Skóra w miejscu ukłucia przez kleszcza kryje odpowiedzi, które mogą zrewolucjonizować diagnostykę chorób przenoszonych przez kleszcze. Dzięki grantowi z Narodowego Centrum Nauki międzynarodowy zespół pod kierownictwem prof. Anny Moniuszko-Malinowskiej z Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku stworzy trójwymiarowe, molekularne mapy zmian komórkowych wywoływanych przez groźne patogeny
Przedsięwzięcie wyróżnia się silnym partnerstwem interdyscyplinarnym (Zakład Chemii Nieorganicznej i Analitycznej UMB kierowany przez prof. Elżbietę Skrzydlewską) i międzynarodowym (czeskie instytucje: Biology Centre CAS oraz National Institute of Public Health).
Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji UMB, którą kieruje prof. Anna Moniuszko-Malinowska, od dawna jest centrum innowacyjnych badań nad chorobami przenoszonymi przez kleszcze w Polsce. Dlatego nie dziwi fakt, że realizowany tu będzie bardzo ciekawy międzynarodowy projekt naukowy, który zyskał finansowanie w wysokości 1 998 665 zł w ramach konkursu OPUS 30 (LAP). Badanie nosi nazwę „HUMAN TICK BITE-MAP: molekularne, proteomiczne/lipidomiczne oraz trójwymiarowe mapowanie komórkowe zmian powodowanych przez patogeny przenoszone przez kleszcze w ludzkich bioptatach i płynach ustrojowych”.
Rosnąca skala zachorowań to bezpośredni skutek zmian klimatycznych, środowiskowych oraz demograficznych, które wydłużają okres aktywności kleszczy i stale rozszerzają ich zasięg. W Europie Środkowej największym wyzwaniem pozostaje borelioza z Lyme. Jej wczesnym objawem, występującym u 50–80 proc. zakażonych, jest rumień wędrujący, a kluczem do uniknięcia późnych powikłań jest natychmiastowe rozpoznanie i wdrożenie terapii.
Właśnie dlatego naukowcy skupiają się na skórze w miejscu pokłucia. To on stanowi wrota zakażenia i obszar pierwszej odpowiedzi immunologicznej organizmu. Zespół przeanalizuje próbki od pacjentów po pokłuciu przez kleszcza, aby precyzyjnie zidentyfikować patogeny oraz współwystępujące koinfekcje. Unikalne połączenie danych klinicznych z nowoczesną diagnostyką, trójwymiarowym obrazowaniem 3D oraz zaawansowanymi analizami białek i lipidów pozwoli ustalić, czy konkretne zakażenia i koinfekcje mają swoje swoiste, unikalne cechy kliniczne i molekularne. Docelowym efektem tych prac ma być stworzenie paneli biomarkerów, które pozwolą na szybsze i bardziej precyzyjne różnicowanie chorób przenoszonych przez kleszcze, a tym samym ułatwią dobór celowanego leczenia.
Merytoryczną innowacyjność projektu wzmacnia wykorzystanie modelu króliczego boreliozy. Posłuży on do zbadania, jak krętki rozprzestrzeniają się w organizmie, w jaki sposób unikają odpowiedzi immunologicznej oraz gdzie dokładnie przetrwają w tkankach. Ta integracja badań klinicznych, diagnostyki laboratoryjnej oraz zaawansowanego obrazowania to szansa na zupełnie nową wiedzę o najwcześniejszych etapach zakażenia.
Liderka projektu, prof. Anna Moniuszko-Malinowska, to lekarz i naukowczyni z blisko 20-letnim doświadczeniem w badaniach nad chorobami zakaźnymi. Jej dorobek naukowy skupia się wokół epidemiologii, diagnostyki, patogenezy, leczenia, profilaktyki i długofalowych następstw chorób przenoszonych przez kleszcze, w tym boreliozy, kleszczowego zapalenia mózgu, anaplazmozy oraz riketsjoz. Poza pracą ściśle naukową prof. Moniuszko-Malinowska aktywnie angażuje się w kształtowanie strategii zdrowia publicznego w zakresie zapobiegania boreliozie i KZM.
Za administracyjną obsługę tego wymagającego projektu odpowiada Dział Rozwoju i Ewaluacji UMB.
