Problem niestosowania się pacjentów do zaleceń terapeutycznych, czyli non-adherence, jest jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny
Jak wynika z analiz przeprowadzonych przez IQVIA Poland, skala tego zjawiska jest alarmująca i wymaga zarówno zmian systemowych, jak i intensyfikacji działań edukacyjnych.
Jak wielu pacjentów rozpoczyna terapię?
Pierwszym kluczowym zagadnieniem jest odsetek pacjentów, którzy po postawieniu diagnozy rzeczywiście podejmują leczenie. Dane zebrane przez IQVIA wskazują na niepokojące zjawisko. W analizie opartej na wynikach doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT) zidentyfikowano pacjentów z hiperglikemią, czyli jednoznaczną diagnozą cukrzycy. Okazało się, że 36 proc. tych pacjentów nie podejmuje leczenia, co oznacza, że więcej niż co 3. chory nie rozpoczyna terapii pomimo postawionej diagnozy.
Jeszcze bardziej alarmujące są dane dotyczące hipercholesterolemii. W przypadku pacjentów z poziomem cholesterolu LDL przekraczającym 160 mg/dl leczenia aż 71 proc. z nich nie podejmuje leczenia obniżającego poziom „złego” cholesterolu. Oznacza to, że większość pacjentów z podwyższonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych pozostaje bez właściwej terapii.
Czy pacjenci przyjmują zalecane dawki?
Sam fakt rozpoczęcia leczenia nie oznacza jeszcze jego skuteczności. Kolejnym problemem jest nieregularność w stosowaniu leków. W ramach badań przeanalizowano m.in. stosowanie inhibitorów SGLT2 (flozyn) wykorzystywanych w leczeniu cukrzycy. Okazało się, że jedynie ok. 60 proc. pacjentów wykupuje leki w sposób zgodny z zaleceniami, co sugeruje prawidłowe przyjmowanie dawek. Natomiast 40 proc. pacjentów stosuje leczenie nieregularnie – dokonywane przez nich zakupy leków wskazują, że przyjmują oni dawki zwykle rzadziej, niż zalecił to lekarz. Można to zaobserwować po tym, jak często pacjent przychodzi do apteki – jeśli np. raz na 2–3 miesiące, podczas gdy 1 opakowanie wystarcza tylko na miesiąc, to oczywistym jest, że taki pacjent nie leczy się zgodnie ze wskazaniem lekarza.
Podobne wyniki uzyskano w przypadku leków kardiologicznych, takich jak ramipryl. Ok. 56–58 proc. pacjentów stosuje terapię zgodnie z zaleceniami, jednak aż 40–45 proc. przyjmuje mniejsze dawki lub robi przerwy w leczeniu. Jeszcze gorzej sytuacja wygląda w psychiatrii. W przypadku trazodonu, leku przeciwdepresyjnego, tylko 40 proc. pacjentów stosuje go regularnie, co oznacza, że osoby leczone psychiatrycznie jeszcze częściej niż inni pacjenci nie przestrzegają zaleconej terapii.
Jak długo pacjenci się leczą?
Niestety, problem non-adherence nie kończy się na nieregularnym stosowaniu leków – wielu pacjentów rezygnuje z terapii już po kilku miesiącach. W przypadku inhibitorów SGLT2 po 6 miesiącach terapię kontynuuje od 60 do 75 proc. pacjentów, co oznacza, że kilkadziesiąt procent osób przedwcześnie rezygnuje z leczenia cukrzycy, mimo że jest to choroba przewlekła, wymagająca zachowania ciągłości terapii.
Podobne statystyki dotyczą leków kardiologicznych, takich jak sakubitryl/walsartan czy ramipryl. Po pół roku terapię kontynuuje pozostaje 80 proc. pacjentów – pozostali ją przerywają.
Najgorsza sytuacja dotyczy leczenia psychiatrycznego. W przypadku wspomnianego trazodonu 30 proc. pacjentów przerywa terapię już po 6 miesiącach, co w kontekście leczenia depresji i zaburzeń nastroju stanowi bardzo poważny problem.
Konieczne zmiany systemowe i edukacyjne
Dane jasno wskazują, że non-adherence w Polsce poważnym problemem i ogromnym wyzwaniem. Wiele osób nie podejmuje leczenia pomimo postawionej diagnozy, stosuje leki nieregularnie lub przedwcześnie rezygnuje z terapii.
Aby poprawić tę sytuację, konieczne są działania na kilku poziomach. Przede wszystkim edukacja pacjentów dążąca do zwiększenia świadomości na temat konsekwencji niestosowania się do terapii, a także zmiany systemowe, które ułatwiłyby dostęp do leczenia i monitorowania adherencji. Wsparcia potrzebują również lekarze oraz farmaceuci.
Adam Grabowicz, dyrektor działu konsultingu i badań rynku w IQVIA Poland
Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej
