grubego. Przełamanie psychologicznych i społecznych barier może przyczynić się do zwiększenia liczby wykonywanych kolonoskopii, a tym samym do spadku zachorowalności i śmiertelności z powodu tego nowotworu.

Cel kampanii: obalić mity, zwiększyć świadomość

Jedną z odpowiedzi na te bariery jest kampania Servier – Wyłącz Raka pod hasłem „Wejdź w to głębiej”, której celem jest edukacja, obalenie mitów i przekonanie Polaków do wykonywania badań profilaktycznych. Organizatorem inicjatywy jest firma Servier Polska, która od lat angażuje się w działania na rzecz edukacji zdrowotnej.

Ewa Ciepałowicz, przedstawicielka Servier Polska, organizatora kampanii, podkreśla jej unikatowy charakter. – Chcemy, aby temat profilaktyki raka jelita grubego był częścią codziennej rozmowy o zdrowiu, a nie czymś, co budzi lęk czy wstyd. Wykorzystujemy edukację poprzez sztukę i interaktywne doświadczenia, aby pokazać, że to temat ważny, ale też naturalny. Przygotowaliśmy materiały edukacyjne, kampanię w mediach społecznościowych i aktywności w przestrzeni publicznej, które mają skłonić do refleksji i działania. Najważniejszym celem jest zmiana postaw i zwiększenie liczby osób zgłaszających się na badania – bo profilaktyka to najlepsza inwestycja w zdrowie i życie.

W ramach kampanii, która rusza w marcu w największych miastach Polski, pojawią się citylighty oraz reklamy kampanii w autobusach miejskich. Działania kampanijne wspierać będą ambasadorzy – Maciej Dowbor i Joanna Koroniewska, którzy wystąpią w specjalnym spocie, przełamując tabu i pokazując, że profilaktyka zdrowotna to temat, o którym warto mówić otwarcie. Kampania obejmie także szeroką dystrybucję materiałów edukacyjnych, które będzie można pobrać ze strony wyłączaraka.pl. Dodatkowo przez cały marzec publikowane będą spoty wideo, infografiki oraz treści w mediach społecznościowych, które pomogą oswoić temat profilaktyki raka jelita grubego i podkreślą, jak ważne są badania przesiewowe.

Kampania Servier – Wyłącz Raka jest wspierana przez towarzystwa naukowe i organizacje pacjenckie, które od lat angażują się w działania na rzecz profilaktyki nowotworowej.

Patronat merytoryczny nad kampanią objęły: Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej, Polskie Towarzystwo Onkologiczne oraz Polska Unia Onkologii. W akcję zaangażowały się również organizacje pacjenckie takie jak Alivia Fundacja Onkologiczna, Fundacja EuropaColon, Fundacja MY PACJENCI, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, Polskie Towarzystwo Stomijne Polilko i Fundacja Onkologiczna Rakiety.

Kampania Servier – Wyłącz Raka odbywa się pod patronatem Ministra ds. Unii Europejskiej podczas prezydencji Polski w Radzie Unii Europejskiej w 2025 roku.

Więcej informacji na temat kampanii oraz szczegółowe wskazówki dotyczące badań profilaktycznych można znaleźć na stronie: www.wylaczraka.pl.

„Świat Lekarza” sprawuje nad kampanią patronat medialny.

Artykuł Kampania społeczna Servier – Wyłącz Raka: „Wejdź w to głębiej”. Profilaktyka, która ratuje życie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa – i często związana z tym aleksytymia, czyli nieumiejętność nazywania swoich emocji – mają istotny związek z przebiegiem zespołu jelita drażliwego (IBS) – pokazały badania polskich naukowców.

Zespół jelita drażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome – IBS) to przewlekłe schorzenie układu pokarmowego, objawiające się m.in. wzdęciami, biegunką lub zaparciami i nawracającym bólem brzucha. Dolegliwości są związane z procesem wypróżniania, jego częstotliwością czy konsystencją kału. Wiadomo, że objawy nie mają bezpośrednio związku z żadną patologią układu pokarmowego, którą można zdiagnozować w badaniach, a mają często podłoże psychosomatyczne. IBS dotyka 5–20 proc. populacji, przy czym o wiele częściej kobiet.

Badania opublikowane w Journal of Psychosomatic Research wskazują na istotny związek między niekorzystnymi doświadczeniami z dzieciństwa (ACEs) a przebiegiem zespołu jelita drażliwego (IBS).

Niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa (adverse childhood experiences, ACEs) definiowane są jako potencjalnie traumatyczne lub silnie stresujące wydarzenia w okresie dorastania, takie jak przemoc, zaniedbanie, uzależnienia i choroby w najbliższej rodzinie, skrajne ubóstwo czy doświadczenie wojny. W Polsce z ACEs miało do czynienia 53 proc. badanych.

– Nasze wyniki wskazują na potrzebę indywidualnego podejścia do leczenia IBS, uwzględniającego zdrowie psychiczne. U pacjentów z IBS często występują traumy z dzieciństwa, co z kolei jest ważną informacją o tym, jaki może być przebieg choroby i skuteczność terapii. Dlatego warto w ramach diagnozy i leczenia wprowadzić kwestionariusze przesiewowe dotyczące traumatycznych doświadczeń z dzieciństwa. Dzięki temu można lepiej dopasować leczenie łącząc np. leki, konsultacje dietetyczne i wsparcie psychologiczne – tłumaczy w rozmowie z PAP prof. Marcin Rzeszutek, kierownik Laboratorium Badań nad Traumą z Wydziału Psychologii UW.

Współautorka badania dietetyk dr Małgorzata Desmond podaje przykład młodej pacjentki, która zgłosiła się do niej z silnymi dolegliwościami ze strony układu pokarmowego. Dietetyk nie znalazła w wywiadzie żadnych fizjologicznych przyczyn tych problemów. – Zajęłam się więc czynnikami wczesnodziecięcymi i okazało się, że pacjentka przeszła silną traumę w dzieciństwie – m.in. doświadczyła przemocy ze strony ojca, co potem wywołało m.in. zaburzenia odżywiania. To z kolei doprowadziło do rozregulowania mikrobiomu i w rezultacie bardzo silnych dolegliwości ze strony jelit. Poprawa stanu pacjentki była wspólnym wysiłkiem psychologa i dietetyka – opowiada.

Badacze podkreślają, że wczesnodziecięce traumy mogą wpływać na rozwój IBS poprzez dwa mechanizmy neurobiologiczne. Jest to albo deregulacja osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, prowadzącą m.in. do rozregulowania motoryki jelit i dysbiozy jelitowej albo zaburzenia w osi mózg–jelita, skutkujące choćby błędnym przetwarzaniem informacji z jelit, nadwrażliwością i niskim progiem bólu.

Naukowcy z Laboratorium Badań nad Traumą sprawdzili też, czy łącząca się czasem z ACEs aleksytymia – nieumiejętność nazywania emocji – może nasilać objawy IBS.

Aleksytymia to nieumiejętność nazywania i rozpoznawania emocji. I tak człowiek z aleksytymią pobudzenie emocjonalne interpretuje często jako pobudzenie fizjologiczne. Jeśli ktoś więc trzęsie się ze strachu, może interpretować, że jest mu za zimno. Jeśli cieszy się na widok jakiejś osoby – zastanawia się, dlaczego pocą się ręce i bije szybciej serce. Wykształcenie aleksytymii może być jednym ze sposobów na odcięcie się od trudnych emocji i może powstawać jako metoda radzenie sobie z dziecięcymi traumami. Aleksytymia dotyka ok. 10 proc. społeczeństwa. Naukowcy próbowali sprawdzić, czy dolegliwości jelitowe też mogą być powiązane z nieumiejętnością rozpoznania u siebie emocji pod postacią aleksytymii.

W grupie 245 pacjentów z IBS obserwowanych trzykrotnie przez prawie dwa miesiące zauważono wyraźne różnice: – Niektórzy pacjenci przez cały okres obserwacji nie deklarowali żadnych istotnych objawów IBS, lęku czy depresji, a inni czuli się bardzo źle. I to właśnie osoby z tej ostatniej grupie doświadczyły najwięcej niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa, jak również charakteryzowały się najwyższym poziomem aleksytymii – podsumowuje prof. Rzeszutek.

– Diagnostyka i leczenie IBS wymaga kompleksowych strategii leczenia skoncentrowanych na wielu współwystępujących objawach, a nie skupiania się wyłącznie na objawach związanych z przewodem pokarmowym. Wierzymy, że wyniki tego badania mają ważne implikacje kliniczne – podsumowuje psycholog. (PAP)

Nauka w Polsce, Ludwika Tomala
lt/ zan/

Artykuł Związek między traumą z dzieciństwa a zespołem jelita drażliwego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jaka jest skuteczność akcji edukacyjnych i profilaktycznych prowadzonych w Polsce? Czy ich liczba jest zadowalająca? Jak edukować o chorobach zapalnych jelit? Czy potrzebujemy zmian systemowych, aby lepiej zaopiekować się grupą tych chorych?

Te pytania zadaliśmy posłance Żanecie Cwalinie-Śliwowskiej, przewodniczącej Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit.

Artykuł Posłanka Żaneta Cwalina-Śliwowska: Choroby zapalne jelit stały się chorobami cywilizacyjnymi (WIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Wreszcie zaczynamy „przebijać szklany sufit” – mówiła prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska w czasie jednego ze swoich wykładów, które wygłosiła w ramach I konferencji „Medycyna z Diamentami”.

W chorobach zapalnych jelit ostatnio dużo się dzieje. I to bardzo dobrze, bo te choroby, o wielu twarzach, dotyczące ogromnej rzeszy młodych ludzi, powodują znaczne obniżenie jakości życia, wyłączają z wielu funkcji. Ci chorzy chcą normalnie żyć, bez stresu, bez męczących myśli, gdzie jest najbliższa toaleta… Bo choć objawy nieswoistych chorób zapalnych jelit (NChZJ) mogą być różne, to dominujących jest uporczywa, wyniszczająca biegunka.

I takie normalne, bezstresowe życie jest możliwe, pod warunkiem że schorzenia te zostaną prawidłowo rozpoznane i prawidłowo leczone, tak aby możliwe było osiągnięcie głębokiej remisji. To zaś będzie realne, jeśli zostanie stworzony model opieki koordynowanej.

Taki projekt opracowaliśmy już w 2017 roku, wzorując się na systemie angielskim, który może nie jest doskonały, ale się sprawdził. To był pierwszy projekt modelu opieki koordynowanej nad pacjentami z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit. Niestety, zaszło wówczas sporo okoliczności, m.in. zmiany w resorcie, wskutek czego projekt nie doczekał się realizacji. Teraz do tego powracamy i cieszy, że tymi zagadnieniami zajął się parlament.

Projekt przede wszystkim zakłada wielodyscyplinarność w podejściu do chorych. Jest to dlatego tak ważne, że przewlekłe zapalenia jelit niszczą nie tylko jelita, ale wiele innych narządów. Stąd konieczność współpracy gastroenterologów z innymi specjalistami – diabetologami, reumatologami, hematologami, chociażby w przypadku oceny niedokrwistości, dietetykami, dermatologami, psychologami…

Dziś jest tak, że opieka nad chorym przypomina „telefon do przyjaciela” – jeśli potrzebujemy konsultacji z innym ekspertem, to dzwonimy do znajomych i prosimy o konsultację. A to powinno się odbywać w jednym ośrodku i taką sieć należy stworzyć. Całością powinien sterować koordynator, mając do dyspozycji odpowiednie środki komunikacji – głównie telekomunikacji. Jego zadaniem będzie także pomoc w zarządzaniu czasem i lekarza, i pacjenta.

Tego typu zmiany, choć pozornie mogą wydawać się kosztowne, wcale takimi nie muszą być. Mało tego, w rezultacie mogą obniżać koszty opieki nad pacjentem. Ponadto, utworzenie sieci ośrodków specjalistycznych, przeznaczonych do opieki nad pacjentami z NChZJ, odciążyłoby inne ośrodki, nie mających takich możliwości.

Aby system działał sprawnie, należałoby wyrównać poziom ośrodków, co wiąże się też z monitorowaniem jakości. I wreszcie nie możemy zapominać o edukacji, tu także powinny obowiązywać pewne standardy. Dotyczy to również lekarzy POZ-ów, ale nie chodzi o to, aby przejmowali oni opiekę nad chorymi dotkniętymi chorobami zapalnymi jelit, bo nie mają do tego ani możliwości, ani kompetencji, ale aby byli wyczuleni na taką ewentualność i wiedzieli, gdzie skierować chorego, jeśli będą takie schorzenia podejrzewać.

Generalnie w chorobach zapalnych jelit w ciągu ostatnich lat nastąpił postęp, pojawiły się nowe leki, z których i polscy pacjenci mogą korzystać, ale potrzeba sprawniejszej organizacji.

prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska

Artykuł Wykład prof. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej: Opieka koordynowana i zmiany w gastroenterologii (WIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Trzy niezwykle wartościowe wykłady zostały wygłoszone podczas sesji autorskiej prof. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej, wiceprezeski Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, w czasie I konferencji „Medycyna z Diamentami” 5 listopada w hotelu Polonia Palace.

