Ostatnie lata to ogromny postęp w terapii cukrzycy typu 1 oraz typu 2.
Oczywiście, jeśli chodzi o leczenie cukrzycy typu 1, jedynym lekiem nadal pozostaje insulina, jednak postęp technologiczny dotyczący sposobów jej podawania, jak również w formach kontroli stężenia glukozy jest ogromny. Obecnie dążymy do jak najbardziej zautomatyzowanej podaży insuliny naśladującej „sztuczną trzustkę”, dzięki czemu leczenie pacjenta niejako naśladuje fizjologię i odbywa się bez znaczącego udziału chorego. Mamy coraz nowocześniejsze osobiste pompy insulinowe, np. pompy hybrydowe, które – mówiąc w dużym uproszczeniu – na podstawie aktualnego stężenia glukozy we krwi regulują przepływ insuliny. Nowością jeśli chodzi o podawanie insuliny, są również „smartpeny”, które dają dodatkowe możliwości w insulinoterapii. Niewątpliwie sukcesem jest też coraz szerszy dostęp do systemów ciągłego monitorowania glikemii i osobistych pomp insulinowych. Systemy ciągłego monitorowania glikemii są nie tylko doskonałym narzędziem diagnostycznym, ale też terapeutycznym. Osoby korzystające z systemów ciągłego monitorowania glikemii osiągają lepszą kontrolę metaboliczną cukrzycy. Od niedawna są one refundowane także dla osób leczonych insuliną po 26. roku życia, osób z cukrzycą typu 2 leczonych co najmniej 3 wstrzyknięciami insuliny, a od stycznia tego roku do takiej refundacji mają prawo również kobiety w ciąży.
W cukrzycy typu 2 postęp wiąże się głównie z wprowadzeniem nowych grup leków, które diametralnie zmieniły sposób podejścia do leczenia tej choroby. Randomizowane badania kliniczne wykazały, że leki te – stosowane w terapii cukrzycy, a więc celem obniżenia stężenia glukozy — mają jednocześnie działanie kardioprotekcyjne i nefroprotekcyjne. U osób obciążonych chorobami sercowo-naczyniowymi ma to istotne znaczenie, ponieważ leki te chronią przed występowaniem zawału serca, niewydolności serca, udaru mózgu czy przewlekłej choroby nerek. Dotyczy to głównie leków inkretynowych – agonistów receptora GLP-1 i flozyn. Leki te u osób z powikłaniami układu sercowo-naczyniowego, powikłaniami nerkowymi czy też kumulacją czynników ryzyka powinno się włączać już na początku leczenia cukrzycy typu 2. Bonusem stosowania tych preparatów jest też redukcja masy ciała, co w przypadku cukrzycy typu 2, nierozerwalnie związanej z otyłością, ma znaczenie. Dostępny jest już podwójny agonista receptora GLP-1 i GIP, który cechuje się jeszcze większą skutecznością w redukcji masy ciała i obniżenia stężenia glukozy. Inną grupą leków inkretynowych są inhibitory DPP-4, które także możemy szeroko stosować w cukrzycy typu 2.
Na horyzoncie pojawiają się jeszcze nowsze leki, które lepiej pozwalają kontrolować cukrzycę, wpływają na masę ciała i – co równie istotne – nie powodują hipoglikemii. Dzięki temu, zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, możliwe jest upraszczanie terapii cukrzycy typu 2, do czego dąży współczesna diabetologia. Obecnie jeśli pacjent z cukrzycą typu 2 wymaga stosowania insuliny, to proponujemy mu jedno wstrzyknięcie insuliny na dobę w połączeniu z nowoczesnymi lekami modyfikującymi przebieg choroby
Mówiąc o postępie w diabetologii, zaczęłam od terapii farmakologicznej, ale bardzo ważne jest szeroko rozumiane postępowanie behawioralne. Zmiana podejścia do terapii aktywnie włącza także pacjenta w proces leczenia. Cytując słowa prof. Elliotta Joslina, który powiedział, że pacjent z cukrzycą, który wie najwięcej, żyje najdłużej, szeroko pojęta edukacja jest podstawowym elementem terapii.
Aktualnie bardzo duży nacisk kładzie się na postępowanie niefarmakologiczne, a więc na wszystko to, co związane jest z edukacją, zwłaszcza że cukrzyca jest chorobą, która może towarzyszyć pacjentowi przez całe życie. W edukacji podkreśla się, oprócz wiedzy o chorobie i jej powikłaniach, znaczenie aktywności fizycznej oraz prawidłowego żywienia. Często edukujemy nie tylko pacjenta, ale również jego rodzinę i opiekunów.
Jest bardzo dużo aspektów dotyczących prowadzenia pacjentów z cukrzycą, dlatego w ośrodkach leczenia cukrzycy powinien pracować cały zespół terapeutyczny – nie tylko lekarze diabetolodzy, ale też pielęgniarki, edukatorzy, dietetycy, psychologowie. Bardzo nam zależy, żeby pacjent z cukrzycą mógł realizować swoje plany życiowe, społeczne, być aktywny zawodowo i fizycznie, dlatego staramy się tak dostosować terapię, żeby umożliwiła mu realizację tych celów.
Prof. Irina Kowalska, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, opiekun merytoryczny „Świata Lekarza” nr 2(103)/2024
