Startują prace nad jednym z najbardziej przełomowych projektów w obszarze zdrowia publicznego – „Receptą na Ruch”. O tym, dlaczego aktywność fizyczna ma stać się elementem leczenia, jak wygląda to w innych krajach i kiedy pacjenci mogą spodziewać się pierwszych pilotaży, opowiada Żaneta Cwalina-Śliwowska, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki
Pani minister, w Strategii Rozwoju Sportu 2040 pojawia się nowy, bardzo ambitny projekt „Recepta na Ruch”. Dlaczego właśnie teraz?
Problem braku aktywności fizycznej stał się jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnych społeczeństw. W Polsce również. Jak pokazują analizy, niewystarczający poziom aktywności fizycznej oraz siedzący tryb życia powodują istotne problemy zdrowotne, ekonomiczne i społeczne. To nie tylko choroby przewlekłe, ale też koszty zwolnień lekarskich i rosnące obciążenie systemu opieki zdrowotnej. Musimy działać systemowo.
Co właściwie oznacza „Recepta na Ruch”? Jak miałoby to wyglądać w praktyce?
To prosty, ale bardzo skuteczny mechanizm. Lekarz POZ podczas wizyty ocenia poziom aktywności pacjenta, jego stan zdrowia i możliwości ruchowe. Jeśli aktywność jest zbyt niska, wystawia zalecenie – „Receptę na Ruch”. Dokument precyzuje formę aktywności, częstotliwość, intensywność i ewentualne przeciwwskazania. W tekście strategii czytamy: „Recepta na ruch będzie polegać na sprawdzeniu, czy pacjent ma wystarczający poziom aktywności fizycznej (…) a następnie wskazaniu odpowiedniej dla niego formy aktywności.” To włączenie ruchu do profilaktyki i leczenia, tak samo jak farmakoterapia lub rehabilitacja.
Co musi się wydarzyć, aby lekarze mogli realnie wystawiać takie recepty?
Przede wszystkim potrzebujemy jasnych zasad kwalifikacji pacjentów, z uwzględnieniem wieku pacjenta, chorób przewlekłych, ograniczeń ruchowych. Po drugie, konieczne jest przygotowanie lekarzy POZ: szkolenia, materiały, narzędzia diagnostyczne. Po trzecie, musimy stworzyć katalog dostępnych form aktywności fizycznej, do których lekarz może kierować pacjenta. Wreszcie zbudujemy model współpracy między przychodniami, fizjoterapeutami, klubami sportowymi, ośrodkami rekreacji. To duża operacja, ale wykonalna.
W dokumencie pojawia się wiele przykładów z zagranicy. Który model jest pani zdaniem najbardziej inspirujący dla Polski?
Szwecja. Tamtejszy system „FaR Physical Activity on Prescription” działa od ponad 20 lat i został uznany przez Komisję Europejską za najlepszą praktykę. Lekarz wypisuje spersonalizowaną receptę, a pacjent trafia do lokalnych organizatorów aktywności – klubów sportowych, siłowni, organizacji pozarządowych. Kluczowe jest monitorowanie postępów i współpraca między sektorem zdrowia a sektorem sportu. To model, który udowodnił swoją skuteczność.
Co z Wielką Brytanią? Tam również funkcjonują programy kierowania na ćwiczenia.
Tak, program „Let’s Get Moving” to świetny przykład. Lekarz podczas wizyty udziela krótkiej porady motywującej i ustala z pacjentem konkretny cel ruchowy. Jeśli potrzeba bardziej zorganizowanego wsparcia, pacjent trafia do lokalnego programu ćwiczeń. To podejście bardzo praktyczne, oparte na prostych interwencjach.
Belgia, Francja, Niemcy – także w tych krajach sport trafia do gabinetów lekarskich. Co wyróżnia te kraje?
Belgia stawia na lokalne programy gminne, często bezpłatne dla pacjentów. Francja wprowadziła ramy prawne i stworzyła sieć Maisons Sport-Santé, czyli Domów Sportu i Zdrowia. Niemcy mają „Rezept für Bewegung”, gdzie zajęcia certyfikowane są częściowo refundowane przez kasy chorych. To pokazuje, że aktywność fizyczna może być elementem leczenia, a nie tylko dodatkiem do niego.
Czy Polska planuje podobne rozwiązania finansowe?
Analizujemy różne modele. Widzimy, że w wielu krajach udział pacjentów jest bezpłatny lub symbolicznie płatny, a koszty pokrywają samorządy, ubezpieczyciele lub partnerzy lokalni. W Kanadzie recepta zapewnia dostęp do darmowych wejść do obiektów sportowych. W Portugalii program dla osób z cukrzycą typu 2 jest całkowicie bezpłatny. W Polsce również chcemy, aby recepta na ruch była realnie dostępna, a nie tylko na papierze.
Kto najbardziej skorzysta na wprowadzeniu „Recepty na Ruch”?
Przede wszystkim osoby starsze, przewlekle chore i osoby z niepełnosprawnościami. Ale tak naprawdę my wszyscy. Ruch jest najtańszym i najskuteczniejszym „lekiem” na wiele chorób cywilizacyjnych. Jeśli lekarz powie pacjentowi: „To jest dla pani/pana element terapii”, motywacja rośnie. A system zdrowia zyskuje w długiej perspektywie.
Kiedy możemy spodziewać się pierwszych pilotaży?
Prace trwają. Chcemy, aby pilotaż był dobrze przygotowany z jasnymi procedurami, partnerami lokalnymi i narzędziami dla lekarzy. To projekt, który musi być trwały, nie jednorazowy. Naszym celem jest wprowadzenie recepty na ruch jako stałego elementu opieki zdrowotnej.
Co byłoby dla pani największym sukcesem tego projektu?
Jeśli za kilka lat pacjent w Polsce usłyszy od lekarza: „Zalecam pani/panu ruch, podobnie jak zalecam odpowiednie leki”, a następnie trafi do konkretnego programu w swojej gminie. Jeśli aktywność fizyczna stanie się częścią leczenia, a nie dodatkiem. To byłaby prawdziwa zmiana kulturowa.