Wykład #1: Mikroskopowe zapalenie jelita grubego – jak ważne jest niewidoczne dla oczu, prof. Grażyna Rydzewska-Wyszkowska

Ta złożona przewlekła zapalna choroba jelita grubego, o nie do końca poznanej etiologii, została opisana stosunkowo niedawno, bo w 1982 roku (ale zapalenie kolagenowe, jako jeden z trzech typów tego schorzenia, poza zapaleniem limfocytowym i niezdeterminowanym, po raz pierwszy opisano w 1976 roku), podczas gdy np. pierwszy opis nieswoistego zapalenia jelit pochodzi z 1895 roku, a opis choroby Leśniowskiego-Crohna z 1904 roku. Niełatwo ją zdiagnozować, właśnie ze względu na mikroskopowe zmiany. I może być tak, że kolonoskopia wyjdzie prawidłowa, co nie wyklucza MNZJ. Dlatego tak ważna jest ocena histopatologiczna.

Głównym objawem tej choroby jest przewlekła wodnista biegunka, bez śladów krwi, połączona z nietrzymaniem stolca, do czego dochodzi nawet nocą – takie objawy ma ok. 35,5 proc. chorych. Natomiast inne objawy, charakterystyczne dla innego rodzaju zapaleń jelit, mogą występować dużo łagodniej i nie są dominujące.

Ponieważ etiologia schorzenia nie została do końca określona, o przyczynach i czynnikach ryzyka wiadomo niewiele. Mogą to być czynniki środowiskowe, genetyczne, niektóre dodatki do żywności czy produktów kosmetycznych, (np. karagen, emulgatory, mikroplastik, pochodne tytanu). Na zachorowanie bardziej naraz one są osoby starsze, trzy razy częściej chorują kobiety (ale najmłodszy pacjent w Polsce miał 17 lat i to osoba połci męskiej), częściej osoby nadużywające niektórych leków, np. niesterydowych leków przeciwzapalnych.

Z MNZJ mogą współistnieć inne choroby autoimmunologiczne, nie tylko jelit, np. celiakia, łuszczyca, cukrzyca, choroba Hashimoto, RSZ, ZZSK.

Leczenie opiera się na budezonidzie, budezonid MMX można stosować również w leczeniu podtrzymującym remisję.

Ponieważ częstość występowania MNZJ się zwiększa, konieczna jest szersza edukacja lekarzy na ten temat, prowadzenie rejestru chorych i określenie ośrodków, ukierunkowanych na opiekę nad takimi pacjentami.

Wykład #2: Żywność funkcjonalna jako jedna z możliwości wsparcia leczenia chorób zapalnych jelit, dr n. med. Martyna Więcek

Jest wiele możliwości wspierania terapii nieswoistych chorób zapalnych jelit, jednak nie w pełni je wykorzystujemy. Jedną z nich jest stosowanie kwasu masłowego, którego właściwości zostały już dobrze poznane. Wiadomo, że zmniejsza on stan zapalny w jelicie, zwiększa wydzielanie leptyny, hormonu, który odgrywa ważną rolę w kontrolowaniu masy ciała, korzystnie działa na działalność wydzielniczą trzustki, reguluje gospodarkę węglowodanową.

Rozliczne badania pokazują, że jego rola nie ogranicza się tylko do chorób jelit, ale może okazać się korzystny w leczeniu wielu innych chorób, jak np. cukrzyca typu 2, alzheimer czy choroba Parkinsona, zakażenie bakterią Helicobacter pylori. Kwas masłowy, jako wynik fermentacji bakteryjnej, produkowany jest głównie w okrężnicy. Jeśli ta produkcja zostanie zahamowana, to należy rozpatrzeć suplementację. W suplementacji wykorzystuje się maślan sodu – sól sodową kwasu masłowego.

I tu uwaga: jedynie preparaty w postaci mikrootoczkowanej docierają do jelita grubego, tylko w takiej postaci wykazują działanie.

Wykład #3: Zarządzanie działaniami niepożądanymi u pacjentów przyjmujących analogi receptora GLP-1, dr hab. Alina Kuryłowicz

W wielu przypadkach schorzenia nie związane z układem pokarmowym mogą dawać objawy, charakterystyczne dla zaburzeń gastroenterologicznych. Dotyczy to m.in. zespołu metabolicznego, a w szczególności choroby otyłościowej, stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2. U takich chorych często pojawia się dyspepsja czynnościowa czy refluks przełyku – GERD. Może dochodzić do sytuacji, kiedy leki stosowane w leczeniu tych schorzeń, nasilają objawy ze strony układu pokarmowego.

I tak np. objawy niepożądane mogą się nasilać po stosowaniu tak popularnych obecnie leków w terapii cukrzycy i choroby otyłościowej, jak tych należących do hormonów inkretynowych – GLP-1. Ich zadaniem jest stymulowanie wydzielanie insuliny, ograniczenie uwalniania glukagonu, zmniejszenie stopnia insulinooporności, stymulowanie perystaltyki, przyspieszenie opróżniania żołądka, hamowanie ośrodka głodu.

Rolą lekarza w takich sytuacjach jest odpowiednie zarządzanie objawami ubocznymi. Tak, aby nie pozbawiać pacjenta możliwości korzystania ze skutecznej terapii lekami inkretynowymi, a jednocześnie uwolnić go od zaburzeń czynnościowych układu pokarmowego.

Skutecznym i bezpiecznym lekiem może być zastosowanie itoprydu – to lek z grupy prokinetyków, zapewniający odpowiednią perystaltykę, sprawdzający się w chorobie refluksowej przełyku, można go stosować również u chorych po operacjach bariatrycznych.

Zapraszamy do obejrzenia zdjęć z sesji autorskiej prof. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej!

Artykuł Sesja autorska prof. Grażyny Rydzewskiej-Wyszkowskiej podczas I konferencji „Medycyna z Diamentami” (FOTO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W badaniach klinicznych risankizumab okazał się skuteczniejszy niż ustekinumab w osiąganiu klinicznej i endoskopowej remisji u pacjentów z umiarkowaną do ciężkiej postacią choroby Leśniowskiego-Crohna.

W niedawnym badaniu opublikowanym w magazynie „The New England Journal of Medicine” naukowcy omawiają wyniki randomizowanego badania klinicznego, które porównuje skuteczność terapeutyczną risakizumabu i ustekinumabu w leczeniu umiarkowanej do ciężkiej postaci choroby Leśniowskiego-Crohna.

Choroba Leśniowskiego-Crohna to rodzaj przewlekłej zapalnej choroby jelit. Jednymi z najczęściej stosowanych leków biologicznych w terapii tej choroby są inhibitory TNF-alfa. Leczenie to może się jednak wiązać z wystąpieniem skutków ubocznych. Niektórzy pacjenci wykazują również niewystarczającą odpowiedź na inhibitory TNF-alfa, dlatego dla choroby Leśniowskiego-Crohna wciąż istnieje pilna potrzeba opracowania alternatywnych terapii.

Ustekinumab i risankizumab to przeciwciała monoklonalne, których wysoką skuteczność terapeutyczną przeciwko łuszczycy plackowatej, łuszczycowemu zapaleniu stawów i chorobie Leśniowskiego-Crohna wykazały poprzednie badania kliniczne.

W bieżącym badaniu naukowcy oceniają skuteczność oraz bezpieczeństwo risankizumabu i ustekinumabu u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna o umiarkowanej do ciężkiej postaci choroby, u których wcześniej nie uzyskano odpowiedzi na leczenie oparte na inhibitorach TNF.

Projekt badania

Było to badanie kliniczne fazy III, które przeprowadzono w 187 ośrodkach w 28 krajach. Wzięli w nich udział dorośli pacjenci z umiarkowaną do ciężkiej postacią choroby Leśniowskiego-Crohna, u których wystąpiły skutki uboczne lub którzy nie reagowali na co najmniej jedno leczenie oparte na inhibitorach TNF.

Pacjentów przydzielono losowo do otrzymywania standardowej dawki risankizumabu lub ustekinumabu przez 48 tygodni. Bezpieczeństwo terapii oceniono u wszystkich pacjentów, którzy otrzymali co najmniej jedną dawkę risankizumabu lub ustekinumabu. W sumie w badaniach wzięło udział 520 pacjentów, z których 255 i 265 otrzymywało odpowiednio risankizumab i ustekinumab. Ok. 90 proc. i 72 proc. pacjentów w grupach risankizumab i ustekinumab ukończyło wszystkie przypisane im terapie.

Wyższa skuteczność risankizumabu

W 24. tygodniu remisja kliniczna wystąpiła u 58 proc. pacjentów leczonych risankizumabem i 39 proc. pacjentów leczonych ustekinumabem. Analiza pierwotnych wyników leczenia w 48. tygodniu wykazała, że endoskopowa remisja choroby wystąpiła u 31 proc. i 16 proc. pacjentów leczonych risankizumabem i ustekinumabem, co wskazuje na wyższą skuteczność risankizumabu w porównaniu z ustekinumabem.

Również dalsza analiza wykazała, że risankizumab był skuteczniejszy niż ustekinumab – zarówno pod względem wyników leczenia, jak i w poprawie jakości życia. W grupie leczonej risankizumabem zaobserwowano niższą częstość hospitalizacji z powodu choroby Crohna lub jakiejkolwiek innej choroby w porównaniu z grupą leczoną ustekinumabem.

Ocena bezpieczeństwa

Odsetki pacjentów, u których wystąpiły jakiekolwiek zdarzenia niepożądane lub poważne skutki uboczne, w tym infekcje czy zdarzenia wątrobowe, były porównywalne w obu grupach pacjentów. Jednak ryzyko wystąpienia poważnych zdarzeń niepożądanych związanych z pogorszeniem choroby Leśniowskiego-Crohna było niższe w grupie leczonej risankizumabem w porównaniu z ustekinumabem.

Najczęściej zgłaszanym zdarzeniem niepożądanym było wystąpienie COVID-19 w obu grupach. Natomiast w żadnej z grup nie odnotowano reakcji anafilaktycznych, poważnej nadwrażliwości, aktywnej gruźlicy ani zgonów.

Artykuł Risankizumab jest skuteczniejszy od ustekinumabu w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Niedożywienie wśród pacjentów z rakiem żołądka jest szczególnie powszechne – dotyka nawet 60 proc. z nich. Może występować zarówno przed, jak i po operacji z powodu takich czynników jak kacheksja nowotworowa czy zmiany anatomiczne. Najpoważniejsze wyzwanie żywieniowe stanowi gastrektomia całkowita (TG).

• Rak żołądka pozostaje znaczącym globalnym obciążeniem, zajmując 5. miejsce pod względem częstości występowania i 4. pod względem śmiertelności na świecie.
• Częstość występowania niedożywienia u pacjentów z rakiem żołądka i przełyku może wynosić nawet 60 proc.
• Wyniszczenie ma szczególnie głęboki wpływ na pacjentów onkologicznych, stanowiąc ponad 20 proc. zgonów związanych z rakiem.
• U pacjentów z rakiem przewodu pokarmowego 56,2 proc. miało utratę masy ciała większą niż 5 proc., a 31,9 proc. – większą niż 10 proc.
• Utrata mięśni szkieletowych, czyli sarkopenia, jest kluczową cechą niedożywienia, która prowadzi do złych wyników i upośledzonej jakości życia pacjentów onkologicznych.

Niedożywienie to szerokie pojęcie definiowane jako stan wynikający z braku składników odżywczych, który prowadzi do zmiany składu ciała i pogorszenia funkcji fizycznych oraz psychicznych. Według Europejskiego Towarzystwa Żywienia Klinicznego i Metabolizmu (European Society for Clinical Nutrition and Metabolism – ESPEN) niedożywienie można zdiagnozować na podstawie wskaźnika masy ciała (BMI) niższego niż 18,5 kg/m2 oraz niezamierzonej utraty wagi o 10 lub 5 proc. w ciągu ostatnich 3 miesięcy.

Wśród pacjentów niedożywionych szczególną uwagę należy zwrócić na chorych z rakiem żołądka, którzy są narażeni na powikłania, większą toksyczność chemioterapii, obniżoną jakość życia i niekorzystne prognozy przeżycia.

Pacjentom, którzy nie są w stanie utrzymać więcej niż 50 proc. zalecanego dziennego spożycia przez ponad 7 dni, zaleca się wsparcie żywieniowe. Do powszechnych metod wsparcia żywieniowego należą: doustne suplementy diety (ONS), żywienie dojelitowe (EN) lub żywienie pozajelitowe (PN) – w zależności od stanu pacjenta. Wpływ okołooperacyjnego wsparcia żywieniowego nie jest jasny, pozostaje jeszcze kwestią badań.

Badanie i ocena stanu odżywienia

Wczesna identyfikacja pacjentów z grupy ryzyka umożliwi lekarzom opracowanie odpowiedniego planu wsparcia żywieniowego. ESPEN zaleca rutynową ocenę spożycia składników odżywczych, kontrolę masy ciała i pomiar BMI (jeśli to konieczne, można ocenić również poziom masy mięśniowej oraz sprawności fizycznej).

Z ważnym zastrzeżeniem: podczas gdy BMI i utrata masy ciała stanowią szybkie i proste narzędzie wstępnego badania przesiewowego, to mają swoje ograniczenia: wskaźnik BMI nie rozróżnia masy tłuszczowej i beztłuszczowej w składzie ciała, co może być mylące dla pacjentów z rakiem żołądka, u których często występuje otyłość wraz z sarkopenią.

Europejskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ESMO) zaleca następujące narzędzia do badania przesiewowego ryzyka żywieniowego:
• Badanie przesiewowe ryzyka żywieniowego 2002 (NRS 2002)
• Uniwersalne narzędzie przesiewowe niedożywienia (MUST)
• Narzędzie przesiewowe niedożywienia (MST)
• Krótki kwestionariusz oceny żywieniowej (SNAQ)

Historycznie kluczowym biomarkerem do oceny stanu odżywienia była albumina, jednak ze względu na długi okres półtrwania i brak swoistości jej użyteczność była poddawana wnikliwej analizie. Z kolei prealbumina jest preferowana ze względu na krótszy okres półtrwania i zdolność do dokładnego odzwierciedlania stanu odżywienia.

Wsparcie żywieniowe pacjentów z rakiem żołądka

Zarządzanie odżywianiem u pacjentów onkologicznych może być trudne, szczególnie jeśli są w stanie wyniszczenia. Wymaga to multidyscyplinarnego podejścia i kompleksowej oceny stanu zdrowia chorego. Wsparcie żywieniowe jest zapewniane poprzez poradnictwo dietetyczne, leki, żywienie dojelitowe, doustne suplementy lub żywienie pozajelitowe w zależności od stanu pacjenta.

Ważne jest zatem zapewnienie odpowiedniego okołooperacyjnego wsparcia żywieniowego, specjalnie dostosowanego do osób zakwalifikowanych jako niedożywione, aby uniknąć powikłań, poprawić jakość życia pacjentów i potencjalnie wydłużyć przeżycie.

Źródło: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11216795/

Artykuł Niedożywienie i wsparcie żywieniowe u chorych na raka żołądka po gastrektomii (Annals of Gastroenterological Surgery) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O nowym czynniku ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjentów chorych na cukrzycę typu 2 Ewa Podsiadły-Natorska rozmawia z dr hab. n. med. Aliną Kuryłowicz z Kliniki Chorób Wewnętrznych i Gerontokardiologii Szpitala im. W. Orłowskiego, prof. Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Jaki jest związek pomiędzy stłuszczeniową chorobą wątroby (MASLD) a wzrostem ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjentów z cukrzycą typu 2?

Badania obserwacyjne udowodniły, że u chorych na cukrzycę, którzy mają stłuszczenie wątroby, występuje większe ryzyko zawału serca, udaru albo zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. Zaczęto się więc zastanawiać, dlaczego stłuszczenie wątroby u pacjentów z cukrzycą może predysponować np. do wyższych wartości ciśnienia tętniczego, gorszego profilu lipidowego, a przez to do szybszego rozwoju miażdżycy czy do nasilenia stanu zapalnego, co z kolei sprzyja rozwojowi niewydolności serca z zachowaną frakcją wyrzutową. Okazało się, że jest to „cykl przyczynowo-skutkowy”. Generalnie wszystkie te mechanizmy sprawiają, że chory z cukrzycą i stłuszczeniem wątroby jest pacjentem znacznie gorzej rokującym.

Według badań u osób chorych na cukrzycę typu 2 częstość występowania stłuszczeniowej choroby wątroby wynosi aż 70 proc.

Z jednej strony cukrzycy towarzyszy uogólniony stan zapalny; czynniki zapalne (cytokiny) produkowane najczęściej w tkance tłuszczowej docierają wraz z krwią do wątroby i uruchamiają tam mechanizmy sprzyjające stłuszczeniu. Z drugiej strony stłuszczona wątroba ma mniejszą wrażliwość na insulinę, czyli staje się insulinooporna. A insulinooporność to jeden z podstawowych czynników sprzyjających rozwojowi cukrzycy typu 2. W stłuszczonej wątrobie może się rozwinąć stan zapalny, a wydzielane do krwi cytokiny mogą uszkadzać wyspy trzustkowe i powodować zaburzenia wydzielania insuliny. Może być więc tak, że to stłuszczenie wątroby predysponuje do rozwoju cukrzycy. Osoby z MASLD bardzo często mają nieprawidłową glikemię na czczo, czyli stan przedcukrzycowy – u tych osób w nocy insulina nie jest w stanie zahamować produkcji glukozy w wątrobie. Jest to układ naczyń połączonych, które – jeżeli rozkwitną równocześnie – tworzą złowieszczy duet ze złym rokowaniem.

Mamy już problem cywilizacyjny?

Na pewno. Biorąc pod uwagę, jak znaczący odsetek chorych z cukrzycą ma otyłość, a 80 proc. chorych z otyłością cierpi na stłuszczenie wątroby, to możemy założyć, że 4 na 5 pacjentów z cukrzycą ma MASLD.

Jaki jest proponowany algorytm badań przesiewowych w kierunku chorób wątroby u pacjentów z cukrzycą typu 2? Jak często wykonywać te badania?

Tak naprawdę skrining w kierunku stłuszczeniowej choroby wątroby należy proponować pacjentowi już w momencie rozpoznania u niego cukrzycy typu 2, bo jeżeli pada hasło „cukrzyca”, to my, lekarze automatycznie sprawdzamy u niego czynność nerek, wiemy też, że takiego chorego trzeba wysłać do okulisty, myślimy ponadto o wysokim ryzyku sercowo-naczyniowym. Pacjent powinien mieć od razu wykonane USG jamy brzusznej, które jest pierwszym badaniem w stłuszczenia wątroby; powinien mieć przy tym oznaczoną aktywność enzymów wątrobowych (transaminaz – ALT i AST oraz najczęściej też GGTP). Do tego powinno się zrobić morfologię. Wówczas możemy skorzystać z narzędzia, jakim jest kalkulator FIB-4, który oblicza ryzyko zwłóknienia wątroby w MASLD. Główny problem ze stłuszczeniową chorobą wątroby jest bowiem taki, że zwiększa ryzyko komplikacji sercowo-naczyniowych, a przy tym choroba sama w sobie może przyśpieszać proces zwłóknienia wątroby. Musimy więc sprawdzić, na jakim etapie stłuszczenia jest pacjent – czy jest to stłuszczenie jeszcze odwracalne? A może jest to już zaawansowana faza, blisko marskości, kiedy rokowanie jest dużo, dużo gorsze? Dlatego ze skriningiem w kierunku stłuszczeniowej choroby wątroby u pacjentów z cukrzycą typu 2 nie wolno czekać, zwłaszcza że wystąpienie MASLD będzie nas naprowadzało np. na dobór odpowiednich leków diabetologicznych.

A jeśli początkowe badania nie wykażą jeszcze stłuszczenia wątroby?

To generalnie pacjent z cukrzycą raz do roku musi mieć wykonany tzw. przegląd człowieka. Wówczas, jeśli transaminazy będą podwyższone, powinno za tym pójść USG jamy brzusznej w celu wykluczenia lub potwierdzenia zmian w wątrobie.

Załóżmy więc, że mamy pacjenta z cukrzycą typu 2 oraz stłuszczeniową chorobą wątroby; jakie będzie zalecane u niego postępowanie behawioralne oraz farmakologiczne?

Jeżeli chodzi o postępowanie behawioralne, które jest niezmiernie ważne, kluczowe znaczenie ma odżywianie. I choć mówimy o stłuszczeniu, to przede wszystkim musimy mieć pod kontrolą cukier. U chorych, którzy nie mają cukrzycy, a mają stłuszczenie wątroby, to właśnie cukier jest podstawowym czynnikiem, który należy kontrolować; przeładowanie węglowodanami powoduje, że zostają one przerobione na materiał zapasowy, czyli na tłuszcze. Pacjenci, o których rozmawiamy, powinni stosować dietę opartą o niski indeks glikemiczny, to absolutna podstawa. Posiłki powinny być regularne, powinno się też unikać tłuszczów zwierzęcych. Godna polecenia jest więc dieta typu śródziemnomorskiego.
Natomiast jeżeli chodzi o farmakologię, to przez wiele lat nie mieliśmy skutecznych leków, które byłyby w stanie leczyć stłuszczeniową chorobę wątroby. Obecnie największe nadzieje u pacjentów z cukrzycą wiążemy z lekami inkretynowymi: analogami GLP-1 oraz tirzepatydem, czyli podwójnym agonistą receptora GLP-1 i GIP. Te cząsteczki powodują też redukcję masy ciała, która to powoduje… redukcję stłuszczenia wątroby. Największy problem mamy z pacjentami, którzy nie są otyli, a mają cukrzycę i stłuszczenie wątroby.

A metformina?

Metformina wciąż znajduje swoje miejsce w terapii cukrzycy typu 2, nie jest jednak lekiem zarejestrowanym w leczeniu stłuszczeniowej choroby wątroby.
Dobrze jest natomiast pomyśleć o różnych lekach wspomagających i tutaj bardzo dobre efekty daje stosowanie kwasu ursodeoksycholowego (UDCA). Cząsteczkę tę kojarzymy przede wszystkim z profilaktyką kamicy żółciowej. Zalecamy ją rutynowo np. u chorych po operacjach bariatrycznych, ponieważ duża redukcja masy ciała powoduje zastój żółci, z czego mogą powstawać kamienie. Okazało się również – co jest najważniejsze z punktu widzenia tematu naszej rozmowy – że stosowanie kwasu ursodeoksycholowego powoduje obniżenie aktywności transaminaz wątrobowych.
Mamy badania, które wykazały, że u pacjentów ze stłuszczeniową chorobą wątroby, którzy stosowali kwas UDCA, poprawiła się wrażliwość na insulinę, kwas ursodeoksycholowy wspiera więc leczenie diabetologiczne. Dlatego różni eksperci (m.in. Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, Polskie Towarzystwo Chorób Cywilizacyjnych czy Polska Grupa Ekspertów Niealkoholowej Choroby Stłuszczeniowej Wątroby) rekomendują podawanie kwasu UDCA w przebiegu MASLD.

Artykuł Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Markiem Hartlebem, kierownikiem Katedry i Kliniki Gastroenterologii i Hepatologii Wydziału Nauk Medycznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Autoimmunologiczne choroby wątroby nie należą do schorzeń często występujących. Które z nich są najpowszechniejsze?

Aktualnie wyróżnia się cztery choroby autoimmunizacyjne dotyczące wątroby oraz przewodów żółciowych. Należą do nich autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH; autoimmmune hepatitis), pierwotne zapalenie dróg żółciowych (PBC; primary biliary cholangitis), pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC; primary sclerosing cholangitis) oraz stwardniające zapalenie dróg żółciowych zależne od immunoglobuliny G4 (IgG4-SC; IgG4-dependent sclerosing cholangitis). Trzy ostatnie z wymienionych są chorobami cholestatycznymi dotyczącymi uszkodzenia małych lub dużych przewodów żółciowych. Poza tą klasyfikacją są choroby autoimmunizacyjne występujące po przeszczepieniach wątroby, które wynikają z niezgodności antygenowych między przeszczepionym narządem a biorcą.
Wątroba jest narządem o znacznej tolerancji immunologicznej, zatem w porównaniu do autoimmunizacyjnych chorób tarczycy czy schorzeń reumatologicznych choroby wątroby na tym podłożu są rzadkie. Ich częstość występowania ocenia się na poziomie około 1 na 100 tys. mieszkańców, z nieco częstszym występowaniem PBC. Podobnie jak w innych chorobach autoimmunizacyjnych o ich występowaniu decyduje kombinacja słabo rozpoznanych czynników środowiskowych i polimorfizmów genów odpowiedzialnych za odpowiedź immunologiczną na te czynniki. Autoimmunologiczne zapalenie wątroby jest chorobą, w której atak immunologiczny w stosunku do hepatocytów jest wyrazistym objawem, a leki immunosupresyjne przynoszą zwykle spektakularną poprawę. Inaczej jest z chorobami cholestatycznymi, w których poza IgG4-SC leki immunosupresyjne nie mają zastosowania.

Jak rozpoznać tego typu choroby? Czy na przykład lekarze rodzinni potrafią je zdiagnozować?

Rozpoznanie chorób autoimmunizacyjnych może sprawiać wiele problemów, co wynika z faktu, iż poza typowymi przypadkami jest wiele postaci wymykających się opisom książkowym. Dobrym przykładem szerokiego spektrum klinicznego jest autoimmunologiczne zapalenie wątroby, które może być chorobą bezobjawową, prezentować objawy nietypowe dla wątroby lub rozpoczynać się od bardzo wysokich aktywności enzymów wątrobowych, czym naśladuje ostre wirusowe lub polekowe zapalenie wątroby. Ponadto w chorobach autoimmunizacyjnych nie dysponujemy pojedynczymi testami diagnostycznymi decydującymi o rozpoznaniu lub wykluczeniu choroby. Przeciwnie, prawidłowe rozpoznanie często wymaga wykluczenia innych chorób wątroby o podobnej symptomatologii. Z kolei rozpoznanie PSC i IgG4-SC wymaga nie tylko wykonania cholangiografii rezonansu magnetycznego, ale też przeprowadzenia diagnostyki różnicowej wszystkich przyczyn deformacji przewodów żółciowych. Stosunkowo najłatwiejsze jest rozpoznanie PBC, którego kryteriami diagnostycznymi są podwyższona aktywność fosfatazy zasadowej i obecność przeciwciał przeciwmitochondrialnych (AMA). W trudniejszych diagnostycznie przypadkach sięga się po oznaczanie niektórych przeciwciał przeciwjądrowych (sp100, gp210) lub biopsję wątroby.
Powyższa charakterystyka chorób jasno wskazuje, że lekarze rodzinni, którzy są głównie kształceni w kierunku rozpoznawania i leczenia chorób cywilizacyjnych, nie posiadają narzędzi ani wystarczającej wiedzy do diagnostyki całego spektrum chorób autoimmunizacyjnych wątroby. Choroby te powinny być obszarem opieki koordynowanej na linii lekarz rodzinny–specjalista gastroenterolog czy hepatolog, która jest różnie i nie zawsze prawidłowo rozumiana przez organizatorów opieki zdrowotnej.

