Dr n. med. Rafał Nowak: Niedrożność dróg łzowych

?Niedrożność dróg łzowych: podstawy diagnostyki i leczenia? to całościowe opra­cowanie, obejmujące aktualną wie­dzę dotyczącą embriologii, anatomii, fizjologii wydzielania łez i ich odpły­wu, patofizjologii i diagnostyki, lecze­nia zachowawczego i operacyjnego, postępowania pooperacyjnego, powikłań; jest również rozdział dotyczą­cy zaplecza sprzętowego. Wspomina­my również o takich ?nowinkach? jak zastosowanie wirtualnej rzeczywisto­ści w diagnostyce oraz o telemedy­cynie w przeprowadzaniu zabiegów operacyjnych z zakresu chirurgii dróg łzowych ? mówi dr n. med. Rafał Nowak z Kliniki Okulistyki Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie oraz Oddziału Okulistycznego Wielospecjalistycznego Szpitala Miejskiego im. Józefa Strusia w Poznaniu.

Niedrożność dróg łzowych: jak ją się diagnozuje i kiedy jest wskazanie do leczenia tego schorzenia?

Właściwie trzeba by zacząć od ana­tomii. Drogi odprowadzające łzy zaczynają się na brzegu powiek ? tam znajdują się punkty łzowe, bę­dące początkiem kanalika łzowego. Kanaliki łzowe (górny i dolny) łączą się w kanalik wspólny, który ucho­dzi do worka łzowego znajdujące­go się w przednio-dolno-przyśrod­kowej części oczodołu. Od worka łzowego w dół prowadzi przewód nosowo-łzowy, który odprowadza łzy do jamy nosowej ? dlatego można zauważyć, że osoba, która płacze, zaczyna ?pociągać? nosem (łzy są odprowadzane do nosa). Niedrożność dróg łzowych jest spowodowana tym, że w pewnym miejscu dróg łzowych pojawia się np. zwężenie (przyczyna pierwot­na lub wtórna ? na skutek stanu zapalnego, urazu etc.), a następnie całkowity blok przepływu: oko za­czyna łzawić, ropieć, tworzą się sta­ny zapalne.

W zależności od tego, w któ­rym miejscu dojdzie do niedroż­ności dróg łzowych ? czy stanie się to na początku, np. w kanalikach, czy na końcu, w przewodzie nosowo-łzowym, pojawiają się różne objawy. Jeśli w początkowym od­cinku, to oko będzie bardziej łza­wić; jeśli poniżej worka łzowego ? to oprócz łzawienia dochodzi do gromadzenia się wydzieliny ropnej w worku łzowym; zapalenia worka łzowego, powstaje ropień, któ­ry czasem urasta do rozmiarów kilku centymetrów. Ropień często pęka, ropa może wylewać się na zewnątrz ? a wszystko to dzieje się blisko oka. Są pacjenci, u których taka sytuacja zdarza się co kilka tygodni: pojawia się bardzo duży obrzęk, bolesność twarzy, ropień, który pęka, zabliźnia się. Po pew­nym czasie wszystko się powtarza ? dopóki nie wykonamy zespolenia workowo-nosowego, czyli dopóki nie stworzymy obejścia, alterna­tywnej drogi odpływu łez do jamy nosowej. Taką operację wykonuje­my obecnie endoskopowo, a kie­dyś wykonywana była z dostępu zewnętrznego.

Wraz z prof. Markiem Rękasem jest Pan współredaktorem książki ?Niedrożność dróg łzowych: podstawy diagnostyki i leczenia?. Dlaczego powstała?

Do tej pory na polskim rynku nie było żadnego całościowego opracowania na ten temat; były tylko pojedyncze, krótkie rozdziały w podręcznikach okulistyki. Należało tę wiedzę uak­tualnić, usystematyzować, ujednoli­cić: zaczynając od nazewnictwa, które było niejednorodne, poprzez diagno­stykę i leczenie. To całościowe opra­cowanie, obejmujące aktualną wie­dzę dotyczącą embriologii, anatomii, fizjologii wydzielania łez i ich odpły­wu, patofizjologii i diagnostyki, lecze­nia zachowawczego i operacyjnego, postępowania pooperacyjnego, powikłań; jest również rozdział dotyczą­cy zaplecza sprzętowego. Wspomina­my również o takich ?nowinkach? jak zastosowanie wirtualnej rzeczywisto­ści w diagnostyce oraz o telemedy­cynie w przeprowadzaniu zabiegów operacyjnych z zakresu chirurgii dróg łzowych.

Poza całościowym, aktualnym ob­razem niedrożności dróg łzowych, zwracamy uwagę na zastosowanie endoskopii, zarówno w diagnostyce, jak w leczeniu chirurgicznym, ponie­waż taka jest tendencja na świecie. Dzięki endoskopii zmniejszamy in­wazyjność, a zwiększamy dokładność zabiegu ? mamy bowiem odpowied­nią wizualizację pola operacyjnego. Zabieg w tym wypadku nie jest wyko­nywany z dostępu zewnętrznego, co powodowało zawsze pozostawianie blizn na twarzy, tylko z dostępu en­doskopowego, od strony nosa. Dzię­ki temu również efekt kosmetyczny jest bardzo dobry ? poza jeszcze lep­szymi wynikami operacji.

Ta książka to już ?obowiązkowy? podręcznik dla okulistów?

To nie jest podręcznik, który uczyłby metod chirurgicznych. Jak wskazu­je tytuł: to są podstawy diagnostyki i leczenia. Naszym celem było po­kazanie podstaw ? zarówno dla le­karzy okulistów, jak dla lekarzy spe­cjalizujących się w okulistyce, a także dla laryngologów, chirurgów szczę­kowo-twarzowych, czyli lekarzy róż­nych specjalności, którzy mogą mieć styczność z pacjentami chorującymi na niedrożność dróg łzowych, po­nieważ podstawy powinny być po­wszechnie znane. Lekarze powinni wiedzieć nie tylko jak diagnozować, ale również jakie są opcje lecze­nia operacyjnego, aby dalej właści­wie pokierować chorego do specjalistycznego ośrodka. Po to, by podręcznik był bardziej interesujący, zadbaliśmy o formę graficzną, któ­ra wspomaga uczenie się i pomaga w wyjaśnieniu przedstawionych pro­blemów. Bardzo pomocna jest na­wigacja w książce: są bardzo liczne ilustracje, indeks, wiele zakładek, wy­różnień, punktów do zapamiętania; a w podsumowaniu są zebrane naj­ważniejsze rzeczy, żeby po przeczy­taniu każdego rozdziału wiedzieć, co jest podstawą.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

wyd. Media Education.
NIEDROŻNOŚĆ DRÓG ŁZOWYCH. PODSTAWY DIAGNOSTYKI I LECZENIA

Red.:
prof. dr hab. Marek Rękas,
dr. n. med. Rafał Nowak;
autorzy:
lek. Aleksandra Kicińska,
lek. Michał Kinasz,
dr n. med. Rafał Nowak,
dr n. med. Izabela Nowak-Gospodarowicz;
konsultacja:
prof. Mohammad Javed Ali (dakrologia),
dr Nishi Gupta (otolaryngologia),
dr Marcin Podgórski (radiologia),
dr n. hum. Marcin Kuźma (językoznawstwo);
recenzenci:
prof. dr hab. Robert Rejdak,
prof. dr hab. Edward Wylęgała