Jak współczesna medycyna radzi sobie z autoimmunologicznymi chorobami wątroby?

Podstawowym problemem dotyczącym autoimmunizacyjnych chorób wątroby są opóźnienia w ich rozpoznawaniu, a w stosunku do niektórych bardzo ograniczone możliwości terapii. W autoimmunologicznym zapaleniu wątroby pierwsze rozpoznanie w 30 proc. przypadków przypada na marskość wątroby, co oznacza, że choroba przez długi czas pozostawała nierozpoznana ze względu na skąpe lub mało swoiste dla wątroby objawy. Aby zwiększyć szanse na wcześniejsze rozpoznanie tej choroby, należy przyjąć zasadę, że u osób z niewyjaśnionym osłabieniem lub bólem stawów należy oznaczać aktywność aminotransferaz. Autoimmunologiczne zapalenie wątroby stwierdzone w okresie braku zaawansowanego włóknienia jest chorobą dobrze rokującą, pod warunkiem stałego leczenia immunosupresyjnego.
Współczesna medycyna słabo radzi sobie z włókniejącymi chorobami dróg żółciowych, co wynika z faktu, iż wczesne stadia tych chorób są trudno wykrywalne w badaniach obrazowych, a uszkodzenie przewodów żółciowych w stadium zmian zaawansowanych jest najczęściej nieodwracalne. Ponadto w PSC istnieje istotne ryzyko wystąpienia raka dróg żółciowych i raka jelita grubego. Różnicowanie między pozapalnymi i nowotworowymi zwężeniami przewodów żółciowych może być skrajnie trudne u tych pacjentów. Ig4-SC jest rzadką chorobą, zatem rzadko braną pod uwagę, natomiast brak rozpoznania naraża chorego z żółtaczką na rozległy zabieg operacyjny, podczas gdy optymalnym rozwiązaniem jest zastosowanie leczenia farmakologicznego z zastosowaniem kortykosteroidów.

Czy takim chorobom można zapobiec? Jak wygląda życie pacjenta, u którego stwierdzono tego typu schorzenia?

Czynniki ryzyka wystąpienia chorób autoimmunizacyjnych są słabo poznane i podobnie jak w chorobach tego typu dotyczących innych narządów nie ma możliwości prewencji ich wystąpienia. Jedyną radą jest wczesna diagnostyka w odniesieniu do dyskretnych objawów chorobowych u osoby, u której w najbliższej rodzinie występuje jakakolwiek choroba autoimmunizacyjna.
Pacjenci z AIH, którzy osiągnęli remisję kliniczną i laboratoryjną i w sposób zdyscyplinowany zażywają leki, mogą prowadzić normalne życie, bez upośledzenia jego jakości. Zupełnie inny los czeka pacjentów z PSC, bowiem w chorobie tej nie dysponujemy leczeniem zmieniającym jej historię naturalną. W efekcie od rozpoznania choroby do konieczności wykonania transplantacji wątroby mija średnio około 15 lat. W stadium zawansowanego PSC pacjenci mogą cierpieć z powodu nawracających infekcji bakteryjnych dróg żółciowych, utraty masy ciała lub świądu skóry. U 70–80 proc. pacjentów chorobą współistniejącą jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Należy też zdać sobie sprawę, że pacjenci z PSC ze względu na zagrożenie nowotworowe podlegają rygorystycznym programom nadzorczym, a zwykle są to osoby młode, czynne zawodowo.
Populacja chorych z PBC, składająca się w przeważającej części z kobiet, jest z klinicznego punktu widzenia niejednorodna. Są w niej bezobjawowi chorzy z niewielką ekspresją choroby i dobrą odpowiedzią na kwas ursodeoksycholowy, a na drugim biegunie są osoby z bardzo wysoką aktywnością fosfatazy zasadowej, znaczną astenią i uporczywym świądem skóry.

Co stanowi największe wyzwanie dla współczesnej hepatologii?

Po przełomie w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C oraz postępom w leczeniu przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B największym wyzwaniem współczesnej hepatologii jest choroba stłuszczeniowa wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD; metabolic-dysfunction associated steatotic liver disease). Choroba ta jest bardzo istotna z kilku powodów. Po pierwsze jest najczęstszą przewlekłą chorobą wątroby, występującą u 25–30 proc. naszego społeczeństwa i częstość jej występowania wykazuje tendencję wzrostową. U 5–10 proc. osób choroba ma charakter postępujący doprowadzając po kilkunastu latach do marskości wątroby i wielu jej powikłań. Rozpoznanie MASLD na wczesnych etapach włóknienia jest trudne ze względu na niespecyficzne i często bagatelizowane objawy, jak uczucie przewlekłego zmęczenia, zaburzenia koncentracji uwagi i snu czy dyskomfort w nadbrzuszu. Najpoważniejszą konsekwencją tej choroby jest jednak przyśpieszony rozwój miażdżycy z powodu zmian metabolizmu wątrobowego skutkujący wstępowaniem groźnych dla życia zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Rozmawiał: Rafał Natorski

Artykuł Autoimmunologiczne choroby wątroby – jak sobie z nimi radzimy? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z prof. dr hab. n. med. Grażyną Rydzewską-Wyszkowską z Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA, wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Od kwietnia 2024 r. w programie lekowym dostępny jest upadacytynib. Co to oznacza dla pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego i chorobą Leśniowskiego-Crohna?

Upadacytynib to bardzo ciekawa nowa opcja leczenia. Szczególnie we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego działa znakomicie. Przeprowadziliśmy już pierwsze polskie badanie RWE (Real-World Evidence), które trwało 8 tygodni i objęło kilkudziesięciu pacjentów. Potwierdziliśmy, że upadacytynib – w porównaniu do innych leków biologicznych – działa bardzo szybko i bardzo skutecznie, co pokazały wcześniej badania kliniczne. Po zastosowaniu upadacytynibu wskaźnik remisji klinicznej, również głębokiej, jest bardzo wysoki.
Warto przy tym podkreślić, że pacjenci z chorobami zapalnymi jelit zmagają się często z kilkoma różnymi chorobami autoimmunologicznymi; mamy chorych z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego i równocześnie z zapaleniem stawów oraz ze zmianami skórnymi. Dla tych pacjentów upadacytynib jest doskonałą opcją, bo pozwala leczyć kilka chorób jednocześnie. Podobnie w chorobie Leśniowskiego-Crohna – upadacytynib to pierwsza i jak na razie jedyna mała cząsteczka zarejestrowana w terapii tej choroby. Choroba Leśniowskiego-Crohna ma wiele różnych postaci, przez co leczenie jest dużo trudniejsze.

Upadacytynib to cząsteczka bezpieczna w stosowaniu?

Zdecydowanie tak. Profil działań niepożądanych jest mniejszy niż w przypadku innego inhibitora kinaz janusowych, jakim jest tofacytynib, dzięki czemu upadacytynib może być stosowany szerzej, bez obaw o wystąpienie skutków ubocznych. Leki te należy jednak podawać ostrożnie u pacjentów z ryzykiem zakrzepowo-zatorowym.
We wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego upadacytynib stosowaliśmy już wcześniej, zanim lek ten znalazł się w programie lekowym, w związku z czym mamy już większe doświadczenie, z kolei w chorobie Leśniowskiego-Crohna upadacytynib pomaga w gojeniu się przetok. Lek ten jest więc bardzo obiecujący, bezpieczny i wygodny w stosowaniu. Pozwala pacjentom na bezpieczne leczenie w domu.

Lek podawany jest w formie doustnej?

Tak, jest to tabletka. Stosuje się 1 tabletkę na dobę w odpowiedniej dawce w zależności od etapu terapii pacjenta. W nieswoistych chorobach zapalnych jelit zazwyczaj proponujemy dawkę wyższą (45 mg w indukcji, 30 mg w leczeniu podtrzymującym, choć na tym etapie terapii możliwe jest też podanie pacjentowi dawki rzędu 15 mg). Podawanie leku jest niesłychanie wygodne. Upadacytynib hamuje kinazy janusowe, przez co wpływa na hamowanie wielu cytokin, a dzięki wybiórczemu hamowaniu głównie JAK 1, nie wpływa na inne szlaki immunomodulujące. Skutkiem tego pacjenci nie cierpią np. na infekcje albo są one bardzo rzadkie, podczas gdy przy innych lekach biologicznych stosowanych w chorobach zapalnych jelit, np. inhibitorach TNF-alfa, powikłania infekcyjne były najgroźniejsze – oprócz, rzecz jasna, powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Terapię powinno się zaczynać od leku najbardziej skutecznego?

Tak naprawdę w chorobach zapalnych nie ma stałego algorytmu postępowania – każdą terapię indywidualizujemy. W Polsce rekomendacje są takie, że możemy zaczynać od dowolnego leku, bo to pozwala na lepszą personalizację leczenia. Na przykład w Stanach Zjednoczonych wszystkie inhibitory kinaz janusowych są lekami drugiej linii, podawanymi po nieskuteczności działania inhibitorów TNF-alfa. Dane z badań klinicznych wykazały wysoką skuteczność zarówno u pacjentów, którzy nie otrzymywali wcześniej terapii biologicznych ani małocząsteczkowych, ale też u pacjentów poddanych wielokrotnie różnym terapiom. W przypadku upadacytynibu po 52 tygodniach obserwujemy pozytywną odpowiedź na terapię na poziomie 40–50 procent. Dla porównania: w przypadku inhibitorów TNF-alfa jest to ok. 20 procent. Na upadacytynib świetnie odpowiadają też chorzy nawet po czterech czy pięciu nieskutecznych wcześniej innych terapiach biologicznych. Upadacytynib może być wybierany w pierwszej lub w drugiej linii.

Upadacytynib jest lekiem małocząsteczkowym stosowanym w leczeniu niektórych chorób autoimmunologicznych takich jak zapalne choroby jelit, a także reumatoidalne zapalenie stawów i łuszczycowe zapalenie stawów. Jest inhibitorem kinaz janusowych (JAK), co oznacza, że działa poprzez blokowanie tych enzymów, które są kluczowe w przekazywaniu sygnałów w komórkach odpornościowych. Dzięki temu mechanizmowi upadacytynib zmniejsza stan zapalny i odpowiedź immunologiczną, co pomaga w kontrolowaniu objawów oraz ogranicza rozwój choroby. Lek może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami.

Artykuł Dzięki upadacytynibowi można leczyć kilka chorób jednocześnie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z posłanką Żanetą Cwaliną-Śliwowską, przewodniczącą Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit

Od ponad 20 lat choruje pani na mikroskopowe zapalenie jelit. Czy to doświadczenie było główną motywacją, żeby powołać do życia Parlamentarny Zespół ds. Chorób Jelit?

Tak. Jestem posłanką pierwszą kadencji, więc kiedy dowiedziałam się o możliwości pracy w zespołach nad wybranymi tematami, długo zastanawiałam się, jaki zespół mogłabym stworzyć, tzn. na których sprawach dobrze się znam, mam w nich rozeznanie. Doszłam do wniosku, że mogłabym zająć się poprawą sytuacji pacjentów chorych na nieswoiste zapalenia jelit, bo to dotyczy również mnie. I choć moja choroba ma łagodny przebieg, to dobrze wiem, jak bardzo potrafi być dokuczliwa w życiu codziennym.
Również wśród moich znajomych jest kilka osób zarówno z chorobą Leśniowskiego-Crohna, jak i z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Rozmawiamy pomiędzy sobą na temat dostępności do leczenia biologicznego oraz do toalet, a także ogólnie o problemach, które napotykamy każdego dnia w związku z naszą chorobą. Stwierdziłam, że jest to najpilniejszy i najlepszy temat, który mogłabym podjąć, zwłaszcza że wcześniej w ramach prac parlamentarnych taki zespół nie powstał.

Czego polscy pacjenci z NZJ potrzebują najbardziej? To pytanie do pani jako do posłanki, ale też pacjentki.

Bardzo dużo czasu zajęło mi zdiagnozowanie choroby, która ujawniła się u mnie po urodzeniu pierwszego dziecka. Miałam depresję poporodową, która kończyła się atakami kolki jelitowej. Doszło do tego, że przeprowadzono u mnie zabieg usunięcia woreczka żółciowego, bo podejrzewano, że to on daje takie objawy, jednak po zabiegu dowiedziałam się, że woreczek był pusty, więc zaczęłam szukać dalej. Myślę, że nawet niektórzy lekarze POZ-ów nie do końca orientują w objawach NZJ, ponieważ są one bardzo zróżnicowane i nieoczywiste, a jednym z nich może być właśnie depresja. Przeszłam długą drogę diagnostyczną, różnego rodzaju leczenie, odwiedziłam wiele klinik, było to doświadczenie wręcz traumatyczne. W tej chwili nie jestem w stanie zrobić sobie kolonoskopii, bo mój organizm tak traumatycznie reaguje na ten zabieg, że przekroczenie progu szpitala, aby mieć wykonane badanie, jest dla mnie niewykonalne. Dostaję zawrotów głowy, omdleń, wymiotów. Dlatego jak najbardziej dostrzegam potrzebę komunikacji z lekarzami POZ-ów, aby lepiej rozpoznawali objawy NZJ. Chodzi o to, aby umieli je wskazać i od razu skierować pacjenta do specjalisty lub na badanie, aby potwierdzić (lub wykluczyć) chorobę.

Pacjentów też powinniśmy edukować?

Zdecydowanie. Polacy powinni wiedzieć, że takie choroby jak NZJ istnieją, jakie dają objawy, że mogą wiązać się ze stanami depresyjnymi, objawami występującymi po jedzeniu itp. Moje doświadczenie jako pacjentki jest takie, że najpierw byłam kierowana na gastroskopię, a dopiero potem na kolonoskopię. Trzeba również mówić o tym, że zapalne choroby jelit już są chorobami cywilizacyjnymi, a będzie nas chorowało coraz więcej.

W tym wydaniu „Świata Lekarza” rozmawiamy z prof. Grażyną Rydzewską-Wyszkowską o potrzebie stworzenia opieki koordynowanej nad pacjentami z NZJ. Według pani to dobry kierunek?

Zdecydowanie jestem za tym, żeby opieka koordynowana weszła w życie jak najszybciej. Oczywiście zdaję sobie sprawę, że to proces, który musi potrwać, bo obserwując zmiany legislacyjne w ochronie zdrowia na przestrzeni lat, widzimy, że postępują one powoli, tak samo jak rejestracja nowych leków. Jest to z jednej strony zrozumiałe, bo wszystko, zanim zostanie udostępnione pacjentom, musi być sprawdzone, aby pomagało, a nie szkodziło. Z drugiej strony pacjenci chcieliby, żeby pewne, ważne dla nich kwestie były wdrażane szybciej, zwłaszcza jeżeli obowiązują już w innych krajach i tam się sprawdzają. Zatem tak, jak najbardziej jestem za opieką koordynowaną nad pacjentami z NZJ, jednak będę kładła duży nacisk na usprawnienie diagnostyki. Lekarze pierwszego kontaktu muszą mieć większą świadomość NZJ.

Jaki jest pomysł na to?

Między innymi właśnie po to powstał Parlamentarny Zespół ds. Chorób Jelit. Jest też Towarzystwo „J-elita”, które angażuje się w działalność zespołu, prowadzi akcje komunikacyjne skierowane do pacjentów, którym pomaga oswoić się z chorobą.
Kolejną kwestią, którą chcemy się zająć, jest dostęp do toalet dla osób chorych – nie tylko z NZL, ale również z innymi schorzeniami jelit. Jest bardzo dużo pacjentów, także onkologicznych, którzy muszą często korzystać z łazienki. Uważam również, że osoby, które chorują na NZJ – zwłaszcza ze stanami ostrzejszymi – powinny posiadać uprawnienia osoby z niepełnosprawnością, żeby mogły np. korzystać na parkingach z miejsc przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnością, aby móc szybko dotrzeć do toalety. To ważne, ponieważ ich życie nie przebiega w taki sam sposób jak osób zdrowych.

Co możemy powiedzieć o programie „Karta Crohna”?

„Karta Crohna” to projekt realizowany w Trójmieście, gdzie restauracje, urzędy oraz różnego rodzaju firmy podpisują umowę na to, że jeżeli ktoś taką kartę okazuje, to ma w tych miejscach szybki i bezpłatny dostęp do toalety. Jest to jak gdyby „legitymacja osoby z niepełnosprawnością”. Trójmiasto stanowi bardzo dobry przykład, jak to funkcjonuje i chcielibyśmy rozszerzyć ten program na teren całego kraju. Jako Polska 2050 zastanawiamy się nad tym, jak w sposób ogólny poprawić sytuację osób chorych czy starszych. Chcemy wprowadzać rozwiązania systemowe, aby tej grupie osób żyło się w Polsce łatwiej.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Pomagać chorym, edukować lekarzy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O tym, jak rozpoznać wartościową publikację naukową w medycynie, Ewie Podsiadły-Natorskiej opowiada prof. dr hab. n. med. Jarosław Reguła, krajowy konsultant ds. gastroenterologii z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie

Zgodnie z raportem „STM Report” przygotowanym przez International Association of Scientific, Technical and Medical Publishers w 2018 roku opublikowano ok. 2,5 mln artykułów naukowych. Publikacje medyczne stanowią znaczną ich część – szacuje się, że każdego roku w medycynie publikowanych jest od 600 tys. do 1 mln nowych artykułów naukowych. Jak odróżnić te najlepsze i najbardziej wartościowe od słabych, które mogą wprowadzać w błąd? – Są na to sposoby, z których powinno się korzystać, ponieważ w literaturze medycznej pojawia się wiele sprzecznych opinii i treści wzajemnie się wykluczających, a to właśnie dobre artykuły, wysokiej jakości, wiarygodne są decydujące – tłumaczy prof. Jarosław Reguła.

Impact factor

Czasopisma medyczne otrzymują wskaźnik impact factor, który oblicza się, dzieląc całkowitą liczbę cytowań artykułów opublikowanych w okresie dwóch lat przez liczbę wszystkich artykułów opublikowanych w czasopiśmie w tymże czasie. W ten sposób uzyskuje się wartość impact factor za rok następujący po w/w dwóch latach. Najlepsze czasopisma ogólnomedyczne mają impact factor pomiędzy 100 a 200. Np. impact factor prestiżowego „The Lancet” wynosi ok. 168. „The New England Journal of Medicine” – blisko 160. Najlepsze czasopisma mają generalnie impact factor powyżej 100. Jeśli natomiast czasopismo ma minimalny zasięg, nie posiada wskaźnika impact factor, jest nowe, to może być to „meteoryt”, który pojawia się na chwilę i równie szybko znika, nie mając żadnej wartości naukowej. Pisma nieposiadające wskaźnika impact factor bardzo często nie mają też recenzentów, co oznacza, że przyjmują wszystkie materiały do publikacji niezależnie od jakości artykułu.

Kto jest autorem?

Drugą rzeczą, którą trzeba sprawdzić w poszukiwaniu wartościowej publikacji naukowej w medycynie, są nazwiska występujące wśród autorów artykułów w danej publikacji. Jeśli są to autorytety medyczne, to taki artykuł można śmiało uznać za wiarygodny. Podobnie gdy artykuł firmują znane ośrodki naukowe.

Metodologia badań

Analizując dany artykuł, należy przyjrzeć się metodologii badań, czyli wykorzystanym metodom oraz sposobowi prezentacji wyników. Tym, co powinno od razu zaniepokoić, są istotne braki takie jak: brak prezentacji przedziałów ufności (określających stopień precyzji danego wyniku), brak definicji podstawowych terminów czy brak informacji, że przed rozpoczęciem badania wyliczono liczbę pacjentów koniecznych do włączenia, aby uzyskać wyniki istotne statystycznie.

Kiedy powstał artykuł?

W pracach poglądowych (które przedstawiają bieżący stan wiedzy w danej dziedzinie na podstawie aktualnego piśmiennictwa) bardzo ważna jest data powstania artykułu – publikacja powinna być jak najnowsza. Praca poglądowa sprzed 10 lat jest w medycynie właściwie bezwartościowa. Ta cezura czasowa zależy oczywiście od dziedziny. Np. artykuły dotyczące sztucznej inteligencji powinny być jak najświeższe, bo to dziedzina, która zmienia się dynamicznie. Jeśli chodzi o gastrologię, to szczególnie w endoskopii, która rozwija się dość szybko, prace poglądowe powinny być maksymalnie z 2–3 ostatnich lat.

Badania retrospektywne

Wśród artykułów oryginalnych bardzo popularne są badania retrospektywne powstałe w oparciu o dokumentację medyczną i analizę baz danych. Badania retrospektywne są stosunkowo tanie i można je przeprowadzić szybko, bo wykorzystują już istniejące dane. Na ich podstawie stawiać można nowe hipotezy badawcze. Przykładem takiego badania sprzed lat było odkrycie, że we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego zaobserwowano występowanie zaostrzeń choroby u osób, które ostatnio… rzuciły palenie, co samo w sobie jest oczywiście bardzo korzystne. Ale u osób z w/w chorobą daje właśnie taki nieprzewidziany skutek uboczny.
Rodzajem badań retrospektywnych są badania kliniczno-kontrolne (case control), w ramach których grupę osób chorób porównuje się z grupą osób zdrowych. Przykładowo: jeśli mamy 200 pacjentów z chorobą X, możemy prześledzić retrospektywnie, czy palili oni papierosy, mieli otyłość, jakie brali leki itd. Nie mamy jednak z czym tego porównać, żeby więc powiedzieć, czy dany czynnik odgrywa istotną rolę w rozwoju choroby, do grupy np. 200 pacjentów dobieramy 5 razy więcej osób zdrowych, tej samej płci, tego samego wieku, mieszkających w podobnym środowisku itp. Takie badanie retrospektywne jest bardziej wartościowe niż badanie retrospektywne bez grupy kontrolnej.

Badania prospektywne

W badaniach prospektywnych obserwujemy daną grupę osób w czasie i określamy, np. ile z nich przy zastosowaniu danego leczenia ma poprawę, a ile nie. Badanie prospektywne bez grupy kontrolnej nazywamy badaniem kohortowym. Ono też ma swoją wartość i jest stosunkowo łatwe do przeprowadzenia. Jeśli obserwacje kohorty trwają np. przez 5 czy 10 lat, to po tym czasie o badanych osobach wiemy wiele i możemy to opisać – co nie zmienia faktu, że grupa kontrolna jest ważna, dlatego często w badaniu prospektywnym staramy się mieć grupę kontrolną dobraną losowo (tzw. badanie z randomizacją).
Badania z randomizacją wymagają spełnienia wielu różnych wymogów formalno-prawnych, przeprowadzane są na licznej grupie osób, wymagają m.in. zgody komisji bioetycznej i wielu innych warunków. Muszą mieć np. podaną tzw. sample size – wielkość próby. Jest to liczba osób, które trzeba wprowadzić do badania, żeby uzyskać wiarygodne wyniki. Wartościowe badania posiadają także tzw. flowchart, tzn. rysunek przedstawiający, jak i ile osób włączono do badania, a kogo wykluczono.
Powyższe aspekty sprawiają, że badania z randomizacją uważane są za najbardziej wartościowy rodzaj badań oryginalnych. Takie artykuły trafiają do najbardziej prestiżowych czasopism naukowych. Niestety są trudne do przeprowadzenia i wymagają sporych nakładów finansowych.

Metaanaliza badań z randomizacją

Ten typ publikacji znajduje się na szczycie piramidy wśród wszystkich prac naukowych; metaanaliza to połączenie kilku podobnych do siebie badań najczęściej z różnych części świata.

Case study

Przydatne dla lekarzy mogą być także opisy przypadków, czyli publikacje opisujące jednego pacjenta (albo grupę pacjentów). Takie publikacje nie liczą się w dorobku naukowym do doktoratu, habilitacji ani profesury, ale mają swoje znaczenie i mogą się przydać, bo często opisują przypadki bardzo nietypowe i mogą okazać się pomocne w terapii pacjentów.

Edytoriale

Edytoriale – artykuły wstępne – to teksty, które omawiają pokrótce opublikowane właśnie badanie. One również nie liczą się do dorobku naukowego, ale podobnie jak opisy przypadku mogą być pomocne, ponieważ są spojrzeniem na temat „z lotu ptaka” na daną publikację w kontekście aktualnej wiedzy medycznej.

Artykuł Odróżniania najlepszych publikacji naukowych od słabych można się nauczyć pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Nieswoiste zapalenia jelit są chorobami cywilizacyjnymi. Wzrost zachorowań dotyczy wszystkich krajów świata, w tym Polski – mówiła dr hab. n. med. Edyta Zagórowicz z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit.

Światowy Dzień Nieswoistych Zapaleń Jelit (NZJ) obchodzony jest 19 maja. Przyświeca mu myśl, aby zwrócić uwagę społeczeństwa oraz decydentów na problemy pacjentów przede wszystkim z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego oraz chorobą Leśniowskiego-Crohna. W tym roku obchody po raz pierwszy odbyły się w Sejmie RP – 21 maja. Dyskusja w czasie posiedzenia Zespołu ds. Chorób Jelit dotyczyła wyzwań stojących przed systemem opieki zdrowotnej związanych z rosnącą liczbą pacjentów z chorobami zapalnymi jelit. Szacuje się, że w Polsce jest ich ponad 100 tysięcy.

– Pacjenci z NZJ każdego dnia walczą z bólem brzucha i dostępem do publicznych toalet. Mają przez to obniżoną jakość życia. Zmagają się z depresją, zaburzeniami lękowymi, zmęczeniem, zaburzeniami snu. Wśród nich są pacjenci dobrowolnie bezdzietni, którzy boją się, że swoją chorobę mogliby przekazać dziecku, natomiast kobiety obawiają się, jak ciąża mogłaby wpłynąć na przebieg ich choroby – mówiła dr n. med. Anna Pietrzak, kierownik II Kliniki Gastroenterologii Szpitala Bielańskiego w Warszawie, tłumacząc, że uwzględnienie wszystkich tych aspektów wpisuje się w spersonalizowaną opiekę nad pacjentami z NZJ. Wielu z nich to osoby z zaawansowaną postacią choroby. – We wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego pacjentów wymagających zaawansowanej terapii jest prawie 90 proc. – podkreśliła dr Anna Pietrzak.

Jednak tym, co chorym doskwiera najbardziej, jest wykluczenie społeczne obejmujące m.in. ograniczone aktywności, rzadsze podróżowanie, generalnie rzadsze „wyjścia” czy brak relacji intymnych. Oznacza to, że gros pacjentów nie jest leczonych optymalnie. Dr Anna Pietrzak powołała się na duże badania, z których wynika, że 49 proc. pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna i 61 proc. pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego wymaga optymalizacji oraz właśnie personalizacji leczenia. – Personalizacja nie musi oznaczać nowej terapii, choć oczywiście im więcej programów lekowych, tym lepiej. W terapii spersonalizowanej chodzi również o dietę, rehabilitację, opiekę psychologiczną. Bardzo istotna jest przy tym poprawa komunikacji lekarz–pacjent. Potrzebujemy ponadto standardów definicji „kontroli choroby” – mówiła dr Pietrzak.

Dla większości chorób zapalnych wprowadzono pojęcie „okna terapeutycznego”; im wcześniej choroba zostanie rozpoznana, tym lepiej. O „oknie terapeutycznym” trzeba też mówić w przypadku NZJ. Dzięki temu można wcześnie wprowadzić zindywidualizowane leczenie, zapobiec powikłaniom, lepsze są też rokowania i ogólna jakość życia pacjenta. W NZJ, jak tłumaczyła dr Anna Pietrzak, aż 20 proc. pacjentów ma stwierdzone powikłania już na etapie rozpoznania. Wyzwaniem w przypadku NZJ jest więc dobór odpowiedniego leku; pod uwagę należy wziąć jego skuteczność oraz bezpieczeństwo, a także charakterystykę pacjenta i fenotyp choroby. Leczenie danym sposobem powinno trwać aż do „utraty skuteczności”.

1 kwietnia 2024 r. weszły w życie zmiany w programach lekowych w chorobach zapalnych jelit. – Oprócz decyzji o refundacji nowych leków w programie znalazły się zgłaszane od dawna postulaty środowiska. Chodzi przede wszystkim o zwiększenie dostępności leczenia dla szerszych populacji pacjentów nie tylko z ciężką postacią wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i chorobą Leśniowskiego-Crohna, ale również umiarkowanie ciężką. Dzięki temu możemy teraz leczyć większą grupę chorych – mówiła dr hab. n. med. Edyta Zagórowicz z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie. – W programie lekowym na chorobę Leśniowskiego-Crohna znalazł się upadacytynib należący do inhibitorów kinaz janusowych, pierwszy lek w formie doustnej, który został zarejestrowany w czerwcu ubiegłego roku, a od 1 kwietnia jest już u nas. Nowe wskazanie, o które również walczyliśmy, to możliwość leczenia pacjentów ze wznową choroby Crohna po operacji, niezależnie od klinicznej aktywności choroby. Wprowadzono także obowiązek monitorowania skuteczności leczenia, żeby Ministerstwo Zdrowia mogło razem z ekspertami oceniać długofalowe korzyści bądź ich brak z danego sposobu leczenia – dodała dr Zagórowicz, zwracając uwagę, że pieniądze, które wydajemy na innowacyjne leczenie NZJ, wracają do nas, ponieważ dzięki temu pacjenci są w stanie pracować i żyć normalnie, podczas gdy wydatki państwa z tytułu niezdolności do pracy są znacznie większe.

To dobre wiadomości. Złe są takie, że jak zauważył prof. dr hab. n. med. Jarosław Kierkuś z Kliniki Gastroenterologii i Hepatologii Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” obserwujemy dramatyczny wzrost zachorowań na NZJ u dzieci, w tym kilkuletnich, z ciężkim przebiegiem choroby. Niestety, objawy chorób zapalnych jelit – takie jak ból brzucha, spadek masy ciała, złe samopoczucie – są niecharakterystyczne, co przekłada się na późne rozpoznanie. A zachorowanie na NZJ w dzieciństwie znacznie pogarsza ogólne rokowania. Dlatego prof. Kierkuś zwrócił uwagę na rolę właściwego żywienia. – Są dowody naukowe na to, że zastosowanie odpowiedniego leczenia żywieniowego może wprowadzać pacjenta w stan remisji i zapobiegać nawrotom choroby – zaznaczył. – To nasz cel, bo na dzień dzisiejszy NZJ nie potrafimy wyleczyć.

W czasie posiedzenia Zespołu ds. Chorób Jelit rozmawiano również o konieczności wprowadzenia „Karty Crohna”, która umożliwiłaby chorym powszechny dostęp do toalet. Natomiast prof. dr hab. n. med. Urszula Demkow, podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia przyznała, że zadaniem dla MZ jest równy dostęp do pomocy medycznej dla wszystkich pacjentów z NZJ (niezależnie od regionu) oraz stworzenie rejestru osób z zapalnymi chorobami jelit. – Każdy chory, który wszedłby do takiego rejestru, otrzymałby „Kartę Pacjenta”, tak jak w chorobach rzadkich – wyjaśniała.

Głos zabrała również Agnieszka Gołębiewska, prezes Towarzystwa „J-elita”. – Naszej niepełnosprawności nie widać, ale my jesteśmy, istniejemy. Szczególnie dużym problemem jest brak świadomości istnienia NZJ w społeczności szkolnej. Jako mama dwóch chorych córek wielokrotnie spotykałam się z niezrozumieniem, także przez nauczycieli, którzy nie chcieli wypuścić moich córek z lekcji do toalety.

Posłanka Żaneta Cwalina-Śliwowska, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit, która od 20 lat zmaga się z mikroskopowym zapaleniem jelit, przyznała, że gdy zaczynała pracę jako nauczycielka, otoczenie zupełnie nie rozumiało jej specjalnych potrzeb spowodowanych chorobą. – Mimo że moja choroba ma łagodny przebieg, to żeby tutaj dzisiaj z państwem być, jeszcze niczego nie jadłam. Zazwyczaj jem albo wcześnie rano, albo późnym wieczorem. Przeszłam też bardzo ciężką depresję, której skutki nadal odczuwam. Dziś radzę sobie, jak umiem. Choroba na pewno ukształtowała mój twardy charakter – stwierdziła.

Ewa Podsiadły-Natorska

Parlamentarne obchody Światowego Dnia NZJ zainaugurowało otwarcie wystawy fotograficznej „Nieswoiste zapalenia jelit. Oblicza” w holu głównym gmachu Sejmu. Na zdjęciach gastroenterologa prof. Rafała Filipa oraz fotografika Krzysztofa Pisarka przedstawiono trudne emocje pacjentów w chwili diagnozy oraz radości i pasje, które pomimo przewlekłej choroby są nieodłącznym elementem ich życia. Organizatorem wystawy było Towarzystwo „J-elita”, największa w Polsce organizacja wspierająca pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego oraz ich bliskich.

Nieswoiste choroby zapalne jelit uchodzą za dolegliwości wstydliwe. Pacjenci w zaostrzeniu choroby mają nawet trzydzieści wypróżnień na dobę, biegunka jest tak dokuczliwa, że boją się wyjść z domu, a jeśli to robią, niekiedy muszą zakładać pieluchomajtki. To wszystko sprawia, że choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego i mikroskopowe zapalenie jelita grubego są tematem tabu. Zorganizowana przez Towarzystwo „J-elita” wystawa portretów pacjentów w Sejmie oraz wystąpienie na posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit w ramach obchodów Światowego Dnia Nieswoistych Zapaleń Jelit sprawiły, że my, chorzy, wyszliśmy z cienia. Mówiliśmy m.in. o potrzebie spersonalizowanego leczenia, równego dostępu do terapii biologicznej w całej Polsce, refundacji potrzebnego nam badania, leczenia żywieniowego dorosłych i zbyt małej liczby ogólnodostępnych toalet w przestrzeni publicznej. Chcemy, by nasz głos był słyszany, by żaden z nas nie musiał się wstydzić choroby i żebyśmy byli pełnoprawnymi członkami społeczeństwa.

Jacek Hołub
od 2001 r. pacjent z chorobą Leśniowskiego-Crohna
rzecznik Towarzystwa „J-elita”

Artykuł Parlamentarny Zespół ds. Chorób Jelit: Wyjść z cienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr hab. n. med. Dorotą Waśko-Czopnik, gastroenterologiem, specjalistą chorób wewnętrznych i dietetykiem, adiunktem na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu

Z czego wynika poszukiwanie nowych schematów terapeutycznych w chorobie refluksowej przełyku?

Choroba refluksowa przełyku jest z nami od dawna, aktualnie dysponujemy skutecznymi lekami hamującymi wydzielanie żołądkowe z grupy inhibitorów pompy protonowej, ale nadal jest pewna grupa pacjentów, u których nie odnosimy spodziewanego efektu leczniczego, czyli nie reagują na nie odpowiednio, tzn. leki są nieskuteczne. Badania wskazują, że prawie 60 proc. chorych leczonych podstawową dawką inhibitora dalej ma objawy choroby refluksowej przełyku.

Podwajanie dawki nie jest rozwiązaniem?

Intensyfikacja terapii nie zawsze przynosi efekty; pozostaje część pacjentów, którzy z takiej formy leczenia nie mają żadnych korzyści. Ponadto stosowanie inhibitorów pompy protonowej jest też często nadużywane. Co więcej, przewlekła terapia inhibitorami powoduje działania niepożądane, uciążliwe dla pacjenta. Poszukiwano więc rozwiązania, które pozwoliłoby efektywniej leczyć chorobę refluksową przełyku, mając też na uwadze fakt, że przyczyna powstawania choroby jest bardzo złożona. Z jednej strony refluks przełyku rozwija się wskutek nadmiaru kwasu wydzielanego w żołądku, co powoduje przede wszystkim zgagę, pieczenie i palenie w przełyku. Z drugiej strony do rozwoju choroby przyczyniają się zaburzenia czynności górnego odcinka przewodu pokarmowego takie jak: niewydolność wpustu (zaburzenia pracy dolnego zwieracza przełyku – przyp. red.), złe oczyszczanie przełyku z treści jelitowej, zaburzenia opróżniania żołądka czy dysfunkcja odźwiernika. Czynniki motoryczne ujawniające się w przebiegu choroby refluksowej powodują, że leczenie często okazuje się nieefektywne. Pojawiła się jednak nowa, skuteczna forma terapii – połączenie leczenia inhibitorem pompy protonowej i leku prokinetycznego.

O tej terapii napisano szerzej w „Gastroenterology Review”. Na czym polegało przeprowadzone badanie, jacy pacjenci byli poddani obserwacji i jakie uzyskano wyniki?

Było to badanie retrospektywne, które obejmowało pacjentów z chorobą refluksową przełyku potwierdzoną badaniem 24-godzinnej śródprzełykowej impedancji-pH oraz w badaniu manometrii przełykowej wysokiej rozdzielczości. W badaniu uczestniczyli chorzy, u których leczenie podstawową dawką inhibitora pompy protonowej przez minimum 8 tygodni nie przyniosło spodziewanych efektów. U tych pacjentów, nie zmieniając dawki inhibitora, dołączono itopryd w pełnej dawce, tzn. 150 mg/dobę w trzech dawkach podzielonych. Po kolejnych 8 tygodniach ponownie oceniono dolegliwości występujące u tych chorych. Badanie wykazało, że typowe objawy choroby refluksowej przełyku (zgaga, pieczenie w nadbrzuszu, pełność poposiłkowa i regurgitacje) ustąpiły znamiennie statystycznie. Co więcej, w trakcie badania obserwacyjnego nie stwierdzono żadnych działań niepożądanych takiej terapii, co jest bardzo ważne, jeżeli chodzi o jej bezpieczeństwo dla pacjentów, przy równocześnie stwierdzanej wysokiej skuteczności proponowanego leczenia. Zaobserwowano znaczną poprawę jakości życia chorych oraz zredukowanie dolegliwości subiektywnych. Dodatkowo w tej formie terapii doszło do skrócenia czasu leczenia inhibitorem pompy protonowej, co też ma duże znaczenie. Uzyskujemy więc lepsze efekty w krótszym czasie.

Co z kosztami takiej terapii?

Są niższe niż terapii standardowej z racji skrócenia jej czasu trwania, co również ma niebagatelne znaczenie, ponieważ koszt leczenia w chorobie refluksowej przełyku jest przerzucony na pacjenta. Dzięki terapii łączonej leczymy krócej, skuteczniej, szybciej, pozbawiając pacjenta poczucia, że żyje z chorobą przewlekłą. Korzyść z takiej terapii jest więc wielowątkowa.

Co możemy jeszcze powiedzieć o badanych pacjentach opisanych w „Gastroenterology Review”? To byli chorzy o określonym wieku, określonej płci?

Badanie obejmowało pacjentów obu płci, łącznie 140 osób cierpiących na chorobę refluksową przełyku, mających za sobą co najmniej 8 tygodni nieskutecznego leczenia inhibitorami pompy protonowej oraz z objawami, które również wskazują na brak efektu terapii.

Czy zatem połączenie inhibitora pompy protonowej z Prokitem, który jest obecnie jedynym zarejestrowany w Polsce itoprydem stosowanym w chorobie refluksowej przełyku, powinno być już stałym zaleceniem w leczeniu tej choroby?

Tak – u pacjentów z chorobą refluksową, u których dotychczasowe leczenie było nieskuteczne, ale również u tych, którzy samodzielnie stosowali inhibitory pompy protonowej dostępne bez recepty. Także u tych pacjentów, którzy zgłaszają inne objawy z przewodu pokarmowego, nie tylko zgagę i pieczenie. Na pacjenta zawsze trzeba patrzeć indywidualnie. Proponowane leczenie nie jest leczeniem pierwszego rzutu, ale w wymienionych przypadkach czy jeśli po 4–8 tygodniach terapii PPIs nie widzimy pełnej poprawy – to zdecydowanie powinniśmy przejść do terapii łączonej itopryd + PPIs. Ten schemat leczenia ma wskazanie do stosowania przez 12 tygodni. Poprzez terapię łączoną możemy zintensyfikować leczenie, nie szkodząc pacjentom. Nie ma więc powodu, aby zwlekać z tą formą leczenia.
Niedługo ukażą się weryfikacje rekomendacji leczenia choroby refluksowej przełyku dla lekarzy POZ; pierwsza edycja rekomendacji ukazała się w 2019 roku i miałam przyjemność uczestniczyć w gronie ekspertów, którzy je opracowali. Od tamtego czasu podejście do leczenia choroby refluksowej przełyku ewoluowało i mamy obecnie nowe dane wskazujące na to, że terapia łączona jest skuteczniejsza niż monoterapia inhibitorem pompy protonowej w dawce pojedynczej czy podwojonej.

Jakaś grupa pacjentów jest wyłączona z tej formy leczenia?

Nie. Tam, gdzie nie ma przeciwwskazań do podania itoprydu, tam możemy zaproponować terapię łączoną bez ryzyka wystąpienia działań niepożądanych. Jest to lek bezpieczny dla pacjentów kardiologicznych, pacjentów mających zaburzeń neurologiczne czy hormonalne. Itopryd może być stosowany łącznie z lekami podstawowymi dla chorego, ponieważ nie wchodzą one ze sobą w interakcje. Jest to więc leczenie całkowicie bezpieczne i skuteczne.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Na świecie choroba refluksowa przełyku jest coraz bardziej powszechna. Według World Gastroenterology Organisation obecnie dotyka od 8,8 do 25,9 proc. populacji w krajach zachodnich. W Stanach Zjednoczonych ok. 20 proc. populacji doświadcza objawów GERD (gastroesophageal reflux disease) co najmniej raz w tygodniu. W Europie wskaźniki wahają się od 10 do 20 proc. w zależności od kraju. W Polsce dane dotyczące częstości występowania GERD są podobne jak w innych krajach europejskich, z szacunkami mówiącymi o 10–20 proc. populacji doświadczającej objawów tej choroby. Wzrost zachorowań związany jest ze zmianami w stylu życia, wzrostem otyłości oraz starzeniem się społeczeństwa. Narasta także oporność na leczenie inhibitorami pompy protonowej. Od 2023 roku mamy w Polsce nową rejestrację leku w GERD, co może przyczynić się do zmiany standardów leczenia tej choroby.

Artykuł Terapia łączona w chorobie refluksowej przełyku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Grażyną Rydzewską-Wyszkowską z Kliniki Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA, wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii

Jaki jest stan opieki koordynowanej w gastrologii w 2024 roku?

Na razie mamy projekt dotyczący chorób zapalnych jelit, który kończymy przygotowywać dla Ministerstwa Zdrowia; jestem obecnie na etapie – mam nadzieję, że już ostatniej – jego korekty. Potem, po złożeniu wniosku, mamy nadzieję, że projekt mógłby zaistnieć przynajmniej jako program pilotażowy trwający np. 2 czy 3 lata, tak jak to się stało w reumatologii, choć nasza grupa chorych jest zupełnie inna. Pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna oraz z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego to bardzo często ludzie pracujący, aktywni, ale którzy cierpią także na zmiany stawowe oraz zmiany skórne, wymagają więc opieki interdyscyplinarnej.

Jak ta opieka wygląda w ich przypadku dzisiaj?

Na zasadzie telefonu do koleżanki, kolegi, prośby. A to powinno być sformalizowane. Proponujemy np. konsylium odbywające się raz w roku, dotyczące każdego pacjenta, które miałoby miejsce we wszystkich ośrodkach gastrologicznych – teraz konsylia odbywają się tylko w niektórych ośrodkach i to dużym wysiłkiem, za sprawą układów towarzyskich oraz przyjacielskich. W opiece koordynowanej chodzi o to, żeby pacjent miał łatwiejszy dostęp do gastrologa, psychologa, dietetyka, chirurga, a jeśli trzeba, to również dermatologa, reumatologa. Żeby przynajmniej raz w roku został oceniony przez interdyscyplinarny zespół specjalistów. To jeden z naszych podstawowych celów.
Drugi punkt naszego projektu, w mojej opinii równie ważny, zakłada ujednolicenie poziomu opieki we wszystkich ośrodkach. Na razie mamy tak, że poziom leczenia jest różny i zależy od lokalnych decyzji dyrektorów, bo np. któryś dyrektor nie zgodzi się na zatrudnienie dietetyczki, ponieważ NFZ tego nie wymaga. W niektórych ośrodkach uda się czasem „wyrwać” kawałek etatu dla dietetyka lub psychologa, ale to znowu odbywa się znacznym wysiłkiem, a również powinno być sformalizowane. Chodzi o to, żeby pacjent, bez względu na to, czy leczy się w Warszawie, Opolu, czy Zielonej Górze, miał dostęp do tych samych specjalistów, oczywiście blisko swojego miejsca zamieszkania, żeby nie musiał przejeżdżać pół Polski.
W 2017 roku razem z ekspertami Uczelni Łazarskiego przygotowaliśmy raport dotyczący stanu polskiej gastroenterologii z naciskiem na analizę kosztów ekonomicznych i społecznych ze szczególnym uwzględnieniem choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Okazało się, że nasi pacjent z NZJ rozliczani są kodem choroby i tą samą grupą w wielu różnych, nie zawsze specjalistycznych ośrodkach, a potem i tak odsyłani celem odpowiedniego leczenia do ośrodka specjalistycznego. Wtedy NFZ płaci dwa razy.

To błąd?

Błąd, ponieważ kod obejmuje grupę chorób, wskutek czego pacjent z nieswoistą chorobą zapalną jelit trafia np. do małego szpitala powiatowego, który ma kontrakt na choroby wewnętrzne, a gdzie nie może często otrzymać żadnej konkretnej pomocy. W przypadku NZJ nie jest to wszystko proste – czasem pacjent dobrze się czuje, więc nie przyjeżdża do ośrodka, a tymczasem ma ciężką niedokrwistość, jest niedożywiony. Stąd potrzeba monitorowania pacjentów z NZJ, co też wchodzi w skład opieki koordynowanej. Oczywiście ta opieka ma powstać na bazie ośrodków leczenia biologicznego, ale z zastrzeżeniem, że pacjent będzie miał dostęp do wszystkich niezbędnych form kontroli i leczenia.

Ale przecież projekt opieki koordynowanej nad pacjentami z NZJ powstał już w 2017 roku!

Tak, to prawda, byliśmy już po rozmowach z MZ i na etapie tworzenia pilotażu w NFZ. Niestety mieliśmy pecha; minister, który był nam bardzo przychylny, zmienił się. Zmieniono też prezesa NFZ. Minął czas, weszły nowe leki, inne standardy postępowania… Teraz musimy robić wszystko od nowa. A takie ośrodki referencyjne (ang. Center of Excellence) z powodzeniem funkcjonują w innych krajach, nasz model jest zresztą budowany w oparciu o angielski model służby zdrowia, która może nie jest idealna, ale w przypadku zapalnych chorób jelit sprawdza się całkiem nieźle. Dlatego musimy wreszcie uporządkować opiekę nad tą grupą chorych.

Jaka w opiece koordynowanej byłaby rola POZ-ów?

Nie chcemy zbyt mocno wprowadzać POZ-ów do tej opieki, ponieważ NZJ to choroby ciężkie, wymagające specjalisty. Chodziłoby raczej o możliwość wysłania pacjenta przez lekarza POZ-u do specjalistycznego ośrodka; żeby lekarz pierwszego kontaktu, który trafi na pacjenta z NZJ albo z podejrzeniem takiej choroby, wiedział, dokąd ma się zwrócić.

Kiedy mógłby wystartować pilotaż?

Na razie trudno powiedzieć, ale jestem dobrej myśli.

Rozmawiamy o opiece koordynowanej dla zapalnych chorób jelit. A co z próbą stworzenia takiej opieki w ogóle dla chorób gastrologicznych? To realne?

Nie wyobrażam sobie opieki koordynowanej w gastrologii, bo to zbyt szeroka dziedzina, choroby są zbyt różnorodne, o zupełnie innej patogenezie, a nie da się uporządkować wszystkiego. Nigdzie na świecie tak nie ma. NZJ jako ciężkie, przewlekłe choroby autoimmunologiczne mają swoją specyfikę i ośrodki, które je leczą, nie są tymi samymi ośrodkami, które leczą np. autoimmunologiczne choroby wątroby. We wszystkich krajach, na które patrzymy z podziwem – przykładem jest Belgia – i od których się uczymy, są ośrodki opiekujące się pacjentami właśnie z NZJ.

A jaka jest ścieżka pacjentów onkologicznych chorych na nowotwory o podłożu gastrologicznym?

Muszę przyznać, że rola gastrologa w ścieżce onkologicznej jest bardzo zmarginalizowana. W polskim systemie ogranicza się ona głównie do diagnostyki pacjenta, a potem ewentualnie leczenia powikłań zarówno choroby jak i terapii. Znajdujemy się na początku tej ścieżki, ale tak czy inaczej ci pacjenci opiekę otrzymują.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Chorych z NZJ trzeba objąć monitoringiem i kompleksową opieką pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Polsce jest ponad 100 tys. osób z chorobami zapalnymi jelit. Już jutro (21 maja) pacjenci ze wstydliwymi chorobami zapalnymi jelit wyjdą z cienia. Tego dnia o godz. 12 w gmachu Sejmu RP odbędzie się otwarcie wystawy fotograficznej ze zdjęciami osób dotkniętych chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.

Nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) uchodzą za choroby wstydliwe. Nie wypada o nich mówić publicznie, a pacjenci często doświadczają wykluczenia społecznego. W tym roku z okazji ich święta – Światowego Dnia NZJ – ich portrety zostaną zaprezentowane na wystawie w gmachu Sejmu RP, a oni sami opowiedzą o swoich problemach na posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit.

– Wielu pacjentów z NZJ nosi blizny pooperacyjne na brzuchu, worki stomijne, czasem muszą chodzić w pieluchomajtkach, ale chcą żyć godnie, uczyć się, pracować, zakładać rodziny, podróżować i nie czuć się zepchnięci na margines społeczeństwa. Wystawa zdjęć pacjentów z chorobami zapalnymi jelit oraz nasza obecność w Sejmie to szansa na opowiedzenie o codziennych problemach chorych, w większości ludzi młodych – mówi Agnieszka Gołębiewska, prezes Towarzystwa „J-elita” i matka dwóch córek z chorobą Leśniowskiego-Crohna.

Zdjęcia autorstwa gastroenterologa prof. Rafała Filipa i fotografika Krzysztofa Pisarka, które dzięki Towarzystwu „J-elita” zostaną zaprezentowane w Sejmie, przedstawiają dwa oblicza pacjentów. Pełne bólu i rozpaczy w chwili diagnozy oraz radosne, pokazujące ich pasje, marzenia i wolę życia pomimo nieuleczalnej choroby.

Po otwarciu wystawy odbędzie się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit, na którym, oprócz parlamentarzystów, klinicystów i ekspertów, w imieniu pacjentów wypowie się m.in. przedstawiciel Towarzystwa „J-elita”.

Tegorocznym obchodom Światowego Dnia NZJ towarzyszy międzynarodowa kampania „NZJ nie ma granic”. Dlatego organizacja przedstawi w Sejmie bariery utrudniające funkcjonowanie pacjentom i swoje postulaty, m.in.: ● potrzebę wprowadzenia opieki spersonalizowanej zapewniającej chorym kompleksowe leczenie ● zniesienie dysproporcji między regionami w dostępie do specjalistycznej opieki i innowacyjnych terapii ● obniżenie barier finansowych i kosztów ponoszonych przez pacjentów, np. na dojazdy do odległych szpitali, nierefundowane badanie kalprotektyny w kale ● zmniejszenie trudności w uzyskaniu szybkiej i dokładnej diagnozy uniemożliwiającej wdrożenie odpowiedniego leczenia ● przeciwdziałanie stygmatyzacji i działania na rzecz podniesienia świadomości na temat NZJ ● zniesienie barier w dostępie do toalet w przestrzeni publicznej, które sprawiają, że chorzy boją się wyjść z domów.

Poza wystawą w Sejmie w ramach obchodów Światowego Dnia NZJ Towarzystwo „J-elita” organizuje warsztaty edukacyjne dla pacjentów i ich bliskich z wykładami: prof. UJ Małgorzaty Sładek (Leczenie nieswoistych zapaleń jelit – korzyści i reakcje niepożądane), dietetyk Agnieszki Dąbek (Jak odżywić niedożywionych w NZJ?), pacjenta Mariusza Kaczaka (Formy wsparcia dla osób niepełnosprawnych z punktu widzenia pacjenta) w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie (aula im. Leona Jakubowskiego, drugie piętro w tzw. okrąglaku) w sobotę, 25 maja o godz. 10.

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna (ch. L-C) to przewlekłe choroby autoimmunologiczne objawiające się bólem brzucha, biegunką (nawet do 20 wypróżnień na dobę), domieszką krwi w stolcu, zmęczeniem, a u dzieci opóźnieniem wzrastania. Choroba ma fazy zaostrzenia i remisji. Pacjenci często są hospitalizowani i poddawani operacjom usunięcia fragmentu jelita (w ch. L-C) lub całego jelita grubego (WZJG) połączonym z wyłonieniem stomii. NZJ nierzadko prowadzi do niepełnosprawności i wykluczenia społecznego. Na całym świecie żyje 10 mln osób z NZJ.

Towarzystwo „J-elita” powstało w 2005 r. z inicjatywy chorych i rodziców dzieci zmagających się z chorobami zapalnymi jelit. Jest największą w Polsce organizacją wspierającą pacjentów z NZJ. Liczy ponad 3,5 tys. członków i ma oddziały w 14 województwach. Wydaje bezpłatne poradniki i kwartalnik, organizuje turnusy rehabilitacyjne, wykłady i spotkania integracyjne, oferuje chorym i ich bliskim nieodpłatną pomoc psychologa, wspiera niezamożnych pacjentów w zakupie leków, przekazuje darowizny dla szpitali oraz zabiega o lepszy dostęp do innowacyjnego leczenia.

Artykuł Pacjenci z chorobami zapalnymi jelit wychodzą z cienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Światowy Dzień Nieswoistych Zapaleń Jelit (NZJ), który obchodzony jest co roku 19 maja, ma zwracać uwagę społeczeństwa i decydentów na problemy pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego i chorobą Leśniowskiego-Crohna. W tym roku, po raz pierwszy, obchody odbędą się w Sejmie RP – 21 maja.

Do udziału w uroczystościach Parlamentarny Zespół ds. Chorób Jelit zaprosił nie tylko parlamentarzystów, ale też przedstawicieli pacjentów, klinicystów i ekspertów. Uroczystości rozpoczną się we wtorek, 21 maja o godz. 12 otwarciem wystawy fotograficznej „Nieswoiste zapalenia jelit. Oblicza” poświęconej osobom z NZJ. Wystawa będzie miała miejsce w holu głównym gmachu Sejmu przy ul. Wiejskiej 4/6/8 na I piętrze. Zdjęcia autorstwa gastroenterologa prof. Rafała Filipa oraz fotografika Krzysztofa Pisarka przedstawiają trudne emocje pacjentów w chwili diagnozy oraz radości i pasje, które pomimo przewlekłej choroby są nieodłącznym elementem ich życia.

Po uroczystej inauguracji wystawy odbędzie się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit (o godz. 12.30 w sali 106), podczas którego, w gronie zaproszonych gości, rozpocznie się dyskusja na temat wyzwań stojących przed systemem opieki zdrowotnej w Polsce związanych z rosnącą liczbą pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego i chorobą Leśniowskiego-Crohna.

Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit odbędzie się w trybie hybrydowym. Link do spotkania

Artykuł Światowy Dzień Nieswoistych Zapaleń Jelit w Sejmie (21 maja) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Eozynofilowe zapalenie przełyku (EoE – eosinophilic oesophagitis) to przewlekła choroba związana z odpowiedzią immunologiczną przełyku, której towarzyszą zmiany histologiczne ściany przełyku z miejscowym naciekiem zapalnym, z dominacją eozynofili oraz różnorodne, zależne od wieku i czasu trwania zapalenia objawy kliniczne spowodowane dysfunkcją przełyku. Jedną z bardziej charakterystycznych cech obrazu klinicznego eozynofilowego zapalenia przełyku jest częste współwystępowanie ze schorzeniami o podłożu alergicznym – pisze dr n. med. Maria Janiak z Katedry i Kliniki Gastroenterologii i Hepatologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

ETIOLOGIA

Etiopatogeneza powstania eozynofilowego zapalenia przełyku nie jest ostatecznie wyjaśniona. Przyjmuje się, że za powstawanie EoE w dużej mierze odpowiadają czynniki genetyczne i środowiskowe. Czynnikiem indukującym proces zapalny są alergeny pokarmowe oraz aeroalergeny wywołujące odpowiedź immunologiczną.

EPIDEMIOLOGIA

Według danych epidemiologicznych EoE jest, obok choroby refluksowej, jedną z najczęstszych przewlekłych chorób przełyku. Zachorowalność na EoE wynosi ok. 3-13 nowych przypadków na 100 tys. mieszkańców. W Polsce choruje około 40 tys. ludzi. Wzrost zachorowań na EoE stwierdza się zarówno u dzieci, jak i dorosłych w każdym wieku; u dzieci częstość wzrasta wraz z wiekiem, w okresie dojrzewania i osiąga szczyt we wczesnej dorosłości. U dorosłych stwierdza się szczyt zachorowania na 30.-50. r.ż., częściej u mężczyzn rasy białej i u osób z chorobami alergicznymi. Zauważono, że ryzyko EoE wzrasta u chorego krewnego pierwszego stopnia.

OBJAWY

Charakterystycznymi objawami EoE u pacjentów dorosłych są zaburzenia połykania pokarmów stałych z epizodami zaklinowania kęsa pokarmu w przełyku, przymus popijania posiłków wodą, a także ból w klatce piersiowej. Pacjenci z EoE unikają spożywania pokarmów stałych, przełykają je powoli i dążą do przyjmowania posiłków w samotności. U dzieci objawy mogą być niespecyficzne i różnić się w zależności od wieku, a są to: nieprawidłowy przyrost masy ciała, problemy z karmieniem, bóle brzucha, nudności, wymioty i pieczenie za mostkiem. Szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia we wczesnym etapie choroby może zapobiegać przebudowie ściany przełyku oraz wynikającym z tego długotrwałym powikłaniom w postaci zwłóknień i zwężeń przełyku, wymagających później interwencji endoskopowej, zwiększającej ryzyko perforacji.

DIAGNOSTYKA

W celu rozpoznania EoE wykonuje się badanie endoskopowe z biopsją błony śluzowej przełyku, a następnie oceną histopatologiczną wycinków. Makroskopowy obraz endoskopowy EoE jest dość zmienny – widoczne mogą być: naloty, wydzielina, obrzęk błony śluzowej, bruzdy liniowe i pierścienie przełyku oraz – w wyniku przewlekłej przebudowy – jego zwężenia. Podczas biopsji należy pobrać sześć wycinków błony śluzowej z różnych miejsc przełyku: z części proksymalnej i dystalnej oraz z żołądka i dwunastnicy w celu wykluczenia eozynofilowego zapalenia ww. narządów. Mimo że u większości pacjentów nacieki lokalizują się na całej długości, to stopień nacieczenia różnych obszarów błony śluzowej przełyku jest zmienny (patch lesion). Zaleca się pobieranie wycinków po zaprzestaniu stosowania inhibitorów pompy protonowej (IPP) na co najmniej 3 tygodnie wcześniej. W wycinku histopatologicznym konieczne jest uwidocznienie co najmniej 15 eozynofili w polu widzenia lub co najmniej 15 eozynofili w 0,3 mm2 lub powyżej 60 eozynofili w 1 mm2 oraz brak innych przyczyn powodujących eozynofilię. Eozynofilii śluzówkowej mogą towarzyszyć też inne cechy histopatologiczne, takie jak hiperplazja komórek podstawnych, spongioza, mikroropnie eozynofilowe, nawarstwianie się eozynofili, ich degranulacja i stwardnienie podnabłonkowe.

U pacjentów, u których istnieje wysokie prawdopodobieństwo rozpoznania EoE (cechy endoskopowe, typowe objawy), ale u których wyjściowy wynik badania histopatologicznego nie był diagnostyczny, należy rozważyć powtórne badanie endoskopowe z biopsją. Gastroduodenoskopia z   biopsją   u   osób   dorosłych z typowymi objawami choroby refluksowej przełyku, opornej na leczenie inhibitorami pompy protonowej, zwykle nie jest wskazana z uwagi na małą częstość występowania EoE przy braku objawów klinicznych związanych z tą chorobą. Należy jednak pamiętać, że EoE i choroba refluksowa przełyku nie wykluczają się wzajemnie, mogą współistnieć jednoczasowo jako zespół nakładania.

LECZENIE SKUTECZNE I BEZPIECZNE

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi   rekomendowanymi metodami leczenia EoE są postępowanie dietetyczne, leczenie farmakologiczne i zabiegowe. Zaleca się stosowanie diety eliminacyjnej polegającej na tym, że chory eliminuje z pożywienia wszystkie lub przynajmniej dwa z sześciu alergenów: gluten, mleko krowie, jaja, soję, ryby i owoce morza oraz orzechy. Farmakoterapia obejmuje leczenie inhibitorami pompy protonowej i miejscową terapię glikokortykosteroidami (bardzo skuteczna w osiąganiu remisji histopatologicznej i klinicznej – wysoka jakość dowodów i silna rekomendacja). Warunkiem skuteczności terapii jest zastosowanie wysokich dawek IPP, a następnie redukowanych do dawek standardowych, oraz przewlekłość leczenia. Następnym krokiem są glikokortykosteroidy podawane miejscowo do przełyku. Pacjenci z EoE i/lub ze współistniejącą chorobą atopową powinni być leczeni wspólnie przez gastrologa i alergologa. Natomiast jeśli lekarz prowadzący terapię uzna za wskazane wprowadzenie empirycznej diety eliminacyjnej, zalecane jest wsparcie doświadczonego dietetyka. W przypadku powikłań choroby pod postacią krytycznego zwężenia przełyku (Ø <13 mm), manifestującego się afagią i utykaniem kęsa pokarmowego, kolejnym etapem leczenia jest jego endoskopowe rozszerzanie (skuteczność 75%) za pomocą rozszerzaczy balonowych lub typu bougie.

W styczniu 2018 r. Europejska Agencja Leków dopuściła do obrotu lek budezonid w nowej postaci farmaceutycznej, przeznaczony dla dorosłych, który w badaniach, w ocenie klinicznej i histopatologicznej, wykazał się dużą   skutecznością.   Substancją czynną jest budezonid w postaci farmaceutycznej opracowanej pod kątem skutecznego dostarczenia leku do miejsca   objętego stanem zapalnym w przełyku. To tabletki musujące, które pod wpływem działania śliny rozpadają się w jamie ustnej, co trwa ok. 2-20 minut. Po zażyciu tabletkę dociska się do podniebienia końcówką języka, a następnie powoli rozpada się ona w jamie ustnej, jednocześnie stymulując produkcję śliny. Gdy pacjent w sposób ciągły połyka ślinę, składnik aktywny jest transportowany do objętej stanem zapalnym błony śluzowej przełyku, gdzie wykorzystuje swoje lokalne działanie dzięki adhezyjnym właściwościom śliny. Lek jest wysoce skuteczny w indukowaniu remisji klinicznej i histopatologicznej u dorosłych z EoE. Efekty mogą być widoczne już po sześciu tygodniach terapii. Okres leczenia indukcyjnego dawką 2 mg/dobę to 6 do 12 tygodni. Okres terapii podtrzymującej 1-2 mg/dobę można kontynuować przez 4 lata. 75% pacjentów osiąga udokumentowaną remisję kliniczną przez 48 tygodni. Zgodnie z wytycznymi niezbędnym warunkiem stosowania leku jest monitorowanie skuteczności leczenia. Po 12 tygodniach od rozpoczęcia terapii należy wykonać gastroskopię z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego. U niektórych pacjentów podczas terapii mogą wystąpić objawy niepożądane; są to głównie zakażenia grzybicze, przede wszystkim miejscowe, często bezobjawowe, rozpoznawane podczas badań endoskopowych.

W Polsce budezonid w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej od marca 2023 r. jest dostępny w refundacji, ale z ograniczeniami, po spełnieniu określonych wymogów. Leczenie powyższe jest dostępne dla osób uprzednio leczonych inhibitorami pompy protonowej, u których terapia nie przyniosła pożądanego efektu. Dodatkowo warunkiem wdrożenia terapii budezonidem w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej jest udokumentowanie wykonania badania endoskopowego z pobraniem do oceny histopatologicznej co najmniej sześciu wycinków błony śluzowej z proksymalnej i dystalnej części przełyku oraz potwierdzeniem EoE poprzez obecność ≥15 eozynofili w dużym powiększeniu.

Wyzwaniem dla ochrony zdrowia w tej chorobie jest wciąż słaba wiedza o rozpoznawaniu i możliwościach terapeutycznych EoE wśród lekarzy, a jeszcze niższa u pacjentów. Konieczna jest więc edukacja w tym zakresie, a także umożliwienie przez system większej dostępności do gastrologów i do diagnostyki (endoskopia z biopsją). Problem stanowi również brak jasnych i spójnych procedur raportowania wyników biopsji, a umieszczanie pobranych wycinków błony śluzowej w jednej kasetce może skutkować brakiem realizacji warunków niezbędnych do wykazania spełnienia wymogu refundacyjnego. Ogromnym wyzwaniem jest też brak refundacji dla leczenia podtrzymującego, które w kontekście nawrotowego charakteru choroby jest niezbędne w celu zachowania remisji klinicznej i histopatologicznej. W przypadku nawrotu choroby lekarz powinien ponownie ocenić pacjenta pod kątem spełnienia wymogów refundacyjnych, a więc skierować do ponownego wykonania badania histopatologicznego i zdecydować o ponownym zaordynowaniu terapii.

dr n. med. Maria Janiak

Artykuł Dr n. med. Maria Janiak: Wyzwania w terapii eozynofilowego zapalenia przełyku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.